betaalbaar pensioen waardevast Matching & Return zeker Sleutelbegrippen voor een goed pensioen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "betaalbaar pensioen waardevast Matching & Return zeker Sleutelbegrippen voor een goed pensioen"

Transcriptie

1 betaalbaar pensioen waardevast Matching & Return zeker Sleutelbegrippen voor een goed pensioen

2 Sleutelbegrippen voor een goed pensioen is een uitgave van: First Pensions Bedrijfsmatig pensioenbeheer T E

3 Sleutelbegrippen voor een goed pensioen Het Nederlandse pensioenstelsel op basis van kapitaaldekking en solidariteit is uniek in de wereld. Door de financiële crisis en ontwikkelingen op het gebied van wet- en regelgeving worden er echter momenteel vraagtekens geplaatst bij de houdbaarheid van het Nederlandse pensioenstelsel. Is er pensioen na de crisis? In de pensioensector ontwikkelt zich een nieuwe aanpak om de deelnemers van zowel kleine als grote pensioenfondsen een goed pensioen te kunnen bieden. First Pensions biedt met succes deze nieuwe benadering: bedrijfsmatig pensioenbeheer. Onderscheidend in de aanpak van First Pensions is het centraal stellen van een zeker, betaalbaar en waardevast pensioen aan de deelnemers. Hoeveel geld moet het pensioenfonds verdienen om deze pensioentoezegging te realiseren en welke beleggingsrisico s wil het pensioenfonds daarvoor inzetten. Het bijbehorende optimale beleggingsconcept op basis van Matching & Return biedt een doelmatigere inzet van het beschikbare beleggingsrisico in de beleggingsportefeuilles. Het resultaat is een lagere volatiliteit van de dekkingsgraad terwijl de verdiencapaciteit van het pensioenfonds behouden blijft. Het bestuur is daardoor maximaal in control en kan haar verantwoordelijkheid nemen. First Pensions levert, ook voor de kleine(re) pensioenfondsen, de benodigde diensten voor het bedrijfsmatig pensioenbeheer: Begrijpelijke financiële analyses Adequate management- en risicorapportages via Pensioenfonds Dashboard Correcte en zorgvuldige pensioenadministratie Complete bestuursondersteuning Doelgerichte beleggingsoplossingen 1

4 First Pensions is dan ook hét onafhankelijke lage-kosten-werkplatform voor pensioenfondsen. Inmiddels heeft First Pensions aan bijna dertig pensioenfondsen (in grootte variërend van 10 miljoen tot 28 miljard euro) ondersteuning geleverd met een totaal bedrag aan uit te keren pensioenen van circa 90 miljard euro. Zie voor meer informatie ook Het doel van dit boekje is om op eenvoudige en heldere wijze uiteen te zetten wat de bedrijfsmatige aanpak en het optimale beleggingsconcept Matching & Return inhouden en wat het resultaat voor pensioenfondsen is. De verklarende begrippenlijst omvat die begrippen die in de First Pensions benadering de sleutel vormen naar een goed, zeker en betaalbaar pensioen. Veel leesplezier! Namens het First Pensions team, Mr. H.S.W. (Henk) Beets, Directeur 2

5 Op koers met bedrijfsmatig pensioenbeheer Pensioenfondsen, tijd voor iets anders? Pensioenfondsen staan onder druk. De veranderingen in wet- en regelgeving en toezicht die de afgelopen jaren zijn doorgevoerd, hebben de nodige tijd en energie van pensioenfondsen gevergd. Daarnaast heeft de kredietcrisis op de financiële markten geleid tot sterk gedaalde dekkingsgraden. Deze ontwikkelingen hebben de nodige gevolgen voor pensioenfondsen, deelnemers en sponsors. Pensioenpremies zijn gestegen en indexatie heeft bij de meeste fondsen niet of slechts gedeeltelijk plaatsgevonden. De deelnemers worden intussen ongeduldig en mondiger. Zij vragen een goed pensioenproduct voor de ingelegde premie. Pensioenfondsen zijn zich aan het beraden op een andere koers. De doelstelling In het begin van de jaren vijftig ontstonden de pensioenfondsen zoals we die nu nog kennen. De doelstelling van een pensioenfonds is om de pensioentoezegging of pensioenbelofte, zoals deze is vastgelegd in de pensioenregeling richting de deelnemers, te voldoen. Omdat het om toekomstige consumptie van de deelnemers gaat, heeft een pensioenfonds een waardevaste ambitie. Daarbij is het belangrijk dat er aanvaardbare risico s worden gelopen. Ook is een betaalbaar en stabiel premieniveau aandachtspunt voor zowel deelnemer als werkgever. De deelnemer is in toenemende mate geïnteresseerd in het eindproduct: een goed pensioen. De centrale vraag is dan ook: hoe is het pensioenfonds in staat om dit gewenste zekere, waardevaste en betaalbare pensioen zo goed mogelijk te realiseren in de toekomst? Bedrijfsmatig pensioenbeheer: dé aanpak van de toekomst Een effectieve aanpak die dit gewenste pensioen kan realiseren en die zich in de praktijk bewezen heeft, is het bedrijfsmatige pensioenbeheer. Bedrijfsmatig pensioenbeheer kan de financiële prestaties van pensioen- 3

6 fondsen sterk verbeteren. Deze aanpak stelt het pensioenproduct (de pensioenbelofte aan de deelnemers) centraal. Deze pensioentoezegging wordt op basis van volledig inzicht (pensioenfondsbalans en resultatenrekening) en een efficiënt beleggingsbeleid (Matching & Return) optimaal en tegen lage kosten gerealiseerd. Eigen inzichten en oordelen van bestuurders spelen daarbij een centrale rol: Pensioenbeheer met gezond verstand. Bedrijfsmatig pensioenbeheer is daarmee dé aanpak van de toekomst. Pensioenfonds als onderneming Pensioenfondsen moeten op een zo efficiënt mogelijke manier de pensioenbelofte aan de deelnemers nakomen. Pensioenfondsen zijn weliswaar stichtingen zonder aandeelhouders en winstoogmerk, maar om het pensioen betaalbaar te houden wordt er wel belegd met een winstdoelstelling. Het gevolg is dat het pensioenfonds een onderneming is met twee doelstellingen en twee bedrijfsactiviteiten, namelijk: Het bieden van Pensioen- en indexatiezekerheid aan de deelnemers. Geld verdienen om de pensioenen tegen een aanvaardbaar premieniveau (voor sponsor en deelnemer) aan te kunnen blijven bieden. Pensioenproduct: kasstromen Hoe ziet dit pensioenproduct er nu precies uit? Het pensioenproduct (of de pensioenverplichtingen) wordt aangegaan met de deelnemers van de regeling en meestal pas na een lange periode geleverd. Het pensioenproduct is dus een serie uitkeringen (kasstromen) over een bepaalde periode in de toekomst. Ondanks het toekomstige karakter ervan, zijn deze kasstromen voor grote aantallen deelnemers redelijk nauwkeurig te schatten. Waardevastheid van het pensioen is belangrijk voor de deelnemers. Het pensioenproduct is daardoor een reeks toekomstige betalingen inclusief een deel geambieerde waardevastheid. De invloed van de verwachte indexatie op de nominale kasstromen kan zichtbaar worden gemaakt met behulp van de marktverwachting voor toekomstige inflatie (Break Even Inflatie). 4

7 toekomst. Ondanks het toekomstige karakter ervan, zijn deze kasstromen voor grote aantallen Het pensioenproduct is dus een serie uitkeringen (kasstromen) over een bepaalde periode in d deelnemers redelijk nauwkeurig te schatten. toekomst. Ondanks het toekomstige karakter ervan, zijn deze kasstromen voor grote aantallen deelnemers redelijk nauwkeurig te schatten. Waardevastheid van het pensioen is belangrijk voor de deelnemers. Het pensioenproduct is d een reeks toekomstige betalingen inclusief een deel geambieerde waardevastheid. De invloed Waardevastheid van het pensioen is belangrijk voor de deelnemers. Het pensioenproduct is da verwachte indexatie op de nominale kasstromen kan zichtbaar worden gemaakt met behulp v een reeks toekomstige betalingen inclusief een deel geambieerde waardevastheid. De invloed marktverwachting voor toekomstige inflatie (Break Even Inflatie). verwachte indexatie op de nominale kasstromen kan zichtbaar worden gemaakt met behulp va Pensioenproduct: marktverwachting nominale voor toekomstige pensioenkasstromen inflatie (Break Even inclusief Inflatie). Pensioenproduct: nominale pensioenkasstromen inclusief waardevastheid waardevastheid Pensioenproduct: nominale pensioenkasstromen inclusief waardevastheid Door de hoge mate van stabiliteit lenen deze pensioenkasstromen zich uitstekend voor Door de hoge mate van stabiliteit lenen deze pensioenkasstromen zich benchmark. De toekomstig uit te keren pensioenen zijn dé lange termijn strategische benc uitstekend Door de voor hoge de mate rol van financiële stabiliteit lenen benchmark. deze pensioenkasstromen De toekomstig uit te zich keren uitstekend voor d het pensioenfonds. Het lange termijn beleggingsrendement zal het rendemen benchmark. De toekomstig uit te keren pensioenen zijn dé lange termijn strategische bench pensioenen pensioenverplichtingen zijn dé langetermijn op zijn strategische minst moeten benchmark bijhouden van om het een pensioen- goed pensioenproduct het pensioenfonds. Het lange termijn beleggingsrendement zal het rendemen fonds. waarborgen. pensioenverplichtingen Het langetermijnbeleggingsrendement op zijn minst moeten bijhouden zal het rendement om een goed op pensioenproduct de t pensioenverplichtingen waarborgen. In tegenstelling tot op de stabiliteit zijn minst van moeten de pensioenkasstromen bijhouden om een zelf, goed is de waarde pensioenproduct pensioenkasstromen te kunnen aan waarborgen. grote schommelingen onderhevig. Deze waardeveranderingen In tegenstelling tot de stabiliteit van de pensioenkasstromen zelf, is de waarde v doordat de kasstromen worden gewaardeerd op marktwaarde. Dit gebeurt door de k pensioenkasstromen aan grote schommelingen onderhevig. Deze waardeveranderingen In doordat tegenstelling de kasstromen tot de stabiliteit worden van gewaardeerd pensioenkasstromen op marktwaarde. zelf, Dit gebeurt is de door de ka waarde van deze pensioenkasstromen aan grote schommelingen onderhevig. Deze waardeveranderingen ontstaan doordat de kasstromen worden gewaardeerd op marktwaarde. Dit gebeurt door de kasstromen contant te maken tegen de marktrente, de (DNB) swapcurve. Dit is vastgelegd in het nieuwe Financiële Toetsingskader (FTK), onderdeel van de 3 First Pension 3 First Pensions Pensioenwet. De veranderingen in de nominale (swap)rente én eventueel in de verwachte inflatie hebben daardoor invloed op de marktwaarde. 5

8 De balans Het doel van de balans is het verschaffen van inzicht in de financiële positie (dekkingsgraad) van het pensioenfonds. Op de balans wordt aan de creditzijde de voorziening pensioenverplichtingen opgenomen. De waarde van deze voorziening is de contante waarde van de in de toekomst uit te keren pensioenuitkeringen. Daarnaast kan de geambieerde toekomstige indexatie (waardevastheid pensioenen) op de balans gezet worden. Op deze manier wordt inzichtelijk gemaakt hoeveel van de toekomstige geambieerde indexatie het pensioenfonds op dit moment in huis heeft. Aan de debetzijde van de balans is de waarde van de beleggingsportefeuille opgenomen. Het saldo van de voorziening pensioenverplichtingen en de waardevastheid van pensioenen is positief of negatief en geeft de financiële positie van het pensioenfonds weer (surplus). Hieronder is een voorbeeldbalans weergegeven. Balans pensioenfonds (bedragen in c miljoen) Bezittingen (debet) Verplichtingen (credit) Beleggingsportefeuille Voorziening Pensioen Verplichtingen Vastrentende Waarden 250 Nominale Pensioenen Aandelen 250 Waardevastheid Pensioenen 200 Vastgoed Alternatieve Beleggingen 250 Surplus De resultatenrekening De resultatenrekening geeft inzicht in de kosten van de pensioenregeling. Deze kosten moeten worden voldaan uit de ontvangen premie en (verwachte) beleggingsopbrengsten. Op deze manier krijgt het pensioenfonds inzicht in de (lange termijn) benodigde beleggingsopbrengsten die nodig zijn om de pensioenambitie (een zeker, waardevast en betaalbaar pensioen) waar te maken. Hiermee is de resultatenrekening hét instrument 6

9 voor effectieve beleidsbepaling, transparante aansturing en afrekenbaarheid. De resultatenrekening bestaat uit de volgende onderdelen: Resultaat op beleggingen Het verwachte (langetermijn)beleggingsrendement boven het verwachte langetermijnrendement op de pensioenverplichtingen (autonome groei pensioenverplichtingen). Resultaat op premie De marktwaarde van de jaarlijkse nieuwe opbouw van pensioenrechten versus de daadwerkelijk ontvangen premie (premiebaten). Om de kosten van de ambitie inzichtelijk te maken wordt de nieuwe opbouw van pensioenrechten - de nieuwe kasstromen - opgehoogd met de verwachte toekomstige inflatie (ophoging inflatie). De prijs van het pensioenproduct (het premieniveau) ligt grotendeels buiten de invloedsfeer van het pensioenfonds en wordt door sociale partners (werkgever/werknemer) bepaald. Gegeven het geambieerde pensioenproduct, is het premieniveau bepalend voor het benodigde beleggingsrendement en het daarmee samenhangende beleggingsrisico. Resultaat op kosten Hieronder vallen onder andere de kosten van het in stand houden van een buffer voor langlevenrisico en de uitvoeringskosten van het pensioenfonds. Bedrijfsresultaat Optelsom van de bovenstaande posten. Het bedrijfsresultaat geeft een waardetoevoeging of afname van het surplus op de balans. 7

10 Hieronder is een voorbeeld van een Resultatenrekening weergegeven. Resultatenrekening pensioenfonds (bedragen in c miljoen) Beleggingsopbrengsten Beleggingsportefeuille 70 Rendement pensioenverplichtingen -48 Resultaat op beleggingen 22 Kosten nieuwe pensioentoezeggingen: Nominaal -38 Ophoging inflatie -19 Premiebaten 40 Resultaat op premie -17 Uitvoeringskosten -2 Resultaat op kosten -2 Bedrijfsresultaat (waardetoevoeging aan surplus) 3 Optimaal beleggingsconcept: Matching & Return Het beleggingsconcept Matching & Return is de optimale beleggingsaanpak bij het bedrijfsmatig pensioenbeheer 1. Bij dit concept worden de twee bedrijfsactiviteiten het bieden van pensioen- en indexatiezekerheid en geld verdienen gescheiden uitgevoerd. Beide portefeuilles hebben afzonderlijke doelstellingen en richtlijnen. Daardoor is het efficiënter om deze doelstellingen vanuit twee aparte portefeuilles na te streven. Dit vergroot de aansturingskracht, transparantie en afrekenbaarheid van het beleid. Het concept werkt als volgt. Enerzijds wordt een Matchingportefeuille beheerd met als doel de toekomstige kasstromen (pensioenuitkeringen) van het pensioenfonds zo efficiënt mogelijk in te kopen. 1 Een theoretische onderbouwing voor het Matching & Returnconcept wordt gegeven door bijvoorbeeld wetenschapper Bazdarich. In het artikel Separability and Pension Optimization trekt Bazdarich de voor de hand liggende parallel tussen Matching & Return en de Capital Asset Pricing theory. Michael J. Bazdarich, Separability and Pension Optimization, The Journal of fixed Income - Winter Een eenvoudige bespreking van dit artikel is te vinden op 8

11 Er wordt een beleggingsportefeuille samengesteld die ervoor zorgt dat de voor de pensioenuitkeringen benodigde kasstromen ook daadwerkelijk aanwezig zullen zijn. Verder kan een (gedeelte) van de in de toekomst verwachte indexatie op dit moment ook al ingekocht worden. Hiermee zijn de in de toekomst uit te keren waardevaste kasstromen al afgedekt, waardoor (de dekkingsgraad van) het pensioenfonds nauwelijks meer gevoelig is voor rente- en/of inflatieveranderingen. De bedrijfsactiviteit geld verdienen, oftewel het genereren van additioneel benodigd beleggingsrendement, wordt ondergebracht in de Returnportefeuille. Hier wordt het beleggingsrisico ingezet om de kosten van de pensioenregeling te verdienen. De Returnportefeuille wordt ingericht op basis van geloof, skill, visie en liquiditeit. Dat naast het inkopen van de kasstromen er ook geld is om in Returnbeleggingen te investeren, is mogelijk, omdat in Matching gebruik wordt gemaakt van swaps. Zowel de Returnportefeuille als de Matchingportefeuille worden aangestuurd en beheerd op basis van een bepaald risico dat het pensioenfonds wil lopen: het risicobudget. Risico heeft namelijk een grote invloed op de beweeglijkheid van de dekkingsgraad. Niet-lonende risico s, zoals het renterisico, worden in de Matchingportefeuille afgedekt. Lonende risico s worden in de Returnportefeuille gebruikt om geld te verdienen. Het totale risico is zo op een efficiëntere wijze ingezet, wat de kans op het behalen van de pensioenfondsdoelstelling (een zeker, waardevast en betaalbaar pensioen) aanzienlijk vergroot. Per saldo neemt het verwachte rendement per eenheid risico (de First Pensions Efficiency Ratio 2 ) toe, waarmee de efficiëntie van het beleggingsbeleid verbetert. 2 Zie voor meer informatie het artikel in IPN, december 2009 op 9

12 Wat levert bedrijfsmatig pensioenbeheer op? Het bedrijfsmatig pensioenbeheer en bijbehorend optimaal beleggingsconcept Matching & Return is in de praktijk bij Stichting Pensioenfonds Hoogovens ontwikkeld en wordt door een toenemend aantal pensioenfondsen toegepast. De doelmatigere inzet van het risicobudget leidt tot een stabielere ontwikkeling van de dekkingsgraad, zonder dat de verdiencapaciteit vermindert. Onderstaande grafiek inzake de ontwikkeling van dekkingsgraden en volatiliteit onder Nederlandse pensioenfondsen en de pensioenfondsen die Matching & Return hanteren, bevestigt dit. 150% Dekkingsgraadontwikkeling 2008 en 2009 (geschaald op 140 per ) 140% 130% 120% 110% 100% 90% 80% december-07 maart-08 juni-08 september-08 december-08 maart-09 juni-09 Nederlands gemiddelde First Pensions Klanten Volatiliteit dekkingsgraad (standaarddeviatie): First Pensions klanten: 9% Nederlandse pensioenfondsen: 18% 10

13 Conclusie De bedrijfsmatige aanpak van het pensioenbeheer in combinatie met het optimale beleggingsconcept Matching & Return geeft het pensioenfonds: Helder en begrijpelijk inzicht in de financiële doelstellingen van het fonds, waarmee de mogelijke realisatie van deze doelstellingen toeneemt. Doelmatigere inzet van risico s waardoor met minder risico het gewenste rendement kan worden gerealiseerd. Een stabielere verwachte ontwikkeling van de dekkingsgraad, zonder dat de verdiencapaciteit vermindert. Op deze manier wordt een financiële strategie gevolgd door het pensioenfonds op basis van eigen inzichten en oordelen van bestuurders: pensioenbeheer met gezond verstand. De focus van het pensioenfondsbestuur is met deze aanpak volledig gericht op het gewenste pensioenproduct (zekere, waardevaste en betaalbare pensioenen voor de deelnemers). Het resultaat is dat het pensioenfonds in control is en de goede dingen kan doen voor haar deelnemers. Bedrijfsmatig pensioenbeheer is daarmee dé aanpak van de toekomst. Hard op weg naar een zeker, waardevast en betaalbaar pensioen 11

14 A B Begrippen van A tot Z Alpha Maatstaf die de afwijking (out/underperformance) van het rendement van een beleggingsportefeuille weergeeft ten opzichte van het rendement van de benchmark. Alpha wordt gebruikt om aan te geven wat de bijdrage van de vermogensbeheerder is geweest aan het rendement van de portefeuille. Het rendement van de benchmark (bèta), waar de beheerder geen invloed op heeft, wordt daarbij niet meegenomen. Basispunt (BP) Een honderdste procent (0,0001 of 0,01%). Bedrijfsmatige aanpak Het pensioenfonds besturen als een onderneming door te werken met een balans en een resultatenrekening. Risico s worden doelmatiger ingezet waardoor met minder risico het beoogde rendement kan worden gerealiseerd. Bedrijfsresultaat De som van de resultaten uit de bedrijfsactiviteiten van het pensioenfonds: het beleggingsresultaat (Matchingresultaat en Returnresultaat), het premieresultaat en overig resultaat (o.a. uitvoeringskosten). Beleggingsrisico Risico s verbonden aan het beleggen. De verwachte rendementen kunnen in werkelijkheid hoger of lager uitvallen ( rendementen uit het verleden bieden geen garantie voor de toekomst ). Bèta Maatstaf die weergeeft in welke mate het rendement van een aandeel of beleggingsportefeuille kan stijgen of dalen ten opzichte van het rendement van de benchmark. Bèta kan positief of negatief zijn. De bèta van de benchmark is over het algemeen 1. Bijvoorbeeld: een portefeuille heeft een bèta van 0,6. Een stijging van de benchmark met 1% heeft dan een stijging van 0,6% van de portefeuille tot gevolg. 12

15 Bèta-risico Risico dat beleggingen in waarde dalen als gevolg van een algehele daling van de benchmark. Dit risico wordt ook wel het systematische of nietdiversificeerbare risico genoemd. C D Break Even Inflatie Marktverwachting voor toekomstige inflatie. Contante waarde Het bedrag dat op dit moment nodig is om in de toekomst een of meer betalingen te kunnen verrichten. Dit wordt berekend door de kasstroom in de toekomst te delen door 1 + de disconteringsvoet. Covered bond Obligaties waarbij aan de obligatiehouder meerdere niveaus van onderpand wordt verstrekt. Als zekerheid (onderpand) staat - naast een vordering op een financiële instelling - een vordering die een financiële instelling op derden heeft (de zogenaamde cover pool ). Dit kunnen zowel hypothecaire als consumptieve leningen zijn. Deze zekerheid kunnen de eigenaren uitoefenen indien de uitgever van de obligaties zijn verplichtingen niet nakomt in geval van surseance of faillissement. Dekkingsgraad De mate waarin de huidige bezittingen de toekomstige verplichtingen kunnen dekken. Disconteringsvoet Rendementspercentage waartegen kasstromen contant worden gemaakt om de contante (markt)waarde te bepalen. De disconteringsvoet is afhankelijk van de rente behorend bij de looptijd van de kasstroom. Hoe hoger de disconteringsvoet en hoe verder in de toekomst de kasstroom plaatsvindt, des te lager zal de contante waarde van de kasstroom zijn. 13

16 Diversificatie Spreiding over verschillende beleggingscategorieën. F I Duration Gewogen gemiddelde looptijd van een lening uitgedrukt in jaren. First Pensions Pensioenfonds Efficiency Ratio De doelmatigheid van het gelopen beleggingsrisico versus de verplichtingen, berekend als: verwacht rendement / Value at Risk. Hoe hoger dit getal, hoe meer rendement gemaakt wordt per eenheid verwacht risico. Financieringskosten De rentekosten van het lenen van geld ten behoeve van de aankoop van een belegging. Financieel Toetsingskader Het nieuwe toezichtregime dat per 1 januari 2007 van toepassing is op de financiële positie en het financiële beleid van pensioenfondsen. Belangrijkste wijziging is dat zowel de bezittingen als verplichtingen worden gewaardeerd op marktwaarde. Het nieuwe toezichtregime is onderdeel van de Pensioenwet. Indexatie Verhoging van een pensioen of van een aanspraak op pensioen, die op incidentele basis wordt toegekend of die jaarlijks wordt verleend, op grond van een in het pensioenreglement omschreven regeling. Inflatie Koopkrachtuitholling. Met het verstrijken van de jaren kan met een gelijk aantal euro s steeds minder gekocht worden. Inflatiecurve De inflatiecurve is een lijn die het verband weergeeft tussen het niveau van de te handelen inflatie en de bijbehorende looptijd. 14

17 Inflatiedruk De gewogen gemiddelde toeslag die een pensioenfonds per jaar toekent aan de deelnemers. Voorbeeld: 50% actieven: CPI + 1% 50% overigen: CPI Totale inflatiedruk = CPI + 50% * 1% = CPI + 0,5% Inflatiemismatch Verschil in verandering van de waarde van de pensioenverplichtingen en van de Matchingbeleggingen bij een verandering van de verwachte inflatie. Inflatierisicopremie Vergoeding die een belegger wenst te ontvangen voor het dragen van het inflatierisico (onzekerheid over hoe de daadwerkelijke inflatie zich zal ontwikkelen ten opzichte van de verwachtingen op dit moment). De inflatierisicopremie is een theoretisch concept, het bestaan hiervan in de praktijk is onzeker. K L Inflatieswap Overeenkomst waarbij twee partijen inflatiebetalingen uitwisselen. De ene betaling is een vast bedrag, bestaande uit de verwachte inflatie op het moment van afsluiten. De andere betaling is een variabel bedrag, bestaande uit de daadwerkelijk gerealiseerde inflatie over de periode van de swap. Kapitaaldekking Financieringsvorm waarmee de pensioenaanspraken en het kapitaal ter dekking van die aanspraken min of meer gelijk tijdig worden opgebouwd. Kasstromen Jaarlijkse uitkeringen (kasstromen) met een gelijke looptijd over een bepaalde periode in de toekomst. Liquiditeitsspread De vergoeding die een belegger ontvangt voor het aanhouden van obligaties die minder liquide (minder makkelijk te verhandelen) zijn. 15

18 M Matchingbeleggingen-portefeuille Beleggingen waarmee het rendement- en risicoprofiel van de verplichtingen (kasstromen) is nagebouwd. Mismatchresultaat Winst of verlies dat een pensioenfonds maakt op het verschil tussen haar pensioenverplichtingen en haar Matchingbeleggingen als gevolg van een wijziging van de rente of de inflatie, uitgedrukt in euro. N O Mismatchrisico Het risico dat de waarde van de Matchingbeleggingen gaat afwijken van de waarde van de verplichtingen. Nominale pensioenverplichtingen Pensioenverplichtingen gebaseerd op opgebouwde pensioenrechten, waarbij geen rekening gehouden is met een compensatie voor inflatie in de toekomst. Obligatie Een schuldbewijs voor een lening die door een (overheids)instelling of een onderneming is aangegaan. Als een bedrijf geld nodig heeft kan het door het uitgeven van een obligatielening geld lenen. De koper van de obligatie ontvangt van de uitgever een rentevergoeding (coupon). Obligaties noteren normaal gesproken in procenten. Afhankelijk van de algemene rentestand en de perceptie van kredietwaardigheid van de uitgever, zal voor een obligatie meer of minder dan 100% van de hoofdsom moeten worden betaald. Als de algemene rente stijgt of als men de uitgever minder kredietwaardig acht, dan zal de koers van de obligatie dalen, aangezien de toekomstige kasstromen (die gelijk blijven) tegen een hogere rente verdisconteerd worden. Ophoging inflatie De toevoeging aan een nominale uitkering om tot een waardevaste uitkering te komen. De waarde van die toevoeging wordt bepaald op basis van de verwachte inflatie. 16

19 P Outperformance Zie toegevoegde waarde. Pensioenaanspraak Een recht op toekomstige pensioenuitkeringen. Pensioenfonds Een fonds waarin vermogen bijeen wordt gebracht ter financiering van de pensioenaanspraken die voortvloeien uit een pensioenregeling. Er zijn bedrijfstakpensioenfondsen, ondernemingspensioenfondsen en beroepspensioenfondsen. Pensioenfondsen staan onder toezicht van de overheid via de Nederlandsche Bank. De rechtsvorm is vaak een stichting. Pensioenfondsbenchmark De toekomstige pensioenverplichtingen of kasstromen contant gemaakt tegen de marktrente (rentetermijnstructuur) die in het FTK is vastgelegd, de DNB Swapcurve. Deze curve is gebaseerd op het effectieve rendement van de in de markt verhandelde (zero-coupon) renteswaps. Pensioentoezegging/-overeenkomst Toezegging van een werkgever aan een werknemer, om na het bereiken van de pensioenleeftijd, dan wel bij arbeidsongeschiktheid of bij overlijden, een pensioen uit te keren. Dat pensioen kan worden uitgekeerd aan die werknemer zelf of aan diens nabestaanden. Er is sinds de invoering van de Pensioenwet sprake van een wederkerige overeenkomst tussen werkgever en werknemer. Pensioenregeling Document waarin de toekomstige pensioenuitkering aan de deelnemers is vastgelegd wanneer zij stoppen met werken. Dit pensioen is altijd ondergebracht bij een pensioenfonds of een verzekeraar. Pensioenuitkering Verzamelnaam voor periodieke betalingen, kasstromen, die voortvloeien uit de verhouding werkgever-werknemer. Deze betaling vervangt het vroegere salaris in geval van ouderdom of arbeidsongeschiktheid. 17

20 R Pensioenpremie Periodieke betaling aan de uitvoerder van een pensioenregeling voor de financiering van een pensioenaanspraak. Rating De rating van een belegging of een onderneming geeft een beoordeling weer van het faillissement-/kredietrisico. De rating wordt vastgesteld door gespecialiseerde bureaus (o.a. S&P, Moody s, Fitch). Reële pensioenverplichtingen Pensioenverplichtingen uitgaande van opgebouwde pensioenrechten, waarbij rekening gehouden is met een compensatie voor inflatie. Reële rente Nominale rente minus (verwachte) inflatie. Rendement Het positieve of negatieve resultaat dat behaald wordt met het beleggen van daarvoor beschikbare middelen. Rentecurve Zie rentetermijnstructuur. Rentemismatch Verschil in verandering van de waarde van de pensioenverplichtingen en van de waarde van de Matchingbeleggingen bij een verandering van de rente. Renterisico Risico dat de rente stijgt of daalt. Renteswap Overeenkomst waarbij twee partijen rentebetalingen over een bepaalde periode met elkaar uitwisselen. Bij een standaard renteswap wordt een vaste rente (de swaprente) vastgesteld bij aanvang van de overeenkomst en geruild met een variabele rente, die gekoppeld is aan een specifieke marktrente (Euribor/Eonia). 18

21 Rentetermijnstructuur De rentetermijnstructuur, of yield-/rentecurve, is een lijn die het verband weergeeft tussen de looptijd van een vastrentende belegging enerzijds en de daarop te ontvangen rente anderzijds. Een normale rentetermijnstructuur heeft een stijgend verloop. Returnresultaat Opbrengst van de Returnportefeuille ná aftrek van de financieringskosten. Returnbeleggingen/-portefeuille Beleggingen aangehouden om extra geld te verdienen boven de financieringskosten. Returnrisico Het risico dat het rendement van de Returnbeleggingen afwijkt van de financieringskosten. S Risicobudget Som van de beleggingsrisico s die een pensioenfonds op haar beleggingen wenst te lopen, uitgedrukt in euro. Solidariteit De mate waarin risico gedeeld wordt met andere deelnemers of begunstigden. Solvabiliteit De mate waarin de bezittingen van het pensioenfonds (op korte termijn) voldoende zijn om zijn verplichtingen na te komen, uitgedrukt in procenten. Surplus De huidige marktwaarde van alle bezittingen minus de huidige waarde van alle verplichtingen. Surplus at Risk (97,5%) Het minimale verlies van het surplus, uitgedrukt in euro, dat (statistisch) ééns in de 40 perioden verwacht kan worden. 19

22 Swap Een overeenkomst tussen twee partijen tot het uitwisselen van betalingen gedurende een bepaalde looptijd. Deze betalingen worden verricht over een afgesproken onderliggende waarde. De onderliggende waarde zelf wordt niet tussen de partijen uitgewisseld. Zie ook renteswap en inflatieswap. Swapcurve De swapcurve geeft de relatie weer tussen de looptijd van een swapcontract en de swaprente. Bij iedere looptijd geeft de swapcurve de vaste rente aan waartegen de markt op dat moment bereid is een variabele rente te ruilen. Swap-overlay Structuur van rente/inflatiederivaten (rente/inflatieswaps) die over een bestaande obligatieportefeuille wordt gelegd om de totale rente/inflatie gevoeligheid van die obligatieportefeuille aan te passen. Swaption Een optie op een swap waarbij de eigenaar van de swaption het recht heeft, maar niet de verplichting, om een swap tegen vooraf bepaalde voorwaarden af te sluiten op en/of voor een bepaald tijdstip. Swapspread Het verschil tussen het effectieve rendement op een obligatie en op een renteswap met een vergelijkbare looptijd. T Swapspreadrisico Risico dat het effectieve rendement van een obligatie kan afwijken van de swaprente met een vergelijkbare looptijd. Toegevoegde Waarde Het positieve verschil tussen het behaalde rendement op de beleggingen en het rendement van de benchmark. Met actief beleid gerealiseerde toegevoegde waarde wordt ook wel alpha genoemd. 20

TIJDSCHRIFT VOOR PENSIOENVRAAGSTUKKEN (TPV) December 2006; afl. 6

TIJDSCHRIFT VOOR PENSIOENVRAAGSTUKKEN (TPV) December 2006; afl. 6 TIJDSCHRIFT VOOR PENSIOENVRAAGSTUKKEN (TPV) December 2006; afl. 6 1 Met bedrijfseconomisch pensioenbeheer gaat Zekerheid samen met Rendement Het bedrijfsmodel waarmee pensioenfondsen risico s efficiënter

Nadere informatie

Kort jaarverslag Stichting Pensioenfonds nv Linde Gas Benelux

Kort jaarverslag Stichting Pensioenfonds nv Linde Gas Benelux Kort jaarverslag Stichting Pensioenfonds nv Linde Gas Benelux Beleggingen Het totaal rendement over het afgelopen boekjaar 2010 is uitgekomen op 15,6%. Als we naar de onderverdeling kijken zien we het

Nadere informatie

2013 verkort in beeld. Ontwikkelingen. Pensioenen Beleggingen Organogram

2013 verkort in beeld. Ontwikkelingen. Pensioenen Beleggingen Organogram 02 verkort in beeld 03 Ontwikkelingen 05 08 10 Pensioenen Beleggingen Organogram Aantal deelnemers dat pensioen opbouwt Aantal personen dat een ouderdomspensioen ontvangt Aantal deelnemers met slapende

Nadere informatie

Inflatiegids. Invloed van inflatie op pensioenen. Deel 2. Inflatie in het kader van een Nederlands Pensioenfonds

Inflatiegids. Invloed van inflatie op pensioenen. Deel 2. Inflatie in het kader van een Nederlands Pensioenfonds Inflatiegids Inflatie in het kader van een Nederlands Pensioenfonds Deel 2 Invloed van inflatie op pensioenen Inflatie betreft de stijging van het algemeen prijspeil, ofwel de waardevermindering van het

Nadere informatie

Kwartaalbericht. 4e kwartaal 2014 Den Haag, 30 januari 2015. Samenvatting cijfers per 31 december 2014

Kwartaalbericht. 4e kwartaal 2014 Den Haag, 30 januari 2015. Samenvatting cijfers per 31 december 2014 Kwartaalbericht 4e kwartaal 2014 Den Haag, 30 januari 2015 Samenvatting cijfers per 31 december 2014 Dekkingsgraad: 111,5% Beleidsdekkingsgraad: 112,6% Belegd vermogen: 19,6 miljard Rendement 2014: 27,6%

Nadere informatie

Kwartaalbericht. 2e kwartaal 2015 Den Haag, 14 juli 2015. Samenvatting cijfers per 30 juni 2015

Kwartaalbericht. 2e kwartaal 2015 Den Haag, 14 juli 2015. Samenvatting cijfers per 30 juni 2015 Kwartaalbericht 2e kwartaal 2015 Den Haag, 14 juli 2015 Samenvatting cijfers per 30 juni 2015 Dekkingsgraad (UFR): 108,3% Beleidsdekkingsgraad: 110,0% Belegd vermogen: 19,6 miljard Rendement 2015 1 e halfjaar:

Nadere informatie

Aanpassing pensioenregeling een must. Presentatie: Marcel Brussee / voorzitter SPH Kees Lekkerkerker / directeur HRM

Aanpassing pensioenregeling een must. Presentatie: Marcel Brussee / voorzitter SPH Kees Lekkerkerker / directeur HRM Aanpassing pensioenregeling een must Presentatie: Marcel Brussee / voorzitter SPH Kees Lekkerkerker / directeur HRM 1 Aanpassing pensioenregeling een must Inhoud Marcel Brussee: Achtergrond wijzigingen

Nadere informatie

Het Garantiepensioen met collectief beleggen en kasstroommatch

Het Garantiepensioen met collectief beleggen en kasstroommatch Het Garantiepensioen met collectief beleggen en kasstroommatch Het Garantiepensioen met collectief beleggen en kasstroommatch Pag. /8 Delta Lloyd garandeert de opgebouwde aanspraken en tarieven. Het Garantiepensioen

Nadere informatie

Pensioenfonds Robeco. Populair Jaarverslag 2014

Pensioenfonds Robeco. Populair Jaarverslag 2014 Pensioenfonds Robeco Populair Jaarverslag 2014 2014 was een bewogen jaar voor Pensioenfonds Robeco door de sterk dalende rente en de veranderende wet- en regelgeving. In het jaarverslag blikken wij als

Nadere informatie

Levensverzekeraars reduceren renterisico met derivaten

Levensverzekeraars reduceren renterisico met derivaten Levensverzekeringen worden in de regel voor een lange periode afgesloten. De rente speelt hierdoor voor levensverzekeraars een belangrijke rol. Bij een rentedaling daalt het eigen vermogen van deze sector

Nadere informatie

Persbericht. Kwartaalbericht: vierde kwartaal 2011

Persbericht. Kwartaalbericht: vierde kwartaal 2011 Persbericht Kwartaalbericht: vierde kwartaal 2011 Hoofdpunten: Dekkingsgraad van 94% is te laag: aanvullende maatregelen nodig Beschikbaar vermogen stijgt met ruim 11 miljard Door gedaalde rente nemen

Nadere informatie

Deelnemersbijeenkomst

Deelnemersbijeenkomst Deelnemersbijeenkomst Stichting Pensioenfonds Capgemini Nederland 2 juli 2015 1 Agenda Opening 2014 Financiën: Dekkingsgraad en financiële situatie Henk nftk Henk Herstelplan Henk Beleggingsbeleid Bert

Nadere informatie

Bij deze opgave horen de informatiebronnen 4 tot en met 6.

Bij deze opgave horen de informatiebronnen 4 tot en met 6. Opgave 5 Bij deze opgave horen de informatiebronnen 4 tot en met 6. De Stichting Bedrijfspensioenfonds voor Medewerkers in het Notariaat (hierna te noemen Het Pensioenfonds) verzorgt de pensioenen van

Nadere informatie

Optimaal rente- en inflatiebeheer: een integrale matchingaanpak

Optimaal rente- en inflatiebeheer: een integrale matchingaanpak Optimaal rente- en inflatiebeheer: een integrale matchingaanpak Inleiding Door de malaise op de financiële markten is het voor veel pensioenfondsen zaak om hun financiële beleid (verder) te optimaliseren.

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal 2015-1 april 2015 t/m 30 juni 2015. Samenvatting:

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal 2015-1 april 2015 t/m 30 juni 2015. Samenvatting: Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Tweede kwartaal 2015-1 april 2015 t/m 30 juni 2015 Samenvatting: De maandelijkse nominale dekkingsgraad is fors gestegen van 105,7% naar 115,4%. Dit komt

Nadere informatie

2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG

2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG 2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG 1 Toelichting op het jaarverslag In het Jaarverslag 2013 legt het pensioenfonds uitgebreid verantwoording af over de ontwikkelingen, besluiten en gebeurtenissen

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal 2014-1 april 2014 t/m 30 juni 2014. Samenvatting: dalende rente

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal 2014-1 april 2014 t/m 30 juni 2014. Samenvatting: dalende rente Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Tweede kwartaal 2014-1 april 2014 t/m 30 juni 2014 Samenvatting: dalende rente Nominale dekkingsgraad gestegen van 123,6% naar 123,7% Reële dekkingsgraad

Nadere informatie

Datum Briefnummer Behandeld door Doorkiesnummer 15-2-2012 20120215 N.W. Dijkhuizen 630

Datum Briefnummer Behandeld door Doorkiesnummer 15-2-2012 20120215 N.W. Dijkhuizen 630 Pensioenfonds Productschappen Bezoekadres Laan van Zuid Hoorn 165 2289 DD Rijswijk Postadres Postbus 3042 2280 GA Rijswijk Telefoon 070 4138630 Fax 070 4138650 E-mail info@pbodnl Website wwwpbodnl KvK

Nadere informatie

Stichting Voorzieningsfonds Getronics 11 februari 2015. Stand van zaken SVG. 1 van 19

Stichting Voorzieningsfonds Getronics 11 februari 2015. Stand van zaken SVG. 1 van 19 Stichting Voorzieningsfonds Getronics 11 februari 2015 Stand van zaken SVG 1 van 19 Programma Pensioenfonds SVG Financiële positie SVG Terugblik 2014 Vooruitblik 2015 Vragen 2 van 19 Pensioenfonds SVG

Nadere informatie

S&V Reflector. Dienen de pensioenfondsen hun langlopende swaps te verkopen? Een risicomanagement discussie

S&V Reflector. Dienen de pensioenfondsen hun langlopende swaps te verkopen? Een risicomanagement discussie S&V Reflector Dienen de pensioenfondsen hun langlopende swaps te verkopen? Een risicomanagement discussie Juni 2011 Sprenkels & Verschuren wil met dit document haar bijdrage leveren aan een verantwoord

Nadere informatie

2012 in het kort TOELICHTING OP HET JAARVERSLAG

2012 in het kort TOELICHTING OP HET JAARVERSLAG 2012 in het kort TOELICHTING OP HET JAARVERSLAG 1 Toelichting op het jaarverslag In het Jaarverslag 2012 legt het pensioenfonds uitgebreid verantwoording af over de ontwikkelingen, besluiten en gebeurtenissen

Nadere informatie

KWARTAALVERSLAG. Philips Pensioenfonds. 1. In het kort. 2. Financiële positie Philips Pensioenfonds 1/5 DERDE KWARTAAL 2015

KWARTAALVERSLAG. Philips Pensioenfonds. 1. In het kort. 2. Financiële positie Philips Pensioenfonds 1/5 DERDE KWARTAAL 2015 KWARTAALVERSLAG DERDE KWARTAAL 2015 1. In het kort De beleidsdekkingsgraad per 30 september 2015 bedroeg 112,6% Het rendement van 1 juli tot en met 30 september 2015 bedroeg -1,6% Het pensioenvermogen

Nadere informatie

De Dynamische Strategie Portefeuille DSP

De Dynamische Strategie Portefeuille DSP De Dynamische Strategie Portefeuille DSP Onderdeel van het beleggingsbeleid van Pensioenfonds UWV 1 Inhoudsopgave Waarom beleggen? 4 Beleggen is niet zonder risico s 4 Strategische beleggingsportefeuille

Nadere informatie

Dekkingsgraad 121,8% per 30 september 2012, toename van 9,3%-punt ten opzichte van 30 juni 2012.

Dekkingsgraad 121,8% per 30 september 2012, toename van 9,3%-punt ten opzichte van 30 juni 2012. Kwartaalbericht 2012 Samenvatting 121,8% per 30 september 2012, toename van 9,3%-punt ten opzichte van 30 juni 2012. Meer informatie over de dekkingsgraad vindt u op de website. Beleggingsrendement 4,2%

Nadere informatie

Beschikbarepremieregeling

Beschikbarepremieregeling Beschikbarepremieregeling Beleggen voor uw pensioen Meer weten? Hoe werkt beleggen? 4 Hoeveel pensioen krijgt u? Beleggingsmogelijkheden 5 Hoeveel beleggingsrisico wilt u lopen? 7 8 Geef uw keuze door

Nadere informatie

Nieuwe pensioenregeling vanaf 1 januari 2015. Jan Raaijmakers Aad van der Tak Michel Stok Voorzitter Manager Pensioenfonds Extern actuarieel adviseur

Nieuwe pensioenregeling vanaf 1 januari 2015. Jan Raaijmakers Aad van der Tak Michel Stok Voorzitter Manager Pensioenfonds Extern actuarieel adviseur Nieuwe pensioenregeling vanaf 1 januari 2015 Jan Raaijmakers Aad van der Tak Michel Stok Voorzitter Manager Pensioenfonds Extern actuarieel adviseur Agenda 1. Rol klankbordgroep 2. Waarom een nieuwe pensioenregeling?

Nadere informatie

Marktwaardedekkingsgraad per 31 maart 2014: 128,6%, een toename van 3,3%-punt ten opzichte van 31 december 2013.

Marktwaardedekkingsgraad per 31 maart 2014: 128,6%, een toename van 3,3%-punt ten opzichte van 31 december 2013. Kwartaalbericht 2014 Samenvatting Marktwaardedekkingsgraad per 31 maart 2014: 128,6%, een toename van 3,3%-punt ten opzichte van 31 december 2013. Meer informatie vindt u op de website. Beleggingsrendement

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Eerste kwartaal 2014-1 januari 2014 t/m 31 maart 2014. Samenvatting: stijgende aandelen

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Eerste kwartaal 2014-1 januari 2014 t/m 31 maart 2014. Samenvatting: stijgende aandelen Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Eerste kwartaal 2014-1 januari 2014 t/m 31 maart 2014 Samenvatting: stijgende aandelen Nominale dekkingsgraad gestegen van 123,0% naar 123,6% Reële dekkingsgraad

Nadere informatie

Vragen & antwoorden over uw pensioen en de kredietcrisis

Vragen & antwoorden over uw pensioen en de kredietcrisis Vragen & antwoorden over uw pensioen en de kredietcrisis Corporate Pensioen 4 Juni 2009 Vragen 1. Hoe zeker is mijn toekomstige pensioenvoorziening bij Nationale-Nederlanden? 3. Hoe weet ik hoeveel pensioen

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Vierde kwartaal 2014-1 oktober 2014 t/m 31 december 2014

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Vierde kwartaal 2014-1 oktober 2014 t/m 31 december 2014 Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Vierde kwartaal 2014-1 oktober 2014 t/m 31 december 2014 Samenvatting: dalende euro en dalende rente Nominale dekkingsgraad gedaald van 117,4% naar 115,1%

Nadere informatie

Obligaties een financieringsinstrument en een beleggingscategorie

Obligaties een financieringsinstrument en een beleggingscategorie Obligaties een financieringsinstrument en een beleggingscategorie Mr A. van Dijk RBA 1 Inleiding Wat zijn obligaties? Kenmerken Rendement Risico Obligatiesoorten 2 Kenmerken van Obligaties Vordering Vaste

Nadere informatie

Pensioeninformatiebijeenkomst over herstelplan 2009

Pensioeninformatiebijeenkomst over herstelplan 2009 Pensioenbijeenkomst herstelplan 2009 Pensioenfonds voor de Grafische Bedrijven (PGB) over herstelplan 2009 juli 2009 Inleiding Waarom 5 pensioenbijeenkomsten? ernstige situatie met grote gevolgen voor

Nadere informatie

De marktwaardedekkingsgraad per 30 juni 2015 was 135,1%. Dit is een toename van 5,7% ten opzichte van 31 maart 2015.

De marktwaardedekkingsgraad per 30 juni 2015 was 135,1%. Dit is een toename van 5,7% ten opzichte van 31 maart 2015. Kwartaalbericht 2015 Samenvatting De marktwaardedekkingsgraad per 30 juni 2015 was 135,1%. Dit is een toename van 5,7% ten opzichte van 31 maart 2015. De reële dekkingsgraad ultimo tweede kwartaal was

Nadere informatie

Addendum. Ultimate Forward Rate

Addendum. Ultimate Forward Rate Addendum Ultimate Forward Rate Wilt u meer weten over renterisico s, swaps en swaptions? Neem dan contact op met uw Account-CIO of met onze balansmanagement adviseurs Bas Scholten via bas.schoiten@achmea.ni

Nadere informatie

Buitengewone vergadering van deelnemers 22 november 2010

Buitengewone vergadering van deelnemers 22 november 2010 Buitengewone vergadering van deelnemers 22 november 2010 Agenda 1. Opening, mededelingen en ingekomen stukken 2. Pensioenregeling uitgevoerd door BNPF 3. Vergelijking andere pensioenfondsen 4. Herstelplan

Nadere informatie

Kwartaalbericht Algemeen Pensioenfonds KLM Derde kwartaal 2015-1 juli 2015 t/m 30 september 2015

Kwartaalbericht Algemeen Pensioenfonds KLM Derde kwartaal 2015-1 juli 2015 t/m 30 september 2015 Kwartaalbericht Algemeen Pensioenfonds KLM Derde kwartaal 2015-1 juli 2015 t/m 30 september 2015 De maandelijkse nominale dekkingsgraad ultimo september is gedaald ten opzichte van eind juni; De beleidsdekkingsgraad

Nadere informatie

Beleggingen institutionele beleggers in 2004 met 8,1 procent omhoog

Beleggingen institutionele beleggers in 2004 met 8,1 procent omhoog Publicatiedatum CBS-website Centraal Bureau voor de Statistiek 9 december 25 Beleggingen institutionele beleggers in 24 met 8,1 procent omhoog drs. J.L. Gebraad Centraal Bureau voor de Statistiek, Voorburg/Heerlen,

Nadere informatie

Extra informatie pensioenverlaging

Extra informatie pensioenverlaging Extra informatie pensioenverlaging Wat is de invloed van de verlaging op mijn netto pensioen? Als u nog niet met pensioen bent, kunnen we u nu niet zeggen hoe uw netto pensioen

Nadere informatie

Generali Beleggingsmogelijkheden Pensioen

Generali Beleggingsmogelijkheden Pensioen 1. Algemene informatie over dit document Waarom krijgt u dit document U krijgt deze informatie omdat u via uw werkgever deelneemt aan een pensioenregeling bij Generali. In uw pensioenregeling staat hoe

Nadere informatie

Toeslag- verlening Uitgave mei 2015

Toeslag- verlening Uitgave mei 2015 Toeslagverlening Uitgave mei 2015 Disclaimer De in deze brochure verstrekte informatie van Stichting Pensioenfonds DSM Nederland, gevestigd te Heerlen (het pensioenfonds ) is van algemene aard, uitsluitend

Nadere informatie

Informatiebijeenkomst Pensioenfonds KPN Pensioengerechtigden. Oktober 2013

Informatiebijeenkomst Pensioenfonds KPN Pensioengerechtigden. Oktober 2013 Informatiebijeenkomst Pensioenfonds KPN Pensioengerechtigden Oktober 2013 1 Pensioenstelsel Individueel Pensioen fonds Overheid Lijfrente Pensioen AOW B E L A S T I N G 2 Programma bestuur en taken bestuur

Nadere informatie

Kwartaalbericht 2e kwartaal 2009

Kwartaalbericht 2e kwartaal 2009 Kwartaalbericht 2e kwartaal 2009 Dekkingsgraad 100% Belegd vermogen 74,7 miljard Rendement tweede kwartaal 8,4% Herstelplan goedgekeurd In het tweede kwartaal heeft Pensioenfonds Zorg en Welzijn een rendement

Nadere informatie

Terugblik 2011 in cijfers

Terugblik 2011 in cijfers Terugblik 2011 in cijfers U vindt hier een samenvatting van het jaarverslag 2011. Het volledige jaarverslag kunt u downloaden via www.pensioenfondsricohnederland.nl. Financiële situatie Door de kredietcrisis

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Derde kwartaal 2015-1 juli 2015 t/m 30 september 2015. Samenvatting:

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Derde kwartaal 2015-1 juli 2015 t/m 30 september 2015. Samenvatting: Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Derde kwartaal 2015-1 juli 2015 t/m 30 september 2015 Samenvatting: De maandelijkse nominale dekkingsgraad is fors gedaald van 115,4% naar 103,7%. Dit

Nadere informatie

Jaarlijks gemiddeld Cumulatief vanaf 1970 2008 Q2 2008 Q1 2008 Q4 2007 Q3 2007 Q2 2007 Dekkingsgraad (kwartaalultimo) 143% 137% 148% 153% 153%

Jaarlijks gemiddeld Cumulatief vanaf 1970 2008 Q2 2008 Q1 2008 Q4 2007 Q3 2007 Q2 2007 Dekkingsgraad (kwartaalultimo) 143% 137% 148% 153% 153% Kwartaalbericht 2e kwartaal 2008 Dekkingsgraad op 143% Rendement 0,2% in tweede kwartaal Belegd vermogen 86,3 miljard Klein positief resultaat in moeilijke markt In het tweede kwartaal is een totaalrendement

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Eerste kwartaal 2015-1 januari 2015 t/m 31 maart 2015

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Eerste kwartaal 2015-1 januari 2015 t/m 31 maart 2015 Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Eerste kwartaal 2015-1 januari 2015 t/m 31 maart 2015 Samenvatting: dalende euro en dalende rente door monetair beleid De beleidsdekkingsgraad is gedaald

Nadere informatie

Toeslagverlening Uitgave mei 2015

Toeslagverlening Uitgave mei 2015 Toeslagverlening Uitgave mei 2015 Disclaimer De in deze brochure verstrekte informatie van Stichting Pensioenfonds Sabic, gevestigd te Sittard (het pensioenfonds ) is van algemene aard, uitsluitend indicatief

Nadere informatie

Verklaring beleggingsresultaten en verlaging pensioenen

Verklaring beleggingsresultaten en verlaging pensioenen Verklaring beleggingsresultaten en verlaging pensioenen Het bestuur van Stichting Pensioenfonds Randstad heeft medio februari 2014 moeten besluiten tot het doorvoeren van een pijnlijke maatregel. Om de

Nadere informatie

Marktwaarde van de pensioenverplichtingen in het tweede kwartaal gestegen van 15.941 miljoen naar 16.893 miljoen ( 15.008 miljoen ultimo Q4 2013).

Marktwaarde van de pensioenverplichtingen in het tweede kwartaal gestegen van 15.941 miljoen naar 16.893 miljoen ( 15.008 miljoen ultimo Q4 2013). Kwartaalbericht 2014 Samenvatting Marktwaardedekkingsgraad per 30 juni 2014 129,5%, een toename van 0,9%-punt ten opzichte van 31 maart 2014. Over de eerste zes maanden steeg de marktwaardedekkingsgraad

Nadere informatie

Renterisico. in een pensioenbalans

Renterisico. in een pensioenbalans Renterisico in een pensioenbalans Wilt u meer weten over renterisico s, swaps en swaptions? Neem dan contact op met uw Account CIO of met onze balansmanagement adviseurs Bas Scholten via bas.schoiten@achmea.ni

Nadere informatie

Pensioen. Beleggen voor uw p ensioen

Pensioen. Beleggen voor uw p ensioen Uw Pensioen Beleggen voor uw p ensioen In deze brochure over beleggen staat algemene informatie en is bedoeld om deelnemers aan de Stichting Pensioenfonds SNT (STPS) een algemeen beeld te geven. We besteden

Nadere informatie

Beschikbarepremieregeling

Beschikbarepremieregeling Beschikbarepremieregeling Beleggen voor uw pensioen Meer weten? Hoe werkt beleggen? 4 Hoeveel pensioen krijgt u? Beleggingsmogelijkheden 5 Hoeveel beleggingsrisico wilt u lopen? 7 8 Geef uw keuze door

Nadere informatie

Toelichting Inkopen van Netto pensioenaanspraken

Toelichting Inkopen van Netto pensioenaanspraken Toelichting Inkopen van Netto pensioenaanspraken Voor wie? Deze toelichting is van belang voor medewerkers die deelnemen aan de nettopensioenregeling. Doel toelichting Het pensioenfonds communiceert in

Nadere informatie

Beleggingsaspecten voorontwerp van wet herziening ftk

Beleggingsaspecten voorontwerp van wet herziening ftk Beleggingsaspecten voorontwerp van wet herziening ftk De staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid publiceerde op vrijdag 12 juli 2013 het lang verwachte consultatiedocument over de uitwerking

Nadere informatie

Beleggen. voor uw pensioen

Beleggen. voor uw pensioen Beleggen voor uw pensioen In deze brochure over beleggen staat algemene informatie. Deze brochure is bedoeld om werknemers van KPN Contact een algemeen beeld te geven. We besteden veel aandacht aan de

Nadere informatie

Een nieuwe keuze in pensioenoplossingen. ICK Beschikbare Premieregeling

Een nieuwe keuze in pensioenoplossingen. ICK Beschikbare Premieregeling Een nieuwe keuze in pensioenoplossingen voor de ICK-branche ICK Beschikbare Premieregeling ICK Beschikbare Premieregeling 2 De ICK-branche verbreedt het aanbod op het gebied van pensioen. Naast de bestaande

Nadere informatie

Wat u moet weten over beleggen

Wat u moet weten over beleggen Rabo BedrijvenPensioen Wat u moet weten over beleggen Beleggen voor het Rabo BedrijvenPensioen Uw werkgever betaalt pensioenpremies voor het Rabo BedrijvenPensioen. In deze brochure leest u hoe we deze

Nadere informatie

Inflatiegids. Afdekken van inflatierisico. Deel 3. Inflatie in het kader van een Nederlands Pensioenfonds. In deze Inflatiegids deel 3 geven wij

Inflatiegids. Afdekken van inflatierisico. Deel 3. Inflatie in het kader van een Nederlands Pensioenfonds. In deze Inflatiegids deel 3 geven wij Inflatiegids Inflatie in het kader van een Nederlands Pensioenfonds Deel 3 Afdekken van inflatierisico In deze Inflatiegids deel 3 geven wij inzicht in de mogelijke beleggingsoplossingen die het pensioenfonds

Nadere informatie

Generali beleggingsmogelijkheden pensioen informatie voor de deelnemer

Generali beleggingsmogelijkheden pensioen informatie voor de deelnemer Generali beleggingsmogelijkheden pensioen informatie voor de deelnemer Inhoudsopgave Algemene informatie over dit document 2 1. Zorgvuldig beleggingsbeleid 3 2. Algemene informatie over een pensioen op

Nadere informatie

De LifeCycle Mix bij Mijn Pensioen. LifeCycle Mix (LCM): online oplossing met maximale transparantie en gemak

De LifeCycle Mix bij Mijn Pensioen. LifeCycle Mix (LCM): online oplossing met maximale transparantie en gemak De LifeCycle Mix bij Mijn Pensioen LifeCycle Mix (LCM): online oplossing met maximale transparantie en gemak Gespecialiseerd team onderhoudt en ontwikkelt LCM WWW.INGIM.COM 2 ING INVESTMENT MANAGEMENT

Nadere informatie

Extra nieuwsbrief. De positie van het pensioenfonds. Mei 2012. Waarom een extra nieuwsbrief?

Extra nieuwsbrief. De positie van het pensioenfonds. Mei 2012. Waarom een extra nieuwsbrief? Mei 2012 Extra nieuwsbrief Waarom een extra nieuwsbrief? De positie van pensioenfondsen krijgt voortdurend veel aandacht in de media. De berichten over pensioenen zijn vaak complex en de laatste tijd nogal

Nadere informatie

RBS pensioen update. Van premie tot pensioen

RBS pensioen update. Van premie tot pensioen RBS pensioen update Van premie tot pensioen Hoe is uw pensioen opgebouwd? Waarom zitten veel pensioenfondsen nu in de problemen? Hoe ziet de toekomst van pensioen in Nederland eruit? In deze RBS Pensioen

Nadere informatie

Verstandig beleggen voor een goed pensioen

Verstandig beleggen voor een goed pensioen Verstandig beleggen voor een goed pensioen Brochure Actieve Lifecycles en Zelf Beleggen voor u als werknemer U hebt een Persoonlijk Pensioen Plan bij Delta Lloyd. Het Persoonlijk Pensioen Plan is een pensioenregeling

Nadere informatie

Ontwikkelingen in 2012

Ontwikkelingen in 2012 1 Jaarbericht 2012 Ontwikkelingen in 2012 2012 was, in alle opzichten, weer een bewogen jaar. We kregen onder meer te maken met hectische ontwikkelingen op de financiële markten, met veranderingen in de

Nadere informatie

Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen

Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen 1. De kwartaalcijfers van de pensioenfondsen zijn negatief. Hoe komt dat? Het algemene beeld is dat het derde kwartaal, en dan in het bijzonder de maand

Nadere informatie

Verder gaan is elke stap zorgvuldig zetten.

Verder gaan is elke stap zorgvuldig zetten. Integrale aanpak Verder gaan is elke stap zorgvuldig zetten. Integrale aanpak Risicobeheersing staat aan de basis van elk beleggingsbeleid. Omdat het renterisico het belangrijkste risico voor pensioenfondsen

Nadere informatie

FEB/2011 MAAND. Rapportage Vermogensbeheer. Stichting Pensioenfonds Productschappen

FEB/2011 MAAND. Rapportage Vermogensbeheer. Stichting Pensioenfonds Productschappen FEB/2011 MAAND Rapportage Vermogensbeheer Stichting Pensioenfonds Productschappen Inhoudsopgave Inleiding... 2 1. Kerncijfers... 3 1.1. Dekkingsgraad... 3 1.2. Rendement... 4 1.3. Vermogensmutaties...

Nadere informatie

Voor mensen die het naadje van de kous willen weten.

Voor mensen die het naadje van de kous willen weten. Voor iedereen interessant. Voor mensen die het naadje van de kous willen weten. 26 september 2011 Voor iedereen interessant. Voor mensen die het naadje van de kous willen weten. In het jaarverslag legt

Nadere informatie

Kwartaalbericht 2015. Samenvatting ING CDC Pensioenfonds communiceert over de resultaten van Q3. Kwartaalbericht 3e kwartaal 2015 1

Kwartaalbericht 2015. Samenvatting ING CDC Pensioenfonds communiceert over de resultaten van Q3. Kwartaalbericht 3e kwartaal 2015 1 Kwartaalbericht 2015 Samenvatting ING CDC Pensioenfonds communiceert over de resultaten van Q3 Als je werkt bij ING Bank voert ING CDC Pensioenfonds vanaf 1 januari 2014* jouw huidige pensioenregeling

Nadere informatie

stichting pensioenfonds wonen

stichting pensioenfonds wonen stichting pensioenfonds wonen Verkort Jaarverslag 2007 Kerncijfers Aantallen per 31-12 2007 2006 Werkgevers 4.331 4.161 Deelnemers 33.009 31.705 Gewezen deelnemers 70.948 62.860 Gepensioneerden 8.468 7.735

Nadere informatie

4.1. Algemene uitgangspunten 4.2. De beleggingsstrategie

4.1. Algemene uitgangspunten 4.2. De beleggingsstrategie Meer dan 1700 mensen hebben pensioenaanspraken opgebouwd bij Stichting Pensioenfonds Avery Dennison (in deze verklaring voortaan verder "pensioenfonds" genoemd). Zij zijn de (gewezen) deelnemers en pensioengerechtigden

Nadere informatie

Generali beleggingsmogelijkheden Generali pensioen

Generali beleggingsmogelijkheden Generali pensioen Generali beleggingsmogelijkheden Generali pensioen informatie voor de deelnemer INHOUDSOPGAVE Algemene informatie over dit document 2 1. Zorgvuldig beleggingsbeleid 3 2. Algemene informatie over een pensioen

Nadere informatie

Generali beleggingsmogelijkheden pensioen informatie voor de werkgever

Generali beleggingsmogelijkheden pensioen informatie voor de werkgever Generali beleggingsmogelijkheden pensioen informatie voor de werkgever Inhoudsopgave Algemene informatie over dit document 2 1. Zorgvuldig beleggingsbeleid 3 2. Algemene informatie over een pensioen op

Nadere informatie

Achmea life cycle beleggingen

Achmea life cycle beleggingen Achmea life cycle beleggingen Scheiden. Uw pensioengeld in vertrouwde handen Wat betekent dat voor uw ouderdomspensioen? Interpolis. Glashelder Achmea life cycle beleggingen Als pensioenverzekeraar beleggen

Nadere informatie

Risicoverdeling en ambitieniveau in bestaande pensioencontracten

Risicoverdeling en ambitieniveau in bestaande pensioencontracten Risicoverdeling en ambitieniveau in bestaande pensioencontracten artikel Inleiding Reeds geruime tijd wordt een maatschappelijke discussie gevoerd over de toekomst van het Nederlandse pensioenstelsel.

Nadere informatie

Verstandig beleggen voor een goed pensioen

Verstandig beleggen voor een goed pensioen Verstandig beleggen voor een goed pensioen Brochure Index Lifecycles en Zelf Beleggen voor u als werknemer U hebt een Persoonlijk Pensioen Plan bij Delta Lloyd. Het Persoonlijk Pensioen Plan is een pensioenregeling

Nadere informatie

DutchInvestor.com [PENSIOENFONDSEN EN INFLATIEBELEGGINGEN: EEN OVERZICHT]

DutchInvestor.com [PENSIOENFONDSEN EN INFLATIEBELEGGINGEN: EEN OVERZICHT] Pensioenfondsen en inflatiebeleggingen: een overzicht Door Stefan Ormel, Directeur Vastrentende Waarden bij First Investments Stefan Ormel (1977) heeft jarenlange ervaring in het beheren van integrale

Nadere informatie

Stichting Metro Pensioenfonds Populair jaarverslag 2008

Stichting Metro Pensioenfonds Populair jaarverslag 2008 Stichting Metro Pensioenfonds Populair jaarverslag 2008 blad 1 van 7 Het Metro Pensioenfonds Hieronder eerst een aantal bijzonderheden over het Metro Pensioenfonds. Het Metro Pensioenfonds is opgericht

Nadere informatie

Informatiebijeenkomst Pensioenen: actueler dan ooit. Oktober 2013

Informatiebijeenkomst Pensioenen: actueler dan ooit. Oktober 2013 Informatiebijeenkomst Pensioenen: actueler dan ooit Oktober 2013 1 Pensioenstelsel Individueel Pensioen fonds Overheid Lijfrente Pensioen AOW B E L A S T I N G 2 Programma bestuur en taken bestuur de pensioenregeling

Nadere informatie

HOOFDLIJNEN HERSTELPLAN PGB 2009-2014 MAART 2009 PENSIOENFONDS VOOR DE GRAFISCHE BEDRIJVEN

HOOFDLIJNEN HERSTELPLAN PGB 2009-2014 MAART 2009 PENSIOENFONDS VOOR DE GRAFISCHE BEDRIJVEN HOOFDLIJNEN HERSTELPLAN PGB 2009-2014 MAART 2009 PENSIOENFONDS VOOR DE GRAFISCHE BEDRIJVEN VOORWOORD HERSTELPLAN PGB 2009-2014 Al genomen maatregelen: meer zekerheid in beleggingsbeleid Premieverhoging:

Nadere informatie

Persoonlijk Pensioen Plan

Persoonlijk Pensioen Plan Persoonlijk Pensioen Plan Verstandig beleggen voor een goed pensioen Zorgvuldig uw pensioen opbouwen Natuurlijk denkt u wel eens aan uw financiële situatie na uw pensionering. Misschien wilt u minder werken,

Nadere informatie

Beleggingsinformatie over

Beleggingsinformatie over Beleggingsinformatie over LifeCycle Beleggen van Bewust Pensioen LifeCycle Beleggen van Bewust Pensioen Visie van vermogensopbouw met LifeCycle Beleggen Over het onderwerp pensioen bestaan veel misverstanden.

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds SABIC Innovative Plastics. Verkort Jaarverslag 2009

Stichting Pensioenfonds SABIC Innovative Plastics. Verkort Jaarverslag 2009 Stichting Pensioenfonds SABIC Innovative Plastics Verkort Jaarverslag 2009 Inleiding 2009 is voor de Stichting Pensioenfonds SABIC Innovative Plastics (hierna Pensioenfonds SABIC-IP) weer een bijzonder

Nadere informatie

Voor een houdbaar en betaalbaar inkomen voor later

Voor een houdbaar en betaalbaar inkomen voor later Vermogensbeheer Voor een houdbaar en betaalbaar inkomen voor later Een houdbaar en betaalbaar inkomen voor later. Dat is de belofte van uw pensioenfonds aan uw deelnemers. Verder gaan is nu zorgen voor

Nadere informatie

Het Nedlloyd Pensioenfonds van nu en in de toekomst

Het Nedlloyd Pensioenfonds van nu en in de toekomst Het Nedlloyd Pensioenfonds van nu en in de toekomst Jaarvergadering DNP 25 maart 2015 Frans Dooren, directeur 1 Agenda - Even voorstellen - Terugblik 2014 - Organisatie, Dekkingsgraad, Rente, Verplichtingen,

Nadere informatie

Asset & Liability Management

Asset & Liability Management Asset & Liability Management Verder gaan is de juiste balans vinden. ALM: inzicht in risico s Zorgen voor balans tussen pensioenverplichtingen en de opbouw van het pensioenvermogen. Het is een kerntaak

Nadere informatie

Deelnemersbijeenkomst

Deelnemersbijeenkomst Deelnemersbijeenkomst Stichting Pensioenfonds Capgemini Nederland 18 november 2014 13 oktober 2010 Deelnemersbijeenkomst Agenda Opening 2013 Financiën: Dekkingsgraad en financiële situatie Henk Beleggingsbeleid

Nadere informatie

Individueel pensioensparen

Individueel pensioensparen Individueel pensioensparen Sparen voor extra pensioen Meer weten? Hoeveel extra pensioen krijgt u? 8 Hoe werkt beleggen? 5 Uw keuzemogelijkheden 6 Hoeveel beleggingsrisico wilt u lopen? 7 Wat is Individueel

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Medisch Specialisten. Vermogensbeheer SPMS. 17 november 2014

Stichting Pensioenfonds Medisch Specialisten. Vermogensbeheer SPMS. 17 november 2014 Stichting Pensioenfonds Medisch Specialisten Vermogensbeheer SPMS 17 november 2014 Structuur SPMS (vermogensbeheer) Bestuur SPMS F&C (verantwoord beleggen) Ortec (ALM studie) Bestuursbureau Investment

Nadere informatie

Pensioeninformatie voor werkgevers en pensioenfondsen

Pensioeninformatie voor werkgevers en pensioenfondsen JULI 2008 NUMMER 4 JAARGANG 48 PENSIOENBULLETIN Pensioeninformatie voor werkgevers en pensioenfondsen Invloed van marktrente op pensioen In onze pensioenwereld is iedereen er inmiddels wel van doordrongen

Nadere informatie

Verklaring inzake Beleggingsbeginselen

Verklaring inzake Beleggingsbeginselen Verklaring inzake Beleggingsbeginselen per 1 januari 2015 TRANSPARANT OVER ELKE FASE Inhoudsopgave Verklaring inzake Beleggingsbeginselen van Stichting ING CDC Pensioenfonds 3 De pensioendoelstellingen,

Nadere informatie

Woordenlijst (verantwoord) beleggen

Woordenlijst (verantwoord) beleggen Woordenlijst (verantwoord) beleggen In deze woordenlijst leggen we een aantal termen en begrippen uit die te maken hebben met (verantwoord) beleggen. Actief beleggen Op grond van een bepaalde marktvisie

Nadere informatie

Verkort Jaarverslag 2013

Verkort Jaarverslag 2013 Verkort Jaarverslag Han Thoman: Ons bestuur is zich echt goed bewust van de risico s die het pensioenfonds loopt. Voorzitter Han Thoman Onze financiële positie is redelijk maar moet nog beter Een jaar

Nadere informatie

Risico s rond pensioen

Risico s rond pensioen Risico s rond pensioen Uitgave maart 2015 Disclaimer De in deze brochure verstrekte informatie van Stichting Pensioenfonds SABIC, gevestigd te Sittard (het pensioenfonds ) is van algemene aard, uitsluitend

Nadere informatie

Renteafdekking op basis van de ultimate forward rate: Bezint eert ge begint?

Renteafdekking op basis van de ultimate forward rate: Bezint eert ge begint? Renteafdekking op basis van de ultimate forward rate: Bezint eert ge begint? Drs. Dr. Ir. David van Bragt RBA 1 Senior Consultant Investment Solutions, Aegon Asset Management Samenvatting Binnen het Financieel

Nadere informatie

Belanghebbendenvergadering. 24 september 2015

Belanghebbendenvergadering. 24 september 2015 Belanghebbendenvergadering 24 september 2015 Agenda 1. Opening 2. Actuele ontwikkelingen Ballast Nedam N.V. 3. Jaarverslag 2014 4. Nieuwe pensioenregelgeving en herstelplan 5. Toekomst pensioenfonds 6.

Nadere informatie