I-mag INGENIEURSMAGAZINE MAANDBLAD VAN DE VLAAMSE INGENIEURSKAMER

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "I-mag INGENIEURSMAGAZINE MAANDBLAD VAN DE VLAAMSE INGENIEURSKAMER"

Transcriptie

1 I-mag INGENIEURSMAGAZINE BASF en Kyoto Ing. Jef Gabriels MAANDBLAD VAN DE VLAAMSE INGENIEURSKAMER Slimme kantoren adreswijzigingen: VIK, Herentalsebaan 643, 2160 Wommelgem jaargang 41 nummer 11, november 2003 maandelijks tijdschrift, verschijnt niet in juli en augustus afgiftekantoor 3500 Hasselt 1- P2A8632

2 WINNERS IN PRINTING Hightech, vel na vel HOOGWAARDIG DRUKWERK ONTWERP & LAYOUT DIGITAL PRINTING DIGITALE HIGHTECH PLOTS & PLANAFDRUK AFWERKING EN SERVICE GEADRESSEERDE MAILINGS LEVERING DOORHEEN GANS BELGIE NIEUW: VERPAKKINGSDOZEN - DISPLAYS Bezoek van onze vertegenwoordiger na afspraak Drukkerij Sleurs nv Astridlaan 213 B-3900 Overpelt tel fax easy transfer FTP Drukbegeleiding tijdschriften Blokstraat Mechelen

3 VERANTWOORDELIJKE UITGEVER Ing. Etienne Beernaerts E. Claeslaan 29, 9051 Sint-Denijs-Westrem HOOFDREDACTEUR Ing. Johan Devos EINDREDACTEUR Henk Van Nieuwenhove REDACTIERAAD Ing. E. Aelbrecht - Ing. E. Beernaerts Ing. I. Born - Ing. B. Demol - Ing. H. Derycke Ing. J. Devos - Ing. N. Lagast - Ing. G. Roymans Ing. L. Van Bouwel REDACTIESECRETARIAAT Francine Demaret - Ingrid Van Damme SECRETARIAAT VIK Herentalsebaan 643, 2160 Wommelgem Tel Fax URL: - Doorlopend open van 08u30 tot 17u00 U kan lid worden door betaling op rekening van de VIK te Wommelgem 50,00 voor technisch en industrieel ingenieurs, die meer dan drie jaar gediplomeerd zijn; voor geassocieerde leden 25,00 voor hen, die 3 jaar of minder dan drie jaar gediplomeerd zijn; voor een samenwonend lid (1 e lidmaatschap tegen 50,00) of voor gepensioneerden 12,50 voor studenten-industrieel ingenieur 65,00 voor leden woonachtig in het buitenland 500,00 voor bedrijven, scholen, instellingen, enz. met meer dan 250 werknemers 250,00 voor bedrijven, scholen, instellingen, enz. met minder dan 250 werknemers DRUKKERIJ & LAY-OUT Drukkerij SLEURS nv, Overpelt Tel Fax Lid van de Unie van de Uitgevers van de Periodieke Pers (U.U.P.P.) MAGAZINECONCEPT Avant la Lettre, Mechelen Tel COVERFOTO: BASF Internationaal VIK-Symposium De industrieel ingenieurs staan voor een belangrijk scharniermoment. Enerzijds is er de hervorming van het hoger onderwijs, anderzijds is er de toenemende mobiliteit in Europa en in de wereld. Zie hierover het verslag van het wereldcongres voor ingenieurs in Porto. Vroeger was het diploma van industrieel ingenieur een garantie voor werk, fatsoenlijk werk in eigen land, en vaak niet ver van de kerktoren waar men geboren was. Er zal altijd wel een kleinschalige industriële bedrijvigheid blijven die producten maakt voor de lokale markt. Maar het zwaartepunt van de industrie ligt bij grote bedrijven, multinationals, trusts die hun werknemers - en in de eerste plaats hun ingenieurs - meer en meer naar het buitenland sturen, de hele wereld rond. Bovendien kunnen we niet naast de economische realiteit kijken: bedrijven slanken af, de productie verhuist naar verre landen. De komst naar ons land van grote nieuwe productiebedrijven, die werk bieden aan duizenden mensen, lijkt voorbij. Transparante diploma s en graden, gelijkgesteld volgens de internationale context, zijn dus levensnoodzakelijk voor onze ingenieurs die zich in de wereld van vandaag en morgen internationaal moeten kunnen waarmaken om hun loopbaan uit te bouwen. De VIK wil een leidende rol blijven spelen in dit debat en organiseert op 5 december in Brussel een internationaal symposium rond dit thema. De sprekers staan garant voor een discussie op het hoogste niveau. We noemen de sprekers op, in volgorde van optreden: Bart Somers, Vlaams minister-president; prof.dr.ir. Guy Aelterman, voorzitter Vlaamse Hogescholenraad (VLHORA); prof.dr. Erich Kohnhäuser, rector Fachhochschule Regensburg, lid van de Hochschul Rektorenkonferenz (HRK); dr. Bernice Mann, programme development manager, School of applied Sciences, APU Cambridge, L.E.H. Vredevoogd, voorzitter Nederlands-Vlaamse Accredititatiecommissie (VNAO); prof.dr. Burkhard Rauhut, rector Rheinisch Westfalische Technische Hochschule Aachen (RWTH), Universiteit Aachen; prof.dr. Gaynor Taylor, pro-vice-chancellor Leeds Metropolitan University; dr. Kruno Hernaud, Human Resources Siemens München; prof. dr. ir. André Oosterlinck, rector KULeuven, voorzitter Associatie Universiteit Leuven; Theo Dilissen, Chief Executive Officer Real Software; Marleen Vanderpoorten, Vlaams minister van Onderwijs en Vorming. In onze volgende uitgaven brengen we uitvoerig verslag van dit symposium dat een mijlpaal kan worden in de discussie rond de nieuwe diploma s en graden voor de industrieel ingenieur. Ing. Leo Wezenbeek Algemeen Voorzitter VIK Ing. Noël Lagast Voorzitter VIK-Internationale Relaties E D I T O R I A A L Voor de ondertekende artikels zijn alleen de auteurs aansprakelijk. In dit nummer: Maandblad van de VIK, Vlaamse Ingenieurskamer Jaargang 41 Nummer 11 november 2003 BASF en Kyoto 4 Slimme kantoren 8 Ing. Jef Gabriels 14 Miss Belgian Beauty 26 VIK-PARTNERS: Congres Porto 40 Winners 42 Vietnam 47 Dirk Denoyelle Afd. 1

4 INGENIEUR EN MAATSCHAPPIJ BASF en het protocol 4 I-mag - NOVEMBER 2003

5 We waren met Kyoto al bezig, vóór Kyoto er was BASF is de nummer één in de wereld van de chemische nijverheid. Op de Belgische vestiging in Zandvliet werken bijna 5000 mensen, waarvan een 250-tal ingenieurs. Symbool van BASF Antwerpen is de gigantische "steamcracker" of stoomkraker, één van de meest geavanceerde en energiebesparende in de wereld. De Kyoto-normen dreigen echter zelfs de meest zuivere uitstootproducerende bedrijven in gevaar te brengen. In de jaren 80 en 90 heeft BASF immers reeds gigantische investeringen gedaan om de uitstoot van broeikasgassen tot een absoluut minimum te herleiden. Het bedrijf dreigt nu het slachtoffer te worden van zijn ecologische voorsprong. "We waren al met Kyoto bezig van vóór Kyoto er was", luidt het in Zandvliet. De aanvankelijke bedreiging voor de Antwerpse vestiging lijkt nu weg, maar niet helemaal. I-mag legt de vinger op de wonde. Van Van onze redacteur De Antwerpse vestiging van BASF (Badische Anilin und Soda Fabrik) is de tweede grootste binnen de wereldwijd vertakte groep. BASF Antwerpen boekte in het jaar 2002 een omzet van 3,2 miljard EUR (+10%) en haalde een bedrijfsresultaat van 285 miljoen EUR (+27%). Sterkte van het in 1865 opgerichte bedrijf is de Verbund-strategie. Een van de stichters verwoordde deze strategie als volgt op de eerste algemene vergadering: "Door de concentratie van alle te fabriceren producten, realiseren we een grote besparing." BASF heeft zich steeds ingespannen om controle te verwerven over energiebronnen, aanvankelijk steenkool, later aardgas. Bij BASF worden meer dan 8000 chemische grondstoffen en halffabrikaten geproduceerd en verkocht, die goed zijn voor honderdduizenden toepassingen voor de consument en de industrie. Naast Antwerpen en Ludwigshafen heeft BASF ook andere Verbund-vestigingen in de Verenigde Staten. Tevens bouwen ze grote vestigingen in Mexico, Brazilië, Maleisië, India en China. BASF heeft productievestigingen in 39 landen en verkoopcentra in 170 landen. Het optimum is bereikt Preventie-adviseur procesveiligheid bij BASF Antwerpen is Ing. Paul De Schepper. Vanuit zijn positie is hij best De stoomkraker: the best available technology. NOVEMBER I-mag 5

6 INGENIEUR EN MAATSCHAPPIJ Ing. Paul De Schepper: "Qua energie-efficiëntie behoren we tot de wereldtop." geplaatst om de impact van het Kyotoprotocol op het bedrijf te wegen. In 1997 ondertekenden 180 landen het protocol in de Japanse stad. De centrale doelstelling luidt als volgt: de globale reductie van broeikasgassen met -5,2% t.o.v. 1990, tegen 2010 te verdelen over de grote regio s. De hoogontwikkelde staten moeten de uitstoot van broeikasgassen verminderen; landen in ontwikkeling krijgen toestemming tot een beperkte vermeerdering; voor laagontwikkelde landen is geen enkele verplichting van toepassing. Bovendien moeten 55 landen, die samen 55% van de wereldwijde uitstoot vertegenwoordigen, het protocol ratificeren. Dwarsliggers zijn de Verenigde Staten en Rusland. De broeikasgassen die van toepassing zijn op BASF zijn CO2 (koolstofdioxide) en N2O (distikstofoxyde of lachgas). Deze gassen komen tot stand door verbrandingsprocessen of chemische processen en komen vrij bij de aanmaak van o.m. salpeterzuur, ammoniak, ethyleenoxyde, etc Binnen Europa werden bepaalde percentages van uitstootvermindering bepaald ten opzichte van Voor het UK bedraagt dat -12,5%, voor Duitsland zelfs -21% (geen probleem voor Duitsland na de eenmaking en de sluiting van de ex-oostduitse bruinkoolmijnen), voor België -7,5%. Maar voor Spanje is dat +15%, voor Griekenland +25% en voor Portugal +27%. De Europese Unie moet in totaal 8% minder broeikasgassen uitstoten in 2010 dan in "Probleem voor België is dat in de jaren 90 een toename van 7% geregistreerd werd ten gevolge van de economische groei", zegt Paul De Schepper. "We moeten dus 14,5% inleveren t.o.v. het jaar 2000." "Maar ons probleem is nog veel complexer. Wij hebben nl. op de uitstoot van broeikasgassen geanticipeerd vóór 1990 en produceren sedertdien zo energie-efficiënt mogelijk. De uitstoot van broeikasgassen nam sedert 1990 toe door een zeer sterke groei en grote investeringen. Daar dreigden we nu voor gestraft te worden. We hebben nl. zeer sterk geïnvesteerd in de vermindering van energieverbruik door het recupereren van warmte, die vrijkomt bij de productie van o.m. salpeterzuur, acrylzuur, zwavelzuur, ammoniak en de productie in onze geavanceerde steamcracker. Die warmte recupereren we en gebruiken ze opnieuw voor de aanmaak van nitrofosforzuur, formaldehyde, meststoffen, amines, ethylbenzeen, etcetera. Door deze sterke energie-integratie scoren we veel beter dan Kyoto als we de cijfers vergelijken met die van 1980 in plaats van Na de energiecrisissen van 1974 en 1976 hebben we drastische energiebesparingen doorgevoerd. Tussen 80 en 90 hebben we daardoor de uitstoot van broeikasgassen tot één derde kunnen herleiden. Nadien heeft de BASF-groep verouderde installaties in Europa vervangen door een gloednieuwe in Antwerpen. Maar vanaf 1990 zitten we aan een grens waar we nauwelijks nog onder kunnen. Het optimum is nagenoeg bereikt." "Als het Kyoto-protocol strikt zou worden toegepast op ons bedrijf, betekent dat de sluiting van de steamcracker én op termijn van de fabriek. Met alle gevolgen vandien voor de tewerkstelling en de economie in dit land." Recuperatie van eigen warmte Qua energie-efficiëntie behoort BASF tot de wereldtop! Voor de stoomproductie is het bedrijf nog voor slechts 20% aangewezen op fossiele brandstoffen (stookolie, aardolie en secundaire brandstoffen) en voor 80% op recuperatie van eigen warmte. "We kunnen echter niet helemaal zonder energie", aldus Paul De Schepper. "We hebben energie nodig om moleculen te kraken en nieuwe te combineren. We kunnen onze broeikasgasuitstoot alleen nog verminderen door drastisch de productie te verminderen. Wat dat betekent daar hoeft geen tekening bij. Als het Kyoto-protocol strikt zou worden toegepast op ons bedrijf betekent dat het afstoten van activiteiten, bijvoorbeeld door de sluiting van de steamcracker, waar de basisgrondstoffen worden aangemaakt 6 I-mag - NOVEMBER 2003

7 BASF "Door deze sterke energie-integratie scoren we veel beter dan Kyoto als we de cijfers vergelijken met die van 1980 in plaats van 1990." (ethyleen, propuleen, benzeen ) voor alle mogelijke huishoudproducten, kunststoffen, grondstoffen voor de bouw, voor de textielnijverheid De sluiting van de steamcracker zou op termijn onherroepelijk de dood van de fabriek betekenen. Met alle gevolgen vandien voor de tewerkstelling en de economie in dit land. De chemiesector is immers één van de steunpilaren van de industrie in ons land." Best available Technology Zover zijn we nog niet. Maar een verwittigd man is er twee waard. Zie maar het trieste verhaal van Ford Genk. Vlaanderen wordt bovendien gestraft voor zijn industriële expansie. Groei zal alleen nog mogelijk zijn mits extra kosten, voortkomend uit emissiehandel (met Rusland bijvoorbeeld dat door de instorting van de economie niet op uitstoot moet besparen), investeringen voor energie-efficiënte installaties en hoog oplopende energietaksen. "Als men niet met innovatieve en creatieve ideeën voor de dag komt, betekent dit finaal een langzame doodstrijd voor BASF Antwerpen", aldus Ing. Paul De Schepper. "De laatste nieuwe steamcracker in Europa werd in 1994 bij ons gebouwd. We beschikken over the best available technology. We behoren wellicht tot de top tien in de wereld op het gebied van energie-efficiëntie, laat ons dat bewijzen en dan zien of we nog veel verder moeten besparen op energie en broeikasgassen. Daarop hebben we aangedrongen en die internationale energievergelijking (energy benchmark) behoort nu tot de mogelijkheden. Daarmee is de bedreiging al een stuk verminderd, maar helemaal zijn we er nog niet. Europa heeft het laatste woord.. Een efficiënt Kyotobeleid is maatregelen nemen met een "Wij hebben op de uitstoot van broeikasgassen geanticipeerd vóór 1990 door te streven naar een energie-efficiënt produceren. Daar dreigden we voor gestraft te worden." maximaal ecologisch effect aan minimale sociale en economische kosten. Onze concurrentiepositie op de wereldmarkt staat op het spel. De Kyoto-norm moet binnen elke regio, binnen elke sector, binnen elk bedrijf gewogen worden. Men mag ook niet vergeten dat onze productie een aanzienlijke bijdrage levert tot het verminderen van de CO2 uitstoot. De chemische producten die wij jaarlijks produceren, sparen over hun levenscyclus circa 8 miljoen ton CO2 emissies, terwijl de productie zelf circa 2 miljoen ton CO2 uit verbranding veroorzaakt. Dan denken we aan de productie van polystyreen voor isolatiematerialen, additieven voor zuivere verbranding in motoren, nylon in automotoren " De politiek zal nog een harde noot te kraken hebben aan de stoomkraker van Zandvliet. Henk Van Nieuwenhove NOVEMBER I-mag 7

8 INGENIEUR EN MAATSCHAPPIJ SD Worx: it works! SD Worx: it works! 8 I-mag - NOVEMBER 2003

9 Slimme kantoren voor slimme ondernemers Het Kennedypark in Kortrijk. Een verzameling fine fleur uit onze Vlaamse bedrijfswereld. Maar zoals dat gaat met bedrijfsgebouwen: het oogt niet allemaal bijzonder esthetisch. Functionaliteit heeft in de architectuur decennialang de bovenhand gehaald op esthetiek. Wat blijkt nu? Dat die functionaliteit niet zo efficiënt is als men wel dacht. En bovendien erg duur. Vele kantoorgebouwen kreunen onder de klimatologische omstandigheden die nochtans vrij beheersbaar zijn in onze gematigde klimaatsgordel. En vooral: de energiefactuur is hoog, zéér hoog. Dat het anders kan, bewijst het nieuwe bouwwerk van sociaal secretariaat SD Worx in Kortrijk. Na één jaar functioneren en ondanks een moeilijke zomer, houdt dit "slimme" gebouw woord. Zonder gebruik te maken van airco werd het energieverbruik gehalveerd in vergelijking met het gemiddelde kantoorgebouw mét koeling. Zonder enige toegeving te doen op gebied van comfort; wel integendeel. En wat kost dat slimme gebouw, zal de slimme ondernemer zich afvragen. De terugverdientijd van de netto meerkost ( EUR) bedraagt amper 6 jaar. Besparen op energie kan ook betekenen besparen in euro s. De rekening is vlug gemaakt. Van Van onze redacteur Na één werkjaar werd een analyse gemaakt van het energieverbruik in het nieuwe kantoorgebouw van SD Worx in Kortrijk. De resultaten spreken voor zich: zowel qua verwarming als qua elektriciteitsverbruik zit men onder de 50% ten opzichte van het gemiddelde kantoorgebouw van die orde van grootte en het kantoorgebouw van SD in Antwerpen, zijnde resp. 62 kwh/m 2 en 64 kwh/m 2. Door een verdere optimalisering van de regeling moet het mogelijk zijn het verbruik nog verder omlaag te halen. SD-Worx is het resultaat van teamwork in de echte betekenis van het woord. Dat betekent dat bouwheer, architect, aannemer en energie adviesbureau van bij het begin van het project samen aan tafel zaten om de hele bouwoperatie van A tot Z te concipiëren en op te volgen. Volgens Cenergie, het Antwerpse energie adviesbureau, een conditio sine qua non. "We werken zo onconventioneel dat we ook op onconventionele wijze tewerk moeten gaan", zegt Ing. Alain Bossaer met een boutade. Hij is projectleider SD-Worx namens Cenergie. "Het is niet mogelijk eerst een gebouw te tekenen en het dan aan te passen om tot maximale energiebesparing te komen. De grootste besparing zit in het carcas, de oriëntatie, het totale ontwerp van het gebouw en in het aanwenden van de juiste materialen." Bouwteam Kort samengevat. Het verhaal begint bij de bouwheer. SD Worx, sociaal secretariaat met hoofdzetel in Antwerpen, ijvert voor een gezonde en duurzame werksfeer en wou die lijn ook doortrekken in het nieuwbouwconcept in Kortrijk. Onder impuls van het architectenbureau Van de Poel & Partners werd een bouwteam samengesteld, met als voornaamste medespelers studiebureau Cenergie en aannemer Vanhout uit Geel. Het resultaat is een revolutionair gebouw dat niet alleen esthetisch oogt, maar bovendien een maximaal comfort biedt tegen een minimale energiekost. NOVEMBER I-mag 9

10 INGENIEUR EN MAATSCHAPPIJ H et is pas beginnen mislopen toen de mens dacht dat hij ongestraft met energie kon morsen. Inplanting: Hoewel het terrein nooit te maken heeft gehad met overstromingen, is de bodem zompig. Geopteerd werd voor een gebouw op poten, dat gedragen wordt door een zuilenrij en een gelijkvloers blok met technische ruimten, fietsenstalling én douches voor diegenen die zich al fietsend naar het werk begeven. Onder het door zuilen gedragen blokgebouw is ruimte voorzien voor parking. In de technische ruimten werd het energiezuinige zenuwcentrum ondergebracht: de luchtgroep met regeneratieve warmtewisselaar die verse lucht aanzuigt via een ondergronds buizenstelsel. Oriëntatie: Is van zeer groot belang voor het welslagen van het project. De zonnewarmte wordt resp. opgevangen/ tegengehouden door de zuidelijk georiënteerde gevel, die de bufferzone vormt in het gebouw. De doorstroming van de zonnewarmte wordt geregeld door een automatisch via sensoren beweegbaar lamellensysteem dat de hele gevelpartij afschermt. Deze bufferzone of circulatiezone vormt ook de communicatie tussen de twee kantoorverdiepingen. Aan deze kant bevindt zich de trap die de verdiepingen verbindt, maar ook de koffie- en praathoek. De kantoren zijn noord georiënteerd. Isolatie: In tegenstelling tot de doorsnee kantorengebouwen, werd geopteerd voor een sterk doorgedreven isolatie. Overal werd hoogrendementsglas gebruikt. De muren en het dak zijn voorzien van 15 cm rotswol isolatie. Op het dak rust een substraatbodem met vetplantjes, die het isolerend effect versterkt. De muren zijn langs de exterieurkant bekleed met terracotta tegels. Koeling: Airco is het meest energieverslindende element in een kantoorgebouw en diende dus gemeden te worden. Ter vervanging wordt het systeem van aardkoeling toegepast. Via drie aanzuigschouwen in de tuin aan de zuidkant van het gebouw, wordt de lucht aangezogen en gekoeld in 50 meter lange, 50 cm brede buizen die resp. 3 en 5 meter ondergronds in het grondwater ingebed zijn. De lucht komt terecht in de warmtewisselaar, waar het debiet van de binnengeblazen lucht automatisch geregeld wordt. Via buizen en een roostersysteem in de verhoogde vloeren wordt de gekoelde lucht verspreid in de kantoorruimten, om vervolgens via doorgangsroosters opnieuw naar de bufferzone te worden afgevoerd. Deze opgewarmde (en vervuilde) lucht wordt in de nok van de circulatiezone weer afgezogen en via buizen opnieuw naar de warmtewisselaar gebracht. Zo ontstaat een permanente circulatie. Verwarming: Twee condenserende ketels van elk 46 kw leveren de warmte op lage temperatuur voor de radiatoren in het gebouw. Via de ventilatie gaat nauwelijks warmte verloren. Hiervoor zorgen het ondergronds buizenstelsel dat de lucht voorverwarmt met de warmte uit het grondwater en de regeneratieve warmtewisselaar (met een rendement van 90%) die de frisse aanvoerlucht opwarmt met de warmte uit de bufferruimte. Nachtelijke ventilatie: Vensterpartijen aan de noordgevel en in het dak zorgen voor nachtelijke afkoeling van de gebouwmassa. De raamopeningen zijn volkomen beveiligd door een rooster- en gaassysteem dat ook niet alleen inbrekers maar ook insecten de toegang tot het gebouw ontzegt. "We hebben het warme water niet uitgevonden en het lijkt misschien allemaal eenvoudig maar dat is het dus niet. Er schuilt héél veel intelligentie in dit gebouw." Verlichting: De verlichting wordt door uiterst gevoelige sensoren geregeld om zomer dag zomer nacht 10 I-mag - OKTOBER 2003

11 "Wist u bijvoorbeeld dat het gebouwbeheersysteem wekelijks ongeveer meetgegevens registreert en verwerkt, afkomstig van sensoren in het gebouw?" het gebruik te beperken. Bovendien wordt maximaal gebruik gemaakt van het invallende zonlicht. Halogeenspots zijn uit den boze omdat deze te veel warmte uitstralen. Om dezelfde reden werd gekozen voor flatscreen computerschermen die driekwart minder warmte uitstralen dan het traditionele scherm. Geluidsisolatie: Door de afwezigheid van valse plafonds, moest een oplossing gevonden worden voor de galm in de kantoorruimten. Hiervoor werden geperforeerde houten wanden voor de wandkasten ontworpen die niet alleen mooi ogen, maar bovendien de akoestiek binnen de ruimte op hoog niveau brengen. Leonardo da Vinci Er is niets nieuws onder de zon. Leonardo da Vinci tekende in 1515 reeds een parabolische zonnespiegel die energie moest stookseizoen Wie is Cenergie? Cenergie is een studiebureau, gespecialiseerd in duurzaam bouwen, energiezorg en hernieuwbare energie. De cvba (coöperatieve vennootschap met beperkte aansprakelijkheid) bestaat uit een 20- tal jonge en dynamische krachten, vnl. ingenieurs. De groep werd gegenereerd uit het Studiecentrum Technologie, Energie & Milieu (STEM) aan de Universitaire Faculteiten Sint-Ignatius Antwerpen (UFSIA). In 1997 werd Cenergie opgericht door drie medewerkers van STEM, onder impuls van prof. Verbruggen. Cenergie werkt als volkomen onafhankelijk adviesbureau. Onze gids: Ing. Alain Bossaer Behaalde zijn diploma industrieel ingenieur aan het KIHO in Gent. Werkte gedurende 5 jaar op het WTCB in de afdeling Bouwfysica en Binnenklimaat, waar hij onderzoek deed op het gebied van ventilatie, luchtkwaliteit in gebouwen, isolatie, zomercomfort, verwarming en energieverbruik. Vervolgens stapte hij over naar de afdeling marketingontwikkeling bij Gyproc, waar hij zich verder specialiseerde in akoestiek en brandveiligheid. Werd opgenomen in de groep Cenergie als coördinator van de activiteiten rond duurzaam bouwen. Projectleider voor Cenergie bij SD Worx. NOVEMBER I-mag 11

12 INGENIEUR EN MAATSCHAPPIJ leveren voor de nijverheid tijdens het rinascimento. Zovele zogeheten primitieve beschavingen wisten op een perfecte wijze gebouwen neer te zetten die een optimale bescherming boden aan het klimaat met een minimum aan brandstofverbruik. Zelfs de oude boerderijen in ons landschap hebben niet alleen in weer en wind de tand des tijds doorstaan, maar getuigen ook van een energiezuinige visie. Het is pas beginnen mislopen toen de mens dacht dat hij ongestraft met energie kon morsen. Daar komen we nu eindelijk van terug. Het team Bouwheer: SD Worx (Antwerpen) Ontwerp: architectenbureau Van de Poel & Partners Groep Stramien (Antwerpen) Energie Advies: Cenergie (Berchem) Aannemer: Vanhout (Geel) "We werken zo onconventioneel dat we ook op onconventionele wijze tewerk moeten gaan." Conclusie "We hebben het warme water niet uitgevonden en het lijkt misschien allemaal eenvoudig", zegt Ing. Alain Bossaer. "Maar dat is het dus niet. Er schuilt héél veel intelligentie in dit gebouw. Wist u bijvoorbeeld dat het gebouwbeheersysteem wekelijks ongeveer meetgegevens registreert en verwerkt, afkomstig van sensoren in het gebouw? Dat we ieder uur, iedere minuut het verbruik van energie kunnen volgen? Onze taak houdt overigens niet op wanneer het gebouw klaar is. Integendeel, dan begint het pas. Wij staan ook in voor de opvolging en controle van het energieverbruik en sturen voortdurend bij. Dat zit mee in ons opdrachtenpakket. We leggen de lat hoog en garanderen een energiebesparing van 50% ten opzichte van een gemiddeld kantoorgebouw van vergelijkbare afmetingen. Dat laatste is belangrijk want hoe groter het gebouw hoe minder de relatieve energiekost. Welnu, bij SD Worx zitten we een eind onder de 50% grens. En volgend jaar doen we nog beter. Bovendien hebben we een extreem warme zomer gekend en de binnentemperatuur is nooit boven de 26/27 graden geweest, respectievelijk eerste en tweede verdieping, en dit bij buitentemperaturen tot 37 C. We hebben heel veel geleerd uit deze long hot summer." En nu maar hopen op een extreem koude winter? Wist u dat mensen warmte uitstralen? Zet teveel mensen in een te kleine ruimte en het gevolg is een snelle opwarming van de ruimte van binnenuit. Wie ooit in een overvolle metro in Tokio heeft gereisd, zal het beamen. dikkere mensen meer warmte uitstralen dan magere mensen? In de zomer zijn magere werknemers dus energiezuiniger omdat minder koeling vereist is; s winters beperken dikkere mensen de verwarmingskost. Een pleidooi voor seizoenarbeid? vrouwen een hogere omgevingstemperatuur verlangen dan mannen? U (m/v) heeft het misschien al gemerkt in bed. Het zou dus logisch zijn om vrouwen en mannen op een verschillende verdieping onder te brengen met elk hun eigen comforttemperatuur. Maar misschien zal blijken dat de scheiding der seksen de arbeidsproductie schaadt? Of net weer niet? Interessante onderzoeksmaterie. Henk Van Nieuwenhove 12 I-mag - NOVEMBER 2003

13

14 INGENIEUR EN MAATSCHAPPIJ Ing. Jef Gabriels Ing. Jef Gabriels was de laatste weken niet uit het nieuws weg te branden. De burgemeester van Genk stond letterlijk op de barricades in de strijd tegen de sluiting van de Ford-vestiging in zijn stad. Jef Gabriels is een burgemeester van en voor het volk. Die zijn stad bestuurt met zijn hart én met kennis van zaken en het organisatietalent van een ingenieur. Een diploma Ing. kan tot (bijna) alles leiden. Zelfs tot een politieke carrière. Sedert 17 jaar is Jef Gabriels de (vaak) leidende en (soms) lijdende burgemeester van een stad die symbool staat voor de hele reconversie van de Vlaamse nijverheid. Een monument. Van Van onze redacteur Alles was nog peis en vree in de Limburgse stad toen we een eerste afspraak hadden met burgemeester Ing. Jef Gabriels. Genk was toen nog het kloppend hart van de Limburgse economie, symbool van een merkwaardig herstel na de sluiting van de Limburgse steenkoolmijnen. Aan het eind van het gesprek beaamde hij nog de woorden: "Hier is een wonder gebeurd". Helaas. Wonderen zijn niet van deze wereld. Noch in de economie, noch in de politiek. Enkele dagen later ontplofte een tijdbom onder het bronsgroene Limburgse geluk. Autofabrikant Ford kondigde aan dat de productie van de nieuwe Focus niet naar Genk zou komen. Eensklaps zagen 3000 van de 9000 personeelsleden hun toekomst wankelen, de grote kanonnen van de Vlaamse en Belgische regering (het scheelde niet veel) brachten hun hoofdkwartier over naar de vroegere mijnstad en Jef Gabriels moest eens te meer op de barricades kruipen om het zwaard van Damocles af te weren, of daar althans een zeer verdienstelijke poging toe te ondernemen. Er werden harde woorden over en weer geslingerd. Politiek is geen vak voor lammetjes. Eens te meer werden Genk en heel Limburg geconfronteerd met de harde realiteit. Op radio, tv en via de kranten heeft u de gebeurtenissen in Genk kunnen volgen. De voormalige mijnstad werd weer voorpaginanieuws en dit keer niet omdat RC Genk met Wesley Sonck een landstitel mocht vieren. Al het positieve nieuws van de voorbije jaren, werd in één klap weer op de helling gezet. De beelden van Zwartberg (1966), Waterschei (1987) en Winterslag (1988) werden weer bovengehaald En toch blijven Genk en zijn burgemeester hopen en ervoor gaan: Ford moet blijven. 14 I-mag - NOVEMBER 2003

15 Wat een burgemeester leiden/lijden kan In deze bijdrage gaan we het nu eens niet hebben over de recente ontwikkelingen bij Ford Genk. Daarover werd u de voorbije weken reeds meer dan voldoende geïnformeerd. We hebben het over de burgemeester, bouwkundig ingenieur (Hoger RijksInstituut voor Technisch Onderwijs, vandaag Hogeschool Limburg) en licentiaat vrijetijdsagogiek (VUB), voorzitter van de Vereniging van Vlaamse Steden en Gemeenten en van de Vereniging van Belgische Steden en Gemeenten, vader van 4 kinderen. Jef Gabriels werd voor het eerst gekozen als gemeenteraadslid in 1970 toen hij nog student was. U was niet meteen het prototype van de ingenieurstudent. De combinatie waarvoor u koos is vrij zeldzaam. Jef Gabriels: " Inderdaad. Na de Grieks-Latijnse humaniora en een voorbereidend jaar wiskunde, heb ik de kandidaturen burgerlijk ingenieur afgelegd aan de KUL. En ben vervolgens industrieel ingenieur bouwkunde gaan studeren aan het HRITO. Ik vreesde dat ik als burgerlijk ingenieur in een carcan zou terechtkomen waar ik nooit meer uit zou geraken. Een aantal facetten van het ingenieursberoep hebben me altijd aangetrokken. Het innoverende, het dynamische, het ontdekkende, maar ook de strategische planning bijvoorbeeld. Ik had echter veel minder interesse voor het wetenschappelijk onderzoek en de pure theorie. Toentertijd was de opleiding burgerlijk ingenieur nog zéér vakgericht. Mijn engagement ging verder dan dat. Ik was zeer geboeid door het maatschappelijk leven. Bovendien en dat geef ik grif toe, wou ik snel mijn maatschappelijk engagement vervullen. Industrie en vrije tijd waren twee thema s die me bezig hielden. Daarom heb ik ook nog een aanvullende licentie vrijetijdsagogiek gevolgd." U was zeer jong toen u in de politiek stapte. JG: "Ik was 22 toen ik als gemeenteraadslid verkozen werd. Ik combineerde de politiek met mijn studies en nadien met mijn job als ingenieur, eerst voor een studiebureau en later op de kabinetten Streekeconomie en Volksgezondheid. Die combinatie gaf me de mogelijkheid om een open kijk op de wereld te ontwikkelen. Zes jaar later werd ik schepen van Ruimtelijke Ordening en de politiek is een steeds belangrijkere rol in mijn leven gaan spelen. Als ingenieur kon ik me volledig uitleven in de dossiers van Ruimtelijke Ordening, Grondbeleid, Huisvesting, Leefmilieu. Bij het ontwerp van de Gewestplannen heb ik elk straatje van Genk leren kennen. We hebben in Genk reeds in de jaren 70 een visionair rioleringsplan met gescheiden riolering ontwikkeld. Op 15 jaar tijd hebben we 99,8 % van het grondgebied Genk van riolering voorzien. Op die manier kon ik het beroep van ingenieur via de politiek ten uitvoer brengen." "Al het positieve nieuws van de voorbije jaren, werd in één klap weer op de helling gezet. De beelden van Zwartberg (1966), Waterschei (1987) en Winterslag (1988) werden zelfs weer bovengehaald." RECONVERSIE Na ruim 25 jaar beleidsvoering als schepen en burgemeester is Genk onherkenbaar geworden. Het is een heuse stad geworden met een economische draagkracht. JG: "Genk was geen stad, maar een aaneenschakeling van mijndorpen. In werden de laatste twee mijnen gesloten. De reconversie van de regio heeft heel wat aarde aan de dijk gebracht. Als je ziet hoe het gesteld is met voormalige steenkoolgebieden in NOVEMBER I-mag 15

16 INGENIEUR EN MAATSCHAPPIJ "Ik zou geen goede wetgever zijn en ik zou me waarschijnlijk rot ergeren in het parlement. En bovendien: ik sta liever dicht bij de mensen dan achter een katheder." Noord-Frankrijk, Spanje, Engeland, en niet te vergeten de Borinage, dan hebben wij het er zeer behoorlijk van af gebracht. Vele van die gebieden zitten op het randje van de armoede. Bij ons - en laten we nu even abstractie maken van de evolutie bij Ford Genk - ligt het aantal arbeidsplaatsen vandaag stukken hoger dan voor de mijnsluitingen. In 1988 telden we tewerkgestelden, waarvan er wegvielen door de sluiting van de laatste mijnen. Nu tellen we jobs, dat is een toename van in vergelijking met de dramatische situatie 15 jaar geleden. We hebben geluk gehad. Er was op dat ogenblik een economische relance in Europa en we stonden klaar om op die tram te springen. Maar natuurlijk kan je ook jaren wachten tot er een tram voorbijkomt. Het geval Ford heeft ons geleerd dat we altijd op onze hoede moeten blijven." Welke meerwaarde biedt een ingenieur in het politieke landschap? JG: "Eerst en vooral wil ik benadrukken dat ik niet alleen ben. Mijn voorganger als burgemeester was een economist en heeft het pad geëffend. Ik ben ervan overtuigd dat een ingenieur heel wat te bieden heeft in de politiek. Niet alleen is er de technische kennis die voor vele dossiers belangrijk is. Maar vooral het planmatig tewerk gaan, het strategisch denken dat je tijdens een ingenieursopleiding met de paplepel in gelepeld krijgt. Een burgemeester heeft vooral een sturende functie en moet kunnen rekenen op een team van specialisten aan de top van de stedelijke ambtenarij." "Met mijn diploma als industrieel ingenieur mocht ik zelfs de cursus kantklossen geven. Gelukkig voor de cursisten heb ik me er nooit aan gewaagd." 16 I-mag - NOVEMBER 2003

17 "Ik ben ervan overtuigd dat een ingenieur heel wat te bieden heeft in de politiek. Niet alleen vanwege de technische kennis, maar ook het planmatig tewerk gaan, het strategisch denken." CURRICULUM PARLEMENT In de politiek is specialisatie blijkbaar van minder groot belang. Een minister kan de éne legislatuur Onderwijs onder zijn bevoegdheid hebben, dan naar Volksgezondheid overstappen om te eindigen bij Economische Zaken. JG: "Ja, misschien doet men in de politiek te weinig beroep op specialisten. Ik ben als schepen altijd verantwoordelijk geweest voor die domeinen die tot mijn vakgebied behoren: ruimtelijke ordening, grondbeleid, planning der werken Maar het is juist dat in de politiek vaak andere normen gelden. Toch mag je niet vergeten dat de echte vakmensen in de administratie en in principe ook in de kabinetten zitten. Politiekers moeten zich niet alleen bezig houden met de inhoud van het dossier, maar ook met het verkopen van hun product. Dat laatste is de jongste jaren almaar belangrijker geworden door de toenemende invloed van het spel der media." Zit men in het parlement niet te wachten op ingenieurs om het land te sturen? "Als stadsbestuurder kan je iets in gang zetten, stimuleren, activeren én zelfs voltooien. Dat kan je niet in het parlement." JG: "Ach, het is me ooit gevraagd om de lijst van de CVP te trekken voor de parlementsverkiezingen. Ik heb daarvoor bedankt. Ik zou geen goede wetgever zijn en ik zou me waarschijnlijk rot ergeren in het parlement. Het burgemeesterschap is veel aangenamer en ik wens niet te cumuleren. Als stadsbestuurder kan je iets in gang zetten, stimuleren, activeren én zelfs voltooien. Dat kan je niet in het parlement. Ik ben liever uitvoerder. Het realiseren van een project van A tot Z geeft me voldoening. Misschien daarom dat er zo weinig ingenieurs in het parlement zetelen. En bovendien: ik sta liever dicht bij de mensen dan achter een katheder." Kunnen we besluiten met de vaststelling dat een ingenieur eigenlijk overal terecht kan? JG: "Toch bijna overal. Ik heb 17 jaar (tot 2000) een deeltijdse opdracht gehad in het onderwijs sociale promotie, Vrije Leergangen Limburg. Deze school, die ik zelf mee heb mogen uitbouwen als adjunct-directeur, werd zo n 20 jaar geleden in het leven geroepen en werkte o.a. mee aan de herscholing van voormalige mijnwerkers. In de loop der jaren werd in deze school een breed gamma opleidingen gegeven, van burotica tot bloemschikken, van lassen tot kleding. Ik heb toen vastgesteld dat ik met mijn ingenieursdiploma in theorie zelfs kantklossen had mogen geven. Gelukkig voor de cursisten heb ik me daar nooit aan gewaagd." Henk Van Nieuwenhove Jozef Gabriels werd geboren op 8 december Sedert 2 januari 1987 is hij burgemeester van de stad Genk ( inwoners). Tevens is hij voorzitter van de Vereniging van Vlaamse Steden en Gemeenten en van de Vereniging van Belgische Steden en Gemeenten. Gabriels studeerde Latijn-Grieks aan het Sint Jan Berchmanscollege in Genk. Vervolgens behaalde hij het diploma van kandidaat burgerlijk ingenieur aan de KUL. Hij werd industrieel ingenieur bouwkunde aan het HRITO in Hasselt en behaalde het diploma licentiaat vrijetijdsagogiek aan de VUB. Beroepsloopbaan: : ingenieurs-studiebureau Peeters in Hasselt : medewerker kabinet voor Streekeconomie, Ruimtelijke Ordening en Huisvesting : medewerker privé-secretariaat kabinet minister Dhoore, resp. Sociale Voorzorg en Volksgezondheid : deeltijdse opdracht in het onderwijs sociale promotie aan het instituut Vrije Leergangen Limburg. Vanaf 2001: voltijds politiek mandaat als burgemeester van Genk. Politieke loopbaan: : gemeenteraadslid in Genk : schepen van Ruimtelijke Ordening, Grondbeleid, Huisvesting en Leefmilieu : eerste schepen en schepen van Jeugd, Ruimtelijke Ordening, Huisvesting, Grondbeleid, Leefmilieu, Planning der Werken en Informatie : provincieraadslid Limburg : provinciaal voorzitter CVP- Limburg. Vanaf 1987: burgemeester van de stad Genk. Vanaf 2001: voorzitter van de Vereniging van Vlaamse Steden en Gemeenten. NOVEMBER I-mag 17

18 Vorming Cursusoverzicht najaar 2003 vanaf november 2003 Voeding HACCP 2N*A TECHNOLOGIE Bouwkunde Betonbouw deel 2: berekenen van gewapend beton 6A*G Regelen van geschillen in de bouwsector 1A*A Paalfunderingen: ontwerp, uitvoering en controle Europese normen 4A*A Bekistingen en zichtbeton 3A*G Corrosie Inleiding tot coatingstechnologie 5A*A Elektriciteit- Elektronica Dimensionering van elektromechanische aandrijfsystemen 7A*G EMC/EMI: grondbeginselen normering - toepassingen 3V*A Energie - Koeltechnieken Klimatisatie van gebouwen 5D*A Brandersystemen 4N*V HVAC 5A*A Stoom in de procestechniek 5A*G Koeltechniek: vervolg 5A*A Kunststoffen Workshop: spuitgieten van kunststoffen 4D*A Injectiematrijzen uitbesteden? Waar, hoe en wie? 4A*A Rubber: soorten, additieven en verwerking tot eindartikel 3V*A Mechanica Piping & engineering Stromingsleer en drukvalberekening 2A*G Sterkte en flexibiliteitsberekening 2A*G Montage van buisleidingen 1A*G Basiscursus stans-, plooi- en dieptrekmatrijzen 6A*A Procescompressoren 5D*A Flensverbindingen 3V*A Stressberekeningen bij ontwerp van pijpleidingen 3A*A Meet- en regeltechniek Ontwerp van stuurkringen met een veiligheidsfunctie 1D*G Industrial Ethernet 3D*A Scheikunde Introductie in procesengineering 6V*A Droogtechnologie module 2: Droogsnelheid en droogtijd 3V*A Algemeen BEDRIJFSKUNDE 6 SIGMA: gestructureerd en fundamenteel problemen aanpakken 4A*A In bedrijf nemen van nieuwe installaties 3V*A Arbeidsanalyse Tijdstudie en normtijden 2D*G Industrial engineering en Lean Manufacturing 3D*G Kwaliteit FMEA: Failure Mode and Effects Analysis 2A*A Logistiek Optimale magazijnwerking 7A*A Efficiënt kosten beheren in het magazijn 1N*A Mijn logistieke operatie uitbesteden of zelf beheren? 1N*A MASTER IN LOGISTIEK MANAGEMENT JANUARI 2004 Milieu Milieu: heffingen meldingen en subsidies 3D*A Veranderende rollen en instituties in het milieubeleid 1D*A Onderhoud Algemene industriële afsluiters en andere appendages in de praktijk 6A*A Predictief onderhoud 6A*G Industriële afzuigingen: ventilatoren en industriële filtratie 2D*G Naar een efficiënt MRO-beheer 2A*A Perslucht: kwaliteit en kwantiteit 1D*A Projecting Projectbeheersing en projectmatig werken 4D*A D*A D*A MS Project: werken met het softwarepakket 2D*A I-mag - NOVEMBER 2003

19 Vorming MASTER IN PROJECTMANAGEMENT JANUARI 2004 Veiligheid Technische en administratieve aanpak van projecten in het kader van de CE-markering 2D*A Gevolgen van IEC voor veiligheidssystemen 2A*A Persoonlijke Effectiviteit Brainmapping - geheugentraining - snellezen 3D*A Tijdsbeheer 2D*A Coachen van medewerkers 4A*A Ontwikkelen van Emotionele Intelligentie en positieve stresshantering 4V*G Assertiviteitstraining 3D*G Team Team management 4A*A INFORMATICA & COMMUNICATIE TECHNOLOGIE Algemeen PC-onderhoud 5A*A Verkoop Negotiatietechnieken 2NA*A Verkoop in al zijn facetten 5NA*A Negotiatietechnieken 2NA*A De winnende offerte 1D*A PC-Trainingen MS SQL Server 3D*A Programmeren.NET Databank programmering (ADO.NET, XML.NET) 3D*A Applicaties ontwerpen met C++.NET 4D*A NET (databound) Web programmering (ASP.NET) 3D*A Office Programmering Access formulieren programmeren 2D*A Webscripting: JavaScript 3D*A VBA Excel Workshop 3D*A MANAGEMENT Human Resources People Management 4A*A SOCIALE EN PERSOONLIJKE VAARDIGHEDEN Communicatie Fieldservice engineer. 2D*A De winnende presentatie 1D*G Technisch raad geven als ingenieur 3D*A = Nieuwe cursus N* = Namiddag (13u00 tot 16u00) *A = Antwerpen A* = Avond (19u00 tot 22u00) *G = Gent V* = Voormiddag (09u00 tot 12u00) *D = Diegem D* = Dag (09u00 tot 17u00) *K = St Katelijne Waver Lichte afwijkingen in data en uren zijn steeds mogelijk. Meer info op Contact: VIK-secretariaat, Noël Aelbrecht, tel , fax: , NOVEMBER I-mag 19

20 Vorming Projectmanagement Bent u de zeldzame duizendpoot? Ervaren projectmanagers zijn een gegeerde partij in onze snel evuluerende industriële wereld waar alsmaar projectmatiger wordt gewerkt. Is de projectmanager een zeldzame duizendpoot of mist de huidige generatie een aantal technieken en vaardigheden? Een vaststaand feit is dat heel wat projecten niet leiden tot het gewenste resultaat. Vooral in de ICT-sector wordt met weinig respect over hun prestaties gesproken, ondanks de bijzonder hoge bedragen die er de voorbije jaren in werden geïnvesteerd. Over het algemeen en zeker als we Amerikaans cijfermateriaal mogen geloven, worden slechts 16% van alle IT-projecten op tijd en binnen budget voltooid. In de industriële productiebedrijven liggen de verhoudingen wel enigzins anders of wordt er met mislukkingen misschien minder vlug naar buiten getreden. Dit brengt ons in eerste instantie tot de noodzaak om te definiëren wanneer een project al dan niet geslaagd is. Wanneer men de doelstelling van het project bereikt binnen de opgelegde tijd en met de gebudgetteerde kosten, dan is het project succesvol. Falen in één van deze karakteristieke eigenschappen heeft voor gevolg dat insiders het project als mislukt beoordelen, hoewel het naar de buitenwereld wel degelijk als geslaagd wordt bestempeld. technische realisaties zijn economische en financiële projecten wel even talrijk. Als men daar nog deze op het vlak van managing en het sociaal niveau bijtelt, hoeft het geen betoog dat tal van oorzaken het al of niet welslagen kunnen beïnvloeden. Maar laten we het voornamelijk bij de technische kant houden. Al vlug kan men zich de vraag stellen of wel altijd alle voorwaarden vervuld zijn opdat een project met succes kan worden voltooid. Is bijvoorbeeld steeds de infrastructuur adequaat genoeg om het project te kunnen uitvoeren? Wanneer onvoldoende productieruimte bestaan, is bijvoorbeeld de implementatie van bepaalde Naarmate binnen een bedrijf meer projecten succesvol eindigen, bestaat de neiging om de grenzen voortdurend te verleggen.. types van robots uitgesloten. Soms zijn de vrijheden van de projectmanager beperkt en moet hij de job klaren met eigen mensen, die niet altijd over de nodige vaardigheden beschikken, of contractors met onvoldoende mankracht. Komt daarbij de steeds toenemende druk op projecten. Naarmate binnen een bedrijf meer projecten succesvol eindigen, bestaat de neiging om de grenzen voortdurend te verleggen. Nieuwe projecten moeten alsmaar vlugger en met kleinere budgetten worden gerealiseerd. Dikwijls vergeet men dat bepaalde minima echt noodzakelijk zijn. "Waarom wordt dan niet vroeger ingegrepen?", kan men zich afvragen. Uit de praktijk blijkt dat niet getrainde project- Zijn alle voorwaarden steeds vervuld? Projecten zijn echter geen typisch technologisch gegeven maar kunnen zich in diverse omgevingen afspelen. Naast 20 I-mag - NOVEMBER 2003

21 Vorming Zoals men het soms omschrijft, is projectmanagement gezond boerenverstand maar wel op de juiste manier geordend! managers veel te laat inzien dat er problemen zijn. Bij de meeste projecten merkt men pas in het laatste derde van de looptijd op dat het fout zit, terwijl het falen reeds in het begin van het project kon worden gededecteerd. De redenen zijn begrijpbaar. In het begin zijn er nog maar weinig deliverables waaruit men conclusies kan trekken, bovendien is er nog een voldoende tijd in het vooruitzicht en het optimisme van de projectstart is nog altijd aanwezig. Ook de bedrijfsleiding wordt gemakkelijk misleid. Eenmaal een project gestart, komt het er op aan om alle betrokkenen te motiveren om het einddoel voor ogen te houden. Dikwijls weet het management onvoldoende hoe tussenresultaten moeten geïnterpreteerd en beoordeeld worden. Bovendien wensen zij in het begin enkel goed nieuws te horen. Over het algemeen en zeker als we Amerikaans cijfermateriaal mogen geloven, worden slechts 16% van alle IT-projecten op tijd en binnen budget voltooid. Mislukkingen voorkomen is slechts mogelijk als men er weet van heeft welke kenmerken eigen zijn aan een goed projectverloop, wanneer men snel afwijkingen ervan kan detecteren en aangepaste interventiemaatregelen kan treffen om het project op het geplande pad te houden. Redenen van mislukken Projecten mislukken niet zo zeer tijdens hun implementatie: de automatisering van de lijn is wel degelijk gelukt, de automatische aanlevering van de producten werkt, het netwerk functioneert, de software doet wat ervan wordt verwacht, de website staat on line. Het mislukken zit meestal in de planningsfase en kan verschillende redenen hebben: verkeerde inschatting van tijd, van kosten, gemis aan efficiënte communicatie naar alle betrokkenen, gebrek aan personeelsmanagement of geen rekening gehouden met mogelijke risico s. Statistisch onderzoek, voor zover beschikbaar, wijst naar enkele belangrijke oorzaken. In de eerste plaats is de omvang en de afbakening van het project niet altijd juist gebeurd, de scope is niet voldoende gedefinieerd. Wat is het doel dat uiteindelijk moet worden bereikt? Aan welke voorwaarden en eigenschappen moet het eindproduct beantwoorden? Vaak is het lastenboek niet volledig en vrij vaag in zijn eisen. Een logisch gevolg hiervan is dat naarmate het project loopt, er steeds weer nieuwe wensen aan worden toegevoegd. Wijzigingen in het oorspronkelijke eindproduct moeten mogelijk zijn maar dienen op gepaste wijze gemeld en uitgewerkt te worden. In ieder geval moet steeds de impact op de tijdsplanning, op de kosten en de risico s worden nagegaan. Het lukken of mislukken hangt in vele gevallen ook af van de projectmanager zelf. Zoals men het soms omschrijft, is projectmanagement gezond boerenverstand maar wel op de juiste manier geordend! Bij de meeste projecten merkt men in het laatste derde van de looptijd op dat het fout zit, terwijl het falen reeds in het begin van het project kon worden gededecteerd. Bijna iedereen kan een succesvol projectmanager zijn als hij beschikt over onbeperkte middelen. Maar de realiteit is anders. Een goed projectmanager moet voortdurend een gepast evenwicht vinden tussen kosten, tijd, scope, risico s, mensen of resources in het algemeen en kwaliteit. Deze leggen voortdurend tegenstrijdige eisen op en brengen het projectverloop steeds uit zijn evenwicht. Ing K. De Wever Programmadirecteur Master in Projectmanagement MASTER IN PROJECTMANAGEMENT 2de promotie Start: dinsdag 2 maart 2004 Einde: februari 2005 Info-vergadering: dinsdag 3 februari 2003 om 19u (VIK) Meer info en uitgebreide folder te bekomen bij: Ria Brughmans tel: Bezoek ook onze website Aantal deelnemers is beperkt. NOVEMBER I-mag 21

22 INGENIEUR EN BEROEP Wat is eigenlijk uw beleggersprofiel? Elke vermogensbeheerder heeft twee basisopdrachten. Enerzijds moet hij zich toeleggen op marktanalyse en selectie van beleggingsideeën. Anderzijds moet de beheerder ook een accuraat profiel schetsen van de belegger en diens doelstellingen. Ook al is deze taak op het eerste zicht eenvoudiger dan de eerste, toch wordt er vaak aan voorbijgegaan. 22 I-mag - NOVEMBER 2003

23 Zo weten we ondertussen allemaal dat 2000, 2001 en 2003 moeilijke aandelenjaren waren. Het was echter dramatisch voor investeerders wiens portefeuille een structuur had die niet overeenstemde met hun eigenlijke beleggerprofiel, lees: die meer aandelen bezaten dan ze zich konden veroorloven. Vooraleer te weten naar welke return (meerwaarden, intresten, dividenden) men kan streven, hoort men na te gaan met welk risico (kans op minderwaarden) dit overeenstemt. Wat is risico? Wat betekent risico voor u? Beleggingsfondsen en institutionele investeerders drukken risico uit in termen van standaarddeviatie: men gaat na hoe sterk de periodieke opbrengsten van een bepaalde investering afweken van het historisch gemiddelde. Hoe groter de afwijking, hoe moeilijker toekomstige opbrengsten voorspeld kunnen worden. Standaarddeviatie meet dus de onzekerheid of een opbrengst wel behaald zal worden. Voor particuliere beleggers is dit echter minder relevant: het maakt niet uit dat een investering sterk schommelt en onzeker is, zolang er maar winst is. Zijn voornaamste zorg is het voorkomen van verlies. Volgens deze definitie is risico dus de kans, geld te verliezen tijdens een bepaalde periode. Wat is het verband tussen risico en return? Voor een belangrijke aankoop, bijvoorbeeld die van een auto, gaat u waarschijnlijk niet over één nacht ijs: u zal niet beslissen zonder elk aanbod te beoordelen naar prestaties en mogelijke herstelen onderhoudskosten. Dit geldt ook voor beleggingen: voordat u een belangrijk deel van uw kapitaal investeert, hoort u een duidelijk beeld te hebben van de te verwachten return ( prestaties ) en risico s ( herstel- en onderhoudskosten ). De grafiek geeft het historische verband weer tussen risico en return. U ziet vijf portefeuilles met telkens een andere allocatie: 100% obligaties; 70% obligaties en 30% aandelen; 50% obligaties en 50% aandelen, 30% obligaties en 70% aandelen; 100% aandelen. We gingen over een periode van 1929 tot 2002 na welke de gemiddelde, de beste en de slechtste jaarprestatie was van elke portefeuille. Drie conclusies werpen zich op. 1. Historisch zijn aandelen duidelijk de betere langetermijnbelegging. Daar waar obligaties gemiddeld 5.3% op jaarbasis opbrachten, behaalde een 100% aandelenbelegging een gemiddelde jaarreturn van 9.9%. Let wel: het gaat om absolute returns; u moet rekening houden met een gemiddelde inflatie van 3%. 2. Het betere langetermijnpotentieel gaat echter gepaard met een aanzienlijk hoger kortetermijnrisico was met -7.3% het slechtste jaar voor een 100% obligatieportefeuille. Het zwartste beleggingsjaar voor een 100% aandelenportefeuille, 1931, sloot echter af met een dramatisch verlies van -47.6%! Wie in aandelen belegt, loopt historisch bijna 7 keer meer kortetermijnrisico dan een obligatiebelegger. Dit betekent dat het daarna 7 jaar aan gemiddelde jaarreturns (9.9%) zou Gemiddelde, beste en slechtste jaarprestatie voor 5 portefeuilles, kosten om terug op hetzelfde niveau te geraken. 3. Aandelen bieden geen uitgesproken potentieel op kortetermijnwinsten. Het beste aandelenjaar, 1933, bracht weliswaar een duizelingwekkende 67.6% op, maar dit was relatief gezien niet veel meer dan het beste obligatiejaar, 1982 (+ 44%!). Wat is dus het verband tussen risico en return? Naarmate de aandelencomponent in de typeportefeuilles toeneemt, neemt niet enkel het rendementspotentieel op lange termijn toe, maar ook het kortetermijnrisico, het risico van tussentijdse portefeuilleverliezen. Hoe risico beheersen? Ken uzelf! We nemen terug het voorbeeld van de autoaankoop. Nu u weet welke auto staat voor welke prestaties en herstel/onderhoudskosten, moet u uitmaken welke auto het beste bij uw behoeften aansluit. Blijf hieraan trouw en u loopt u de minste kans op teleurstellingen. Dit geldt ook voor uw vermogen: nu duidelijk is welke portefeuillestructuur met welke risico/returnverhouding overeenstemt, moet u bepalen wat uw persoonlijk beleggersprofiel is. Dit beleggersprofiel is uniek, en hangt van een aantal objectieve en subjectieve factoren af. De objectieve factoren hebben te maken met uw leeftijd, uw beleggingshorizon en uw doelstellingen: streeft u naar inkomsten, groei en/of kapitaalbescherming? De subjectieve factoren houden verband met uw persoonlijkheid: in welke mate bent u risicoavers? Heeft u veel of weinig ervaring met beleggen? Het is de taak van uw vermogensbeheerder om samen met u uw beleggerprofiel te doorgronden, zodat de portefeuillestrategie aansluit bij uw wensen. Bepaalt u graag uw eigen beleggerprofiel? Contacteer Bank Corluy en vraag vrijblijvend een korte test aan. Uw reactie zal niet voor commerciële doeleinden aangewend worden. Bank Corluy Effectenbankiers NV NOVEMBER I-mag 23

24 INGENIEUR EN BEROEP VIK-Centrum Senior Ingenieurs Op surfen staat geen leeftijd Senior Ingenieurs ondervinden vaak moeilijkheden met de moderne communicatiemiddelen. Zij zijn niet al spelenderwijze opgegroeid met het world wide web, zoals de jongere generatie. En het is niet altijd zo evident en vaak tijdrovend om een oplossing te vinden, wanneer problemen zich voordoen. Men moet ergens een helpende hand weten te vinden of men moet om hulp gaan bij een gespecialiseerd bedrijf wat financieel meestal geen meevaller is. Maar er zijn alternatieve oplossingen. Talrijke VIK Senior Ingenieurs hebben de wens geuit om binnen de VIK-werking een informatienamiddag te organiseren waar deskundige collega s een theoretische basiskennis zouden verschaffen en vooral praktische dagdagelijkse problemen aanpakken. De eigen computerinstallatie moet mee evolueren met de vooruitgang van de moderne telecommunicatie. Heel wat problemen ontstaan door de recente verspreidingsgolven van wormvirussen en andere indringers. Hoe ze te vermijden? Hoe ze te verhelpen? Snelle evolutie Ook de eigenlijke telecommunicatie faciliteiten ondergaan een snelle evolutie. Een paar voorbeelden: Welke zijn de voordelen van ADSL? Hoe kan men zijn computer hiervoor geschikt maken? Heeft men een nieuwe modem of een andere netwerkkaart nodig? Heeft het nut om een nieuw adres aan te vragen, wanneer men van net-provider verandert? Senior Ingenieurs zijn niet al spelenderwijze opgegroeid met het world wide web, zoals de jongere generaties. Zo kan men nog vele vragen formuleren; maar het zal zeker meer lonen indien men hierover met collega s kan dialogeren en daarbij de nodige raad krijgen. Downloaden Het gebruik van een efficiënte VIK Website stelt ook het probleem van de toegankelijkheid en nog veel meer van de mogelijkheden tot downloaden. Welke software is hiervoor nodig? Waar is deze te vinden? Speelt de geheugencapaciteit van de eigen computer hierbij een rol? En zo kan men nog lang doorgaan. GSM gebruik Hetzelfde geldt voor het courante GSM gebruik. Het is zeer moeilijk om over de nieuwe service mogelijkheden en hun kostprijs nuttige en verstaanbare informatie te verkrijgen. Een paar vragen om dit te illustreren: Is SMS communicatie mogelijk met alle GSM toestellen? Hoe schakelt met via de GSM zenderontvanger een draagbare computer (labtop) aan op het internet? Hoe kan men een mailbox inrichten en raadplegen via GSM? Niets is beter dan gebruik te kunnen maken van de kennis van bereidwillige én deskundige collega s. De lezer zal opmerken dat het antwoord hierop niet altijd eenvoudig is, daar men eerst en vooral rekening dient te houden met de karakteristieken van de eigen toestellen, de plaats in het netwerk en de door de gebruiker gewenste faciliteiten. OPLOSSING Het VIK Centrum Senior Ingenieurs heeft enkele deskundige sprekers bereid gevonden om hierover de nodige uitleg met praktische demonstraties te geven tijdens een studie - en informatienamiddag, die zal doorgaan in het VIK huis Herentalse Baan 643 Wommelgem. Zaterdag 15 november 2003 om 13u30 Inschrijving: VIK Secretariaat tel: Ing Jos Kestens Voorzitter VIK-centrum Senior Ingenieurs 24 I-mag - NOVEMBER 2003

25

26 INGENIEUR EN BEROEP Miss Belgian Beauty 2004 De mooiste ingenieur Miss Belgian Beauty 2004, Sofie Grosemans, geflankeerd door haar twee eredames. Bernard Callens Van onze redacteur Met vreugde delen we u mee dat de mooiste vrouw van België een industrieel ingenieur is. Op zaterdag 11 oktober 2003 werd in het casino van Knokke de 25-jarige Sofie Grosemans uit Hasselt verkozen tot Miss Belgian Beauty Ing. Grosemans werkt als Water Treatment Engineer voor het bedrijf Clayton, producent van stoommachines. Volgende maand vertelt Ing. Sofie Grosemans in dit magazine honderduit over haar beroep als biochemica en leidt ze ons rond in het bedrijf waarvoor ze werkt. Een voorsmaakje. Om u al meteen onder stoom te brengen. Ing. Sofie Grosemans werd geboren op 13 november Ze studeerde industrieel ingenieur biochemie aan de KHL en behaalde haar diploma in 1999 met een eindwerk over genetisch gemanipuleerde tabaksplanten. Na haar studies kon ze gedurende 4 maanden van een beurs genieten om in Bordeaux onderzoekswerk te verrichten voor het Insititut National de la Récherche Agronomique (INRA) rond de invloed van vervuilde bodemsamenstellingen op plantengewassen. Terug in België ging de jonge Ing. aan de slag als laborante bij Imec, waar ze onderzoek deed op gebied van microelektronica. Sedert februari 2001 is Ing. Grosemans werkzaam als Water Treatment Engineer bij Clayton in Bornem, gespecialiseerd in de productie van stoomgeneratoren. Ze bezoekt de klanten voor de maandelijkse controles van de machines en onderzoekt aan de hand van stalen de verschillende parameters van het water: de zuurtegraad, de hardheid, het zuurstofgehalte om waar nodig is bij te stellen en tot een optimaal functioneren te komen. Miss Belgian Beauty heel wat verplichtingen en extra s met zich meebrengt, heeft het bedrijf een flexibele oplossing uitgedokterd voor een periode van één jaar; nadien kan ze haar werkzaamheden fulltime hervatten. Omdat Sofie Grosemans een uitstekend ingenieur is en een belangrijke functie vervult in het bedrijf, zo klinkt het bij Clayton. Onze felicitaties gaan naar de nieuwe Miss Belgian Beauty. Ook als VIK zijn we beetje fier op deze talentvolle jonge dame die het zoveelste bewijs levert dat men met een diploma industrieel ingenieur de wereld kan veroveren. Henk Van Nieuwenhove Acte de présence Bedrijven die erin geïnteresseerd zijn om Ing. Sofie Grosemans, Miss Belgian Beauty 2004, uit te nodigen voor een evenement, een presentatie of andere acte de présence, kunnen contact opnemen met het VIK-secretariaat. Wij kunnen u de nodige informatie verschaffen en u verder doorverwijzen naar het boekingskantoor van Miss Belgian Beauty. Informatie: VIK-secretariaat Ingrid Van Damme tel: fax: Water Traetment Engineer Sofie Grosemans, op de werkvloer bij Clayton in Bornem. Erik Tanghe Sofie Grosemans is vastbesloten haar job als ingenieur verder te zetten. Bij Clayton is men opgetogen met haar verkiezing. Aangezien de titel van Belanghebbende websites: I-mag - NOVEMBER 2003 * Volgende maand in I-mag: De twee levens van Ing. Sofie Grosemans

27 NIEUWS VAN DE AFDELINGEN In de kijker DERDE VIK HAPPENING VIK HAPPENING zondag 23 november 2003 De voorzitters en het bestuur van de Vlaamse Ingenieurskamer, Afdeling Noord-West-Vlaanderen en Zuid-West-Vlaanderen, hebben het genoegen u en uw partner uit te nodigen op hun derde VIK happening, met aansluitend een bruisende receptie. Wij presenteren jullie dit keer een uniek theaterprogramma: Na een jaar voorbereiden in stilte, staat Vlaanderens meest veelzijdige cabaretier Dirk Denoyelle weer klaar met een gloednieuwe voorstelling. Samen met de onnavolgbare Kris De Jean aan de toetsen staat een avond Denoyelle nóg meer dan vroeger garant voor politieke satire, muzikale parodieën op topniveau, en - dat is nieuw - een reeks rake portretten van ons aller kleine kant. Denoyelle laat naar goede gewoonte zijn keelgat moeiteloos overgaan van Vlaanderens toppolitici over Arno en Kowlier tot Bill Gates en Hercule Poirot. Muzikaal graait hij zowel in de goeie ouwe doos van Cat Stevens en Simon & Garfunkel, tot recentere sterren als de Crash Test Dummies. Met daarnaast een stapel vreemde figuren die allemaal hun kleinste kantjes laten zien. Kenners mogen zich wat dat laatste betreft verwachten aan opvolgers van De Doodgraver en de Achtste Dwerg, weet u nog! De opbrengst van deze VIK HAPPENING wordt integraal geschonken aan de blinden en slechtzienden van het BuSo Ter Bruyninge te Kortrijk in de vorm van didactisch materiaal. PRAKTISCH de kleine kant Datum: Zondag 23 november 2003 in het CC Guldenberg te Wevelgem Programma: Om 18u.30 ontvangst. Het theaterprogramma start om 19u.00. Aansluitend volgt om 21u.00 een bruisende receptie met champagne en koude/warme hapjes Toegangsprijs: VIK-Leden 10 EUR/pp, niet VIK-Leden en aan de deur 15 EUR/pp Kaartenverkoop: Bij VIK bestuursleden Noord-en Zuid-West- Vlaanderen, bij ons Happening secretariaat, bij het CC Guldenberg te Wevelgem Happening secretariaat: Uytdreve Varsenare tel fax of mail t.a.v Uw storting kan op rekening van de VIK-Afdeling NWV. NOVEMBER NIEUWS VAN DE AFDELINGEN 1

28 NIEUWS VAN DE AFDELINGEN LIMBURG CEL KUNSTSTOFFEN dinsdag 25 november 2003 De Cel Kunststoffen werd in 1996 opgericht als projectgroep aan de Katholieke Hogeschool Limburg (KHLIM) om samen met de Limburgse kunststofverwerkers een eigen kenniscentrum kunststoffen uit te bouwen. Dankzij EFRO- en Provinciesteun werd een eerste stap gezet naar de realisatie van een eigen materiaallabo. Hier worden kunststoffen gekarakteriseerd volgens hun mechanische, rheologische, thermische en oppervlakteeigenschappen. Vanaf het ontstaan van de Cel Kunststoffen werd bijzondere aandacht besteed aan moderne computersoftware om de vloei van de kunststoffen in de spuitgietmatrijs te simuleren (Moldflow). Vermits kunststofproducten meestal zeer complexe geometrieën hebben, werd sinds 1998 een volwaardige CADCAM-ondersteuning opgenomen in de dienstverlening voor bedrijven. Met ProEngineer, Catia of Autocad worden producten getekend, met CosmosM kunnen sterkteberekeningen uitgevoerd worden en via aangepaste modules kan alles ingelezen worden in Moldflow of in specifieke modules voor matrijsontwerp. Cel Kunststoffen startte onlangs met een Portaalsite voor ProEngineer (http://celkunststoffen.khlim.be/cad/) en een usergroep ProE is bijna klaar. Een voorlopig laatste stap werd gezet met de aankoop van twee nieuwe spuitgietmachines waarmee speciale spuitgiettechnieken kunnen ondersteund worden. Naast het 2K-spuitgieten en spuiten met gasinjectie, beschikt de Cel over de eerste installatie voor waterinjectie in België. PROGRAMMA 19u30: Kennismaking met een kopje koffie. 19u45: Korte voorstelling van de Cel Kunststoffen. 20u00: Bezoek aan labo, spuitgietmachines, vloeisimulatie en ProEngineer. 21u00: Een paar slotbeschouwingen met een drankje of een drankje zonder verdere beschouwingen. PRAKTISCH waterinjectie Plaats: Katholieke Hogeschool Limburg, Universitaire Campus, gebouw B, Diepenbeek. Datum: dinsdag 25 november 2003 om 19u30 Kosten voor inschrijving: gratis voor alle VIK-leden op vertoon van hun lidmaatschapskaart, niet-leden betalen 7,50 EUR Inschrijving vereist: VIK-secretariaat ACHT VROUWEN vrijdag 12 december 2003 trekstaafjes Op een ochtend voor Kerstmis, terwijl het huis en het park zijn ondergesneeuwd, vindt men de heer des huizes vermoord in zijn kamer. Het wordt al vlug duidelijk dat de moordenaar niet is kunnen vluchten: die moet dus gezocht worden onder één van de acht aanwezige vrouwen. Wat voor vrouwen! De echtgenote van het slachtoffer: behaagziek en leugenachtig. Zijn schoonzus: een verzuurde oude vrijster. Zijn schoonmoeder: gierig en aan de drank. Zijn oudste dochter; lichtzinnig. Zijn jongste dochter: slecht opgevoed. De meid: pervers. De gouvernante: verslaafd aan gokken. Zijn zus: naaktdanseres op haar retour. Het huis is onbereikbaar voor de buitenwereld. De acht vrouwen moeten zelf voor politie spelen Het wordt ieder zijn waarheid in een grimmige, grappige strijd. Een ontspannende nagelbijter die u in uw knusse theaterzetel gekluisterd houdt tot het laatste spotje dooft. PRAKTISCH Plaats: Zaal Centrum, Hollandsveldlaan 32, Hasselt. Datum: vrijdag 12 december 2003 om 20u00. Kosten voor inschrijving: 8 EUR per persoon op voorhand te betalen op rek.nr van de VIK-Afdeling Limburg, 3500 Hasselt. Eerst telefonisch of via inschrijven, daarna overschrijving verrichten. Inschrijving vereist: VIK-secretariaat. spuitgietmachine vloeisimulatie trekbank 2 NIEUWS VAN DE AFDELINGEN - NOVEMBER 2003

29 NIEUWS VAN DE AFDELINGEN MET DE VIK NAAR MYANMAR 15-daagse rondreis in het voormalige Birma Het herkennen van overbodige tijdversvlinders. Omgaan met interrupties en onvoorziene gebeurtenissen. Als u geen tijd heeft om te komen, kom dan zeker. MA 29 MAART 2004: VERKOOPSTECHNIEKEN Bent u voldoende open, creatief en gericht op details? Bent u echt zo uniek als u wel denkt? Vaak kijken we teveel naar de grote lijnen en missen we de details. Details die dan weer voor een klant net dàt verschil kunnen maken om voor u en uw product te kiezen. Tijdens deze sessie geven we u een cocktail aan tips mee om net iets anders te zijn dan uw concurrenten. Hierbij staat steeds de relatie met de klant centraal met één doel voor ogen: uw producten goed en beter verkopen. Het Alkense reisbureau Alk-reizen (lic. 1995) organiseert, exclusief voor de VIK, een 15-daagse "Ontdekkingsreis door Myanmar" (het voormalige Birma) van zaterdag 3 april 2004 tot en met zaterdag 17 april 2004 (tijdens de Paasvakantie). Er zijn nog enkele plaatsen vrij! Dit kunnen we al verzekeren: het wordt een unieke, boeiende en cultureel hoogstaande reis door een prachtig land. Het uitgebreide programma, met zeer gedetailleerde informatie, werd reeds gepubliceerd in "Ingenieursmededelingen" nr. 6-7 van juni-juli Mocht u deze uitgave niet meer in uw bezit hebben, kan u steeds het volledige programma aanvragen bij het VIK-secretariaat in Wommelgem of raadplegen op de VIKwebsite: Voor inlichtingen en inschrijvingen kan u zich in verbinding stellen met Ing. André Boes, tel. en fax: (na kantooruren). JONGERENWERKING Lezingen Het jongerenteam VIK-Limburg organiseert dit werkjaar enkele interessante lezingen, die verzorgd worden door professionele gastsprekers. MA 24 NOVEMBER: PRIL LEIDERSCHAP Voor technische personen die interesse hebben voor een managementfunctie. Wat komt er allemaal bij kijken? Waar moet u rekening mee houden? Deze en vele andere vragen over leiderschap worden beantwoord. MA 26 JANUARI 2004: TIME MANAGEMENT Deze lezing brengt u technieken bij om effectiever en efficiënter met tijd om te gaan: Het stellen van doelen en prioriteiten. MA 24 MEI 2004: BELASTINGEN Hoe je belastingbrief juist invullen? Welke kosten mag u inbrengen? Deze lezing wordt herhaald vanwege het grote succes van vorig jaar. PRAKTISCH Plaats: Ontmoetingscentrum Sint-Katarina, Nicolaas Cleynaertslaan, Hasselt. Organisatie: Jongerenteam VIK-afdeling Limburg Kosten voor inschrijving: Gratis voor alle VIK-leden en hun partner op vertoon van hun lidmaatschapskaart, niet leden betalen 10 EUR. Niet-leden die na de lezing beslissen om lid te worden, krijgen het inkomgeld terugbetaald. Inschrijven is niet vereist. KALENDER LIMBURG Bezoek onderzoekscentrum kunststoffen, KHLim, Diepenbeek Bezoek aan nieuwe gevangenis, Hasselt Bijwonen toneelvoorstelling van Het Hasselts Toneel, Zaal Centrum, Hasselt Nieuwjaarsreceptie en uitreiking Paul Donners Prijs, Centrum Duurzaam Bouwen Heusden-Zolder daagse studiereis door het voormalige Birma de editie Fiets- en wandeldag, KHLim,Universitaire Campus, Diepenbeek 27/10/2003: Lezing "Emotionele Intelligentie"; Ontmoetingscentrum Sint Katarina, Hasselt 24/11/2003: Lezing "Pril leiderschap", lokatie nog niet gekend 26/01/2004: Lezing "Time management", lokatie nog niet gekend 29/03/2004: Lezing "Verkoopstechnieken", lokatie nog niet gekend 24/05/2004: Lezing "Belastingen", lokatie nog niet gekend Inschrijven voor alle activiteiten: tel fax: NOVEMBER NIEUWS VAN DE AFDELINGEN 3

30 NIEUWS VAN DE AFDELINGEN LEUVEN-HAGELAND KWIKZILVER woensdag 17 maart 2004 Het moederbedrijf van Duracell Aarschot, de PR Mallory Company, werd opgericht in 1916 in de Verenigde Staten. Het bedrijf spitste zich oorspronkelijk toe op de fabricage van elektrische onderdelen. De productieve samenwerking van stichter Mallory, met de uitvinder dr. Samuel Ruben, resulteerde in de ontwikkeling van de kwikzilverbatterij. In oktober 1967 startte Duracell Aarschot. In het begin werden enkel cellen geproduceerd. In 1992 werd de volledige componentenafdeling van Crowly naar Aarschot verplaatst. Vandaag is Duracell één van de grootste alkalifabrikanten ter wereld. Sinds 1996 maakt Duracell deel uit van de groep Gillette. Er valt heel wat te zien in het bedrijf: metals, zincplant, batterij assemblage, spuitgieterij, depoliser room, assemblage cellen, finishing (testafdeling) en life test (multimoment controle). PRAKTISCH Plaats: Duracell Batteries N.V., Nijverheidslaan 7, Aarschot. Datum: woensdag 17 maart 2004 van 14u30 tot 16u30. Kosten voor inschrijving: gratis voor alle VIK-leden op vertoon van hun lidmaatschapskaart, niet-leden betalen 7,50 EUR. Inschrijving vereist:vik-secretariaat. Het aantal deelnemers is beperkt tot 25 personen. ZUID-WEST- VLAANDEREN EFFECTIEF EN EFFICIËNT VERGADEREN donderdag 4 december 2003 Norbert Peirs is een geanimeerde spreker met een jarenlange ervaring op het vlak van consultancy bij zowel kleine, lokale bedrijven als grote multinationals. Hij doceert ook voor studenten Masters en Industrieel Ingenieur, zowel aan de PIH als aan de KUL. De workshop zal u op een praktische manier vergadertechnieken bijbrengen waar u voordeel uit kunt halen, zowel op professioneel vlak als in uw persoonlijke leven. Tijdens deze boeiende interactieve workshop legt Norbert Peirs een aantal basisschema s en richtlijnen ter discussie. De deelnemers komen zelf uitgebreid aan het woord, zodat de theorie meteen getoetst wordt aan de praktijk. Onze afdeling heeft een lange traditie van boeiende workshops opgebouwd. Andere zullen volgen. Hoewel er een rode draad loopt doorheen de thematiek, zijn ze zo opgebouwd dat u perfect één workshop kunt bijwonen zonder de vorige gevolgd te hebben. Deze workshops worden u gratis aangeboden door de VIK jongerenwerking ZWVL. Het aantal deelnemers is beperkt tot maximum 20 om een optimale communicatie mogelijk te maken. Inschrijving is dus vereist. PRAKTISCH Datum: donderdag 4 december om 20u Plaats: Raadzaal van de Provinciale Industriële Hogeschool, Karel De Goedelaan 5, Kortrijk Kosten voor deelneming: gratis Inschrijving vereist: enkel bij Martha Tuts: en dit ten laatste tegen zaterdag 29 november. KALENDER LEUVEN-HAGELAND : Gastronomisch weekend Sankt-Vith : Bezoek brouwerij De Kluis, Hoegaarden : Bedrijfsbezoek Coil Anodizing, Landen : Lezing COPCO en BENOR keurmerken, Kastanjehof, Pellenberg : Bezoek Duracell, Aarschot : Wijnproefavond, Kastanjehof, Pellenberg : Lezing : EFQM: Wat levert het me op?, Pellenberg Inschrijven voor alle activiteiten: tel fax: CHOCOLADETONGEN zaterdag 13 december 2003 De jongerenwerking ZWVL voorziet de mogelijkheid om een toneelstuk bij te wonen. Chocoladetongen is een productie van de toneelgroep NieuwEnsembleRaamtheater. Anorexie, boulimie, fruitdieet, tweedagendieet, Montignac... Mollige politicae trekken ten strijde tegen het ideaalbeeld van uitgemergelde mannequins. Verslaving aan drank en drugs... Zeg me wat je eet, drinkt en slikt, en ik zal je zeggen wie je bent. Philippe Blasband voert drie vrouwen op die niet van de chocolade kunnen afblijven. Ze kunnen blindelings de smaken van de grote chocolademerken van elkaar onderscheiden en vinden de witte variëteit maar niks. De volksmond wijst als oorzaak van chocolade-overdaad een gebrek aan affectie aan. Daarom wagen de drie zich onder leiding van een psychologe aan een groepstherapie om uit te zoeken welke 4 NIEUWS VAN DE AFDELINGEN - NOVEMBER 2003

31 NIEUWS VAN DE AFDELINGEN gebeurtenis in hun leven hen onweerstaanbaar naar die donkere zoetigheid drijft. De therapie loopt al snel uit de hand en de verhalen van de dames worden steeds uitzinniger. Met: Anneleen Cooreman, Chris Lomme, Francesca Vanthielen en Magda Cnudde. Een aanrader! Gezien het beperkt aantal plaatsen is inschrijving vereist! Na de voorstelling wordt een drankje aangeboden door VIKj ZWVL. PRAKTISCH Datum: zaterdag 13 december om 19u45 Aanvang om 20u15 Plaats: Cultureel Centrum Wevelgem Kosten voor deelneming: Leden: 8 euro, Niet-leden: 10 euro Inschrijving vereist: enkel bij Martha Tuts: en dit ten laatste tegen woensdag 26 november. INGENIEURS ON THE ROCKS vrijdag 9 januari 2004 Begin januari: iedereen is nog aan het bekomen van de vele uitgebreide diners, het uitbundige feesten en de korte nachtrusten. Ondertussen zijn de vele studenten zich aan het voorbereiden op de komende examenperiode. Vele redenen dus om een activiteit in te bouwen die niet al te vermoeiend maar vooral leuk en ontspannend is. Op vrijdag 9 januari 2004 gaan we ijsschaatsen. Kom met ons over het ijs scheuren en dat met discomuziek op de achtergrond. Na het vallen, het opstaan, het vele lachen en het pure amusement, gaan we uitblazen in de cafetaria waar iedereen een consumptie aangeboden krijgt. Handschoenen moeten, een muts mag! Tot op het ijs! PRAKTISCH Datum: vrijdag 9 januari om 19u30 Plaats: Finlandia, Driemastenstraat, 8560 Gullegem Kosten voor deelneming: Leden: met schaatsen: 1 EUR zonder schaatsen: 3 EUR. Niet-leden: met schaatsen: 3 EUR, zonder schaatsen: 5 EUR. Inschrijving vereist: enkel bij Martha Tuts: en dit ten laatste tegen woensdag 7 januari. DROPPING zaterdag 20 maart 2004 Naar jaarlijkse traditie en na het succes van de vorige jaren, bieden we ook dit jaar weer een dropping aan. Smout alvast de kuiten in want ook dit keer staat er je een fikse wandeling te wachten. Via wegbeschrijvingen, tips en andere gegevens zal je in de duistere nacht de weg moeten zoeken naar de eindlocatie. Onderweg is er de gelegenheid om eventjes te bekomen van de helse wandeling en dit bij een hapje en een warm/koud drankje. Breng enkele vrienden mee en ook dit jaar zal het weer dik in orde zijn! Sfeer en ambiance zijn gegarandeerd, nu enkel nog zorgen voor warme kledij, goede stapschoenen en een zaklamp en je kan er tegenaan stappen! Tot dan PRAKTISCH Datum: zaterdag 20 maart Meer gegevens volgen later Inschrijving vereist: enkel bij Martha Tuts: en dit ten laatste tegen zaterdag 13 maart. KALENDER ZUID-WEST-VLAANDEREN VIK-happening 2003, met optreden van Dirk Denoyelle, zaal CC Guldenberg, Wevelgem Lezing:Effectief en efficiënt vergaderen, Raadzaal Provinciale Hogeschool, Kortrijk Toneel "Chocoladetongen", Cultureel Centrum Wevelgem Ijsschaatsen, Finlandia Gullegem Bezoek aan Bekaert, Zwevegem Dropping Inschrijven voor alle activiteiten: tel fax: NOVEMBER NIEUWS VAN DE AFDELINGEN 5

32 NIEUWS VAN DE AFDELINGEN ANTWERPEN GRONDVERZET IN VLAANDEREN dinsdag 16 december 2003 De VIK-afdeling Antwerpen organiseert op dinsdag 16 december 2003 de lezing "Grondverzet in Vlaanderen". In het eerste deel van de presentatie zal de reglementering i.v.m. het grondverzet in Vlaanderen worden uiteengezet. Ook zal verduidelijkt worden hoe deze reglementering in de praktijk diengt toegepast te worden. Het tweede deel zal handelen over de verschillende reinigingstechnieken die voorhanden zijn. Hoe kunnen we weten of onze grond al dan niet verontreinigd is? Waar moeten we nog met onze (verontreinigde) gronden naartoe? Wat komt er op ons af vanaf begin 2004? Dit zijn maar enkele vragen waarop u antwoord zal krijgen tijdens deze uiteenzetting. PRAKTISCH Plaats: VIK-huis, Herentalsebaan 643, Wommelgem Datum: 16 december 2003, 20u00 Sprekers: De.. Sweevers, Top Antwerpen en de h. Jan Lutters Bremcoon n.v. Kosten voor inschrijving: Leden gratis op vertoon van hun lidmaatschapskaart, Niet-leden betalen 10 euro Inschrijving vereist: VIK-secretariaat KALENDER ANTWERPEN Poppenspel in de Poesjenellenkelder, Repenstraat, Antwerpen-Centrum Eindejaarsreceptie in de Dieseghemhoeve, Mortsel Lezing 'Grondverzet in Vlaanderen'; VIK-Wommelgem, 20u Bezoek dierenpark Plankendael Lezing 'Spreken in het openbaar', KHBO Woe 22 okt 2004 Wijndegustatie Bordeaux Locatie: VIK-huis Febr 2004 Bezoek werf Justitiepaleis Antwerpen bis April 2004 Donderdag 22 of 29 april, om ± 18u30 Bezoek Duvel Moortgat NOORD-WEST- VLAANDEREN PROJECTMANAGEMENT dinsdag 25 november 2003 Ir. Norbert Peirs is een vooraanstaand bezieler van Total Quality en Project Management in Vlaanderen. Naast zijn brede praktijkervaring als consultant doceert hij ook aan de K.U. Leuven, afdeling Industrieel Beleid en de Provinciale Industriële Hogeschool in Kortrijk. Nu krijgt u ook de kans om in Noord- West-Vlaanderen zijn lezingen te volgen... de spits wordt afgebeten met een interactieve cursus rond samenwerken in multifunctionele teams. Achteraf wordt uiteraard een drankje voorzien. PRAKTISCH Inschrijven voor alle activiteiten: tel fax: Datum: dinsdag 25 november 2003, om 20u. Lezing: Projectmanagement Door Ir. N. Peirs Plaats: KHBO Oostende, Zeedijk 101, 8400 Oostende Kosten: gratis voor VIK-leden. Inschrijving: VIK-secretariaat (om praktische redenen wordt het aantal deelnemers beperkt tot 20.) 6 NIEUWS VAN DE AFDELINGEN - NOVEMBER 2003

33 de Intercommunale voor Vuilverwijdering en -Verwerking in Brugge en Ommeland is een zuivere intercommunale, leidinggevend in afvalverwerking. In deze intercommunale werken actueel 180 personeelsleden. IVBO In het kader van de verdere uitbouw en de professionalisering van ons bedrijf zoeken wij een DIENSTHOOFD KWALITEITS- EN MILIEUZORG & PREVENTIE (M/V) DIENSTHOOFD TECHNOLOGIE (M/V) DE FUNCTIE DE FUNCTIE Je assisteert de directie bij beleidsvoorbereidende thema s inzake kwaliteit, milieu en preventie Je bent belast met de implementatie en permanente opvolging van het kwaliteits- en milieuzorgsysteem en het preventiebeleid Je adviseert en ondersteunt de hiërarchische lijn bij de uitvoering van het kwaliteitsbeleid, de milieuzorg en het preventiebeleid Je geeft leiding aan de preventiedeskundige Je begeleidt studieopdrachten en projecten Je optimaliseert het voorraadbeheer Je bent eindverantwoordelijke voor plannenbeheer en tekenwerk Je bent systeemingenieur voor de geïnformatiseerde verwerkingseenheden Je volgt nieuwe ontwikkelingen in je vakdomein op en implementeert ze op het werkterrein JE PROFIEL JE PROFIEL Je bezit een diploma van industrieel ingenieur (hoger onderwijs van 2 cycli) en hebt interesse voor kwaliteits- en milieuzorg en de wetgeving op het welzijn Je bezit een diploma van industrieel ingenieur (hoger onderwijs van 2 cycli) en hebt een bijzondere interesse voor engineering en processturing en bedrijfseconomische aspecten Je hebt een kwalificatie als preventieadviseur niveau 2 en/of milieucoördinator niveau A. Als je slechts 1 van beide kwalificaties bezit, moet je bereid zijn tot het behalen van de ontbrekende kwalificatie binnen een termijn van 4 jaar Je beschikt over minimum 5 jaar relevante professionele ervaring Je bent een vlotte communicator Je bent flexibel en kan zelfstandig werken Je kan leidinggeven en weet anderen te motiveren Je bezit een kwalificatie veiligheidscoördinator niveau 1 of bent bereid deze binnen een termijn van 4 jaar te behalen Je beschikt over een 5-tal jaren relevante professionele ervaring Je kan analytisch denken en bent technisch economisch onderlegd Je bent mondeling en schriftelijk communicatievaardig Je bent flexibel ingesteld en kan in team werken Je kan leidinggeven en weet anderen te motiveren WIJ BIEDEN GEINTERESSEERD? Een intellectueel uitdagende functie Een contract van onbepaalde duur Een competitief salaris, aangevuld met extra-legale voordelen. Herken je je in dit profiel? Stuur dan je curriculum uiterlijk op 30/11/2003 naar IVBO t.a.v. Martine De Cuyper, Pathoekeweg 41, 8000 Brugge of per mail naar Voor meer inlichtingen omtrent de functie kan je contact opnemen met IVBO op het nummer Wij garanderen een snelle en discrete behandeling van je sollicitatie.

34 Hoe blijft u op de hoogte van alles wat er gebeurt in Maintenance & Industrial Facilities? Holt uw onderhoudsafdeling de feiten achterna of brengt ze constructieve voorstellen om de productiviteit te verhogen? Is maintenance een onuitputtelijke bron van kosten of de ideale manier om méér de produceren met minder geld? Kijk mee over de schouder van ervaren maintenance managers en onderhoudstechnici. Lees hoe zij ad hoc brandweeronderhoud hebben omgebogen tot een rendabele investering. Wat waren hun problemen, en welke oplossingen hebben zij gevonden? Vraag een proefnummer of neem nu een jaarabonnement op Maintenance Magazine Slechts 36 voor 6 nummers Maintenance Magazine, uw startpunt voor een rendabeler onderhoud Aanvraagformulier - Faxen naar n : 0032 (0) Firma:... Naam:... Adres:...Woonplaats... Tel:...Fax BTW-nummer:... Diamantstraat Lille tel. 03/ fax 03/ Ik wens een jaarabonnement te nemen voor de prijs van 36 (6 nummers - incl. BTW) Ik wens een proefnummer te ontvangen

35 NIEUWS VAN DE AFDELINGEN AUTOMATISERING VAN DE GEREEDSCHAPSMAKERIJ woensdag 10 december 2003 Bedrijfsbezoek aan Demaplast, de gereedschapsmakerij van Deceuninck N.V. Thema: de totale automatisering van de gereedschapsmakerij in een extrusieomgeving! Een utopie of een benchmark? Ing. Hugo Verniest, geboren 1947, begon na zijn studies Ing. Werktuig-kunde aan het KHBO van Oostende, zijn beroepsloopbaan als bedrijfsmid-delenconstructeur bij de firma Siemens in Bruchsal (Duitsland). Na diverse leidinggevende functies te hebben uitgeoefend en meerdere jaren verantwoortelijk te zijn geweest voor de gereedschapsmakerij, de productie en de Engineering van Siemens in Oostkamp (België) en Siemens Speyer (Duitsland), was de eeuwwisseling het tijdstip, om een totaal vernieuwende uitdaging aan te gaan: "het extrusie gebeuren in een wereldbedrijf", de firma Deceuninck met hoofdzetel in Hooglede Gits, België". PROGRAMMA We starten om 19u30 stipt met de bedrijfsvoorstelling. Daarna is er een rondgang in de fabriek waarna we omstreeks 22u00 afsluiten met de vraagstelling. PRAKTISCH Plaats: Deceuninck nv, Bruggesteenweg 164, B-8830 Hooglede- Gits, België, tel Datum: woensdag 10 december 2003 van 19u30 tot 22u00. (deuren open 19u15) Kosten voor deelneming: gratis voor studenten en alle VIKleden op vertoon van hun lidmaatschapskaart, niet-leden betalen 8 EUR. Inschrijving vereist: VIK-secretariaat met vermelding van bedrijf van uw tewerkstelling of hogeschool. Het aantal deelnemers is beperkt tot 30. SPREKEN IN HET OPENBAAR dinsdag 27 april 2004 De Vlaamse Ingenieurskamer, Afdeling Noord-West- Vlaanderen, organiseert opnieuw de lezing over "Spreken in het openbaar". Het is een thema dat elke ingenieur vandaag moet beheersen. We leven in een maatschappij waarin de kennis explosief toeneemt en waar kennis kunnen overdragen een absolute vereiste is. Dit vraagt om effectieve communicatie. Bernard Lernout start om 19u00 met zijn lezing waarbij hij u in één uur zeer boeiend en indringend bij zal brengen hoe u gebruik kunt maken van al uw zintuigen, zodat uw boodschap overkomt maar vooral blijft hangen bij uw publiek. Nadien is er tijd om nog even na te kaarten bij een drankje dat u wordt aangeboden door VIK NW-Vl. PRAKTISCH Time to market, Computer integrated manufacturing, Computer integrated industry, Simultaneous engineering, Total optimised process, Zero- defects, 24-7 production...strategieën die het dagelijkse bedrijfsleven ernstig door elkaar schudden. Het illustreert alleen hoe turbulent onze omgeving is en de vraag is dan ook vanzelfsprekend: "Hoe kan een gereedschapsmakerij zich in een hoog loonland zoals België handhaven?". Plaats: Auditorium KHBO-Oostende, Zeedijk Oostende Datum: dinsdag 27 april 2004 van 19u00 tot 21u00. Spreker: Ir. Bernard Lernout Kosten voor deelneming: gratis voor studenten en alle VIK-leden op vertoon van hun lidmaatschapskaart, niet-leden betalen 8 EUR. Inschrijving vereist: VIK-secretariaat Meer informatie over Bernard Lernout vind je op zijn website: De realiseringen van de tool shop in de groep Deceuninck met een totale automatisering van de constructie en vervaardiging der gereedschappen, zijn hierop het antwoord. website: NOVEMBER NIEUWS VAN DE AFDELINGEN 9

36 NIEUWS VAN DE AFDELINGEN KALENDER 2003 NOORD-WEST-VLAANDEREN VIK-happening 2003, met optreden van Dirk Denoyelle, zaal CC Guldenberg te Wevelgem Lezing "Projectmanagement", Hogeschool West-Vlaanderen, Kortrijk Bedrijfsbezoek Demaplast (gereedschapsmakerij van Deceuninck), Hooglede-Gits Schaatsen op de Kerstmarkt te Oostende januari '04 Lezing TRIZ rond productontwikkeling, KHBO Bedrijfsbezoek Telindus, Oostende Panelgesprek 'verder studeren na ingenieursdiploma', KHBO Oostende maart ' 04 Lezing 'Teambuilding' Lezing 'Spreken in het openbaar' Inschrijven voor alle activiteiten: tel fax: WAASLAND ATEX-RICHTLIJN VOOR VACUÜMPOMPEN donderdag 27 november 2003 Met ingang van 1 juli 2003 is de Europese richtlijn voor materiaal in explosieve atmosferen (ATEX) van kracht. Deze richtlijn, bekend als ATEX 100 (of ATEX 95 en 94/4/EG) is van toepassing op alle apparatuur in explosiegevaarlijke zones, dus ook op vacuümpompen. Niet alleen de elektrische componenten moeten voldoen aan de normen voor explosieveiligheid, hetzelfde geldt vanaf nu ook voor mechanische componenten. Voor bestaande installaties geldt een overgangsperiode tot 1 juli Tegen die tijd moeten alle installaties aangepast zijn aan richtlijn ATEX 118 (of ATEX 137). In de presentatie wordt een overzicht gegeven van alle in de procesindustrie gebruikte vacuümpompen met aandacht voor de specifieke eigenschappen, toepassingsgebieden en mogelijkheden voor sturing en bewaking. Behandeld worden onder andere: Stoomstralers / ejectoren Vloeistofringpompen Draaischuifpompen Rootsblowers Klauwenpompen Schroefpompen Het tweede deel van de presentatie gaat dieper in op de ATEXrichtlijn en de gevolgen voor vacuümpompen. Belangrijk is daarbij het vastleggen van de correcte zonering en temperatuurklasse, zowel binnen als buiten de vacuümpomp. Aangegeven wordt welke maatregelen noodzakelijk zijn om te voldoen aan de ATEXrichtlijn. Verder wordt ingegaan op de verschillende procedures voor het verkrijgen van de ATEX-certificering. Totale duur van de presentatie, inclusief vragenronde: 2 uur. De deelnemers ontvangen een hand-out en documentatiepakket. PRAKTISCH Plaats: Busch N.V., Kruinstraat 7, Lokeren. Datum: donderdag 27 november 2003 om 19u30. Spreker: Lex Berkhout, Busch N.V. Kosten voor inschrijving: gratis voor alle VIK-leden (+ gezinsleden) op vertoon van hun lidmaatschapskaart, niet-leden betalen 5,00 EUR. Inschrijving vereist: VIK-secretariaat vóór 21 november. Het aantal deelnemers is beperkt tot 50 personen. BROUWERIJ DE KLUIS zaterdag 29 november 2003 Het Hoegaarden bier is meer dan duizend jaar geleden ontstaan aan de samenloop van de Nermbeek en de Grote Gete. Deze twee waterlopen plus de vele bronnen in de streek zijn van kapitaal belang om kwaliteitsbier te kunnen brouwen. In oude geschriften uit 1318 vermeldt men al een brouwerij op het grondgebied Hoegaarden. In de 15 eeuw (1445) kwamen de paters Begarden zich in de streek vestigen en brouwden een wit bier waarmee ze al vlug concurrentie kregen van de plaatselijke boeren. Telde Hoegaarden rond 1750 liefst 35 brouwerijen, rond 1900 waren er nog slechts een 10- tal in werking. De laatste witbier brouwerij, Tomsin, sloot haar deuren in Hoegaarden was zijn "wit" bier kwijt tot Pierre Celis in 1966 een kleine brouwerij heropstartte die uitgegroeid is tot de huidige brouwerij "De Kluis". "De Kluis" is een oude vierkantshoeve die gebouwd werd in Na een brand in 1985 werd "De Kluis" in 1989 overgenomen door Interbrew, momenteel één van de grootste brouwersgroepen ter wereld. Er worden behalve het bekende witbier ook drie types degustatiebieren gebrouwen: "Crand Cru", "Julius" en "Verboden Vrucht", één winterbier: Hoegaarden speciaal en het DAS bier. We bezoeken de interactieve tentoonstelling, de brouwerij en de bottelarij. Afsluitend degustatie van het Hoegaarden Witbier. Dit bedrijfsbezoek is een gezamenlijk initiatief van de VIK-Afdelingen Waasland en Leuven-Hageland. 10 NIEUWS VAN DE AFDELINGEN - NOVEMBER 2003

37 NIEUWS VAN DE AFDELINGEN KALENDER WAASLAND Lezing: "De gevolgen van de ATEX-richtlijn voor vacuümpompen", Busch N.V., Lokeren Bezoek brouwerij "De Kluis", Hoegaarden Start met voorsprong: vergadering voor studenten en jonge Ing.'s, Den Antus, Sint-Niklaas Lezing Management van risico-analyses, Karel de Grote Hogeschool Algemene Ledenvergadering Inschrijven voor alle activiteiten: tel fax: OOST-VLAANDEREN KALENDER OOST-VLAANDEREN Lezing "Hoe werkt de politiek?", 't Vosken, Gent Lezing"Erov", 't Vosken, Gent Nieuwjaarsconcert, Aula Gent Bezoek Sidmar, Zelzate Inschrijven voor alle activiteiten: VIK-afdeling Oost-Vlaanderen tel. en fax: KALENDER KEMPEN Lezing Biologische voeding - voedselveiligheid - Zal mogelijk worden verlaat december 03 Theater Zeemanshuis Nationaal Museum voor de speelkaart, Turnhout Bezoek Umicore Olen Bezoek Oprins Rijkevorsel mei/juni 04 Bezoek werf Deurgangdok Familiewandeling Algemene Ledenvergadering&Bezoek Estée Lauder KALENDER 2003 MECHELEN Di 2 maart 2004: Ma 19 april 2004: Zat 5 juni 2004: KEMPEN Inschrijven voor alle activiteiten: tel fax: MECHELEN Bedrijfsbezoek Continental Teves Bedrijfsbezoek Pauwels Transfo Wandel fotozoektocht in het Buggenhoutbos. Inschrijven voor alle activiteiten: tel fax: NOVEMBER NIEUWS VAN DE AFDELINGEN 11

38 Concreet voorbeeld nr. 7: Twee u En evenveel voorsprong op uw a Mobiele datatransmissie > uw tijd is kostbaar. U kan nu, waar u ook bent, m surfen. Via een mobiele telefoon, een laptop of een pda, wordt verloren tijd omgez

39 ur vertraging. genda. eteen de verslagen van uw bezoeken doorsturen en naar het intranet van uw bedrijf et in gewonnen tijd. Als dat geen goede zaak is voor uw professionele activiteiten. Meer informatie? Surf naar (klik op Business).

40 INGENIEUR VORMING Mobiele ingenieurs met transparante diploma s VIK neemt deel aan wereldcongres in Porto PORTO. - Begin september wijdde de "European Society for Engineering Education" (SEFI) haar jaarlijks congres in Porto aan het thema "Global Engineer: education and training for mobility". Vijfendertig landen namen aan dit wereldcongres deel. Een tiental afgevaardigden uit ons land waren present. De Vlaamse Ingenieurskamer werd als referaathouder geselecteerd om deel te nemen aan een internationaal discussiepanel. Een verslag. Van onze Van onze ingenieur ter ter plaatse Het getuigt niet van logisch denken als men enerzijds talentenbanken opricht en anderzijds de industrieel ingenieurs met één pennentrek in een prullenmand zou gooien. Reeds vele jaren, om niet te zeggen decennia, volgt de VIK op de voet de ontwikkelingen inzake ingenieursopleidingen in Europa. Op basis van haar vergelijkende internationale studie van de ingenieursopleidingen en haar deskundigheid terzake, werd de VIK uitgenodigd om deel te nemen aan het panelgesprek in de Portugese stad. We citeren voorzitter Prof. dr. Di Gregorio van het Georgia Institute of Technology (USA) bij de voorstelling van de sprekers: "Your affiliation and expertise are the major reasons for our choice of the Flemish Chamber of Engineers we made." Global Engineers Het internationale ingenieurscongres was dit jaar aan haar 31ste uitgave toe. Plaats van de afspraak was de Faculteit voor Ingenieurs in Porto. Wat vele jaren geleden begon als een gezellige bijeenkomst van ingenieurs uit een handjevol Europese landen, is inmiddels uitgegroeid tot een heuse topconferentie met mondiale allures. Op het congres viel een opvallende aanwezigheid van de Aziatische landen te noteren, niet in het minst China en India, naast sterkhouders als de Verenigde Staten, Rusland, Brazilië, Mexico en Zuid- Afrika. De Global Engineers hebben er vier dagen lang van gedachten gewisseld over de noodzaak en de gevolgen van de mobiliteit voor ingenieurs én in de marge daarvan over de opleidingsleerplannen in de verschillende landen. De implementatie van de Bologna-verklaring zeg maar: de hervorming van het hoger onderwijs in Europa met een focus op de ingenieursopleiding, was een logisch aanknopingspunt tot discussie. Wie denkt dat alleen Europa bezig is met de hervorming van het hoger onderwijs, slaat de bal mis. Ook in landen als China, de VS, Rusland en Brazilië is men volop aan het herbronnen en hervormen. Naast de Bologna-verkla- 40 I-mag - NOVEMBER 2003

41 Eenvormigheid en gelijkvormigheid van opleiding en graad dringen zich op om een beetje orde in de chaos van reizende ingenieurs te brengen. ring spreekt men ook van een Washingtonen Brasil-verklaring. Stuk voor stuk hebben ze hetzelfde doel voor ogen, met name de aanpassing van het hoger onderwijs in het kader van de wereldmobiliteit. De wereld is inderdaad een groot dorp geworden. De uitdaging voor de Europese ingenieurs wordt er in de komende jaren niet minder om. Op de wereldkaart geprojecteerd, vormt het potentieel van Europese ingenieurs slechts een klein deel in vergelijking met giganten als de VS, Brazilië, China, India, enz Mobiliteit is niet langer een zaak van enkelingen. Wie zich niet aanpast, riskeert uit de boot te vallen. Professionele mobiliteit is een onomkeerbaar proces geworden dat dwingt tot waakzaamheid en het nemen van adequate beslissingen inzake de erkenning van de graad van industrieel ingenieur op wereldvlak. Eenvormigheid en gelijkvormigheid van opleiding en graad dringen zich op om een beetje orde in de chaos van reizende ingenieurs te brengen. Hoewel de opleiding van de Vlaamse industrieel ingenieurs gelijkwaardig is aan die van zijn collega s wereldwijd, is zijn erkenning als ingenieur in het buitenland, een nog steeds onopgelost probleem. De Vlaamse regering zal hieraan een oplossing moeten bieden, willen de Vlaamse industrieel ingenieurs zich internationaal handhaven. tegen de commerciële invasie van het Amerikaanse en Aziatische hoger onderwijs, lijkt een voortreffelijk Europees initiatief. Maar zal de dam hoog en sterk genoeg zijn, dat is zeer de vraag. De Verenigde Staten, China, India, Japan en Zuid-Oost Azië hebben niet gewacht op de Bologna-implementatie om hun ingenieursopleidingen aan te passen aan de ontwikkelingen van de wereldeconomie. In de industriële wereld van vandaag en morgen is er geen plaats meer voor internationale ersatz diploma s. Orde in de chaos Wereldeconomie Op een wereldcongres wordt algauw duidelijk dat niemand in het buitenland wakker ligt van lokale geschillen. Zo bleek ook in Porto waar vertegenwoordigers aanwezig waren van de landen die straks de Europese Unie zullen vervoegen. Ze staan ei zo na te popelen om de jobs van onze ingenieurs in te nemen. We moeten er geen doekjes om winden. Waarom kan de opleiding en vorming van de Vlaamse industrieel ingenieurs die een meerwaarde betekent voor de Vlaamse industrie, niet dezelfde meerwaarde betekenen voor een industrie die internationaal georiënteerd is? Het wereldcongres in Porto maakte alvast duidelijk dat de toenemende mobiliteit de concurrentie tussen de bedrijven zal aanscherpen. De wereldwijde liberalisering van de economie dwingt de landen tot het gelijkmaken en/of harmoniseren van de ingenieursdiploma s. In de industriële wereld van vandaag en morgen is er geen plaats meer voor internationale ersatz diploma s. De Bologna-verklaring als dam Wie denkt dat alleen Europa bezig is met de hervorming van het hoger onderwijs, slaat de bal mis. Sine qua non Vlaanderen mag dan kleinschalig zijn, het heeft ongetwijfeld vele industriële troeven. Het niet gelijkschakelen van de graad van industrieel ingenieur in de internationale context, zou een onverantwoorde beslissing zijn. Het getuigt niet van logisch denken als men enerzijds talentenbanken opricht en anderzijds de industrieel ingenieurs met één pennentrek in een prullenmand zou gooien. Ieder talent dient ten volle benut te worden wil men nog meespelen op de wereldkaart. Dat is de harde realiteit. Overal in de wereld staan de ingenieurs te drummen en vele landen gaan de uitdaging aan om de ingenieursopleiding aan te passen om een internationaal profiel te verwerven. Op een wereldcongres wordt algauw duidelijk dat niemand in het buitenland wakker ligt van lokale geschillen. Een internationaal profiel bevordert de mobiliteit die van levensbelang geworden is voor de industriële bedrijven en de industrie en economie in het algemeen. Mobiliteit die op haar beurt leidt tot strategische concepten. Het werd met z_veel woorden benadrukt op het wereldcongres in Porto. Vlaanderen mag hierin niet achterblijven. Onze industriële kracht kan alleen in stand gehouden worden door een verhoogde mobiliteit. Transparante diploma s en graden volgens de internationale normen zijn een sine qua non geworden. Ing. Noël Lagast OKTOBER NOVEMBER I-mag 41

42 W I N N E R S Ing. Kris Matthys: LATER? "WAT IK LATER WIL WORDEN? Werktuigbouw en baywatching Je bent jong en je wil wat. Kris Matthys: 23, blonde haren in een staart gebonden, gediplomeerd redder op het strand van Knokke, "cool". Niet meteen het beeld dat velen voor ogen hebben van een industrieel ingenieur uit het vredige nest Knesselare. Kris houdt zich echter niet alleen bezig met strandtaferelen en baywatching, maar ook met de "Eindige Elementen Analyse voor Assemblies", om maar iets te noemen. Toevallig ook de titel van zijn briljante thesis die door de VIK afdeling Oost- Vlaanderen bekroond werd als de beste in zijn vakgebied. Deze zomer is Kris Matthys afgestudeerd aan de Hogeschool Gent in de richting electromechanica. Met Grote Onderscheiding! 42 I-mag - NOVEMBER 2003

43 Wat is er van hen geworden? In deze reeks laten we telkens een jonge industrieel ingenieur de revue passeren: als ex-laureaat van de Tech Art prijs, de Egemin-prijs, de Barco-prijs, de Paul Donnersprijs of een provinciale prijs... Met een origineel en innoverend eindwerk wist hij of zij de jury te bekoren. Dit keer een jong afgestudeerde die er de voorkeur aan geeft om verder te studeren en de carrière nog even op de lange baan te schuiven. Winners: wat is er van hen geworden. GEEN IDEE GEEN FLAUW IDEE." "Met de eenvoudige elementen methode is het mogelijk een correcte sterkteberekening te maken van elke verbinding of constructie, het weze een snoeischaar of een hefkraan." Van Van onze onze redacteur Kris Matthys heeft het zich niet gemakkelijk gemaakt met zijn eindwerk. Een leek zou een punthoofd krijgen van 210 bladzijden over de eindige elementen methode als oplossing bij de samenstelling van simulatiemodellen. De bijgevoegde illustraties, gerealiseerd met het programma I-deas zijn niet alleen bijzonder accuraat, maar kunnen ook een kunstenaar als Panamarenko doen watertanden. Eindige elementen Kort samengevat. Kris Matthys is in zijn eindwerk vertrokken van de vaststelling dat de bestaande theoretische formules inefficiënt zijn om een analyse uit te voeren van een instrument, apparaat, toestel, onderdeel, whatever dat uit verschillende onderdelen samengesteld is. "De bestaande formules leiden tot al te grote onnauwkeurigheden en dat kan men in de industrie missen als de pest", aldus de laureaat. "De eindige elementen methode biedt hier een oplossing. Het software programma I-deas biedt de mogelijkheid om met deze methode berekeningen uit te voeren op ingewikkelde constructies en samengestelde onderdelen, die we "assemblies" noemen. Er bestaat geen Nederlands equivalent. Woorden als samenstelling of samenvoeging dekken niet de hele lading." Al spelenderwijs toont Kris Matthys op zijn portable de 45 dia s tellende power point presentatie die hij heeft gemaakt van zijn eindwerk. Een indrukwekkend staaltje van technisch inzicht, in praktijk toegepast op concrete voorbeelden als een autokrik, een hoekprofiel, een drijfstang of een kraan. De toepassingsmogelijkheden zijn onbegrensd. "Bij het samenstellen van simulatiemodellen doen zich een tweetal problemen voor", aldus Kris Matthys. "Eerst en vooral moeten de onderdelen op een zodanige wijze aan elkaar worden gekoppeld dat het vervormings- en spanningspatroon correct weergegeven en doorgegeven wordt. Met het computerprogramma I-deas is het mogelijk om gebruik te maken van verschillende types elementen om deze verbindingen te plaatsen. Het soort koppelingselement dat moet gekozen worden hangt af van de aard van de verbinding of constructie én van het resultaat dat gewenst is." Met andere woorden: via de eindige elementen methode is het mogelijk een quasi-correcte sterkteberekening te maken voor elke verbinding of constructie, het weze een (relatief) simpele snoeischaar of een ingewikkelde draagconstructie als een hefkraan. Voorbeelden Een tweetal voorbeelden met bijhorende illustratie tonen duidelijk het belang van de eindige elementen analyse aan. 1. De autokrik. Het geheel is symmetrisch zodat de helft van de krik volstaat om en analyse uit te voeren. De drie onderdelen zijn in werkelijkheid door middel van 3 assen verbonden. In de analyse worden deze assen vervangen door verschillende koppelingselementen met uiteenlopende eigenschappen. Hierdoor is het niet meer nodig om op elk onderdeel een aparte berekening uit te voeren. Het gedrag van elk stuk volgt uit het totaalbeeld. Het vervormings- en spanningspatroon kan perfect worden berekend. 2. De hefkraan. Een tweede probleem dat zich voordoet is de berekeningstijd of elementgrootte van de opgave. Hoe groter de te berekenen constructie, hoe meer "De bestaande formules leiden tot al te grote onnauwkeurigheden en dat kan men in de industrie missen als de pest." NOVEMBER I-mag 43

44 W I N N E R S Ing. Kris Matt elementen nodig zijn om een nauwkeurige analyse uit te voeren. Hiervoor bestaan twee oplossingen. Ofwel wordt gekozen voor een speciale elementenopdeling. Hierdoor worden meer elementen geplaatst op de plaatsen waar er grote spanningsfluctuaties voorkomen en minder elementen op de andere plaatsen. Ofwel wordt opnieuw gebruik gemaakt van de speciale verbindingselementen. Nu echter niet om onderdelen te koppelen, maar om vereenvoudigingen door te voeren in de opstelling. Voor de berekening van de twee kraanarmen, werd de bovenste arm volledig vervangen door één element. Dit element bevat alle fysische eigenschappen, zoals gewicht en traagheid, van de bovenste arm. Hierdoor ontstaat een sterke vereenvoudiging. Vanzelfsprekend is dit enkel toepasbaar indien men uitsluitend geïnteresseerd is in het gedrag van de onderste kraanarm. Ook de manier waarop het door vereenvoudiging bekomen massaelement aan de onderliggende structuur wordt verbonden, is van groot belang. Dit zal namelijk bepalend zijn voor het vervormingsgedrag van de ondersteunende arm. "Het uitwerken van één berekening kan bijzonder veel tijd in beslag nemen", zegt Kris Matthys. "Denk maar aan alle verbindingen die tussen de verschillende onderdelen moeten geplaatst worden. De eindige elementen analyse is een tijdrovend proces, maar het is de enige mogelijkheid om tot een oplossing te komen bij een totaalanalyse." "De eindige elementen analyse is een tijdrovend proces maar het is de enige manier om tot een oplossing te komen bij een totaalanalyse." Onderwijs De accuraatheid en het correct inschatten van de risicofactoren zijn grote troeven om dit systeem toe te passen in de industrie. Daar tegenover staat het tijdrovende aspect, want tijd kost geld. Maar mislukking of onveiligheid kosten nog meer geld. Bedrijven die in deze methode geïnteresseerd zijn, zullen dus moeten wikken en wegen, een kosten-baten analyse moeten uitvoeren. Eén sector is in ieder geval bijzonder geïnteresseerd in de analysemethode die Ing. Kris Matthys ontwikkeld heeft. Met name het onderwijs. Promotor en inspirator van dit eindwerk, ir. Marc Wouters, ziet er brood in om de analyses aan te wenden in zijn cursussen Sterkteleer en toe te passen op eenvoudige constructies en moeilijk oplosbare problemen. Vakgroepwerkvoorzitter van de Hogeschool Gent, Marc Wouters: "Kris Matthys is te bescheiden. Ik denk dat hij de impact van zijn eindwerk onderschat. De eerste toepassingen liggen in het onderwijs, maar ik ben ervan overtuigd dat de studenten die met zijn systeem zullen werken, heel snel de link naar de industrie zullen leggen. Je kan het vergelijken met de invoering van het 2D-pakket Autocad dat heel snel de weg naar de industrie gevonden heeft. Hetzelfde zal gebeuren met de door Kris Matthys aangereikte toepassingen van het I-deas soft- 44 I-mag - NOVEMBER 2003

Energieverbruik gemeentelijke gebouwen

Energieverbruik gemeentelijke gebouwen MILIEUBAROMETER: INDICATORENFICHE ENERGIE 1/2 Samenwerkingsovereenkomst 2008-2013 Milieubarometer: Energieverbruik gemeentelijke gebouwen Indicatorgegevens Naam Definitie Meeteenheid Energieverbruik gemeentelijke

Nadere informatie

Artikel Chemie Magazine VNCI BASF reductie lachgas emissies Cursief rode tekst maakt geen deel uit van het artikel Max 1200 woorden

Artikel Chemie Magazine VNCI BASF reductie lachgas emissies Cursief rode tekst maakt geen deel uit van het artikel Max 1200 woorden Artikel Chemie Magazine VNCI BASF reductie lachgas emissies Cursief rode tekst maakt geen deel uit van het artikel Max 1200 woorden Titel: Subtitel: Een win-win situatie Vlaamse Kyoto-doelstelling komt

Nadere informatie

Projectvoorstelling Centrum Duurzaam Bouwen en Wonen Kamp C, Westerlo

Projectvoorstelling Centrum Duurzaam Bouwen en Wonen Kamp C, Westerlo Projectvoorstelling Centrum Duurzaam Bouwen en Wonen Kamp C, Westerlo Geert De bruyn & Luc Stijnen Kamp C Westerlo,, 4 oktober 2002 Het bouwteam Bouwheer Provincie Antwerpen Architectuur en ruimtelijke

Nadere informatie

Een aangenaam binnenklimaat, het hele jaar rond.

Een aangenaam binnenklimaat, het hele jaar rond. Een aangenaam binnenklimaat, het hele jaar rond. Verbeter uw comfort met de ideale zonwerende en isolerend glasfolie. Verbeter de isolatie tot 41% (K-waarde), bespaar energie, hou overdreven warmte buiten

Nadere informatie

Inhoud van deze presentatie :

Inhoud van deze presentatie : Presentatie over Hassaporta te Hasselt Concrete Day 18 oktober 2012 1 Inhoud van deze presentatie : 1. Het ontstaan of reden van bestaan v/h gebouw 2. De architect, ingenieur, aannemers 3. Architectuur-

Nadere informatie

Condenserende Ketels. Energiezuinig : niet enkel tegen de sterk gestegen energieprijzen... Laurent Vercruysse Viessmann Belgium

Condenserende Ketels. Energiezuinig : niet enkel tegen de sterk gestegen energieprijzen... Laurent Vercruysse Viessmann Belgium Condenserende Ketels Laurent Vercruysse Viessmann Belgium Vorlage 1 05/2008 Viessmann Werke Energiezuinig : niet enkel tegen de sterk gestegen energieprijzen... Maar ook : Reserve van fossiele brandstoffen

Nadere informatie

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s In een globaliserende economie moeten regio s en ondernemingen internationaal concurreren. Internationalisatie draagt bij tot de economische

Nadere informatie

Duurzaam, mvo, energiezuinig & klimaatneutraal

Duurzaam, mvo, energiezuinig & klimaatneutraal Duurzaam, mvo, energiezuinig & klimaatneutraal Huidge situatie aarde Het klimaat verandert, de aarde warmt op Huidge situatie energie Energievoorraad stagneert Huidge situatie bevolking De arbeidsmarkt

Nadere informatie

Energiebeleid lokaal bestuur. Joost Venken Schepen van Energie & Duurzaamheid Stad Hasselt

Energiebeleid lokaal bestuur. Joost Venken Schepen van Energie & Duurzaamheid Stad Hasselt Energiebeleid lokaal bestuur Joost Venken Schepen van Energie & Duurzaamheid Stad Hasselt Energiebeleid stad Hasselt Hasselt 20/20/20 stadsdiensten Hasseltse gemeenschap 20% reductie HEB Duurzaamheidsdienst

Nadere informatie

Concept Ecovision. Il sole come partner. Concept Ecovision. schermature solari Colt

Concept Ecovision. Il sole come partner. Concept Ecovision. schermature solari Colt Il sole come partner Concept Ecovision schermature solari Colt Concept Ecovision Verantwoord ondernemen, zorgvuldig omgaan met natuurlijke hulpbronnen en gebruik maken Energie besparen: een visie Energie

Nadere informatie

Emissie-inventaris broeikasgassen 2012 stadsontwikkeling EMA

Emissie-inventaris broeikasgassen 2012 stadsontwikkeling EMA Emissie-inventaris broeikasgassen 2012 EMA Principes Antwerpen ondertekende het Europese Burgemeestersconvenant. Meer dan 5.000 lokale en regionale overheden hebben ondertekend en engageren zich om op

Nadere informatie

Fiche 3: tewerkstelling

Fiche 3: tewerkstelling ECONOMISCHE POSITIONERING VAN DE FARMACEUTISCHE INDUSTRIE Fiche 3: tewerkstelling In de sector werken meer dan 29.400 personen; het volume van de tewerkstelling stijgt met een constant ritme van 3,7 %,

Nadere informatie

A l d e c h a r m e v a n d o o r d a c h t w o o n c o m f o r t

A l d e c h a r m e v a n d o o r d a c h t w o o n c o m f o r t A l d e c h a r m e v a n d o o r d a c h t w o o n c o m f o r t LUCHTVERWARMING zalig, zuiver wonen Echt comfortabel wonen realiseert u perfect met luchtverwarming: ze is de ideale combinatie van doordacht

Nadere informatie

De behaalde resultaten in de Belgische voedingsindustrie. Energieeffizienz in der belgischen Industrie BRÜSSEL, 12. MAI 2009

De behaalde resultaten in de Belgische voedingsindustrie. Energieeffizienz in der belgischen Industrie BRÜSSEL, 12. MAI 2009 De behaalde resultaten in de Belgische voedingsindustrie Energieeffizienz in der belgischen Industrie BRÜSSEL, 12. MAI 2009 FEVIA 450 leden-bedrijven + 26 ledengroepering 25 medewerkers Drie actie-domeinen

Nadere informatie

reating ENERGY PROGRESS

reating ENERGY PROGRESS reating ENERGY PROGRESS 2012 ENERGIE EN MILIEU: Opwarming van de aarde: Drastische vermindering CO 2 -uitstoot Energie: De energiekosten fluctueren sterk en zullen alleen maar stijgen Behoud van het milieu

Nadere informatie

Projectplan Frisse scholen

Projectplan Frisse scholen Schoonderbeek Klimaat Techniek Projectplan Frisse scholen Schoonderbeek Klimaat Techniek Installatietechniek met een groen randje Het groene randje is de franje voorbij Steeds meer opdrachtgevers willen

Nadere informatie

et broeikaseffect een nuttig maar door de mens ontregeld natuurlijk proces

et broeikaseffect een nuttig maar door de mens ontregeld natuurlijk proces H 2 et broeikaseffect een nuttig maar door de mens ontregeld natuurlijk proces Bij het ontstaan van de aarde, 4,6 miljard jaren geleden, was er geen atmosfeer. Enkele miljoenen jaren waren nodig voor de

Nadere informatie

Sicav naar Luxemburgs recht

Sicav naar Luxemburgs recht Sicav naar Luxemburgs recht Best Choice Best Choice is een selectie van fondsen die spe ciaal werd samengesteld voor wie vandaag flexibel en verstandig wil beleggen. Best Choice werd opgericht onder de

Nadere informatie

Een nieuwe kijk op houtenergie

Een nieuwe kijk op houtenergie Een nieuwe kijk op houtenergie HOUT EEN MODERNE ENERGIEBRON AUTHENTIEK EN TOEKOMSTGERICHT In Europa is hout de primaire bron van duurzame energie. Duizenden gezinnen hebben een houtkachel ter beschikking.

Nadere informatie

NIEUW. Henrad Softline m eco4 EUROPA S MEEST EFFICIËNTE RADIATOR. epc. reductie + 20 % besparing. Softline M Eco4. nederland

NIEUW. Henrad Softline m eco4 EUROPA S MEEST EFFICIËNTE RADIATOR. epc. reductie + 20 % besparing. Softline M Eco4. nederland NIEUW Henrad Softline m eco4 EUROPA S MEEST EFFICIËNTE RADIATOR epc reductie + 20 % besparing Softline M Eco4 nederland MEETBAAR BETER Warmteafgifte-rendement de ultieme epc-verlagende radiator er Kan

Nadere informatie

managing people meeting aspirations Natuurlijke groei

managing people meeting aspirations Natuurlijke groei managing people meeting aspirations Natuurlijke groei geloof Wij hebben een gemeenschappelijke visie pagina - managing people, meeting aspirations Vandaag verhoogt CPM de prestaties op elk niveau van uw

Nadere informatie

Het optimale klimaat voor uw gasten... KOUDETECHNIEK. koudetechniek procestechniek cellenbouw airconditioning service en beheer

Het optimale klimaat voor uw gasten... KOUDETECHNIEK. koudetechniek procestechniek cellenbouw airconditioning service en beheer Het optimale klimaat voor uw gasten... KOUDETECHNIEK koudetechniek procestechniek cellenbouw airconditioning service en beheer Het optimale klimaat voor uw gasten? Onze zorg! Voor de beheersing van het

Nadere informatie

BETER ZORGEN VOOR ONSZELF EN ONZE PLANEET

BETER ZORGEN VOOR ONSZELF EN ONZE PLANEET BETER ZORGEN VOOR ONSZELF EN ONZE PLANEET Meer dan 550.000 gezinnen hebben al een milieubewuste en verantwoorde kijk op energie. Omdat je energiebudget steeds belangrijker wordt, biedt Lampiris je verschillende

Nadere informatie

Duurzaam bouwen doe je met Klima Wonen

Duurzaam bouwen doe je met Klima Wonen Duurzaam bouwen doe je met Klima Wonen Over ons Klima Wonen is een nieuwe innovatieve en energiezuinige bouwer. Wij hebben decennia lang ervaring opgedaan in de projectontwikkeling van kwalitatief hoogwaardige

Nadere informatie

Ruimteverwarming. 1 Inleiding... 1. 2 Energieverbruik ruimteverwarming... 2. 3 Centrale verwarming... 3. 4 Decentralisatie... 4

Ruimteverwarming. 1 Inleiding... 1. 2 Energieverbruik ruimteverwarming... 2. 3 Centrale verwarming... 3. 4 Decentralisatie... 4 1 Inleiding... 1 2 Energieverbruik ruimteverwarming... 2 3 Centrale verwarming... 3 4 Decentralisatie... 4 5 Convectieverwarming... 5 6 Stralingsverwarming... 9 7 Keuzecriteria... 11 1 Inleiding Voor de

Nadere informatie

Duurzaam ondernemen in Vlaanderen. Warmtenetten in Vlaanderen: welke business cases bieden potentieel?

Duurzaam ondernemen in Vlaanderen. Warmtenetten in Vlaanderen: welke business cases bieden potentieel? Duurzaam ondernemen in Vlaanderen Studienamiddag Roeselare Warmtenetten in Vlaanderen: welke business cases bieden potentieel? 18 juni Michel Davidts warmteontwikkelingen Kader Restwarmtegebruik maakt

Nadere informatie

Nulenergie in Brussel: perspectieven?

Nulenergie in Brussel: perspectieven? Nulenergie in Brussel: perspectieven? Seminarie Duurzaam Gebouw 22 maart 2013 Ir. Ismaël Daoud Politiek adviseur, Duurzaam bouwen en Energie Kabinet d'evelyne Huytebroeck, Brussels Minister voor Leefmilieu,

Nadere informatie

energieprestatiecertificaat

energieprestatiecertificaat energieprestatiecertificaat nummer postnummer Eugeen Leenlaan 3 bus 12 3500 gemeente Hasselt bestemming appartement type - bouwjaar 1978 softwareversie 1.5.2 berekende energiescore (kwh/m²jaar): 406 PROEFCERTIFICAAT

Nadere informatie

Prof. Jos Uyttenhove. E21UKort

Prof. Jos Uyttenhove. E21UKort Historisch perspectief 1945-1970 Keerpunten in de jaren 70 oliecrisis en milieu Tsjernobyl (1986) ramp door menselijke fouten Kyoto protocol (1997) (CO 2 en global warming problematiek) Start alternatieven

Nadere informatie

Opleiding Duurzaam Gebouw : Ontwerp en regeling van technische installaties

Opleiding Duurzaam Gebouw : Ontwerp en regeling van technische installaties Opleiding Duurzaam Gebouw : Ontwerp en regeling van technische installaties Leefmilieu Brussel Energie becijferen Jonathan FRONHOFFS Cenergie cvba Doelstelling(en) van de presentatie Opfrissen van de theoretische

Nadere informatie

Presentatie Climalife Groep Dehon

Presentatie Climalife Groep Dehon Presentatie Climalife Groep Dehon Samenvatting 1. Groep Dehon De kracht van de groep in dienst van het merk Climalife 2. Climalife Samensteller van duurzame en vernieuwende oplossingen voor thermische

Nadere informatie

Duurzame energie in balans

Duurzame energie in balans Duurzame energie in balans Duurzame energie produceren en leveren binnen Colruyt Group I. Globale energievraag staat onder druk II. Bewuste keuze van Colruyt Group III. Wat doet WE- Power? I. Globale energievraag

Nadere informatie

Onderwijs en arbeidsmarkt: tweemaal actief

Onderwijs en arbeidsmarkt: tweemaal actief Onderwijs en arbeidsmarkt: tweemaal actief Organisation for Economic Coöperation and Development (2002), Education at a Glance. OECD Indicators 2002, OECD Publications, Paris, 382 p. Onderwijs speelt een

Nadere informatie

Na-isolatie, Yello-by-ISOVER Maximaal rendement met minimale inspanningen.

Na-isolatie, Yello-by-ISOVER Maximaal rendement met minimale inspanningen. Na-isolatie, Yello-by-ISOVER Maximaal rendement met minimale inspanningen. Waarom uw bestaande muur na-isoleren? Evidente voordelen Met spouwmuurisolatie geniet een gebouw in de eerste plaats van alle

Nadere informatie

Al 90 jaar uw bouwpartner... Duurzaam bouwen volgens de passiefbouwwijze. www.linden.be www.pamaflex.eu

Al 90 jaar uw bouwpartner... Duurzaam bouwen volgens de passiefbouwwijze. www.linden.be www.pamaflex.eu Al 90 jaar uw bouwpartner... Duurzaam bouwen volgens de passiefbouwwijze www.linden.be www.pamaflex.eu Warmte-/energiebalans bij conventionele bouwwijze 1. Verliezen door muren en vensters 2. Verliezen

Nadere informatie

Mozaïekpark. Groeien in het groen. Woningen Wageningen. Toelichting op het klimaatsysteem Wageningen 30 augustus 2012 Ronald Scheffer

Mozaïekpark. Groeien in het groen. Woningen Wageningen. Toelichting op het klimaatsysteem Wageningen 30 augustus 2012 Ronald Scheffer Mozaïekpark Groeien in het groen Woningen Wageningen Toelichting op het klimaatsysteem Wageningen 30 augustus 2012 Ronald Scheffer Onderwerpen NIBE organisatie Installatie in uw woning Warmte- en koudeopslag

Nadere informatie

WETENSCHAPSPARK ARENBERG. energiedag VVSG. 19 maart 2013

WETENSCHAPSPARK ARENBERG. energiedag VVSG. 19 maart 2013 WETENSCHAPSPARK ARENBERG energiedag VVSG 19 maart 2013 INTERLEUVEN Dienstverlenende vereniging voor de Ruimtelijke Ordening en de Economisch-Sociale Expansie van het Arrondissement Leuven Opgericht op

Nadere informatie

351 De energiescore laat toe om de energiezuinigheid van appartementen te vergelijken.

351 De energiescore laat toe om de energiezuinigheid van appartementen te vergelijken. nummer postnummer Gentse steenweg 10 bus 5 9300 gemeente Aalst bestemming appartement type - bouwjaar 1971 softwareversie 1.5.2 berekende energiescore (kwh/m²jaar): 351 De energiescore laat toe om de heid

Nadere informatie

energieprestatiecertificaat

energieprestatiecertificaat energieprestatiecertificaat nummer postnummer Zilvervos 4 bus *1/1 2610 gemeente Antwerpen bestemming appartement type - bouwjaar - softwareversie 1.5.2 berekende energiescore (kwh/m²jaar): 711 PROEFCERTIFICAAT

Nadere informatie

BlowerDoor Test (luchtdichtheidsmeting) & Thermografie

BlowerDoor Test (luchtdichtheidsmeting) & Thermografie Thermografie Rapport Datum Rapport 6/06/2013 Klant : Familie xyz Adres : Abcstraat 123 Klantnummer 130428 7777 België Datum inspectie 28/04/2013 Technicus Demul Tom Buitentemperatuur 14 C Temperatuurverschil

Nadere informatie

Over Oase-Investors http://www.oase-investors.com Oase-Investors: Beleggen met Respect

Over Oase-Investors http://www.oase-investors.com Oase-Investors: Beleggen met Respect Over Oase-Investors Oase-Investors is een onafhankelijk platform in vermogensbegeleiding. Portfolio monitoring is onze specialiteit. We bespreken ook vrijblijvend uw vragen betreffende fiscale vermogens-

Nadere informatie

ENERGIEPRIORITEITEN VOOR EUROPA

ENERGIEPRIORITEITEN VOOR EUROPA ENERGIEPRIORITEITEN VOOR EUROPA Presentatie door de heer J.M. Barroso, Voorzitter van de Europese Commissie, voor de Europese Raad van 4 februari 2011 Inhoud 1 I. Waarom energiebeleid ertoe doet II. Waarom

Nadere informatie

Nuon Helianthos. Een doorbraak in zonne-energie.

Nuon Helianthos. Een doorbraak in zonne-energie. Nuon Helianthos Een doorbraak in zonne-energie. 2 Nuon Helianthos Een doorbraak in zonne-energie. Nuon Helianthos 3 Een duurzame samenleving staat hoog op de politieke en maatschappelijke agenda. Een wezenlijke

Nadere informatie

energieprestatiecertificaat

energieprestatiecertificaat energieprestatiecertificaat certificaatnummer 20120515-0001118936-00000005-8 nummer postnummer Voorhavenlaan 33 9000 bus gemeente A 101 Gent bestemming type appartement - softwareversie 1.3.3 berekend

Nadere informatie

De Energiezuinige Wijk - De opdracht

De Energiezuinige Wijk - De opdracht De Energiezuinige Wijk De Energiezuinige Wijk De opdracht In deze opdracht ga je van alles leren over energie en energiegebruik in de wijk. Je gaat nadenken over hoe jouw wijk of een wijk er uit kan zien

Nadere informatie

Na-isolatie, spouwmuur met ISOVER Maximaal rendement met minimale inspanningen.

Na-isolatie, spouwmuur met ISOVER Maximaal rendement met minimale inspanningen. Na-isolatie, spouwmuur met ISOVER Maximaal rendement met minimale inspanningen. Waarom uw bestaande muur na-isoleren? Evidente voordelen Met spouwmuurisolatie geniet een gebouw in de eerste plaats van

Nadere informatie

PERSDOSSIER I BATIBOUW 2013 HAL 12 I STAND 404

PERSDOSSIER I BATIBOUW 2013 HAL 12 I STAND 404 PERSDOSSIER I BATIBOUW 2013 HAL 12 I STAND 404 GENERAL GEEFT DEMONSTRATIE OP BATIBOUW Van -20 C naar 60 C Dat is de belofte van General, de Japanse warmtepompfabrikant. Invoerder Thercon wil dit kracht

Nadere informatie

WARMTEPOMPEN. WINST VOOR U, EN VOOR ONZE AARDE

WARMTEPOMPEN. WINST VOOR U, EN VOOR ONZE AARDE WARM WATER DUURZAME ENERGIE VERWARMING WARMTEPOMPEN. WINST VOOR U, EN VOOR ONZE AARDE ENERGIEBESPARENDE OPLOSSINGEN VOOR BIJ U THUIS STIEBEL ELTRON - SYSTEMEN VOOR EEN LAAG ENERGIEVERBRUIK In de nabije

Nadere informatie

Rendement versus risico:

Rendement versus risico: Rendement versus risico: Een belangrijke keuze! 1. Uw risicoprofiel is de hoeksteen van een goed beleggingsadvies Het gepersonaliseerd beleggingsadvies dat u van KBC krijgt is gebaseerd op uw risicoprofiel.

Nadere informatie

Toch is het niet terecht alleen

Toch is het niet terecht alleen Tekst: ing. Henry Ossevoort Energiebesparing en energie-efficiëntie Energy Efficiency - deze woorden hoor je overal in de gebouwde omgeving. Meestal, ik zeg meestal, wordt dit vertaald naar installaties

Nadere informatie

Duurzaam bouwen Sessie 1. Duurzaam bouwen eenvoudiger dankzij een groen plan. Freddy Vandaele Agoria. Evert Maes KBC Bank. Bjorn Ceulemans Eria

Duurzaam bouwen Sessie 1. Duurzaam bouwen eenvoudiger dankzij een groen plan. Freddy Vandaele Agoria. Evert Maes KBC Bank. Bjorn Ceulemans Eria Welkom! Duurzaam bouwen Sessie 1 Duurzaam bouwen eenvoudiger dankzij een groen plan Freddy Vandaele Agoria Evert Maes KBC Bank Bjorn Ceulemans Eria Duurzaam bouwen eenvoudiger dankzij een groen plan 16

Nadere informatie

Johan Duyck Hebt U ook het gevoel dat uw geld langs deuren en ramen buiten vliegt?

Johan Duyck Hebt U ook het gevoel dat uw geld langs deuren en ramen buiten vliegt? Johan Duyck Hebt U ook het gevoel dat uw geld langs deuren en ramen buiten vliegt? 1 Hoe begin ik eraan? 1 Besparen zonder geld uit te geven. 2 Besparen via zinvolle investeringen. 3 Investeren in alternatieve

Nadere informatie

Energy-Floor haalt energie uit de bodem van uw woning

Energy-Floor haalt energie uit de bodem van uw woning Energy-Floor haalt energie uit de bodem van uw woning De laatste jaren is er qua energiebehoefte veel veranderd in de woningbouw. Voorheen waren de behoefte en kosten m.b.t. verwarming in nieuwbouw woningen

Nadere informatie

Sociale passiefwoningen. Luc Stijnen, directeur De Zonnige Kempen, Westerlo

Sociale passiefwoningen. Luc Stijnen, directeur De Zonnige Kempen, Westerlo Sociale passiefwoningen Luc Stijnen, directeur De Zonnige Kempen, Westerlo C.V. ZONNIGE KEMPEN TEL.: 014/54.19.41 GROTE MARKT 39 FAX: 014/54.19.51 2260 WESTERLO email: info@zonnigekempen.be Sociale passiefwoningen

Nadere informatie

Ik leef mijn leven, AXA Private Management doet mijn geld leven

Ik leef mijn leven, AXA Private Management doet mijn geld leven Ik leef mijn leven, AXA Private Management doet mijn geld leven Bij AXA Private Management doen we er alles voor opdat u zich vrij zou voelen U vertrouwt ons uw geld toe Wij zorgen ervoor dat het opbrengt

Nadere informatie

Bepaal uw beleggersprofiel. Sparen en beleggen

Bepaal uw beleggersprofiel. Sparen en beleggen Bepaal uw beleggersprofiel Sparen en beleggen Via het beleggersprofiel...... Naar beter beleggingsadvies Wanneer uw bank u beleggingsadvies verstrekt, moet zij rekening houden met uw financiële situatie,

Nadere informatie

Na-isolatie, Yello-by-ISOVER Maximaal rendement met minimale inspanningen.

Na-isolatie, Yello-by-ISOVER Maximaal rendement met minimale inspanningen. Na-isolatie, Yello-by-ISOVER Maximaal rendement met minimale inspanningen. Waarom uw bestaande muur na-isoleren? EVIDENTE VOORDELEN Met spouwmuurisolatie geniet een gebouw in de eerste plaats van alle

Nadere informatie

Energieneutrale reconversie tot studentenhuisvesting Ontwerp en uitvoering: lessons learned

Energieneutrale reconversie tot studentenhuisvesting Ontwerp en uitvoering: lessons learned Energieneutrale reconversie tot studentenhuisvesting Ontwerp en uitvoering: lessons learned Valerie Vergaert Consultant Sustainable Buildings VK Architects & Engineers Introductie Stad Leuven > klimaatneutraal

Nadere informatie

e natuurlijke combinatie DAIKIN ALTHERMA HYBRIDE WARMTEPOMP VERWARMING EN SANITAIR WARM WATER Voorlopige informatie

e natuurlijke combinatie DAIKIN ALTHERMA HYBRIDE WARMTEPOMP VERWARMING EN SANITAIR WARM WATER Voorlopige informatie e natuurlijke combinatie DAIKIN ALTHERMA HYBRIDE WARMTEPOMP VERWARMING EN SANITAIR WARM WATER Voorlopige informatie 2 De toekomst begint nu... 3 en de toekomst is ecologischer, energiezuiniger en prijsbewuster.

Nadere informatie

a. Het enige houtconstructiesysteem waarmee hoogbouw (tot 9 verdiepingen) mogelijk is

a. Het enige houtconstructiesysteem waarmee hoogbouw (tot 9 verdiepingen) mogelijk is CLT IS HET IDEALE BOUWMATERIAAL VOOR GEBOUWEN MET MEERDERE VERDIEPINGEN TimberTeam bouwt gebouwen van meerdere verdiepingen met behulp van panelen in kruiselings verlijmd meerlagig massief hout. Hun bestemming

Nadere informatie

Makers van biodiesel en bioethanol

Makers van biodiesel en bioethanol De Standaard Makers van biodiesel en bioethanol verzuipen donderdag 12 maart 2009 Auteur: BRUSSEL - Verscheidene biodiesel- en bioethanolbedrijven dreigen over de kop te gaan. Hun installaties draaien

Nadere informatie

energieprestatiecertificaat

energieprestatiecertificaat energieprestatiecertificaat bestaand gebouw met woonfunctie straat Herentalsebaan nummer 596 bus 1VRe bestemming appartement type - bouwar 1990 softwareversie 9.9.0 berekende energiescore (kwh/m²ar): 279

Nadere informatie

Mijnheer de Voorzitter van het Vlaams ACV, Mevrouw de Nationaal Secretaris, Dames en heren,

Mijnheer de Voorzitter van het Vlaams ACV, Mevrouw de Nationaal Secretaris, Dames en heren, TOESPRAAK DOOR KRIS PEETERS VLAAMS MINISTER-PRESIDENT EN VLAAMS MINISTER VAN ECONOMIE, BUITENLANDS BELEID, LANDBOUW EN PLATTELANDSBELEID ACV Studiedag Industrie 18 februari 2014 Mijnheer de Voorzitter

Nadere informatie

Leading Professional Recruitment in the Technology Industry

Leading Professional Recruitment in the Technology Industry Leading Professional Recruitment in the Technology Industry People Linking Performance Strategy Wie is Top Job TOP JOB is een Belgisch, internationaal wervings-en selectiekantoor gespecialiseerd in het

Nadere informatie

OPLEIDING DUURZAAM GEBOUW: PASSIEF EN (ZEER) LAGE ENERGIE

OPLEIDING DUURZAAM GEBOUW: PASSIEF EN (ZEER) LAGE ENERGIE OPLEIDIG DUURZAAM GEBOUW: PASSIEF E (ZEER) LAGE EERGIE Dag 1.1 Inleiding LETE 2015 Muriel Brandt écorce sprl team@ecorce.be www.ecorce.be 2 IHOUDSOPGAVE DE OPLEIDIG "DUURZAAM GEBOUW" DE MODULE "PASSIEF

Nadere informatie

7 STAPPEN VOOR ENERGIEBESPARING IN EEN TANGRAMHUIS:

7 STAPPEN VOOR ENERGIEBESPARING IN EEN TANGRAMHUIS: TANGRAMHUIS 7 STAPPEN VOOR ENERGIEBESPARING IN EEN TANGRAMHUIS: 1 - ZON - Maak gebruik van de zon, de enige kostenloze energieleverancier! Onze woningen worden naar de zon georiënteerd, dat wil zeggen

Nadere informatie

De Duitse Alliantie voor Werk en Leefmilieu

De Duitse Alliantie voor Werk en Leefmilieu De Duitse Alliantie voor Werk en Leefmilieu integreren van energiebesparing en maatregelen voor energie-efficiëntie bij het saneren van bestaande gebouwen, bijdragen aan de bescherming van het klimaat

Nadere informatie

Door Anna Gruber (FfE), Serafin von Roon (FfE) en Karin Wiesmeyer (FIW)

Door Anna Gruber (FfE), Serafin von Roon (FfE) en Karin Wiesmeyer (FIW) Energiebesparingspotentieel door isolatie Door Anna Gruber (FfE), Serafin von Roon (FfE) en Karin Wiesmeyer (FIW) Het is bekend dat de CO 2 uitstoot tegen 2020 fors naar omlaag moet. In Duitsland zijn

Nadere informatie

energieprestatiecertificaat

energieprestatiecertificaat energieprestatiecertificaat bestaand gebouw met woonfunctie straat Riemsterweg nummer 6A bus *2 bestemming appartement type - bouwjaar - softwareversie 9.7.0 berekende energiescore (kwh/m²jaar): 606 De

Nadere informatie

Luchtbevochtiging en adiabatische koeling

Luchtbevochtiging en adiabatische koeling MAKING MODERN LIVING POSSIBLE Luchtbevochtiging en adiabatische koeling met Danfoss Nessie DANFOSS HIGH-PRESSURE SYSTEMS Zich goed voelen en performantie De luchtkwaliteit binnen in een gebouw hangt van

Nadere informatie

NIEUWE VISIE OP ZONREGELING

NIEUWE VISIE OP ZONREGELING NIEUWE VISIE OP ZONREGELING Zon en daglicht regeling als deel van de energieprestaties in gebouwen Peter Winters President of the European Solar Shading Organization Director Shading & Building Dickson

Nadere informatie

NN First Class Balanced Return Fund

NN First Class Balanced Return Fund NN First Class Balanced Return Fund Alle Fonds onder de loep cijfers zijn per 31/03/015 Het NN First Class Balanced Return Fonds won in het eerste kwartaal 8,9% Zeer sterke performances van aandelen en

Nadere informatie

Nefit SolarLine II zonneboilers. SolarLine II Warm water met zonneenergie

Nefit SolarLine II zonneboilers. SolarLine II Warm water met zonneenergie Nefit SolarLine II zonneboilers SolarLine II Warm water met zonneenergie Nefit SolarLine II zonneboiler Eindeloos profiteren van de zon Thermische zonne-energie is noodzakelijk voor een duurzame toekomst.

Nadere informatie

De toekomst voorbereiden

De toekomst voorbereiden Het milieu beschermen. Afdrukken dit document alleen indien nodig De toekomst voorbereiden Partner in duurzaam vertrouwen SPIE is Europees leider wat betreft diensten in de domeinen van elektriciteit,

Nadere informatie

Renovatie kantoorgebouw CIT-Blaton

Renovatie kantoorgebouw CIT-Blaton Renovatie kantoorgebouw CIT-Blaton Alain Bossaer 14 maart 2007 A 2 M Waarom passief bouwen? Bron: Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) 2 A 2 M 1 3 A 2 M 4 A 2 M 2 Een passief gebouw Duitse

Nadere informatie

Meer comfort en minder energieverbruik?

Meer comfort en minder energieverbruik? Meer comfort en minder energieverbruik? Het kan, met intelligente sturing van zonwering, HVAC en verlichting Answers for infrastructure Geïntegreerd management van verlichting, binnenklimaat én zonwering

Nadere informatie

Zonder investeren besparen 10 tips en vragen voor de facilitair manager

Zonder investeren besparen 10 tips en vragen voor de facilitair manager Zonder investeren besparen 10 tips en vragen voor de facilitair manager Als facilitair manager bent u verantwoordelijk voor de huisvesting. Daarmee ook voor het energiegebruik van de huisvesting. In deze

Nadere informatie

Het Brussels Hoofdstedelijk gewest & de uitdagingen rond passief 2015

Het Brussels Hoofdstedelijk gewest & de uitdagingen rond passief 2015 Het Brussels Hoofdstedelijk gewest & de uitdagingen rond passief 2015 Confederatie Bouw Brussels Hoofdstad 30 mei 2013 Ir. Ismaël Daoud Politiek adviseur, Duurzaam bouwen en Energie Kabinet d'evelyne Huytebroeck,

Nadere informatie

Ervaar het duurzame comfort van het nieuwe verwarmen met de Daikin Intergas Hybride.

Ervaar het duurzame comfort van het nieuwe verwarmen met de Daikin Intergas Hybride. minimaal 50% minder co 2 -uitstoot door halvering van uw gasverbruik Ervaar het duurzame comfort van het nieuwe verwarmen met de Daikin Intergas Hybride. Verwarm uw huis zoals u altijd gedaan heeft. Maar

Nadere informatie

Implementatie van een MES systeem

Implementatie van een MES systeem Implementatie van een MES systeem En dus een foutloze fabriek? Nedzink Roel Frissen Industrial Engineer Doel en agenda presentatie Nedzink Waarom MES? Hoe geïmplementeerd? Voorwaarden voor succesvolle

Nadere informatie

525 De energiescore laat toe om de energiezuinigheid van woningen te vergelijken.

525 De energiescore laat toe om de energiezuinigheid van woningen te vergelijken. nummer postnummer Dorps 23 2830 gemeente Willebroek bestemming eengezinswoning type gesloten bebouwing bouwjaar 1918 softwareversie 1.5.2 berekende energiescore (kwh/m²jaar): 525 De energiescore laat toe

Nadere informatie

DE ENERGIEPRESTATIES EN HET BINNENKLIMAAT VAN GEBOUWEN (EPB)

DE ENERGIEPRESTATIES EN HET BINNENKLIMAAT VAN GEBOUWEN (EPB) DE ENERGIEPRESTATIES EN HET BINNENKLIMAAT VAN GEBOUWEN (EPB) Nieuwe ordonnantie aangenomen op 1 juni 2007, van kracht in de loop van 2008 1. WAAROM EEN ORDONNANTIE OVER EPB? In Europa is de bouw verantwoordelijk

Nadere informatie

Openbare verlichting in Avelgem

Openbare verlichting in Avelgem Openbare verlichting in Avelgem Lut Deseyn Schepen van Milieu Lut.deseyn@avelgem.be 1. Inleiding 2. Duiding 2. Het project 3. Kosten en Besparing 5. Opvolging en evaluatie 6. Conclusie 7. Vragen Agenda

Nadere informatie

Cenergie: referenties m.b.t. duurzaam bouwen, onderzoek en EU

Cenergie: referenties m.b.t. duurzaam bouwen, onderzoek en EU Duurzaam bouwen en Europese projecten in de praktijk Departement Leefmilieu, Natuur en Energie (LNE) i.s.m. VVSG en AVCB-VSGB Brussel, Auditorium Maria Baers, 9 oktober 2007 Johan Coolen, productmanager

Nadere informatie

Brandstofcel in Woning- en Utiliteitsbouw

Brandstofcel in Woning- en Utiliteitsbouw Brandstofcel in Woning- en Utiliteitsbouw Leo de Ruijsscher Algemeen directeur De Blaay-Van den Bogaard Raadgevende Ingenieurs Docent TU Delft faculteit Bouwkunde Inleiding Nu de brandstofcel langzaam

Nadere informatie

1E SCHOOL. duurzaam gerenoveerd

1E SCHOOL. duurzaam gerenoveerd 1E SCHOOL duurzaam gerenoveerd DUURZAAM RENOVEREN investeren in MEERVOUDIGE OPBRENGST INHOUD PRESENTATIE 1 Niet duurzame school 2 Duurzaam bouwen & leven 3 Duurzame energie, kleinschalig opgewekt 4 Passief

Nadere informatie

Samen uw risicoprofiel bepalen - Natuurlijke personen

Samen uw risicoprofiel bepalen - Natuurlijke personen Samen uw risicoprofiel bepalen - Natuurlijke personen Beleggen is keuzes maken. Hoe weet u als belegger welk type belegging voor u het meest geschikt is? Hoe vindt u het juiste evenwicht tussen rendement

Nadere informatie

Strak, hedendaags woonproject in Wetteren

Strak, hedendaags woonproject in Wetteren Achttien Augustuslaan 28, 9230 Wetteren Strak, hedendaags woonproject in Wetteren INFO & VERKOOP Keizer Karelstraat 103, 9000 Gent Tel 09 233 15 30 Url www.urbis.be voorwoord voorwoord Geachte heer, mevrouw,

Nadere informatie

energieprestatiecertificaat

energieprestatiecertificaat energieprestatiecertificaat bestaand gebouw met woonfunctie straat Lange Leemstraat nummer 60 bus 3 bestemming appartement type - bouwjaar - softwareversie 9.7.2 berekende energiescore (kwh/m²jaar): 277

Nadere informatie

Laat uw geld zijn vruchten afwerpen. db Renteportefeuille. n Geniet zorgeloos van regelmatige inkomsten

Laat uw geld zijn vruchten afwerpen. db Renteportefeuille. n Geniet zorgeloos van regelmatige inkomsten db Renteportefeuille Laat uw geld zijn vruchten afwerpen n Geniet zorgeloos van regelmatige inkomsten n Dankzij een veilige, transparante en flexibele oplossing n Kwalitatief voor u beheerd door onze specialisten

Nadere informatie

Warmtepompen. Winst voor u, en voor onze aarde. Energiebesparende oplossingen voor bij u thuis

Warmtepompen. Winst voor u, en voor onze aarde. Energiebesparende oplossingen voor bij u thuis Warm water duur zame Ener gie VERWARMING Warmtepompen. Winst voor u, en voor onze aarde Energiebesparende oplossingen voor bij u thuis STIEBEL ELTRON - Systemen voor een laag energieverbruik In de nabije

Nadere informatie

>> Compact én performant >> Maximaal besparen >> Gebruiksvriendelijk

>> Compact én performant >> Maximaal besparen >> Gebruiksvriendelijk ZONNESYSTEMEN HOUT WARMTEPOMPEN CONDENSATIE OLIE/GAS Naneo CONDENSERENDE GASWANDKETEL EASYLIFE De essentie van condensatie >> Compact én performant >> Maximaal besparen >> Gebruiksvriendelijk

Nadere informatie

Vertrek uit pole positie met de KMO inspiratiesessies

Vertrek uit pole positie met de KMO inspiratiesessies Vertrek uit pole positie met de KMO inspiratiesessies September Sociale inspectie? Zo kan het ook: goed voorbereid! Weet u als werkgever welke verschillende soorten inspecties u mag verwachten? Kent u

Nadere informatie

OPLEIDING DUURZAAM GEBOUW: PASSIEF EN (ZEER) LAGE ENERGIE

OPLEIDING DUURZAAM GEBOUW: PASSIEF EN (ZEER) LAGE ENERGIE OPLEIDING DUURZAAM GEBOUW: PASSIEF EN (ZEER) LAGE ENERGIE Dag 1.1 Inleiding LENTE 2013 Stéphan Truong Beheerder van de opleiding voor rekening van Leefmilieu Brussel TRAINING.IBGEBIM@ecorce.be 2 INHOUDSOPGAVE

Nadere informatie

Lucht ARIANEXT NIEUW GAMMA WARMTEPOMPEN

Lucht ARIANEXT NIEUW GAMMA WARMTEPOMPEN Lucht ARIANEXT NIEUW GAMMA WARMTEPOMPEN Persmap Januari 2014 ARIANEXT, EEN COMPLEET GAMMA WARMTEPOMPEN VOOR ENERGIEZUINIGE WONINGEN Chaffoteaux vergroot zijn gamma multi-energiesystemen voor de verwarming

Nadere informatie

DE RYCK Klima. 1 kw primaire energie 2,25 kw warmte. ŋ verlies op motor 10% netto vermogen op WP 34% geeft warmte afvoer verwarmingscircuit

DE RYCK Klima. 1 kw primaire energie 2,25 kw warmte. ŋ verlies op motor 10% netto vermogen op WP 34% geeft warmte afvoer verwarmingscircuit DE RYCK Klima LUWAGAM : pomp lucht-water aangedreven met gasmotor PAUL DE RYCK Werking op laag niveau (buitenlucht min. 0 C) omzetten naar warmte op hoog niveau (buiswater max. 50 C) Serreverwarming buis

Nadere informatie

1. De Belgische Energiecrisis

1. De Belgische Energiecrisis 1. De Belgische Energiecrisis Storm Storm Coöperatieve Westerlo Voorjaar 2014 Najaar/Winter 2009 Inhoud 1. Windpark Westerlo 2. Over Storm 3. De coöperatieve Storm CVBA 4. Groene stroom 5. Volgende stappen

Nadere informatie

Luchtbehandeling 39SQ

Luchtbehandeling 39SQ Luchtbehandeling 39SQ dco E F F I C I E N C Y P L U G & P L A Y L U C H T B E H A N D E L I N G S U N I T FRISSE LUCHT ESSENTIEEL VOOR EEN PRETTIG COMFORT Mensen kunnen enkele weken zonder eten, enkele

Nadere informatie