Jaarverslag 2010 Erkenningscommissie Gedragsinterventies Justitie

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Jaarverslag 2010 Erkenningscommissie Gedragsinterventies Justitie"

Transcriptie

1 Erkenningscommissie Gedragsinterventies Justitie Ministerie van Veiligheid en Justitie Jaarverslag 2010 Erkenningscommissie Gedragsinterventies Justitie

2

3 Jaarverslag 2010 Erkenningscommissie Gedragsinterventies Justitie Inhoudsopgave Voorwoord 3 Hoofdstuk 1 Inleiding 4 Hoofdstuk 2 Beoordelingen in Hoofdstuk 3 Advisering 10 Hoofdstuk 4 Communicatie 12 Hoofdstuk 5 Aanbevelingen 14 Summary 16 Bijlagen Instellingsbesluit Overzicht namen en functies van voorzitter en leden in Kwaliteitscriteria Organisaties die gedragsinterventies bij de Erkenningscommissie kunnen indienen Overzicht van alle tot en met 31 december 2010 beoordeelde gedragsinterventies van alle tot en met 31 december 2010 erkende gedragsinterventies 28 Mei 2011

4 Colofon Uitgave Erkenningscommissie Gedragsinterventies Justitie, mei 2011 Teksten Bureau van de Erkenningscommissie Gedragsinterventies Justitie Fotografie Ilco Kemmere, Amsterdam Vormgeving Richard Sluijs, Den Haag Druk DeltaHage, Den Haag Contact/meer informatie Bureau van de Erkenningscommissie Gedragsinterventies Justitie Telefoon (070) Website U kunt zich aanmelden voor de digitale nieuwsbrief van de Erkenningscommissie via de website. 2

5 Voorwoord Voor u ligt het zesde jaarverslag van de Erkenningscommissie Gedragsinterventies Justitie. In 2010 heeft de Erkenningscommissie zich - zoals gebruikelijk - beziggehouden met de beoordeling van gedragsinterventies. Daarnaast heeft zij een drietal adviezen opgesteld en heeft zij op verschillende manieren de contacten met haar directe omgeving geïntensiveerd. In dit jaarverslag wordt hier uitgebreid op ingegaan. De Erkenningscommissie beveelt aan om als aanvulling op de bestaande erkenningsprocedure, te voorzien in een structurele procedure voor een toets van innovatieve interventies en van interventies die indirect of niet gericht zijn op de aanpak van het delictgedrag, maar die wel van toegevoegde waarde in het zorgaanbod van justitiabelen worden beschouwd. Zij is bereid een rol te spelen bij de ontwikkeling van deze procedure. De Erkenningscommissie nam in 2010 afscheid van een tweetal leden van het eerste uur, namelijk de heren prof. dr. J. Hermanns en prof. dr. P. Prins. We zijn beide heren veel dank verschuldigd voor hun inbreng, zowel met betrekking tot het uitvoeren van het werk waarvoor de Erkenningscommissie is ingesteld, als voor de vormgeving van de werkwijzen en de positionering van de Erkenningscommissie gedurende de eerste jaren van haar bestaan. De Erkenningscommissie heeft zich versterkt met met vier nieuwe leden: mw. prof. dr. A. Huizink, mw. dr. M. van Nieuwenhuijzen, mw. dr. E. Vedel en dhr. dr. D. van Beek. De werving van deze leden vond plaats door middel van een openbare wervingsronde. In 2011 zal naast het beoordelen van ingediende gedragsinterventies, de beoordelingsprocedure voor interventies die het oordeel Erkend hebben gekregen en die vanaf 2012 opnieuw beoordeeld worden, verder worden uitgewerkt. Ook zullen de eisen aan effectonderzoek (criterium 10) nader worden ingevuld. Voorts zal aan de hand van de besluitvorming in het kader van het project Forensische Zorg werkt! de Erkenningscommissie zich verder voorbereiden op haar toekomstige rol in het veld van de forensische zorg. Ook is de Erkenningscommissie gevraagd om in 2011 advies uit te brengen over de toetsing van screenings- en risicotaxatie-instrumenten en de uitvoerbaarheid van de kwaliteitscriteria. Ik dank de leden en de medewerkers van het bureau van de Erkenningscommissie hartelijk voor hun inzet en betrokkenheid gedurende het afgelopen jaar. Prof. dr. Willem van Tilburg voorzitter 3

6 1. Inleiding Leden en medewerkers van de Erkennings commissie Gedragsinterventies Justitie (staand van links naar rechts): Dr. Erik Bulten Prof. dr. Peter van der Laan Prof. dr. Paul Emmelkamp Mw. prof. dr. Maja Deković Dr. Daan van Beek Mw. prof. dr. Anja Huizink Prof. dr. Robert Vermeiren Drs. Thijs van der Heijden MBA (secretaris, hoofd bureau Erkenningscommissie) (zittend van links naar rechts): Mw. drs. Nicole Mertens (senior beleidsmedewerker bureau Erkenningscommissie) Prof. dr. Guus van Heck Mw. drs. Mieke Kleiman (senior beleidsmedewerker bureau Erkenningscommissie) Mw. dr. Ellen Vedel Prof. dr. Willem van Tilburg (voorzitter) Mw. dr. Maroesjka van Nieuwenhuijzen (op de foto ontbreken): Mw. prof. dr. Chijs van Nieuwenhuizen Mw. Marianne Moene, beleidsondersteuner bureau Erkenningscommissie 4

7 De Erkenningscommissie Gedragsinterventies Justitie beoordeelt de kwaliteit van gedragsinterventies voor jeugdigen en volwassenen. Onder een gedragsinterventie wordt verstaan een programmatisch en gestructureerd geheel van methodische handelingen gericht op het beïnvloeden van iemands gedrag of omstandigheden. Van goedgekeurde interventies mag worden verwacht dat zij recidive verminderen of voorkomen. Zo levert de Erkenningscommissie een bijdrage aan een veiliger Nederland. Het ministerie van Veiligheid en Justitie heeft een aantal instellingen aangewezen die gedragsinterventies ter beoordeling aan de Erkenningscommissie kan indienen. Deze zijn in bijlage 4 opgenomen. De Erkenningscommissie heeft naast het beoordelen van gedragsinterventies nog twee taken: het adviseren over onderwerpen in relatie tot (het beoordelen van) de effectiviteit van gedragsinterventies aan de minister van Veiligheid en Justitie en het communiceren over de activiteiten van de commissie (zie bijlage 1, Instellingsbesluit). De commissie voert deze taken uit met een zo groot mogelijke zorgvuldigheid en deskundigheid. Zij neemt daarbij een onafhankelijke positie in: de commissie laat zich bij de beoordeling van gedragsinterventies slechts leiden door de haar gegeven kwaliteitscriteria die zijn vastgesteld door het ministerie van Veiligheid en Justitie (zie bijlage 3, Kwaliteitscriteria) en door wetenschappelijke inzichten. Inhoudelijke deskundigheid behoort tot de rolopvatting van de Erkenningscommissie. Met het oog hierop is in de Erkenningscommissie relevante wetenschappelijke kennis (bijvoorbeeld uit de criminologie, psychologie, pedagogiek en psychiatrie) samengebracht met kennis over de uitvoeringspraktijk. De leden van de Erkenningscommissie worden aangesteld door de minister van Veiligheid en Justitie. De voorzitter draagt kandidaat-leden voor benoeming voor. Werving en selectie van de kandidaat-leden vinden plaats door middel van een openbare wervingsronde. De voorzitter en leden participeren op persoonlijke titel. Hun relevante functies zijn in kaart gebracht en op de website voor iedereen inzichtelijk gemaakt (zie bijlage 2, Overzicht namen en functies van voorzitter en leden). Er is een verschoningsprocedure om mogelijke belangenverstrengeling te voorkomen. Een bureau ondersteunt de commissie bij het uitvoeren van haar taken en is penvoerder. Daarnaast ondersteunt dit bureau de indienende organisaties bij het indienen van gedragsinterventies en informeert zij de minister van Veiligheid en Justitie over de voortgang. De secretaris van de Erkenningscommissie is tevens hoofd van het bureau. 5

8 2. Beoordelingen in Uitkomsten beoordelingen De Erkenningscommissie kwam in 2010 vijf keer bijeen om gedragsinterventies te beoordelen, namelijk op 9 maart, 30 maart, 8 juni, 12 oktober en 7 december. Zij heeft in totaal veertien keer een verzoek voor beoordeling ontvangen, waarvan twaalf gedragsinterventies voor jeugdigen en twee gedragsinterventies voor volwassenen. Alle veertien gedragsinterventies zijn in behandeling genomen. De behandeling van één gedragsinterventie (Vaktherapie in de gesloten setting) heeft niet geleid tot een oordeel (zie verder hieronder). Hieronder volgt een overzicht van de oordelen die de Erkenningscommissie heeft gegeven over de ingediende gedragsinterventies, te weten: Erkend, Voorlopig erkend, Niet erkend verdere uitwerking gewenst, en Niet erkend. Zes gedragsinterventies kregen het oordeel Erkend. Zie tabel 1. Tabel 1: Gedragsinterventies die het oordeel Erkend kregen in 2010 Interventies Multisysteem Therapie (MST) Nieuwe Perspectieven bij Terugkeer voor jongeren met een licht verstandelijke beperking (NPT-LVB) Brains4Use Buitenprogramma Work-Wise Multidimensional Treatment Foster Care (MTFC) Washington State Agression Replacement Traning (WSART) Doelgroep Jeugdigen Jeugdigen en volwassenen t/m 23 jaar Jeugdigen Jeugdigen Jeugdigen Jeugdigen Zie bijlage 6 voor een korte beschrijving van deze gedragsinterventies. Het oordeel Erkend is geldig voor een periode van vijf jaar. Binnen het verstrijken van deze periode kan de interventie opnieuw bij de Erkenningscommissie ter beoordeling worden ingediend. Bij deze beoordeling zal ook de gebleken effectiviteit in ogenschouw worden genomen. Vier gedragsinterventies kregen het oordeel Voorlopig erkend. Zie tabel 2. Tabel 2: Gedragsinterventies die het oordeel Voorlopig erkend kregen in 2010 Interventies Alcohol en Geweld Stay-a-Way Con-tact Out of the Circle Doelgroep Volwassenen Jeugdigen Jeugdigen Jeugdigen Een interventie krijgt het oordeel Voorlopig erkend als deze in onvoldoende mate aan de kwaliteitscriteria voldoet om het oordeel Erkend te krijgen. De Erkenningscommissie heeft er echter wel voldoende vertrouwen in dat een mogelijk effectieve interventie kan ontstaan, mits enkele noodzakelijke aanpassingen worden doorgevoerd. Het oordeel Voorlopig erkend is geldig voor een periode van twee jaar en is eenmalig. Afhankelijk van haar bevindingen bij herbeoordeling, kan de Erkenningscommissie het oordeel Erkend, Niet erkend verdere uitwerking gewenst of Niet erkend geven. Twee gedragsinterventies kregen het oordeel Niet erkend verdere uitwerking gewenst, en één het oordeel Niet erkend. Zie tabellen 3 en 4. 6

9 Tabel 3: Gedragsinterventies die het oordeel Niet erkend verdere uitwerking gewenst kregen in 2010 Interventies Werken aan je Toekomst Dialectische Gedragstherapie (DGT) Doelgroep Jeugdigen Jeugdigen Tabel 4: Gedragsinterventie die het oordeel Niet erkend kreeg in 2010 Interventies Gedragsinterventie Partnergeweld (GIP) Doelgroep Volwassenen De Erkenningscommissie heeft besloten de ingediende interventie Vaktherapie in de gesloten setting, niet te beoordelen. Zij is van mening dat de beschrijving en het onderliggende theoretisch kader niet te beoordelen is met de haar gegeven tien kwaliteitscriteria, waarin terugdringen van het delictgedrag centraal staat. Het begrippenapparaat van de ingediende beschrijving en van deze kwalitetiscriteria sluiten onvoldoende op elkaar aan om tot een zinvolle beoordeling te komen. De Erkenningscommissie sluit echter niet uit dat de vaktherapie in het totale behandelaanbod binnen de Justitiële Jeugdinrichting van toegevoegde waarde zou kunnen zijn. Van de dertien beoordeelde interventies werden vier gedragsinterventies voor de eerste keer ter beoordeling aangeboden. Eén van deze vier kreeg het oordeel Erkend, twee het oordeel Voorlopig erkend en één het oordeel Niet erkend. Daarnaast werd Vaktherapie in de gesloten setting voor de eerste keer aangeboden. De overige negen beoordeelde gedragsinterventies betroffen herbeoordelingen: twee herbeoordeelde interventies kregen het oordeel Voorlopig erkend en vijf het oordeel Erkend. Twee van de herbeoordeelde gedragsinterventies kregen het oordeel Niet erkend verdere uitwerking gewenst. Tabel 5: Aantal eerste beoordelingen, herbeoordelingen en het oordeel van de Erkenningscommissie in 2010 Eerste beoordeling of herbeoordeling Erkend Voorlopig erkend Niet erkend verdere uitwerking gewenst Niet erkend Totaal aantal Eerste beoordeling Herbeoordeling In bijlage 5 staat een overzicht van alle tot en met 31 december 2010 beoordeelde gedragsinterventies. Bijlage 6 bevat een korte beschrijving van alle interventies die tot en met 31 december 2010 het oordeel Erkend hebben gekregen. 7

10 2.2 Ontwikkelingen In deze paragraaf worden het aantal ingediende gedragsinterventies, het aantal beoordelingen en de scores van 2010 vergeleken met de voorafgaande jaren. Indieningen en beoordelingen De cijfers uit 2010 laten geen trendbreuk zien met de voorafgaande jaren. Zie grafiek 1. Grafiek 1: Aantal indieningen en beoordelingen in de periode van 2006 t/m Aantal ingediend Aantal beoordeeld Eerste beoordelingen Herbeoordelingen Uit grafiek 1 komt naar voren dat het aantal ingediende gedragsinterventies (14) en het aantal beoordelingen (13) ongeveer even groot is geweest als in voorafgaande jaren. Uitzondering is het jaar 2008 dat met het aantal van 18 ingediende en beoordeelde gedragsinterventies een piekjaar genoemd mag worden. Uit deze grafiek komt tevens naar voren dat de trend van een afname van het aantal eerste beoordelingen is gestabiliseerd in 2010 en dat het aantal herbeoordelingen weer toeneemt. Kwaliteit beoordeelde gedragsinterventies Bij de beoordeling van een interventie kunnen per criterium 0, 1 of 2 punten worden behaald. Er zijn tien criteria. Dit betekent dat in totaal 20 punten kunnen worden behaald. De gemiddelde totaalscore over alle in 2010 beoordeelde gedragsinterventies is 14,6. Dat is een iets hogere score dan in 2009 (14,3). De stijgende lijn ten opzichte van de voorgaande jaren lijkt zich voort te zetten. Aangetekend moet worden dat in 2010 de toename in de gemiddelde totaalscore geringer is dan in de jaren daarvoor. Zie tabel 6. Tabel 6: Gemiddelde totaalscore in de periode 2006 t/m 2010 Jaar Gemiddelde totaalscore , , , , ,6 Het jaar 2010 laat geen grote verandering zien voor wat betreft de gemiddelde totaalscores per criterium. Zie grafiek 2. 8

11 Grafiek 2: Gemiddelde totaalscores per criterium in de periode 2006 t/m ,5 2 1,5 1 0, (N=13) 2007 (N=15) 2008 (N=18) 2009 (N=12) 2010 (N=13) In 2010 werden, net zoals in de meeste voorgaande jaren, de hoogste scores behaald op criterium 3 Dynamische criminogene factoren en protectieve factoren, criterium 5 Vaardigheden, criterium 7 Betrokkenheid en motivatie, criterium 8 Continuïteit en criterium 9 Interventie-integriteit. Op elk van deze criteria werd in 2010 gemiddeld meer dan 1,5 punten behaald. Op criterium 1 Theoretische onderbouwing, criterium 2 Selectie van justitiabelen en criterium 6 Fasering, intensiteit en duur, werden in 2010 een score behaald tussen de 1 en de 1,5 punten. Deze score is voor wat betreft criterium 1 vrijwel hetzelfde als in alle voorgaande jaren. Voor criterium 2 en 6 is deze score in 2010 vergelijkbaar of hoger dan in de jaren daarvoor. In 2010 behaalden de beoordeelde gedragsinterventies op criterium 4 Effectieve behandelmethoden en op criterium 10 Evaluatie gemiddeld de laagste scores. Dit was ook in voorgaande jaren het geval. Uitschieters zijn in 2010 de gemiddelde scores op criteria 5 Vaardigheden en 8 Continuïteit. Daarop werd respectievelijk 0,3 en 0,2 punten hoger gescoord dan in het jaar daarvoor (2009). De opwaartse trend vanaf 2008 is hiermee voortgezet. Op criterium 10 Evaluatie werd gemiddeld 0,2 punten lager gescoord dan in De neergaande lijn vanaf 2008 wordt daarmee gecontinueerd. 9

12 3. Advisering Op verzoek van het ministerie van Veiligheid en Justitie heeft de Erkenningscommissie in 2010 drie adviezen uitgebracht. 3.1 Advies Toetsingskader Erkenningscommissie en de forensische zorg Aanleiding voor dit advies 1 is de toekomstige rol van de Erkenningscommissie in de forensische zorg. De Erkenningscommissie is door het ministerie van Veiligheid en Justitie verzocht de vraag te beantwoorden of, en zo ja in hoeverre de huidige tien kwaliteitscriteria bruikbaar en toereikend zijn voor de beoordeling van de behandelmodules/-programma s in de forensische zorg. Het advies is geformuleerd op grond van de uitkomsten van een speciaal voor dit advies georganiseerde pilot. Drie forensische zorgaanbieders waren bereid om bij wijze van proefindiening mee te werken aan deze pilot 2. Zij hebben elk een onderdeel van hun behandelaanbod beschreven aan de hand waarvan de Erkenningscommissie de criteria heeft kunnen uitproberen. In haar advies geeft de Erkenningscommissie aan dat de huidige criteria bruikbaar en toereikend zijn voor de beoordeling van interventies die recidivevermindering tot doel hebben en die aangeboden worden in de forensische zorg. Voor de beoordeling van interventies op hun bijdrage aan recidivevermindering, blijkt de forensische zorg zich niet te onderscheiden van de andere sectoren die interventies ter beoordeling aanbieden, t.w. het Gevangeniswezen en de Justitiële Jeugdinrichtingen (JJI s). Wel vergt de operationalisatie van een aantal van de huidige criteria enige aanpassing en andere accenten als het gaat om de beoordeling van interventies in de forensische zorg. Onder bovengenoemde interventies wordt hier verstaan: - afgebakende, stand alone interventies en - een enkelvoudige module of een set van modules die onderdeel zijn van een groter geheel. De Erkenningscommissie heeft geen definitieve uitspraak kunnen doen over de geschiktheid van de criteria voor het beoordelen van forensische zorgprogramma s. Deze zorgprogramma s zijn bestemd voor een specifieke doelgroep en zijn meer omvattend dan eerder genoemde interventies. Zij acht het niet onwaarschijnlijk dat zorgprogramma s kunnen worden beoordeeld aan de hand van de huidige criteria, mogelijk met enige aanpassing. Zij is bereid dit nader te bestuderen. 3.2 Advies Vijfjaarstermijn Het tweede advies 3 betreft de naderende afloop van de vijfjaarstermijn van de eerste erkende gedragsinterventies. De erkenning is vijf jaar geldig, waarna moet worden aangetoond dat de interventie effectief is. Er waren vanuit indieners signalen dat deze termijn mogelijk niet zou worden gehaald. Voor de totstandkoming van het advies zijn o.a. veldorganisaties geraadpleegd door middel van individuele gesprekken. Daarnaast is er op 4 november 2010 een werkbijeenkomst georganiseerd waarvoor indieners, ontwikkelaars, beleidsmedewerkers en onderzoekers zijn uitgenodigd (zie ook 4.3). Mede op basis van hun inbreng adviseert de Erkenningscommissie een overgangsregeling in te stellen voor de interventies die in de periode 2007 t/m 2010 zijn erkend. De overgangsregeling houdt in dat, onder voorwaarde dat de interventie doeltreffend is gebleken én er een effectiviteitsonderzoek loopt, de erkenning met maximaal drie jaar wordt verlengd. De commissie stelt tevens voor de vijfjaarstermijn voor toekomstig te erkennen interventies - vanaf te handhaven. Dit betekent dat de erkenning na vijf jaar vervalt, tenzij de effectiviteit van de interventie binnen deze termijn wordt aangetoond. 1 Toetsingskader recidiveverminderende bijdrage forensische zorg, Erkenningscommissie Gedragsinterventies Justitie, 10 november De zorgaanbieders die hun medewerking hebben verleend aan de pilot zijn Trajectum/ Hoeve Boschoord, Het Dok/de Kijvelanden en De Waag Amsterdam. 3 Vijfjaarstermijn erkende interventies en beoordeling effectiviteit, Erkenningscommissie Gedragsinterventies Justitie, 23 december

13 3.3 Advies Criterium 10 Het derde en laatste advies 4 heeft betrekking op criterium 10 van de kwaliteitscriteria. Dit criterium verwoordt de eisen die aan het uitvoeren van onderzoek naar de effectiviteit van gedragsinterventies worden gesteld. Aan de adviesaanvraag lag mede de vraag ten grondslag of het huidige criterium 10 in voldoende mate aansluit op de uitvoeringspraktijk. De ervaring van indieners en onderzoekers leert, dat er een aantal bezwaren kleeft aan het huidige criterium 10. Zo kan een onderzoeksdesign dat ten behoeve van een ex ante beoordeling van de gedragsinterventie is geschreven, gedateerd zijn op het moment van uitvoering van het effectiviteitonderzoek. Ook melden indieners dat het bij sommige interventies moeilijk is om volledig te voldoen aan de vereisten van effectiviteitsonderzoek zoals geformuleerd onder criterium 10. Dat het indienen van een onderzoeksdesign problemen geeft, wordt weerspiegeld in de scores die voor criterium 10 worden behaald bij de ex ante beoordeling van gedragsinterventies door de Erkenningscommissie. Er wordt verhoudingsgewijs laag gescoord op dit criterium. Zie grafiek 2, Hoofdstuk 2. In haar advies stelt de Erkenningscommissie dat het huidige criterium 10 inderdaad te weinig aansluit op de uitvoeringspraktijk. De commissie adviseert om de inhoud van criterium 10 zodanig te wijzigen dat er minimaal een structureel systeem van meten en hermeten wordt verlangd (Routine Outcome Monitoring). Routine Outcome Monitoring (ROM) is een methodiek die inzicht geeft in de justitiabelen, de behandeling en het resultaat van de behandeling. Daarvoor worden voor, tijdens en na de behandeling relevante uitkomstgegevens verzameld met behulp van valide en betrouwbare instrumenten. Hoewel - aldus het advies - de eisen ten aanzien van het effectiviteitsonderzoek strikt genomen pas aan de orde komen op het moment dat de effectiviteit moet worden aangetoond, is de Erkenningscommissie van mening dat een onderzoeksdesign onderdeel moet blijven van de ex ante beoordeling. Want het is wenselijk dat het uit te voeren onderzoek naar de effectiviteit van de gedragsinterventie van meet af aan aandacht krijgt. Wel zijn de gestelde eisen aan het onderzoeksdesign minder vergaand (minimaal een onderzoeksdesign met controleconditie) en weegt dit onderdeel minder zwaar op de totaalscore voor criterium 10 dan voorheen. 4 Criterium 10 van de beoordelingscriteria effectiviteit gedragsinterventies, Erkenningscommissie Gedragsinterventies Justitie, 11 januari

14 4. Communicatie In 2009 is een procesevaluatie uitgevoerd naar het functioneren van het erkenningsproces van justitiële gedragsinterventies die gericht zijn op vermindering van recidive 5. Eén van de aandachtspunten die uit dit evaluatieonderzoek naar voren is gekomen is de behoefte van indieners tot direct contact met leden van de Erkenningscommissie, voorafgaand aan en na beoordeling van de gedragsinterventie. De Erkenningscommissie onderkent deze behoefte. Zij is bereid de contacten met de indieners te intensiveren voor zover dat haar onafhankelijkheid als toetsend orgaan niet schaadt. De Erkenningscommissie is, gelet op haar onafhankelijkheid als beoordelend en adviserend orgaan, namelijk op enige afstand geplaatst van zowel de opdrachtgever als de veldorganisaties. In 2010 is een aantal activiteiten gerealiseerd die het directe contact tussen commissie(leden) en indieners verder tot stand brengt. 4.1 Werkbezoeken In 2010 heeft de Erkenningscommissie vier werkbezoeken afgelegd. Het doel van de werkbezoeken is dat de leden zicht krijgen op de uitvoerende praktijk waarbinnen de Erkenningscommissie functioneert en, omgekeerd, dat de medewerkers van de betrokken organisaties een beter beeld krijgen van het functioneren van de Erkenningscommissie. Justitiële Jeugdinrichting (JJI) De Hunnerberg Het eerste werkbezoek in 2010 vond plaats op 29 januari in JJI De Hunnerberg in Nijmegen. Tijdens de gesprekken met de directie, medewerkers en jongeren kwamen verschillende onderwerpen aan de orde en in het bijzonder de ervaringen met YOUTURN, de basismethodiek voor JJI s. Het werkbezoek leverde veel kennis op over de wijze waarop met YOUTURN en steeds wisselende (externe) omstandigheden gewerkt wordt in een JJI. Landelijk Bureau Raad voor de Kinderbescherming Op 24 juni was een aantal leden van de Erkenningscommissie te gast bij het Landelijk Bureau van de Raad voor de Kinderbescherming in Utrecht. Aan de hand van een concrete casus en rollenspel werd gedemonstreerd hoe in een multidisciplinair overleg het advies in een strafzaak wordt voorbereid en welke vragen en aandachtspunten hierbij van belang zijn. Penitentiaire Inrichting (PI) De Geerhorst Het derde werkbezoek had betrekking op het terrein van volwassen justitiabelen. Op 15 oktober bracht een aantal leden van de Erkenningscommissie een werkbezoek aan PI De Geerhorst in Sittard. Aan de hand van een presentatie over het programma Modernisering Gevangeniswezen en een toelichting op de wijze waarop de uitvoering van gedragsinterventies wordt gepland en uitgevoerd binnen de PI, werd inzichtelijk gemaakt welke plaats een gedragsinterventie heeft binnen het regiem van een PI. Justitiële voorwaarden en pilot Optimalisering voorwaardelijke sancties Op 9 december is een delegatie van de Erkenningscommissie op werkbezoek ontvangen door de projectgroep Optimalisering voorwaardelijke sancties van het arrondissement Amsterdam. Dit werkbezoek heeft de Erkenningscommissie van dichtbij kennis laten maken met de juridische en bestuurlijke uitvoeringspraktijk waarin bijzondere voorwaarden - waarvan het opleggen van een gedragsinterventie er één is - worden aangeboden en uitgevoerd. 5 Procesevaluatie Erkenningscommissie Justitie, Significant, 9 november 2009, Barneveld, 12

15 4.2 Gesprekken leden Erkenningscommissie met indieners van gedragsinterventies Nieuw is ook het toelichtinggesprek na een beoordeling van een gedragsinterventie tussen de indiener en een commissielid. De indiener heeft in een dergelijk gesprek de gelegenheid om toelichting te krijgen op de opmerkingen van de Erkenningscommissie in de beoordelingsbrief. De beoordelingsbrief is de formele reactie van de Erkenningscommissie aan de indiener, met vermelding van het commissieoordeel, de toegekende scores per criterium en de opmerkingen per criterium. In 2010 hebben vier indieners gebruik gemaakt van dit aanbod. Uit de reacties van de indieners kwam naar voren dat men de gesprekken als een nuttige aanvulling op de formele beoordelingsbrief beschouwt. 4.3 Werkbijeenkomst 4 november Ter voorbereiding op het uitbrengen van de adviezen Vijfjaarstermijn erkende interventies en beoordeling effectiviteit en Criterium 10 van de beoordelingscriteria effectiviteit gedragsinterventies, heeft de Erkenningscommissie een werkbijeenkomst georganiseerd. Daarvoor werd een aantal indieners, beleidsmedewerkers, onderzoekers en ontwikkelaars uitgenodigd. Het doel van de bijeenkomst was om de mening te horen van de deelnemers over de richting van de adviezen. Tijdens de bijeenkomst vond tussen de aanwezigen, onder wie leden van de Erkenningscommissie, een waardevolle uitwisseling plaats van ervaringen en ideeën over genoemde twee onderwerpen. De werkbijeenkomst bleek te voorzien in een behoefte: de genodigden waardeerden de aangeboden mogelijkheid om hun vragen te stellen en mening te uiten, terwijl de Erkenningscommissie gebruik heeft kunnen maken van de inbreng van genodigden bij de totstandkoming van de definitieve adviezen. 4.4 Overig Presentaties Het bureau van de Erkenningscommissie verzorgt op verzoek presentaties voor organisaties of gremia die belangstelling hebben voor en veelal op enigerlei wijze betrokken zijn bij het werk van de Erkenningscommissie. In 2010 zijn presentaties verzorgd op het Festival Forensische Zorg (28 januari), voor het Landelijk Overleg Voorzitters Strafsectoren (2 juli), voor studenten bestuurskunde aan de Universiteit Tilburg (8 oktober) en voor het Haags Jeugdforensisch Platform (6 december). Overleggen Daarnaast geeft de Erkenningscommissie invulling aan haar communicatietaak door op eigen verzoek of gevraagd in overleg te treden met organisaties in haar omgeving. In 2010 is er overleg geweest met: - de Directeur-generaal Preventie, Jeugd en Sancties van het ministerie van Veiligheid en Justitie (28 januari en 9 september); - de Vaste Kamercommissie Justitie (9 februari); - het WODC (22 februari en 4 oktober); - experts tijdens een bijeenkomst in het kader van de monitoring uitvoering gedragsinterventies (27 mei); - de Erkenningscommissie Interventies (NJi/RIVM), deelcommissie Jeugdzorg en psychosociale/pedagogische preventie (5 juli); - de drie reclasseringsorganisaties (14 september); - experts tijdens een bijeenkomst in het kader van het project Forensische zorg werkt! (20 september); - de voorzitter van de begeleidingscommissie bij het project Forensische zorg werkt! (24 november); - de staatssecretaris van het ministerie van Veiligheid en Justitie (13 december); - de directeur van de directie Forensische Zorg, DJI (13 december). Website De Erkenningscommissie beheert de website: Belangrijkste onderdeel van deze website is een overzicht van de interventies die door de Erkenningscommissie het oordeel Erkend hebben gekregen. Er wordt beknopte informatie verstrekt over deze interventies, evenals contactgegevens voor meer informatie. Ook informatie over de procedure van indiening van gedragsinterventies, de samenstelling van de Erkenningscommissie en relevante achtergrondinformatie is op de site te vinden. Nieuwsbrieven In 2010 zijn drie nieuwsbrieven uitgebracht. Daarin worden actuele onderwerpen kort besproken. De gedragsinterventies die recentelijk erkend en voorlopig erkend zijn worden in de nieuwsbrieven vermeld. 13

16 5. Aanbevelingen Creëer een structurele procedure voor de beoordeling van innovatieve interventies en van bestaande interventies die indirect of niet gericht zijn op aanpak van het delictgedrag, maar die wel van toegevoegde waarde worden beschouwd. Gedragsinterventies die door de Erkenningscommissie het oordeel Erkend krijgen, zijn gericht op het terugdringen van recidive. Dit betekent dat de Erkenningscommissie op grond van wetenschappelijk onderzoek van mening is dat deze gedragsinterventies effectief (kunnen) zijn in het bereiken van dit doel, namelijk het terugdringen van recidive. De afgelopen jaren is duidelijk geworden dat een deel van het behandel- en zorgaanbod de toets aan de tien kwaliteitscriteria niet kan doorstaan, omdat de interventie en/of de bijdrage aan het terugdringen van recidive onvoldoende wetenschappelijk kan worden onderbouwd. Veel gedragsinterventies worden om die reden waarschijnlijk niet eens ter beoordeling aangeboden, omdat men bij voorbaat de inschatting maakt dat deze niet zullen worden erkend. Een ongewenst effect daarvan kan zijn, dat de ontwikkeling en toepassing van interventies die niet tot doel hebben een directe bijdrage te leveren aan het terugdringen van recidive, maar die in brede kring wel als een onmisbaar onderdeel van de zorg of van de strafrechtstoepassing worden beschouwd, afgeremd worden. Het gaat om interventies waarmee doelen worden bereikt in de voorwaardenscheppende sfeer en die de totale behandeling van de justitiabele ten goede kan komen. Hierdoor kunnen deze interventies wellicht indirect of op termijn bijdragen aan het terugdringen van het delictgedrag. Zo bezien kunnen sommige vaardigheden of opvattingen en attitudes worden beschouwd als intermediate goals of stepping stones. Een tweede gevolg kan zijn, dat potentieel waardevolle interventies die (vooralsnog) niet aan de tien kwaliteitscriteria voldoen maar die in de toekomst dat wel zouden kunnen gaan doen, een stille dood sterven. Het is met het oog op de innovatie van het behandel- en zorgaanbod een onwenselijke ontwikkeling als zulke interventies buiten beeld raken. Het gaat hier bijvoorbeeld om interventies die op dit moment nog onvoldoende wetenschappelijk zijn onderbouwd om harde conclusies te trekken over de effectiviteit, maar die wel potentieel interessant zijn. Dergelijke beloftevolle interventies zouden vanuit het oogpunt van innovatie van het behandel- en zorgaanbod van justitiabelen gestimuleerd en onderzocht moeten worden. Een derde aandachtspunt betreft interventies die weliswaar niet bijdragen aan het tegengaan van recidive - en daar dus geen invloed op hebben -, maar waarvan de samenleving en in het verlengde daarvan de rechterlijke macht het belangrijk vinden dat zij wel worden toegepast omdat zij andere aan straf gerelateerde doelen dienen. Te denken valt aan het ontwikkelen van inzicht in en begrip hebben voor slachtofferschap. Ook zulke interventies zouden op hun kwaliteit en effectiviteit moeten worden beoordeeld. De Erkenningscommissie beveelt aan om, analoog aan de bestaande erkenningsprocedure, een structurele procedure te creëren waarmee: 1. in het kader van innovatie, potentieel interessante maar nader te onderzoeken en/of door te ontwikkelen interventies gericht op het terugdringen van recidive worden gesignaleerd; 2. interventies worden gesignaleerd die indirect of niet gericht zijn op recidivevermindering, maar waarvan mag worden verondersteld dat die wel van toegevoegde waarde zijn in het behandel- en zorgaanbod van justitiabelen of in de strafrechtstoepassing. 14

Werkwijze van de Erkenningscommissie, betreffende de beoordeling gedragsinterventies

Werkwijze van de Erkenningscommissie, betreffende de beoordeling gedragsinterventies Werkwijze van de Erkenningscommissie, betreffende de beoordeling gedragsinterventies Versie augustus 2010 In dit document worden de procedures beschreven aangaande: 1. De indiening 2. De beoordeling van

Nadere informatie

Factsheet landelijke inkoopafspraken in het kader van het jeugdstrafrecht

Factsheet landelijke inkoopafspraken in het kader van het jeugdstrafrecht Factsheet landelijke inkoopafspraken in het kader van het jeugdstrafrecht Met de Jeugdwet komt de verantwoordelijkheid voor de jeugdreclassering en de jeugdhulp 1 bij de gemeenten te liggen. Jeugdreclassering

Nadere informatie

Jaarverslag 2005. Erkenningscommissie Gedragsinterventies Justitie

Jaarverslag 2005. Erkenningscommissie Gedragsinterventies Justitie Jaarverslag 2005 Erkenningscommissie Gedragsinterventies Justitie Juni, 2006 Jaarverslag 2005 Erkenningscommissie Gedragsinterventies Justitie Inhoudsopgave Voorwoord 4 1. Inleiding 6 2. De Erkenningscommissie

Nadere informatie

Criterium 10 van de beoordelingscriteria effectiviteit gedragsinterventies. Advies 11 januari 2011

Criterium 10 van de beoordelingscriteria effectiviteit gedragsinterventies. Advies 11 januari 2011 Criterium 10 van de beoordelingscriteria effectiviteit gedragsinterventies Advies 11 januari 2011 Colofon Afzendgegevens Erkenningscommissie Gedragsinterventies Justitie Kalvermarkt 53 2511 CB Den Haag

Nadere informatie

jaarverslag Erkenningscommissie Gedragsinterventies Justitie

jaarverslag Erkenningscommissie Gedragsinterventies Justitie 2012 jaarverslag Erkenningscommissie Gedragsinterventies Justitie Inhoudsopgave Voorwoord Hoofdstuk 1 Hoofdstuk 2 Hoofdstuk 3 Prof. dr. Willem van Tilburg Voorzitter Inleiding Beoordelingen Advisering

Nadere informatie

Geachte Minister, Dames en Heren,

Geachte Minister, Dames en Heren, Effect op vermindering recidive erkend Inleiding ter gelegenheid van de installatie van de Erkenningcommissie Gedragsinterventies Justitie, Ministerie van Justitie, Den Haag, 30 augustus 2005 Mw. Dr. G.H.M.M.

Nadere informatie

Commissiereglement NBA

Commissiereglement NBA Commissiereglement NBA 1. Grondslag 1.1 Dit reglement kent als grondslag artikel 11, eerste lid, van de Wet op het accountantsberoep. Daarin is bepaald dat het bestuur de NBA bestuurt. 2. Overwegingen

Nadere informatie

Jaarverslag 2009 Erkenningscommissie Gedragsinterventies Justitie

Jaarverslag 2009 Erkenningscommissie Gedragsinterventies Justitie Erkenningscommissie Gedragsinterventies Justitie Ministerie van Justitie Jaarverslag 2009 2009 Erkenningscommissie Erkenningscommissie Gedragsinterventies Justitie Gedragsinterventies Justitie Jaarverslag

Nadere informatie

J a a r v e r s l a g 2 0 0 8. Erkenningscommissie Gedragsinterventies Justitie

J a a r v e r s l a g 2 0 0 8. Erkenningscommissie Gedragsinterventies Justitie J a a r v e r s l a g 2 0 0 8 Erkenningscommissie Gedragsinterventies Justitie 2 0 0 8 J a a r v e r s l a g 2 0 0 8 Erkenningscommissie Gedragsinterventies Justitie I n h o u d s o p g a v e Voorwoord

Nadere informatie

jaar- en eindverslag Erkenningscommissie Gedragsinterventies Justitie

jaar- en eindverslag Erkenningscommissie Gedragsinterventies Justitie 2014 2015 jaar- en eindverslag Erkenningscommissie Gedragsinterventies Justitie Inhoudsopgave Voorwoord Hoofdstuk 1 Taken, werkwijze en samenstelling van de Erkenningscommissie Hoofdstuk 2 Resultaten van

Nadere informatie

J a a r v e r s l a g 2 0 0 7. Erkenningscommissie Gedragsinterventies Justitie

J a a r v e r s l a g 2 0 0 7. Erkenningscommissie Gedragsinterventies Justitie J a a r v e r s l a g 2 0 0 7 Erkenningscommissie Gedragsinterventies Justitie J a a r v e r s l a g 2 0 0 7 Erkenningscommissie Gedragsinterventies Justitie I n h o u d s o p g a v e Voorwoord door de

Nadere informatie

jaarverslag Erkenningscommissie Gedragsinterventies Justitie

jaarverslag Erkenningscommissie Gedragsinterventies Justitie 2013 jaarverslag Erkenningscommissie Gedragsinterventies Justitie Inhoudsopgave Voorwoord Hoofdstuk 1 Hoofdstuk 2 Hoofdstuk 3 Van de voorzitter Prof. dr. W.A. Nolen Inleiding Beoordelingen Advisering Hoofdstuk

Nadere informatie

Referentiedocument Erkenningscommissie Gedragsinterventies Justitie

Referentiedocument Erkenningscommissie Gedragsinterventies Justitie Referentiedocument Erkenningscommissie Gedragsinterventies Justitie Inhoudsopgave: 1. Inleiding 1.1 Doelstelling en inhoud van referentiedocument 1.2 Achtergronden Erkenningscommissie Gedragsinterventies

Nadere informatie

Erkenningscommissie Gedragsinterventies Justitie

Erkenningscommissie Gedragsinterventies Justitie J a a r v e r s l a g 2 0 0 7 Erkenningscommissie Gedragsinterventies Justitie I n h o u d s o p g a v e Voorwoord door de voorzitter 2 1. Inleiding: de Erkenningscommissie Gedragsinterventies Justitie

Nadere informatie

Stichting VHAN. Reglement Wetenschapscommissie

Stichting VHAN. Reglement Wetenschapscommissie Stichting VHAN Reglement Wetenschapscommissie Aangepaste versie januari 2015 Inhoudsopgave 1. Begripsbepalingen 2. Taakopdracht 3. Samenstelling commissie, benoeming en zittingsduur 4. Werkwijze en besluitvorming

Nadere informatie

Lessons Learned bij de Pilot Verbinden Erkenningstraject Interventies en Serious Games.

Lessons Learned bij de Pilot Verbinden Erkenningstraject Interventies en Serious Games. Lessons Learned bij de Pilot Verbinden Erkenningstraject Interventies en Serious Games. 2015 Nederlands Jeugdinstituut Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar gemaakt door middel

Nadere informatie

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Jaargang 1996 378 Wet van 3 juli 1996, houdende algemene regels over de advisering in zaken van algemeen verbindende voorschriften of te voeren beleid van

Nadere informatie

NRGD Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen

NRGD Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen NRGD Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen Het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen (NRGD) vergroot het vertrouwen in de Nederlandse rechtspraak door het waarborgen van een constante hoge

Nadere informatie

s-gravenhage, 14 januari 2000 De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, E. Borst-Eilers

s-gravenhage, 14 januari 2000 De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, E. Borst-Eilers Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal s-gravenhage, 14 januari 2000 Onderwerp: Beleidsvisie landelijk kennis/behandelcentrum eetstoornissen Hierbij doe ik u een mijn «beleidsvisie voor

Nadere informatie

Samenvatting. Inleiding

Samenvatting. Inleiding Samenvatting De Erkenningscommissie Gedragsinterventies Justitie (hierna: erkenningscommissie of commissie) is een belangrijke rol toegedicht in de totstandkoming van een (beperkt) aanbod van justitiële

Nadere informatie

Verordening Bezwarenprocedure Personele Aangelegenheden

Verordening Bezwarenprocedure Personele Aangelegenheden Verordening Bezwarenprocedure Personele Aangelegenheden Wetstechnische informatie Gegevens van de regeling Overheidsorganisatie Officiële naam regeling Citeertitel Besloten door Deze versie is geldig tot

Nadere informatie

ASR Thema aanbodpalet

ASR Thema aanbodpalet ASR Thema aanbodpalet Aanleiding Vanuit het Ministerie van Veiligheid en Justitie is een projectteam ingezet ten behoeve van de implementatie van het adolescentenstrafrecht. Het projectteam ASR V&J heeft

Nadere informatie

Verordening cliëntenparticipatie sociaal domein gemeente Mook

Verordening cliëntenparticipatie sociaal domein gemeente Mook Verordening cliëntenparticipatie sociaal domein gemeente Mook en Middelaar 2016 Wetstechnische informatie Gegevens van de regeling Overheidsorganisatie Officiële naam regeling Citeertitel Besloten door

Nadere informatie

(Jong)Volwassen? Gebruik indicatiecriteria adolescentenstrafrecht. Studiedag 18 april 2014. Lieke Vogelvang & Maaike Kempes

(Jong)Volwassen? Gebruik indicatiecriteria adolescentenstrafrecht. Studiedag 18 april 2014. Lieke Vogelvang & Maaike Kempes (Jong)Volwassen? Gebruik indicatiecriteria Studiedag 18 april 2014 Nederlands Instituut voor Forensische Psychiatrie en Psychologie Lieke Vogelvang & Maaike Kempes Overzicht strafrechtketen 18-23 Wegingslijst

Nadere informatie

Bevoegdheden en verantwoordelijkheden Raad van Toezicht.

Bevoegdheden en verantwoordelijkheden Raad van Toezicht. 6. Raad van Toezicht 14-04-2014 Versie 6.02 Huishoudelijk reglement Raad van Toezicht Status Definitief Artikel 1: Positionering Raad van Toezicht Ingevolge de statuten bestuurt het College van Bestuur

Nadere informatie

*ZE9DBFBE563* Raadsvergadering d.d. 19 februari 2015

*ZE9DBFBE563* Raadsvergadering d.d. 19 februari 2015 *ZE9DBFBE563* Raadsvergadering d.d. 19 februari 2015 Agendanr.. Aan de Raad No.ZA.14-27443/DV.14-436, afdeling Middelen en Advies. Sellingen, 12 februari 2015 Onderwerp: Verordening behandeling bezwaarschriften

Nadere informatie

BESLUIT COLLEGE VAN BESTUUR

BESLUIT COLLEGE VAN BESTUUR BESLUIT COLLEGE VAN BESTUUR Nummer : 743 Paraaf: Onderwerp : Klachtenregeling en Reglement van orde klachtencommissie Besluit : Het College van Bestuur besluit tot vaststelling van de Klachtenregeling

Nadere informatie

Ik onderschrijf het advies van de Commissie Bevolkingsonderzoek.

Ik onderschrijf het advies van de Commissie Bevolkingsonderzoek. Gezondheidsraad Health Council of the Netherlands Aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Onderwerp : Briefadvies Amendement DENSE-studie Uw kenmerk : 701406-129805-PG Ons kenmerk : I-1611/JB/pm/894-O1

Nadere informatie

Aangepast strafrecht de rol van leeftijd en ontwikkeling

Aangepast strafrecht de rol van leeftijd en ontwikkeling Aangepast strafrecht de rol van leeftijd en ontwikkeling Prof. mr. T. (Ton) Liefaard SWR-conferentie, 27 september 2014 Opbouw 1. Leeftijdsgrenzen in het strafrecht Welke leeftijdsgrenzen kennen we en

Nadere informatie

De Relatie tussen Angst en Psychologische Inflexibiliteit. The Relationship between Anxiety and Psychological Inflexibility.

De Relatie tussen Angst en Psychologische Inflexibiliteit. The Relationship between Anxiety and Psychological Inflexibility. RELATIE ANGST EN PSYCHOLOGISCHE INFLEXIBILITEIT 1 De Relatie tussen Angst en Psychologische Inflexibiliteit The Relationship between Anxiety and Psychological Inflexibility Jos Kooy Eerste begeleider Tweede

Nadere informatie

Klachtenregeling Wetenschappelijke Integriteit NWO - subsidieverlening

Klachtenregeling Wetenschappelijke Integriteit NWO - subsidieverlening Klachtenregeling Wetenschappelijke Integriteit NWO - subsidieverlening Preambule NWO beschouwt het als haar taak om te waken over de kwaliteit van het door NWO gefinancierde wetenschappelijk onderzoek.

Nadere informatie

Interventies die werken

Interventies die werken Interventies die werken Leonieke Boendermaker 20 januari 2009 themadossiers 2 1 Inhoud 1. Wat werkt? wat werkt bij gedragsstoornissen/delicten Wat werkt niet 2. Erkenningen Cie. Min.Justitie Jeugdinterventies

Nadere informatie

Versie: 2.0. Update mei 2014 Vastgesteld door: MT Documenteigenaar: Steffie Velthuis Functie: Functie: Jurist Toepassingsgebied: Geheel BJZ

Versie: 2.0. Update mei 2014 Vastgesteld door: MT Documenteigenaar: Steffie Velthuis Functie: Functie: Jurist Toepassingsgebied: Geheel BJZ Kwaliteitshandboek Bureau Jeugdzorg Flevoland Reglement Cliëntenraad Uitgiftedatum: 22 mei 2014 Evaluatiedatum: 22 mei 2016 Vastgesteld op: 2 april 2009 Versie: 2.0. Update mei 2014 Vastgesteld door: MT

Nadere informatie

Stichting Registered Tax Assurance Providers. Reglement toetreding register. Vastgesteld en in werking getreden op 12 september 2012

Stichting Registered Tax Assurance Providers. Reglement toetreding register. Vastgesteld en in werking getreden op 12 september 2012 1 Stichting Registered Tax Assurance Providers (RTAP) Reglement toetreding Register Vastgesteld en in werking getreden op 12 september 2012 Artikel 1 Definities Aspirant Tax Assurance Provider Bestuur

Nadere informatie

Reglement Cliëntenraad Stichting Bureau Jeugdzorg Noord-Brabant

Reglement Cliëntenraad Stichting Bureau Jeugdzorg Noord-Brabant Reglement Cliëntenraad Stichting Bureau Jeugdzorg Noord-Brabant 1 oktober 2011 Reglement Cliëntenraad van Stichting Bureau Jeugdzorg Noord-Brabant Stichting Bureau Jeugdzorg Noord-Brabant stelt conform

Nadere informatie

Aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Gezondheidsraad H e a l t h C o u n c i l o f t h e N e t h e r l a n d s Aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Onderwerp : Briefadvies Amendement bij het onderzoek naar NIPT voor prenatale

Nadere informatie

Protocol. de Inspectie voor de Gezondheidszorg. de Nederlandse Zorgautoriteit

Protocol. de Inspectie voor de Gezondheidszorg. de Nederlandse Zorgautoriteit Protocol tussen de Inspectie voor de Gezondheidszorg en de Nederlandse Zorgautoriteit inzake samenwerking en coördinatie op het gebied van beleid, regelgeving, toezicht & informatieverstrekking en andere

Nadere informatie

Klager: Een klant of deelnemer aan het leerwerktraject van de Stichting TVZ

Klager: Een klant of deelnemer aan het leerwerktraject van de Stichting TVZ K LACHTENREGLEMENT STICHTING TAFELVANZEVEN ROTTERDAM Artikel 1 Begrippen In dit reglement wordt verstaan onder: Commissie: Bestaande uit 4 onafhankelijke leden, hierna te noemen klachtencommissie Stichting

Nadere informatie

Erkenningscommissie Interventies Beoordelingsformulier. Eindoordeel van de erkenningscommissie over de interventie

Erkenningscommissie Interventies Beoordelingsformulier. Eindoordeel van de erkenningscommissie over de interventie Interventie: Families First Deelcommissie: 1 Erkenningscommissie Interventies Beoordelingsformulier Datum vergadering: 11 april 2014 Eindoordeel van de erkenningscommissie over de interventie De commissie

Nadere informatie

Doel cliëntenparticipatie (Bergeijk, Bladel, Eersel en Oirschot)

Doel cliëntenparticipatie (Bergeijk, Bladel, Eersel en Oirschot) Verordening cliëntenparticipatie ISD de Kempen 2015 Artikel 1 Begripsbepalingen 1. Alle begrippen die in deze verordening worden gebruikt en die niet nader worden omschreven hebben dezelfde betekenis als

Nadere informatie

Klachtenregeling. Deel. Van Beleid Klachten bij Scholengroep LeerTij

Klachtenregeling. Deel. Van Beleid Klachten bij Scholengroep LeerTij Klachtenregeling Deel 1 Van Beleid Klachten bij Scholengroep LeerTij 1 Het bevoegd gezag van Scholengroep LeerTij, stichting voor openbaar, PC en RK-onderwijs, statutair gevestigd te Terneuzen, gelet op

Nadere informatie

houdende instelling van een Adviescollege burgerluchtvaartveiligheid

houdende instelling van een Adviescollege burgerluchtvaartveiligheid Besluit van houdende instelling van een Adviescollege burgerluchtvaartveiligheid Op de voordracht van Onze Minister van Verkeer en Waterstaat van, nr. HDJZ/LUV/2007-, Hoofddirectie Juridische Zaken, gedaan

Nadere informatie

Datum 2 maart 2010 Onderwerp Kamervragen van het lid Van Velzen (SP) over de uitvoering van penitentiaire programma's

Datum 2 maart 2010 Onderwerp Kamervragen van het lid Van Velzen (SP) over de uitvoering van penitentiaire programma's > Retouradres Postbus 20301 2500 EH Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Directoraat-Generaal Preventie, Jeugd en Sancties Directie Sanctie-

Nadere informatie

Gezondheidszorgvisie DJI DJI

Gezondheidszorgvisie DJI DJI Gezondheidszorgvisie DJI DJI 2 / G E Z O N D H E I D S Z O R G V I S I E D J I Inleiding In het rapport Van Dinter (1995) [1] en het rapport Zorg achter tralies (augustus 1999) [2], zijn indertijd diverse

Nadere informatie

Verstandelijke Beperking en Psychiatrie; praktijk richtlijnen

Verstandelijke Beperking en Psychiatrie; praktijk richtlijnen Verstandelijke Beperking en Psychiatrie; praktijk richtlijnen Congres Focus op Onderzoek, 22 juni 2015 Gerda de Kuijper, AVG/senior senior onderzoeker CVBP/UMCG Dederieke Festen AVG/senior onderzoeker

Nadere informatie

NIFP OPLEIDING RAPPORTEUR NIFP. Verdiep en vergroot uw kennis van de forensische diagnostiek!

NIFP OPLEIDING RAPPORTEUR NIFP. Verdiep en vergroot uw kennis van de forensische diagnostiek! OPLEIDING RAPPORTEUR NIFP Verdiep en vergroot uw kennis van de forensische diagnostiek! Jaargang 2009-2010 NIFP NEDERLANDS INSTITUUT VOOR FORENSISCHE PSYCHIATRIE EN PSYCHOLOGIE Een forensisch psychiater

Nadere informatie

Klachten Procedure en Reglement

Klachten Procedure en Reglement Klachten De directie van Coaching Plaza heeft een klachtenprocedure in het leven geroepen en heeft daarvoor het volgende reglement vastgesteld. Tevens heeft de directie de hierin genoemde klachtencommissie

Nadere informatie

Verordening behandeling bezwaarschriften Orionis Walcheren Ambtenaren

Verordening behandeling bezwaarschriften Orionis Walcheren Ambtenaren Verordening behandeling bezwaarschriften Orionis Walcheren Ambtenaren Het Algemeen Bestuur van Orionis Walcheren, hierna te noemen Orionis Walcheren, te Vlissingen gelet op de bepalingen van de Gemeenschappelijke

Nadere informatie

Verordening op de bezwaarschriften SNN

Verordening op de bezwaarschriften SNN Verordening op de bezwaarschriften SNN (geconsolideerde versie, geldend vanaf 21-6-2007) Gegevens van de regeling Overheidsorganisatie provincie Drenthe Officiële naam regeling Verordening op de bezwaarschriften

Nadere informatie

Reglement Examencommissie SVPB

Reglement Examencommissie SVPB Reglement Examencommissie SVPB Nederland kent een scala aan waardevolle branchediploma s en certificaten die kwalificeren voor de uitoefening van beroepen, functies en taken in particuliere beveiligingsorganisaties.

Nadere informatie

Evidence-based interventies voor agressieregulatie en woedebeheersing

Evidence-based interventies voor agressieregulatie en woedebeheersing Evidence-based interventies voor agressieregulatie en woedebeheersing Hoe vergelijk je methodieken op basis van welke criteria? Marjolein Oudhof Mariska van der Steege 23 april 2009 Inhoud workshop Werken

Nadere informatie

Uitnodiging. Congres: Het gezin centraal. Gezinsgericht werken vanuit de (gesloten) instelling

Uitnodiging. Congres: Het gezin centraal. Gezinsgericht werken vanuit de (gesloten) instelling Uitnodiging Congres: Het gezin centraal Gezinsgericht werken vanuit de (gesloten) instelling Datum: Donderdag 1 oktober 2015 Tijd: Plaats: 09.30-16.00 uur The colour kitchen, Utrecht Project: Gezinsgericht

Nadere informatie

Het delict als maatstaf

Het delict als maatstaf Het delict als maatstaf Methodiek voor werken in gedwongen kader Anneke Menger Lous Krechtig Hoofdstuk 1 Wat is methodiek? Begeleidingscommissie: Mw. A. Andreas Beleidsmedewerker, Reclassering Nederland

Nadere informatie

Bijlage 2: Klachtenregeling

Bijlage 2: Klachtenregeling Bijlage 2: Klachtenregeling KLACHTENREGELING DRIESTAR COLLEGE Het bevoegd gezag, de Stichting voor Christelijk Voortgezet Onderwijs op Reformatorische grondslag "De Driestar" te Gouda, gelet op de bepalingen

Nadere informatie

Raad voor Strafrech tstoepassing

Raad voor Strafrech tstoepassing Parkstraat 83 Den Haag Raad voor Strafrech tstoepassing Correspondentie: en Jeugdbescherming ~ 2500 Gc Den Haag ~ Telefoon (070) 361 93 00 Fax algemeen (070) 361 9310 Fax rechtspraak (070) 361 9315 Aan

Nadere informatie

Hartpatiënten Stoppen met Roken De invloed van eigen effectiviteit, actieplannen en coping plannen op het stoppen met roken

Hartpatiënten Stoppen met Roken De invloed van eigen effectiviteit, actieplannen en coping plannen op het stoppen met roken 1 Hartpatiënten Stoppen met Roken De invloed van eigen effectiviteit, actieplannen en coping plannen op het stoppen met roken Smoking Cessation in Cardiac Patients Esther Kers-Cappon Begeleiding door:

Nadere informatie

REGELING BEZWAARSCHRIFTENPROCEDURE AWB NEDERLANDS-VLAAMSE ACCREDITATIE ORGANISATIE

REGELING BEZWAARSCHRIFTENPROCEDURE AWB NEDERLANDS-VLAAMSE ACCREDITATIE ORGANISATIE REGELING BEZWAARSCHRIFTENPROCEDURE AWB NEDERLANDS-VLAAMSE ACCREDITATIE ORGANISATIE Gelet op artikel 7:13 van de Algemene wet bestuursrecht: Overwegende dat het wenselijk is een adviescommissie in te stellen

Nadere informatie

Verstandelijke Beperking en Psychiatrie; praktijk richtlijnen

Verstandelijke Beperking en Psychiatrie; praktijk richtlijnen Verstandelijke Beperking en Psychiatrie; praktijk richtlijnen Congres Focus op Onderzoek, 22 juni 2015 Gerda de Kuijper, AVG/senior senior onderzoeker CVBP/UMCG Dederieke Festen AVG/senior onderzoeker

Nadere informatie

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa Physical factors as predictors of psychological and physical recovery of anorexia nervosa Liesbeth Libbers

Nadere informatie

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS Gezondheidsgedrag als compensatie voor de schadelijke gevolgen van roken COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS Health behaviour as compensation for the harmful effects of smoking

Nadere informatie

Klachtenregeling Bonaventuracollege

Klachtenregeling Bonaventuracollege Klachtenregeling Bonaventuracollege Hoofdstuk 1 Begripsbepalingen Artikel 1 1 In deze regeling wordt verstaan onder een : a. school: een school als bedoeld in de Wet op het Voortgezet Onderwijs; b. commissie:

Nadere informatie

Verordening behandeling bezwaarschriften 2006

Verordening behandeling bezwaarschriften 2006 Verordening behandeling bezwaarschriften 2006 Het Algemeen Bestuur van de IGSD Veluwerand; gezien het voorstel van het dagelijks bestuur van 14-6-2006; gelet op de bepalingen van de Algemene wet bestuursrecht

Nadere informatie

ARTIKEL XII ADVIESCOMMISSIE TOELATING EN BEGELEIDING

ARTIKEL XII ADVIESCOMMISSIE TOELATING EN BEGELEIDING ARTIKEL XII ADVIESCOMMISSIE TOELATING EN BEGELEIDING 1. Ten behoeve van een goede invoering van leerlinggebonden financiering stelt Onze Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen voor de periode

Nadere informatie

Het bevoegd gezag van Vivente, stichting voor christelijke primair onderwijs, gevestigd te Zwolle,

Het bevoegd gezag van Vivente, stichting voor christelijke primair onderwijs, gevestigd te Zwolle, Het bevoegd gezag van Vivente, stichting voor christelijke primair onderwijs, gevestigd te Zwolle, gelet op de bepalingen van de Wet op het primair onderwijs, de Wet op de expertisecentra en de Wet op

Nadere informatie

IEDEREEN GEBRUIKT TOCH?

IEDEREEN GEBRUIKT TOCH? Cure & Care Development organiseert het symposium IEDEREEN GEBRUIKT TOCH? Verslavingsproblematiek bij mensen met een lichte verstandelijke beperking 13 december 2012 Dominicanenklooster in Huissen 1/6

Nadere informatie

Klachtenregeling (herziene versie)

Klachtenregeling (herziene versie) Klachtenregeling (herziene versie) Intentieverklaring van het bestuur (Voorzitter College van Bestuur) Het bestuur van de openbare scholen in Wijk bij Duurstede hecht er waarde aan dat de werknemers in

Nadere informatie

Vastgesteld door het Bestuur van de Federatie van Gezondheidszorgpsychologen (FGzP) op 10 maart 2014 Datum inwerkingtreding: 1 januari 2014

Vastgesteld door het Bestuur van de Federatie van Gezondheidszorgpsychologen (FGzP) op 10 maart 2014 Datum inwerkingtreding: 1 januari 2014 Algemene Voorwaarden bij het register voor de opleidingen tot gezondheidszorgpsycholoog, psychotherapeut, klinisch psycholoog en klinisch neuropsycholoog. (Algemene Voorwaarden Opleidingsregister) Vastgesteld

Nadere informatie

Wij Willem-Alexander, bij de gratie Gods, Koning der Nederlanden, Prins van Oranje- Nassau, enz. enz. enz.

Wij Willem-Alexander, bij de gratie Gods, Koning der Nederlanden, Prins van Oranje- Nassau, enz. enz. enz. Wijziging van het Burgerlijk Wetboek en de Faillissementswet in verband met het verbeteren van de kwaliteit van bestuur en toezicht bij verenigingen en stichtingen alsmede de uniformering van enkele bepalingen

Nadere informatie

Antwoord van staatssecretaris Veldhuijzen van Zanten-Hyllner (Volksgezondheid, Welzijn en Sport) (ontvangen 9 december 2010)

Antwoord van staatssecretaris Veldhuijzen van Zanten-Hyllner (Volksgezondheid, Welzijn en Sport) (ontvangen 9 december 2010) AH 740 2010Z13219 Antwoord van staatssecretaris Veldhuijzen van Zanten-Hyllner (Volksgezondheid, Welzijn en Sport) (ontvangen 9 december 2010) 1 Bent u bekend met nieuw onderzoek van Michigan State University

Nadere informatie

Directoraat-Generaal Preventie, Jeugd en Sancties

Directoraat-Generaal Preventie, Jeugd en Sancties Ministerie van Justitie j1 Directoraat-Generaal Preventie, Jeugd en Sancties Directie Sanctie- en Preventiebeleid Postadres: Postbus 20301, 2500 EH Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

maatschappijwetenschappen vwo 2015-II

maatschappijwetenschappen vwo 2015-II Opgave 2 Rondhangen Bij deze opgave horen de teksten 2 en 3 en tabel 1. Inleiding De Kamer ontvangt elk jaar een rapportage van de minister van Justitie over de voortgang van de aanpak van problematische

Nadere informatie

Reglement van het Verantwoordingsorgaan

Reglement van het Verantwoordingsorgaan Reglement van het Verantwoordingsorgaan Per 3 december 2014 Inhoudsopgave Hoofdstuk I Algemene bepalingen 3 Artikel 1 Begripsbepalingen 3 Artikel 2 Voorzitter en plaatsvervangend voorzitter 4 Artikel 3

Nadere informatie

Reglement Subsidiefonds Cultuur

Reglement Subsidiefonds Cultuur Reglement Subsidiefonds Cultuur Februari 2015 Reglement Subsidiefonds Cultuur Artikel 1. Definities 1.1 Apollo: Cultuurkoepel van de Universiteit Twente en beheerder van het fonds. 1.2 Algemene Vergadering

Nadere informatie

Klachtenregeling. Hoofdstuk 1 Begripsbepalingen

Klachtenregeling. Hoofdstuk 1 Begripsbepalingen Klachtenregeling Het bevoegd gezag STAIJ; Gelet op de bepalingen van de Wet op het primair onderwijs; gehoord de gemeenschappelijke medezeggenschapsraad; stelt de volgende Klachtenregeling vast. Hoofdstuk

Nadere informatie

Reglement bezwaarprocedure SVWN

Reglement bezwaarprocedure SVWN Reglement bezwaarprocedure SVWN Stichting Visitatie Woningcorporaties Nederland Versie 1.0, vastgesteld 15 december 2015 1/10 Inhoud Begripsbepalingen... 3 De bezwaarcommissie... 3 Procedure... 4 Voorbereiden

Nadere informatie

Klachtenreglement voor cliënten en naastbetrokkenen van Verslavingszorg Noord Nederland

Klachtenreglement voor cliënten en naastbetrokkenen van Verslavingszorg Noord Nederland Klachtenreglement voor cliënten en naastbetrokkenen van Verslavingszorg Noord Nederland Beheerder: Naam Functie Afdeling Rita Bijker Kwaliteitsmedewerker Kwaliteit Innovatie Centrum INLEIDING Dit reglement

Nadere informatie

Klachtenregeling Strabrecht College Geldrop

Klachtenregeling Strabrecht College Geldrop Klachtenregeling Strabrecht College Geldrop Hoofdstuk 1 Begripsbepalingen Artikel 1 1. In deze regeling wordt verstaan onder: a. school: het Strabrecht College te Geldrop, school als bedoeld in Wet op

Nadere informatie

GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING NOORDELIJKE REKENKAMER 2013

GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING NOORDELIJKE REKENKAMER 2013 Provinciale Staten van de Provincie Drenthe, Groningen en Fryslân: Gelet op het bepaalde in artikel 79l van de Provinciewet en artikel 40 van de Wet Gemeenschappelijke Regelingen; B E S L U I T E N de

Nadere informatie

J a a r v e r s l a g 2 0 0 7. Erkenningscommissie Gedragsinterventies Justitie

J a a r v e r s l a g 2 0 0 7. Erkenningscommissie Gedragsinterventies Justitie J a a r v e r s l a g 2 0 0 7 Erkenningscommissie Gedragsinterventies Justitie De Praktijk#1 C r e a t i e v e r w e r k e n o m m e n s e n w e e r o p d e r a i l s t e k r i j g e n Gedragsinterventies

Nadere informatie

Referentie: 2014042238. Regeling ter voorkoming van oneigenlijke beïnvloeding door belangenverstrengeling bij commissies van Zorginstituut Nederland

Referentie: 2014042238. Regeling ter voorkoming van oneigenlijke beïnvloeding door belangenverstrengeling bij commissies van Zorginstituut Nederland Referentie: 2014042238 Regeling ter voorkoming van oneigenlijke beïnvloeding door belangenverstrengeling bij commissies van Zorginstituut Nederland De Raad van Bestuur van Zorginstituut Nederland, gelet

Nadere informatie

Beschrijving Kwaliteitscriteria

Beschrijving Kwaliteitscriteria Beschrijving Kwaliteitscriteria Ingaande 1 juli 2012 Kwal iteitscriteria 1. Theoretische onderbouwing: de gedragsinterventie is gebaseerd op een analyse van het delictgedrag en een expliciet veranderingsmodel

Nadere informatie

De raad, het college en de burgemeester van de gemeente Doetinchem, gelet op de bepalingen van de Algemene wet bestuursrecht (Awb) en de Gemeentewet;

De raad, het college en de burgemeester van de gemeente Doetinchem, gelet op de bepalingen van de Algemene wet bestuursrecht (Awb) en de Gemeentewet; De raad, het college en de burgemeester van de gemeente Doetinchem, ieder voor zover het hun bevoegdheden betreft; gelezen het voorstel van het college; gelet op de bepalingen van de Algemene wet bestuursrecht

Nadere informatie

Indirecte gedragsinterventies en innovatie

Indirecte gedragsinterventies en innovatie Erkenningscommissie Gedragsinterventies Justitie Ministerie van Veiligheid en Justitie Indirecte gedragsinterventies en innovatie Advies 30 maart 2012 Indirecte gedragsinterventies en innovatie 30 maart

Nadere informatie

Verordening cliëntenparticipatie adviesraad sociaal domein Ede 2015.

Verordening cliëntenparticipatie adviesraad sociaal domein Ede 2015. De raad van de gemeente Ede; gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders van 11 november 2014; gelet op artikel 47 van de Participatiewet artikel 2.1.3, derde lid, van de Wet maatschappelijke ondersteuning

Nadere informatie

Reglement van Orde. College van Beroep voor de examens. ex Artikel 7.62 van de WHW. College van Beroep voor de examens - Reglement van Orde

Reglement van Orde. College van Beroep voor de examens. ex Artikel 7.62 van de WHW. College van Beroep voor de examens - Reglement van Orde College van Beroep voor de examens Reglement van Orde 1 Inhoudsopgave Artikel 1. Plaats en functie van het College... 3 Artikel 2. Voordracht, samenstelling en benoeming van het College... 3 Artikel 3.

Nadere informatie

Klachtenregeling St.-Jozefmavo

Klachtenregeling St.-Jozefmavo Klachtenregeling St.-Jozefmavo Inhoud 1 Aanhef pagina 2 2 Begripsbepalingen 3 3 Behandeling van de klachten 4 4 Slotbepalingen 9 5 Schema klachtenprocedure 10 6 Klachtroutes 11 1 klachtenregeling St.-Jozefmavo

Nadere informatie

Regeling Geschillen- en Bezwarencommissie Orionis Walcheren WSW

Regeling Geschillen- en Bezwarencommissie Orionis Walcheren WSW Regeling Geschillen- en Bezwarencommissie Orionis Walcheren WSW Het Algemeen Bestuur van Orionis Walcheren, hierna te noemen Orionis Walcheren, te Vlissingen gehoord de Ondernemingsraad gelet op de bepalingen

Nadere informatie

Locatie Leeuwarden. E-mail: noord.leeuwarden@rvdk.minjus.nl. 1 van 5. Ministerie van Justitie. Locatie Leeuwarden

Locatie Leeuwarden. E-mail: noord.leeuwarden@rvdk.minjus.nl. 1 van 5. Ministerie van Justitie. Locatie Leeuwarden Ministerie van Justitie Raad voor de Kinderbescherming Locatie Leeuwarden E-mail: noord.leeuwarden@rvdk.minjus.nl Locatie Leeuwarden Lange Marktstraat 5 Postbus 2203 8901 JE Leeuwarden Telefoon: 058-2343333

Nadere informatie

REGLEMENTEN VAN ORDE EN REGLEMENTEN VOOR DE PROCESVOERING

REGLEMENTEN VAN ORDE EN REGLEMENTEN VOOR DE PROCESVOERING L 82/56 2.6.204 REGLEMENTEN VAN ORDE EN REGLEMENTEN VOOR DE PROCESVOERING REGLEMENT VAN ORDE VAN DE RAAD VAN TOEZICHT VAN DE EUROPESE CENTRALE BANK DE RAAD VAN TOEZICHT VAN DE EUROPESE CENTRALE BANK, Gezien

Nadere informatie

De Invloed van Familie op

De Invloed van Familie op De Invloed van Familie op Depressie- en Angstklachten van Verpleeghuisbewoners met Dementie The Influence of Family on Depression and Anxiety of Nursing Home Residents with Dementia Elina Hoogendoorn Eerste

Nadere informatie

Opmerkingen over Hoofdstuk 1. Wijziging van wetten Artikel 1.8, wijziging van het Bw

Opmerkingen over Hoofdstuk 1. Wijziging van wetten Artikel 1.8, wijziging van het Bw Parkstraat 83 Den Haag Correspondentie: Postbus 30137 2500 GC Den Haag Telefoon (070) 361 93 00 Fax algemeen (070) 361 93 10 Fax rechtspraak (070) 361 93 15 Aan de Staatssecretaris van Volksgezondheid,

Nadere informatie

KLACHTENREGELING CEDERGROEP

KLACHTENREGELING CEDERGROEP KLACHTENREGELING CEDERGROEP Inhoudsopgave Hoofdstukken Onderwerp Artikel Pagina 1 Begripsbepalingen art.1 1 2 Behandeling van de klachten 2 t/m 6 Paragraaf 1 De contactpersoon art. 2 2 Paragraaf 2 De vertrouwenspersoon

Nadere informatie

Reglement voorfase klachtbehandeling H 3 O ten behoeve van het primair en voortgezet onderwijs

Reglement voorfase klachtbehandeling H 3 O ten behoeve van het primair en voortgezet onderwijs 1600 Reglement voorfase klachtbehandeling H 3 O ten behoeve van het primair en voortgezet onderwijs Artikel 1 1. In dit reglement wordt verstaan onder betrokkene: een lid van het personeel, een lid van

Nadere informatie

Nieuwsbrief. Landelijk Implementatieteam Wet Tijdelijk Huisverbod. Inhoud

Nieuwsbrief. Landelijk Implementatieteam Wet Tijdelijk Huisverbod. Inhoud Nieuwsbrief Landelijk Implementatieteam Wet Tijdelijk Huisverbod Inhoud Waarom een landelijk implementatieteam 3 Samenstelling en rol implementatieteam 4 Voorlichting, opleiding en training 4 Instrumenten

Nadere informatie