Optimisme ondanks hindernissen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Optimisme ondanks hindernissen"

Transcriptie

1 Syntrus Achmea Investment Letter 6 April 2013 Optimisme ondanks hindernissen Beleggingsomgeving Zwalkend beleid politici Marktontwikkelingen Markten bestand tegen politieke onrust Vooruitzichten Voorkeur voor aandelen Special Is risicobalans de toekomst voor beleggingsportefeuilles?

2 Zwalkend beleid politici 2 In de VS wint het economisch herstel aan kracht terwijl in Europa de economische groeivooruitzichten matig tot slecht blijven. Het optreden van Europese beleidsmakers helpt hier niet bij. Het noodpakket voor Cyprus kwam met horten en stoten tot stand en leidde tot veel onrust. De door de Europese Commissie voorgestelde belasting voor financiële transacties zal een averechts effect op de groei hebben. Ook de ontstane politieke impasse in Italië als gevolg van de verkiezingen schaadt het vertrouwen. Hierdoor blijft de Eurozone het economisch zorgenkindje. Meer tekenen van herstel Steeds meer seinen staan op groen voor de Amerikaanse economie. De macro-economische cijfers duiden op voortgaand herstel. De huizenmarkt verbetert en de werkloosheid daalt gestaag. Mede hierdoor stijgt het vertrouwen onder consumenten waardoor deze weer meer gaan besteden. Een voorbeeld hiervan is het herstel van de autoverkopen (zie figuur 1). De autoverkopen zijn opgelopen naar ruim 15 miljoen per jaar. Dit aantal is het hoogste niveau in 5 jaar. Figuur 1 Autoverkopen VS (Miljoen) Autoverkopen VS 0 jan-00 jan-02 jan-04 jan-06 jan-08 jan-10 jan-12 Afgaande op de positieve macrocijfers lijkt de private sector weinig last te ondervinden van de politieke onrust uit Washington. De onenigheid tussen Democraten en Republikeinen blijft groot waardoor structurele oplossingen uitblijven. De politieke impasse leidt ertoe dat de Amerikaanse politiek zich vooral bezighoudt met zelf gecreëerde problemen zoals het begrotingsravijn (fiscal cliff) en automatische bezuinigingen (sequestration). Het gevaar bestaat dat deze politieke strubbelingen de reële economie op enig moment negatief beïnvloeden. Italië in verwarring Politieke onenigheid en onzekerheid kenmerken ook Europa. In februari vonden de Italiaanse parlementsverkiezingen plaats. De uitslag gaf een zeer verdeeld electoraat weer. De centrumlinkse kandidaat Bersani haalde een nipte meerderheid in het Huis van Afgevaardigden maar hij heeft geen meerderheid in de Senaat. Meer seinen op groen voor de Amerikaanse economie. Het centrumrechtse blok onder leiding van Berlusconi haalde meer stemmen dan verwacht en de nieuwe 5-sterren beweging van de komiek Grillo werd de grootste partij in Italië met circa 25% van de stemmen. Deze beweging is zeer eurokritisch en weigert samen te werken met de gevestigde orde. Grote verliezer van de verkiezingen was de technocraat Monti die vooral geliefd was in Europese kringen. Vooralsnog is er geen duidelijkheid over de formatie van een regering en zijn nieuwe verkiezingen niet uit te sluiten. Aandacht voor groei Als gevolg van de eurokritische verkiezingsuitslag in Italië en de tegenvallende groeiperspectieven, lijkt de Europese Commissie nu bereid de begrotingsteugels enigszins te laten vieren. De 3%-grens voor het begrotingstekort lijkt hiermee voorzichtig losgelaten te worden. Hierdoor hebben landen langer de tijd om de begroting op orde te krijgen. Dit geldt ook voor Nederland. De werkloosheid loopt op en vertrouwenscijfers blijven laag. Het Nederlands consumentenvertrouwen staat op een historisch dieptepunt (zie figuur 2). Tegenvallende economische groei in Europa blijft één van de grootste risico s. Waar de VS gedeeltelijk uit de problemen groeit, stagneert Europa en de steekt de eurocrisis regelmatig de kop op. Wanneer economische groei langdurig uitblijft, zal dit de verhoudingen in de Eurozone verder onder druk zetten. Er zijn echter een paar lichtpuntjes. Ierland heeft in maart voor het eerst sinds 2010 zelfstandig staatsobligaties met een looptijd van 10 jaar geplaatst. Daarnaast zijn banken in de eurozone begonnen met het terugbetalen van de liquiditeitssteun aan de ECB omdat de situatie op de geld- en kapitaalmarkt is verbeterd. Maar de zwakke aanpak van de eurocrisis door de Europese politici,

3 Figuur 2 Consumentenvertrouwen Nederland Consumentenvertrouwen Nederland -50 apr-86 apr-89 apr-92 apr-95 apr-98 apr-01 apr-04 apr-07 apr-10 geeft weinig vertrouwen. Dit werd weer pijnlijk duidelijk bij de oplossing voor het in financiële problemen verkerende Cyprus. Miscalculatie Cyprus Cyprus heeft zich gevoegd in het rijtje landen dat noodhulp heeft aangevraagd. Door de problemen in de financiële sector en de grote verwevenheid met Griekenland, is Cyprus in financiële moeilijkheden gekomen. Het uiteindelijke noodpakket kwam moeizaam tot stand. In eerste instantie zouden ook depositohouders met een spaartegoed van onder de geraakt worden. Dit veroorzaakte veel ophef en dit plan werd door het Cypriotische parlement weggestemd. Vervolgens werd op het laatste moment een alternatieve oplossing bedacht waarbij de tweede bank van Cyprus, Het vertrouwen van de spaarder is geschaad. Bank Laiki, ontmanteld wordt. De spaarders met een vermogen van onder de blijven nu wel buiten schot. Aandeelhouders, obligatiehouders en houders van de niet-gegarandeerde deposito s zien hun bezit verdampen. Ook de grootste bank van Cyprus, de Bank of Cyprus, zal worden gesaneerd. Daarnaast komen de Eurogroep en het IMF Cyprus met een noodpakket ter waarde van 10 miljard tegemoet. Naast de noodlening moeten diverse hervormingen worden doorgevoerd en worden de belastingen verhoogd. Het was wederom geen sterk optreden van Europese politici. Het vertrouwen van de spaarder werd geschaad. Hierdoor ontstaat besmettingsgevaar van andere perifere landen ondanks de belofte van Europa dat de maatregelen alleen voor Cyprus gelden. Het onhandige politieke optreden komt voort uit de onenigheid tussen landen hoe de eurocrisis opgelost moet worden. Steeds meer Europeanen keren zich tegen de euro en Europese instellingen. Dit werd al duidelijk tijdens de Italiaanse verkiezingen. Maar ook in Duitsland is een anti-euro partij opgericht die wil deelnemen aan de verkiezingen in september. Transactietaks raakt pensioenfondsen Waar in Europa ook de meningen over verdeeld zijn, is de Europese Financiële Transactietaks (FTT). Op 14 februari heeft de Europese Commissie een voorstel gelanceerd. De FTT is een belasting op financiële transacties waarbij derivaten-transacties met 0,01% belast worden en niet-derivatentransacties met 0,1%. Deze tarieven lijken laag maar ze verhullen het feit dat de belasting op iedere schakel in de transactieketen wordt geheven waardoor een stapeling van belasting ontstaat. Door de invoering van nieuwe regelgeving 1, zal het aantal transacties toenemen waardoor de impact van de FTT nog groter wordt. De effectieve belastingdruk is daardoor een veelvoud van de gecommuniceerde tarieven. Elf Europese landen willen deze belasting invoeren vanaf Nederland ziet voorlopig af van deelname. Maar dit betekent niet dat Nederlandse beleggers de belasting volledig kunnen ontlopen. Wanneer een Nederlands pensioenfonds een Duits of Frans aandeel koopt, moet de belasting betaald worden. Ook wanneer de transactie plaatsvindt met een bank in één van de landen die meedoet, wordt de transactie belast. In het verleden hebben landen vaker vergelijkbare belastingen ingevoerd en deze leidden nagenoeg altijd tot lagere handelsvolumes, lagere liquiditeit en een belemmering voor de prijsvorming. De belasting verlaagt ook de economische groei en verhoogt de operationele kosten van financiële instellingen. De Europese Commissie verwacht 30 tot 35 miljard op te halen met deze belasting. De reden voor de Europese Commissie om de belasting in te voeren, is de wens om de financiële sector mee te laten betalen en speculatief gedrag te ontmoedigen. Het tegenovergestelde wordt echter bereikt. De kosten komen uiteindelijk bij de eindbelegger te liggen zoals pensioenfondsen. De Nederlandse Bank schat dat de FTT Nederlandse financiële instellingen 500 miljoen per jaar gaat kosten. Iets minder dan de helft zal afgedragen worden door pensioenfondsen. Andere partijen schatten de kosten nog hoger in. Daarnaast is er geen enkel bewijs dat een dergelijk belasting speculatief gedrag ontmoedigt. Met de FTT zal het beoogde doel niet bereikt worden, de kosten voor financiële instellingen, bedrijven en eindbeleggers zullen omhoog gaan en de economische groei wordt geschaad. Hiermee is de FTT misschien een aantrekkelijke inkomstenbron voor de Europese Commissie maar een grote extra kostenpost voor pensioenfondsen en andere beleggers. 1 Een voorbeeld hiervan is EMIR. EMIR staat voor European Market Infrastructures Regulation en behelst de nieuwe regelgeving omtrent de handel in OTC derivaten. 3

4 Markten bestand tegen politieke onrust 4 De tekenen van economisch herstel en het aanhoudende ruime monetaire beleid, zorgden voor een positief sentiment in het eerste kwartaal. De politieke onzekerheid, zoals de discussie over de automatische bezuinigingen in de VS en de Italiaanse verkiezingen in Europa, konden de pret niet drukken. markten stegen in waarde terwijl kredietwaardige obligaties nauwelijks van hun plaats kwamen. De lage en stabiele renteniveaus resulteerden in lage absolute rendementen. Goed eerste kwartaal markten hebben een mooi eerste kwartaal achter de rug (zie figuur 3). In de VS zette de Dow Jones Industrial Average index zelfs een all time high neer. De combinatie van economisch herstel en kwantitatieve verruiming, zorgt voor een gunstige omgeving voor aandelen. Ook in Europa stegen aandelen in waarde. Renteniveaus in landen met een hoge kredietwaardigheid blijven laag. De Duitse kapitaalmarktrente schommelde rond de 1,5% in het eerste kwartaal. Bij de perifere landen in de eurozone was divergentie waar te nemen. De Spaanse rente-niveaus daalden licht terwijl de Italiaanse opliepen. De Italiaanse verkiezingen waren hier debet aan. De dag na de verkiezingen steeg de Italiaanse 10-jaars rente met ruim 40 bps tot 4,9%. Na deze scherpe stijging daalde deze weer gestaag. Het noodpakket voor Cyprus heeft vooralsnog nauwelijks effect op de renteniveaus van andere perifere landen (zie figuur 4). Door de lage renteniveaus zijn de absolute rendementen bij de vastrentende categorieën laag. Dit is conform onze verwachtingen na de hoge rendementen die in 2012 Figuur 3 Rendementen t/m ultimo maart 2013 Figuur 4 10-jaars rente Italië en Spanje 6% 5,8% 5,6% 5,4% 5,2% 5% 4,8% 4,6% 4,4% 4,2% 4,0% dec-12 Verkiezingen Italië 10-jaars rente Spanje jan-13 Noodpakket Cyprus 10-jaars rente Italië feb-13 mrt-13 behaald zijn. Investment grade bedrijfsobligaties stegen licht in waarde gedurende het eerste kwartaal. Global high yield liet een hoger rendement noteren doordat de risico-opslag verder inkwam. Schuld uit opkomende markten (EMD) daarentegen gaf terrein prijs. Zowel de risico-opslag als de referentierente steeg. Binnen grondstoffen was een divers beeld waar te nemen. Energiegerelateerde grondstoffen stegen in waarde terwijl de andere subsectoren, zoals de edelmetalen, onder druk stonden. De goudprijs daalde met bijna 5% ondanks de aanhoudende wereldwijde monetaire verruiming. De valutamarkten blijven volatiel. Nadat de euro in januari nog apprecieerde, werd vervolgens de daling ingezet. De Italiaanse verkiezingen en het noodpakket voor Cyprus wakkerden de onrust omtrent de euro weer aan waardoor deze tot onder de 1,30 daalde ten opzichte van de Amerikaanse dollar. De Japanse yen en het Britse pond blijven ook zwak vanwege de anticipatie op ruimer monetair beleid in beide landen. 12% 10% 10,5% Rendement YTD t/m 31 maart % 6% 6,9% 4% 2% 0% 0,3% 0,5% 0,1% 0,6% 1,4% 0,6% -2% -0,5% -4% VS (USD) Europa (LC) Opkomende markten (LC) Eurozone Duitsland Italië (EUR) Global High Yield (USD) -2,3% Emerging Market Debt (USD) (USD)

5 Voorkeur voor aandelen Gegeven het lage renteniveau en gedaalde risicopremies voor de diverse vormen van krediet, blijven aandelen de voorkeur genieten boven de andere beleggingscategorieën. Economisch herstel gecombineerd met een ruim monetair beleid zijn de ingrediënten voor verdere koersstijgingen. Op korte termijn verwachten we wel enige consolidatie. Maar op middellange termijn worden aandelen ondersteund door aantrekkelijke waarderingen. We handhaven de overwegingen op aandelen opkomende markten ten koste van Europese staatsobligaties. Waardering helpt De gunstige macro-economische ontwikkelingen en het ruime monetaire beleid zorgden voor een positief klimaat voor aandelen in het eerste kwartaal. We verwachten dat deze trend doorzet. Vooral in de VS is sprake van een economische opleving en wereldwijd staan de centrale banken nog steeds in verruimingsmodus. Dit ruime monetaire beleid zal gedurende 2013 niet substantieel veranderen. Ook waarderingstechnisch genieten aandelen de voorkeur. Vooral in Europa en de opkomende markten zijn de waarderingen aantrekkelijk. Hierdoor zijn de middellange termijn vooruitzichten gunstig. Wel verwachten we op korte termijn enige consolidatie op de aandelenmarkten. Voor de meeste vastrentende categorieën geldt het tegenovergestelde. Door de lage effectieve renteniveaus zijn de verwachte rendementen laag. Vooral voor staatsobligaties van kernlanden is het opwaarts potentieel beperkt. We verwachten wel dat de renteniveaus op deze staatsobligaties op korte termijn laag blijven aangezien de eurocrisis nog voortwoekert. Afbouw global high yield De afgelopen maanden hebben we de overweging in global high yield in stapjes verlaagd. Sinds het aangaan van de overweging is de risico-opslag op global high fors gedaald van circa 800 bps. in oktober 2011 tot onder de 500 bps. nu. Dit niveau komt overeen met het historisch gemiddelde waardoor van een extreme onderwaardering geen sprake meer is. Ondanks dat we verwachten dat de risicoopslag laag blijft, zien we maar beperkte ruimte voor het verder dalen van de risico-opslag. Opkomende markten aantrekkelijk Momenteel adviseren we een overweging van aandelen opkomende markten ten koste van Europese staatsobligaties. Het rendement op aandelen opkomende markten is achter gebleven bij het rendement op andere aandelenregio s. Dit komt vooral door de tegenvallende rendementen op de Chinese en Koreaanse aandelenmarkt. Desalniettemin verwachten we voor de middellange termijn aantrekkelijke rendementen en verwachten we dat opkomende markten kunnen profiteren van de aantrekkende wereldeconomie. De voor de cyclus gecorrigeerde koers/winstverhouding bedraagt circa 12 voor deze regio. Dit niveau is lager dan het historisch gemiddelde van circa 16. Voor de middellange termijn verwachten we dan ook een rendement van bijna 9%. 5 Figuur 5 DAA verwachtingen (ultimo maart 2013) Bron: Syntrus Achmea Beleggingscategorie Negatief Positief DAA Toelichting Emerging Markets 8,75% Aantrekkelijk verwacht rendement Europa 8,25% Aantrekkelijk verwacht rendement maar grote regiospecifieke risico s VS (USD) 7,75% Aantrekkelijk verwacht rendement maar relatief dure regio Global High Yield (EUR hedged) 3,75% Gemiddelde risico-opslag maar lage yield Niet-kernlanden Euro Staat 3,75% Aantrekkelijke yield maar ook hoog (politiek) risico Emerging Market debt (EUR hedged) 4,25% Gemiddelde risico-opslag maar lage yield Commodities (USD) 8,25% Rendementsverwachting positief maar veruit hoogste volatiliteit Japan (JPY) 5,50% Rendementsverwachting positief maar volatieler dan andere regio s Investment Grade Credit Euro 1,75% Gemiddelde risico-opslag maar lage yield Kasgeld EUR 0,50% Zeer lage rentevergoeding Inflation Linked Bonds Euro 0,25% Lage rendementsverwachting door lage reële rente Kernlanden Euro Staat 0,00% Historisch lage renteniveaus bieden geen bescherming tegen de risico s Deze tabel vat de visie samen die ten grondslag ligt aan de Dynamische Asset Allocatie (DAA). De verwachte rendementen zijn gemiddeldes en hebben betrekking op de middellange termijn (3-5 jaar). De aantrekkelijkheid van de beleggingscategorieën komt tot stand op basis van zowel rendement als risico.

6 Is risicobalans de toekomst voor beleggingsportefeuilles? 6 In de jaren voorafgaand aan de kredietcrisis is veel werk gemaakt van het spreiden van de beleggingsportefeuille over verschillende beleggingscategorieën. Veel beleggers waanden zich hierdoor veilig voor dalingen op de financiële markten. Echter, tijdens de kredietcrisis bleken veel beleggingen gevoelig voor dezelfde soort macro-economische schokken. De veronderstelde goede portefeuillediversificatie werd daarmee ter discussie gesteld. In reactie hierop ging men op zoek naar methodes om de diversificatie te verbeteren om zo de robuustheid van de portefeuille te verbeteren. In deze special wordt een alternatieve methode toegelicht waarbij de portefeuilleallocatie plaatsvindt op basis van risicogewichten. Is dit alternatief echt een verbetering? Toenemende interesse Door de zoektocht naar robuustere portefeuilles is er de laatste tijd toenemende aandacht voor risicobronnen. Dit zijn de onderliggende systematische drijvers van het rendement zoals de aandelenrisicopremie, duratie, kredietrisico en inflatie. Mede op basis hiervan zijn alternatieve portefeuilleconstructiemethodes ontwikkeld die een betere diversificatie nastreven. Eén van de ideeën dat volop in de belangstelling staat, is een portefeuilleconstructie op basis van risicogewichten in plaats van kapitaalgewichten. Als maatstaf voor risico wordt om praktische redenen meestal gebruik gemaakt van de marktvolatiliteit. Het bekendste risicoallocatie concept is risk parity. Dit is te vertalen als risicopariteit of risicobalans. Hoewel de term risk parity pas in 2005 werd geïntroduceerd 2, zijn de ideeën achter het concept al veel ouder. Beleggers experimenteren al decennia lang met risicoallocatie en het aanbrengen van risicobalans in de portefeuille. In de loop der jaren zijn er verschillende varianten van dit concept ontstaan. Wat deze echter allemaal gemeen hebben, is het streven naar een betere portefeuillediversificatie door te sturen op een evenwichtige risicoallocatie. Historisch gezien blijkt een dergelijke risicobalansportefeuille robuuster met een grotere efficiëntie (hogere Sharpe ratio 3 ) dan een conventionele portefeuille. Hierdoor heeft dit concept in vooral de Verenigde Staten en Scandinavië een grote vlucht genomen, maar de laatste tijd neemt ook in Nederland de interesse toe. Een conventionele portefeuille wordt gedomineerd door aandelenrisico. Een conventionele portefeuille Om het concept risicobalans goed voor het voetlicht te brengen, beginnen we met een toelichting op de conventionele portefeuilleconstructiemethode. Een conventionele portefeuille wordt, binnen bepaalde randvoorwaarden, geoptimaliseerd op basis van (verwachte) rendementen en risico s. Deze aanpak resulteert in portefeuilles met een relatief hoog gewicht voor aandelen. Het hoge aandelengewicht is meestal een noodzakelijk gevolg van de rendementsdoelstelling van de belegger. Dit betekent echter ook dat zowel het risico (volatiliteit en drawdowns 4 ) als het rendement van een traditionele portefeuille wordt gedomineerd door aandelen. Uit analyses blijkt dat bij conventionele portefeuilles 60% of meer van de portefeuillevolatiliteit is toe te schrijven aan aandelen. Een conventionele portefeuille is daarmee een risicogeconcentreerde portefeuille. Dit betekent dat wanneer aandelen het goed doen, de hele conventionele portefeuille het goed doet zoals eind jaren negentig. Vallen de rendementen op aandelen echter tegen dan blijft ook het rendement van een conventionele portefeuille achter zoals in de periode 2001/2002. Door deze afhankelijkheid van aandelen is een conventionele portefeuille ook sterk afhankelijk van de economische omstandigheden. Vooral in periodes waarin de economische groei positief verrast en/of de inflatie meevalt, blijken conventionele portefeuilles het goed te doen. In figuur 6 wordt dit geïllustreerd aan de hand van een vereenvoudigd voorbeeld met vier liquide beleggingscategorieën. Uit de figuur blijkt dat het aandelengewicht van 45% verantwoordelijk is voor bijna 74% van de volatiliteit (risico) in de portefeuille. Dit maakt de portefeuille erg gevoelig voor schokken in de aandelenmarkt. 2. Zie Qian, Edward, Risk Parity Portfolios: Efficient Portfolios through True Diversification, PanAgora Asset Management, september De Sharpe ratio geeft de verhouding weer tussen het excess rendement boven de risicovrije rentevoet en de volatiliteit. Het is dus het risicogecorrigeerde rendement. De Sharpe ratio wordt veel gebruikt als maatstaf voor het meten van de efficiëntie van een beleggingsportefeuille. 4. De drawdown geeft het maximaal verlies weer van piek naar dal.

7 Figuur 6 Conventionele portefeuille: de kapitaalallocatie resulteert in een geconcentreerde risicoallocatie Kapitaalallocatie 3% 45% 20% 32% Risicoallocatie 73,5% 0,8% 16% 9,7% Visiearm maar efficiënter De keuze voor gelijke risicogewichten is het gevolg van het bewust uitsluiten van marktverwachtingen en het streven naar optimale diversificatie. Door de evenwichtige risicoallocatie, krijgen beleggingscategorieën met een relatief hoog risico een laag kapitaalgewicht en beleggingscategorieën met een laag risico een hoog kapitaalgewicht. In figuur 7 wordt één en ander geïllustreerd voor een portefeuille bestaande uit vier beleggingscategorieën. De beleggingscategorieën worden meestal zodanig gekozen dat het risico evenwichtig is verdeeld over beleggingen die het goed doen wanneer de groei tegenvalt (vooral staatsobligaties), de groei meevalt (vooral aandelen en bedrijfsobligaties) en bescherming bieden tegen inflatie (inflatie gerelateerde obligaties en grondstoffen). In de praktijk betekent dit dat het kapitaalgewicht van aandelen lager is dan in een conventionele portefeuille gebruikelijk is. Uit historisch onderzoek blijkt dat hierdoor de risicogebalanceerde portefeuille beter gediversifieerd is, een lager risico (volatiliteit) heeft en robuuster (lagere drawdowns) is dan een conventionele portefeuille. Ook blijkt dat een risicogebalanceerde portefeuille efficiënter (een hogere Sharpe ratio) is dan een conventionele portefeuille. Hier staat echter tegenover dat het verwachte rendement voor een risicobalansportefeuille door het hoge gewicht naar laag risicovolle beleggingen lager is dan voor een conventionele portefeuille. Figuur 7 Risicobalansportefeuille: van gebalanceerde risicoallocatie naar kapitaalallocatie De risicobalansportefeuille De risicogebalanceerde portefeuille volgt een andere route. Deze portefeuille verbetert de diversificatie door de sterke afhankelijkheid van de portefeuillerisico s en portefeuillerendement van aandelen en gunstige economische omstandigheden te doorbreken. Bij een risicobalansportefeuille vormt het risicoprofiel van de beleggingscategorie de belangrijkste inputvariabele bij de portefeuilleconstructie 5. Op basis daarvan worden de portefeuillegewichten zodanig vastgesteld dat iedere beleggingscategorie 6 een gelijke bijdrage levert aan het portefeuillerisico. Er worden dus geen rendementsverwachtingen gebruikt en er vinden ook geen optimalisaties plaats op basis van bijvoorbeeld economische scenario s. 5. Naast een risicomaatstaf (meestal de volatiliteit) kunnen ook nog de correlaties worden meegenomen. Dat is echter niet noodzakelijk. 6. Het begrip beleggingscategorie is breed en kan hier zowel een traditionele beleggingscategorie, een overkoepelende risicofactor of een economische omgeving omvatten. De keuze voor de invulling van de beleggingscategorieën is één van de belangrijkste beslissingen bij het sturen op risicogewichten. Risicoallocatie 25% 25% 25% 25% Kapitaalallocatie Rendement risicobalansportefeuille verhogen Bij een conventionele portefeuilleconstructie resulteert de rendementseis van de belegger in extra concentratie in de portefeuille. Het gewicht van risicovolle beleggingen met een hoog verwacht rendement wordt verhoogd ten koste van het gewicht van minder risicovolle beleggingen. De concentratie in de portefeuille neemt hierdoor verder toe. De meeste aanbieders van risicogebalanceerde portefeuilles lossen het gebrek aan rendement echter op een andere manier op. De hoge Sharpe ratio van een risicobalansportefeuille gaat gepaard met een laag risico. Dat maakt het mogelijk om de portefeuille op te schalen naar het gewenste risico-/rendementsprofiel. Dit schalen van de portefeuille vereist het gebruik van leverage (financiële hefboom) en derivaten 7. Dit is controversieel en onderwerp van discussie tussen voor- en tegenstanders. Voorstanders wijzen erop dat de volatiliteit en de staartrisico s van de risicobalans portefeuille beperkt zijn waardoor de risico s van een beperkt gebruik van leverage beheersbaar zijn. De leverage vergroot het risico en rendement van de portefeuille nagenoeg lineair waardoor de gunstige risico-/rendementsverhouding van de portefeuille gehandhaafd blijft. Dit betekent dat de risicobalansportefeuille ook na leverage efficiënter is dan een conventionele portefeuille. Tegenstanders vrezen dat door het gebruik van leverage de (verborgen) staartrisico s te veel worden opgeblazen. Per saldo worden bij een risicobalansportefeuille de concentratierisico s van een conventionele portefeuille ingeruild voor de risico s die gepaard gaan met het gebruik van leverage. Eén en ander wordt op een vereenvoudigde manier weergegeven in figuur Met behulp van derivaten (vooral futures) wordt een grotere exposure naar bepaalde markten opgebouwd dan er aan kapitaal in onderpand wordt aangehouden. 17,4% 16,9% 34,2% 31,4% 7

8 8 Meer efficiëntie en robuustheid door risicobalans. De optimale portefeuille is de portefeuille met de hoogste Sharpe ratio. Om een hoger rendement te halen heeft een belegger twee keuzes; het verlagen van de efficiëntie door het verhogen van de concentratie of het behouden van de efficiëntie en de portefeuille opschalen met leverage. Figuur8 De uitruil tussen leverage risico en concentratierisico Bron: Syntrus Achmea Rendement Risico vrije rente Risk Parity Portefeuille zonder Leverage Optimale portefeuille (Mean Variance) Efficiënte Grenslijn Risk Parity Portefeuille met Leverage Conventionele portefeuille Risico Leverage Concentratie Er zijn echter manieren om de noodzaak voor het gebruik van leverage te verminderen. Zo kan de efficiëntie en het verwacht rendement worden verhoogd door het toevoegen van (alternatieve) risicopremies 8 die nog ontbreken in de gangbare risicobalansportefeuilles. Risico s Een risicobalansportefeuille is niet zonder risico. Doordat het portefeuillerendement afhangt van marktbeta s (vergoeding voor systematisch risico) zijn periodes met 8. Denk aan categorieën als vastgoed maar ook aan alternatieve risicopremies als momentum, value en low volatility bij bijvoorbeeld aandelen. negatieve absolute rendementen niet te vermijden. Ook zijn er periodes waarin een risicobalansportefeuille achter blijft bij een conventionele portefeuille. Een risicogebalanceerde portefeuille is, mede door het gebruik van leverage, vooral kwetsbaar voor een onverwachte stijging van de korte rente. In dergelijke periodes worden vrijwel alle beleggingscategorieën geraakt waardoor diversificatie nauwelijks werkt. In periodes waarin de risicogecorrigeerde rendementsverwachting voor aandelen fors hoger is dan voor obligaties, zal de risicobalansportefeuille achter blijven bij een conventionele portefeuille. Deze periodes van underperformance kunnen lang duren. Gegeven de historisch lage rente wordt er momenteel veel gediscussieerd of dit wel het moment is om in te stappen in een portefeuille met een hoge allocatie naar obligaties. Conclusie Uit onderzoek blijkt dat aspecten van risicogebalanceerd beleggen interessante aanknopingspunten biedt om de conventionele portefeuilleconstructie te verbeteren. Het aanbrengen van risicobalans in de portefeuille kan tot een betere diversificatie en tot hogere Sharpe ratio s leiden. Het expliciet sturen op risico s en risicofactoren en de portefeuilleconstructie minder afhankelijk maken van de verwachtingen is daardoor een potentieel aantrekkelijke aanpak voor pensioenfondsen. Het lost echter niet alle problemen op. Ook een risicogebalanceerde portefeuille blijft afhankelijk van marktrendementen. Periodes met negatieve rendementen zijn ook dan niet te voorkomen. Daarnaast is er het probleem dat bij deze aanpak het verwachte rendement wel eens te laag kan zijn voor een pensioenfonds ondanks dat de efficiëntie van de portefeuille hoog is. Traditioneel wordt dit door aanbieders van risicobalansportefeuilles opgelost door de portefeuille met behulp van leverage op te schalen naar het gewenste risico-/rendementsprofiel. Maar de risico s verbonden met het gebruik van leverage verdienen aandacht. Goede beheersing hiervan is essentieel. Syntrus Achmea onderzoekt momenteel hoe de positieve risicobalansaspecten, zoals robuustheid en efficiëntie, in beleggingsportefeuilles van pensioenfondsen geïmplementeerd kunnen worden. Disclaimer De in deze publicatie aangeboden informatie is bedoeld als informatie in algemene zin en mag niet worden beschouwd als een op uw situatie toegespitst advies. Syntrus Achmea heeft de inhoud van deze publicatie met de grootst mogelijke zorgvuldigheid samengesteld en zich gebaseerd op betrouwbaar geachte informatiebronnen. Er wordt echter nooit garantie of verklaring gegeven over de juistheid en volledigheid van die informatie, noch uitdrukkelijk, noch stilzwijgend. Aan de verstrekte informatie, aanbevelingen en berekende waardes kunnen geen rechten worden ontleend. De verstrekte informatie is uitsluitend indicatief en aan verandering onderhevig. Opinies, feiten en meningen kunnen zonder nadere aankondiging worden gewijzigd. Colofon Meer Weten? Neem dan contact op met uw fondsmanager of Account-CIO. De Syntrus Achmea Investment Letter is een uitgave van de afdeling Investment Strategy van Syntrus Achmea.

ABN AMRO. verzekeringen. Marktontwikkelingen & vooruitzichten. Portefeuilleverdeling & fondsselectie. Rendement. Profielfonds 3. Tweede kwartaal 2012

ABN AMRO. verzekeringen. Marktontwikkelingen & vooruitzichten. Portefeuilleverdeling & fondsselectie. Rendement. Profielfonds 3. Tweede kwartaal 2012 ABN AMRO verzekeringen Profielfonds 3 Tweede kwartaal 2012 Marktontwikkelingen & vooruitzichten Volgens recente signalen vertoont de mondiale economie tekenen van verzwakking. Tegelijkertijd nemen de risico

Nadere informatie

Risico pariteit -1- 1 Aandelen Wereldwijd Ontwikkelde Markten - MSCI World Index MSCI Daily Net TR World Euro, Aandelen Wereldwijd

Risico pariteit -1- 1 Aandelen Wereldwijd Ontwikkelde Markten - MSCI World Index MSCI Daily Net TR World Euro, Aandelen Wereldwijd Risico pariteit Risico pariteit is een techniek die wordt ingezet om de risico s in een beleggingsportefeuille te reduceren. Sinds 2008 heeft risico pariteit om drie redenen veel aandacht gekregen: 1.

Nadere informatie

Persbericht ABP, eerste halfjaar 2008

Persbericht ABP, eerste halfjaar 2008 Persbericht ABP, eerste halfjaar 2008 Hoofdpunten Rendement over eerste helft 2008 is 5,1%. De dekkingsgraad is medio 2008 uitgekomen op 132%. De kredietcrisis eist zijn tol. Vooral aandelen en onroerend

Nadere informatie

Beleggingsthema s 2016. What a difference a day makes (1975), Dinah Washington

Beleggingsthema s 2016. What a difference a day makes (1975), Dinah Washington Beleggingsthema s 2016 What a difference a day makes (1975), Dinah Washington Inleiding De dagen die in 2015 het verschil maakten, zijn de dagen waarop centrale bankiers uitspraken deden, what a difference

Nadere informatie

Oktober 2015. Macro & Markten. 1. Rente en conjunctuur :

Oktober 2015. Macro & Markten. 1. Rente en conjunctuur : Oktober 2015 Macro & Markten 1. Rente en conjunctuur : VS Zoals al aangegeven in ons vorig bulletin heeft de Amerikaanse centrale bank FED de beleidsrente niet verhoogd. Maar goed ook, want naderhand werden

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam

Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Deelnemersvergadering Arthur van der Wal Nieuwegein, 28 september 2006 Agenda < Huidig Mandaat bij ING IM < Performance, Beleid en Vooruitzichten < Financieel Toetsingskader

Nadere informatie

NN First Class Balanced Return Fund

NN First Class Balanced Return Fund NN First Class Balanced Return Fund Alle Fonds onder de loep cijfers zijn per 31/03/015 Het NN First Class Balanced Return Fonds won in het eerste kwartaal 8,9% Zeer sterke performances van aandelen en

Nadere informatie

Dekkingsgraad 121,8% per 30 september 2012, toename van 9,3%-punt ten opzichte van 30 juni 2012.

Dekkingsgraad 121,8% per 30 september 2012, toename van 9,3%-punt ten opzichte van 30 juni 2012. Kwartaalbericht 2012 Samenvatting 121,8% per 30 september 2012, toename van 9,3%-punt ten opzichte van 30 juni 2012. Meer informatie over de dekkingsgraad vindt u op de website. Beleggingsrendement 4,2%

Nadere informatie

Marktwaardedekkingsgraad per 31 maart 2014: 128,6%, een toename van 3,3%-punt ten opzichte van 31 december 2013.

Marktwaardedekkingsgraad per 31 maart 2014: 128,6%, een toename van 3,3%-punt ten opzichte van 31 december 2013. Kwartaalbericht 2014 Samenvatting Marktwaardedekkingsgraad per 31 maart 2014: 128,6%, een toename van 3,3%-punt ten opzichte van 31 december 2013. Meer informatie vindt u op de website. Beleggingsrendement

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal 2015-1 april 2015 t/m 30 juni 2015. Samenvatting:

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal 2015-1 april 2015 t/m 30 juni 2015. Samenvatting: Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Tweede kwartaal 2015-1 april 2015 t/m 30 juni 2015 Samenvatting: De maandelijkse nominale dekkingsgraad is fors gestegen van 105,7% naar 115,4%. Dit komt

Nadere informatie

NN First Class Return Fund

NN First Class Return Fund NN First Class Return Fund Fonds onder de loep Alle cijfers zijn per 30/06/015 Het NN First Class Return Fund leverde in het tweede kwartaal 1,7% in De wereldeconomie vertraagde sterk, aandelen begonnen

Nadere informatie

BEHEERSVERSLAG TRANSPARANTINVEST 4/3/2015. Macro & Markten, strategie. 1. Rente en conjunctuur : EUROPA

BEHEERSVERSLAG TRANSPARANTINVEST 4/3/2015. Macro & Markten, strategie. 1. Rente en conjunctuur : EUROPA BEHEERSVERSLAG TRANSPARANTINVEST 4/3/15 Macro & Markten, strategie 1. Rente en conjunctuur : EUROPA De Europese rentevoeten zijn historisch laag, zowel op het korte als op het lange einde, en geven de

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Vierde kwartaal 2014-1 oktober 2014 t/m 31 december 2014

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Vierde kwartaal 2014-1 oktober 2014 t/m 31 december 2014 Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Vierde kwartaal 2014-1 oktober 2014 t/m 31 december 2014 Samenvatting: dalende euro en dalende rente Nominale dekkingsgraad gedaald van 117,4% naar 115,1%

Nadere informatie

Update april 2015 Beleggen

Update april 2015 Beleggen Update april 2015 Beleggen Laag, lager, laagst In mijn vorige column schreef ik over de actie van de ECB, die 22 januari jongstleden werd aangekondigd, om maandelijks 60 miljard Euro aan obligaties op

Nadere informatie

Bericht 3 e kwartaal September 2014

Bericht 3 e kwartaal September 2014 Bericht 3 e kwartaal September 2014 Providence Capital NV is geregistreerd als beleggingsonderneming bij de Autoriteit Financiële Markten (AFM) en legt zich onder meer toe op het verrichten van vermogensbeheer

Nadere informatie

QE in de eurozone: bezit van de zaak, einde van het vermaak?

QE in de eurozone: bezit van de zaak, einde van het vermaak? QE in de eurozone: bezit van de zaak, einde van het vermaak? Komt er QE in de eurozone? Sinds enige maanden wordt er op de financiële markten gezinspeeld op het opkopen van staatsobligaties door de Europese

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Deelnemersvergadering

Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Deelnemersvergadering Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Deelnemersvergadering Arthur van der Wal Matthijs Claessens 30 september 2010 www.ingim.com Agenda Huidig mandaat bij ING IM Performance, beleid en vooruitzichten

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Eerste kwartaal 2014-1 januari 2014 t/m 31 maart 2014. Samenvatting: stijgende aandelen

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Eerste kwartaal 2014-1 januari 2014 t/m 31 maart 2014. Samenvatting: stijgende aandelen Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Eerste kwartaal 2014-1 januari 2014 t/m 31 maart 2014 Samenvatting: stijgende aandelen Nominale dekkingsgraad gestegen van 123,0% naar 123,6% Reële dekkingsgraad

Nadere informatie

NN First Class Return Fund

NN First Class Return Fund NN First Class Return Fund Fonds onder de loep Alle cijfers zijn per 30/09/015 Het NN First Class Return Fund verloor in het derde kwartaal 9,6% Het kwartaal werd gekenmerkt door winstnemingen na een positieve

Nadere informatie

Déjà vu. Syntrus Achmea Investment Letter. Beleggingsomgeving & Marktontwikkelingen. Vooruitzichten. Special. Verrassingen in 2014

Déjà vu. Syntrus Achmea Investment Letter. Beleggingsomgeving & Marktontwikkelingen. Vooruitzichten. Special. Verrassingen in 2014 Syntrus Achmea Investment Letter 9 December 2013 Déjà vu Beleggingsomgeving & Marktontwikkelingen Jaar van het aandeel 2 5 6 Vooruitzichten Gematigde verwachtingen Special Verrassingen in 2014 Jaar van

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Huntsman Rozenburg Beleggingsplan 2011

Stichting Pensioenfonds Huntsman Rozenburg Beleggingsplan 2011 Stichting Pensioenfonds Huntsman Rozenburg Beleggingsplan 2011 April 2011 ING Investment Management / ICS Inleiding Jaarlijks stelt het Bestuur van de Stichting Pensioenfonds Huntsman Rozenburg (Huntsman)

Nadere informatie

DOUBLEDIVIDEND OUTLOOK 2015 KWALITEIT ONAFHANKELIJK BETROKKEN

DOUBLEDIVIDEND OUTLOOK 2015 KWALITEIT ONAFHANKELIJK BETROKKEN DOUBLEDIVIDEND OUTLOOK 2015 KWALITEIT ONAFHANKELIJK BETROKKEN DECEMBER 2014 1. Economie VS blijg anker Het IMF verwacht een wereldwijde economische groei van 3,8% in 2015 Met een verwachte economische

Nadere informatie

Jaarlijks gemiddeld Cumulatief vanaf 1970 2008 Q2 2008 Q1 2008 Q4 2007 Q3 2007 Q2 2007 Dekkingsgraad (kwartaalultimo) 143% 137% 148% 153% 153%

Jaarlijks gemiddeld Cumulatief vanaf 1970 2008 Q2 2008 Q1 2008 Q4 2007 Q3 2007 Q2 2007 Dekkingsgraad (kwartaalultimo) 143% 137% 148% 153% 153% Kwartaalbericht 2e kwartaal 2008 Dekkingsgraad op 143% Rendement 0,2% in tweede kwartaal Belegd vermogen 86,3 miljard Klein positief resultaat in moeilijke markt In het tweede kwartaal is een totaalrendement

Nadere informatie

Markten in greep ruim geldbeleid. Syntrus Achmea Investment Letter. Beleggingsomgeving. Marktontwikkelingen. Vooruitzichten.

Markten in greep ruim geldbeleid. Syntrus Achmea Investment Letter. Beleggingsomgeving. Marktontwikkelingen. Vooruitzichten. Syntrus Achmea Investment Letter 7 Juni 2013 Markten in greep ruim geldbeleid Beleggingsomgeving Monetair beleid op volle toeren 2 4 5 6 Marktontwikkelingen Zoektocht naar rendement houdt aan Vooruitzichten

Nadere informatie

Visie 2016 BNG Vermogensbeheer. Ronald Balk 12 november 2015 Muntgebouw Utrecht

Visie 2016 BNG Vermogensbeheer. Ronald Balk 12 november 2015 Muntgebouw Utrecht Visie 2016 BNG Vermogensbeheer Ronald Balk 12 november 2015 Muntgebouw Utrecht Het beeld van 2015: de beurzen Het is niet altijd wat het lijkt -43% van top naar bodem 2 de schandalen Het is niet altijd

Nadere informatie

Verder gaan is elke stap zorgvuldig zetten.

Verder gaan is elke stap zorgvuldig zetten. Integrale aanpak Verder gaan is elke stap zorgvuldig zetten. Integrale aanpak Risicobeheersing staat aan de basis van elk beleggingsbeleid. Omdat het renterisico het belangrijkste risico voor pensioenfondsen

Nadere informatie

Care IS klantbijeenkomst. Hotel Van der Valk april 2016

Care IS klantbijeenkomst. Hotel Van der Valk april 2016 Care IS klantbijeenkomst Hotel Van der Valk april 2016 Welkom! Wij heten u van harte welkom 2 Programma 19.00 uur - Ontvangst 19.30 uur - Opening 19.40 uur - Impact lage olieprijs 20.00 uur - Pauze 20.10

Nadere informatie

De marktwaardedekkingsgraad per 30 juni 2015 was 135,1%. Dit is een toename van 5,7% ten opzichte van 31 maart 2015.

De marktwaardedekkingsgraad per 30 juni 2015 was 135,1%. Dit is een toename van 5,7% ten opzichte van 31 maart 2015. Kwartaalbericht 2015 Samenvatting De marktwaardedekkingsgraad per 30 juni 2015 was 135,1%. Dit is een toename van 5,7% ten opzichte van 31 maart 2015. De reële dekkingsgraad ultimo tweede kwartaal was

Nadere informatie

Persbericht. Kwartaalbericht: vierde kwartaal 2011

Persbericht. Kwartaalbericht: vierde kwartaal 2011 Persbericht Kwartaalbericht: vierde kwartaal 2011 Hoofdpunten: Dekkingsgraad van 94% is te laag: aanvullende maatregelen nodig Beschikbaar vermogen stijgt met ruim 11 miljard Door gedaalde rente nemen

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Deelnemersvergadering

Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Deelnemersvergadering Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Deelnemersvergadering Arthur van der Wal Anna Timmermans 27 september 2007 www.ingim.com Agenda Huidig Mandaat bij ING IM Performance, Beleid en Vooruitzichten 2 Huidig

Nadere informatie

Asset & Liability Management

Asset & Liability Management Asset & Liability Management Verder gaan is de juiste balans vinden. ALM: inzicht in risico s Zorgen voor balans tussen pensioenverplichtingen en de opbouw van het pensioenvermogen. Het is een kerntaak

Nadere informatie

Maandbericht Beleggen April 2015

Maandbericht Beleggen April 2015 ING Investment Office Publicatiedatum: 22 april 2015 Maandbericht Beleggen April 2015 maart april + Assetallocatie Aandelen Vastgoed Grondstoffen Alternatieve beleggingen Obligaties Regioallocatie Noord-Amerika

Nadere informatie

Interpolis Obligaties 4e kwartaal 2013

Interpolis Obligaties 4e kwartaal 2013 Interpolis Obligaties 4e kwartaal 2013 Gedurende het slotkwartaal van 2013 heeft de ECB ervoor gekozen om het monetaire beleid verder te verruimen. De reden hiervoor was onder meer een verrassend lage

Nadere informatie

AEGON Equity Fund. vierde kwartaal 2006

AEGON Equity Fund. vierde kwartaal 2006 Profiel Het AEGON Equity Fund is een besloten fonds voor gemene rekening, waarin verzekeringsrelaties van AEGON kunnen participeren. Het AEGON Equity Fund belegt wereldwijd in aandelen met de nadruk op

Nadere informatie

ABN AMRO. verzekeringen. Marktontwikkelingen & vooruitzichten. Portefeuilleverdeling & fondsselectie. Rendement. Profielfonds 1. Derde kwartaal 2012

ABN AMRO. verzekeringen. Marktontwikkelingen & vooruitzichten. Portefeuilleverdeling & fondsselectie. Rendement. Profielfonds 1. Derde kwartaal 2012 ABN AMRO verzekeringen Profielfonds 1 Derde kwartaal 2012 Marktontwikkelingen & vooruitzichten De plannen van de ECB hebben hun uitwerking op de financiële markten niet gemist. De rente op de obligatiemarkten

Nadere informatie

Informatie over beleggingen in de prepensioneringsregeling

Informatie over beleggingen in de prepensioneringsregeling Informatie over beleggingen in de prepensioneringsregeling Heeft u vragen over dit beleggingsverslag of over de prepensioneringsregeling? Neemt u dan gerust contact op met onze Klantenservice. De contactgegevens

Nadere informatie

Rapportage derde kwartaal 2015 Volendam, 16 oktober 2015

Rapportage derde kwartaal 2015 Volendam, 16 oktober 2015 Rapportage derde kwartaal 2015 Volendam, 16 oktober 2015 Samenvatting Hoofdpunten In het derde kwartaal zorgden twijfels over de houdbaarheid van de economische groei in China voor onrust op de financiële

Nadere informatie

Vraag en antwoord: waarom beleggen in staatsobligaties?

Vraag en antwoord: waarom beleggen in staatsobligaties? ING Investment Office Publicatiedatum: 13 maart 2014 Vraag en antwoord: waarom beleggen in staatsobligaties? In onze beleggingsvisie op 2014 ( Visie 2014: minder crisis, meer groei ) kunt u lezen dat we

Nadere informatie

Marktwaarde van de pensioenverplichtingen in het derde kwartaal gestegen van 16.893 miljoen naar 17.810 miljoen ( 15.008 miljoen ultimo Q4 2013).

Marktwaarde van de pensioenverplichtingen in het derde kwartaal gestegen van 16.893 miljoen naar 17.810 miljoen ( 15.008 miljoen ultimo Q4 2013). Kwartaalbericht 2014 Samenvatting Marktwaardedekkingsgraad per 30 september 2014 130,4%, een toename van 0,9%-punt ten opzichte van 30 juni 2014. Over de eerste negen maanden steeg de marktwaardedekkingsgraad

Nadere informatie

Interpolis Obligaties 3e kwartaal 2012

Interpolis Obligaties 3e kwartaal 2012 Interpolis Obligaties 3e kwartaal 2012 De obligatiemarkten werden in het derde kwartaal vooral beïnvloed door de ingrepen van de Europese Centrale Bank (ECB). Aan het begin van het kwartaal bleven aanvankelijk

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal 2014-1 april 2014 t/m 30 juni 2014. Samenvatting: dalende rente

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal 2014-1 april 2014 t/m 30 juni 2014. Samenvatting: dalende rente Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Tweede kwartaal 2014-1 april 2014 t/m 30 juni 2014 Samenvatting: dalende rente Nominale dekkingsgraad gestegen van 123,6% naar 123,7% Reële dekkingsgraad

Nadere informatie

Michiel Verbeek, januari 2013

Michiel Verbeek, januari 2013 Michiel Verbeek, januari 2013 1 2 Eens of oneens? De bankiers zijn schuldig aan de kredietcrisis. De huidige economische crisis is het gevolg van de kredietcrisis van 2008. Als een beurshandelaar voor

Nadere informatie

Philips Pensioenfonds

Philips Pensioenfonds Philips Pensioenfonds Beleggingsverslag Prepensioneringsregeling Informatie over beleggingen in de prepensioneringsregeling Philips Pensioenfonds 1 Heeft u vragen over dit beleggingsverslag of over de

Nadere informatie

Marktwaarde van de pensioenverplichtingen in het tweede kwartaal gestegen van 15.941 miljoen naar 16.893 miljoen ( 15.008 miljoen ultimo Q4 2013).

Marktwaarde van de pensioenverplichtingen in het tweede kwartaal gestegen van 15.941 miljoen naar 16.893 miljoen ( 15.008 miljoen ultimo Q4 2013). Kwartaalbericht 2014 Samenvatting Marktwaardedekkingsgraad per 30 juni 2014 129,5%, een toename van 0,9%-punt ten opzichte van 31 maart 2014. Over de eerste zes maanden steeg de marktwaardedekkingsgraad

Nadere informatie

Oerend hard. 16 juni 2015

Oerend hard. 16 juni 2015 16 juni 2015 Oerend hard De laatste weken is de obligatierente in Europa en de VS hard op weg naar normaal. De lage rentegevoeligheid van de portefeuilles heeft de verliezen van obligaties beperkt gehouden

Nadere informatie

Jaarbericht ABC 2013

Jaarbericht ABC 2013 Jaarbericht ABC 2013 Terugblik De wereldeconomie maakte zich in 2013 op voor de tweede fase van groeiherstel na de crisis van 2008-2010. De groei van de wereldeconomie bedroeg over 2013 circa 3%, vergelijkbaar

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Derde kwartaal 2015-1 juli 2015 t/m 30 september 2015. Samenvatting:

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Derde kwartaal 2015-1 juli 2015 t/m 30 september 2015. Samenvatting: Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Derde kwartaal 2015-1 juli 2015 t/m 30 september 2015 Samenvatting: De maandelijkse nominale dekkingsgraad is fors gedaald van 115,4% naar 103,7%. Dit

Nadere informatie

Consumentenbrief beleggingen van. Tielkemeijer & Partners Vermogensbeheer

Consumentenbrief beleggingen van. Tielkemeijer & Partners Vermogensbeheer Consumentenbrief beleggingen van Tielkemeijer & Partners Vermogensbeheer Introductie Een groot aantal brancheorganisaties waaronder DSI, DUFAS, NVB, VBA en VV&A hebben het initiatief genomen om Consumentenbrief

Nadere informatie

Maandbericht Beleggen Maart 2016

Maandbericht Beleggen Maart 2016 ING Investment Office Publicatiedatum: 17 februari 2016 Maandbericht Beleggen Maart 2016 Februari Maart + Assetallocatie Aandelen Vastgoed Grondstoffen Alternatieve beleggingen Obligaties Regioallocatie

Nadere informatie

Kwartaalbericht 2e kwartaal 2009

Kwartaalbericht 2e kwartaal 2009 Kwartaalbericht 2e kwartaal 2009 Dekkingsgraad 100% Belegd vermogen 74,7 miljard Rendement tweede kwartaal 8,4% Herstelplan goedgekeurd In het tweede kwartaal heeft Pensioenfonds Zorg en Welzijn een rendement

Nadere informatie

Kwartaalbericht Q2 2016. The beat goes on (1967), Sonny & Cher

Kwartaalbericht Q2 2016. The beat goes on (1967), Sonny & Cher The beat goes on (1967), Sonny & Cher Inleiding Zorgen over de houdbaarheid van de economische groei dicteerden de financiële markten in het eerste kwartaal van 2016. Wederom kwamen centrale banken met

Nadere informatie

KWARTAALBERICHT Eerste kwartaal 2015

KWARTAALBERICHT Eerste kwartaal 2015 KWARTAALBERICHT Eerste kwartaal 2015 Terugblik De aandelenmarkten presteerden het afgelopen kwartaal boven verwachting. De behaalde koerswinsten waren ongekend. Hiermee is het eerste kwartaal van 2015

Nadere informatie

Maandbericht Beleggen Maart 2015

Maandbericht Beleggen Maart 2015 ING Investment Office Publicatiedatum: 25 maart 2015 Maandbericht Beleggen Maart 2015 februari maart + Assetallocatie Aandelen Vastgoed Grondstoffen Alternatieve beleggingen Obligaties Regioallocatie Ongewijzigde

Nadere informatie

Addendum. Ultimate Forward Rate

Addendum. Ultimate Forward Rate Addendum Ultimate Forward Rate Wilt u meer weten over renterisico s, swaps en swaptions? Neem dan contact op met uw Account-CIO of met onze balansmanagement adviseurs Bas Scholten via bas.schoiten@achmea.ni

Nadere informatie

Maandbericht Beleggen Januari 2016

Maandbericht Beleggen Januari 2016 ING Investment Office Publicatiedatum: 24 december 2015 Maandbericht Beleggen Januari 2016 Assetallocatie Aandelen Vastgoed Grondstoffen Alternatieve beleggingen Obligaties Regioallocatie Noord-Amerika

Nadere informatie

Toelichting beleggingsbeleid Triodos Bank Private Banking

Toelichting beleggingsbeleid Triodos Bank Private Banking Toelichting beleggingsbeleid Triodos Bank Private Banking Heeft u vragen? Neemt u dan telefonisch contact op met Triodos Bank Private Banking via 030 693 65 05. Of stuur een e-mail naar private.banking@triodos.nl.

Nadere informatie

ING Dynamic Mix Fondsen Vol vertrouwen aan uw vermogen bouwen

ING Dynamic Mix Fondsen Vol vertrouwen aan uw vermogen bouwen ING Fondsen Vol vertrouwen aan uw vermogen bouwen Zoekt u een aantrekkelijke manier voor vermogensopbouw zonder veel omkijken? Dan zijn de ING Fondsen wellicht iets voor u. ING Fondsen als een moderne,

Nadere informatie

Visie Van Lanschot 2012. BeterBusiness. Haarlem, 19 april 2012

Visie Van Lanschot 2012. BeterBusiness. Haarlem, 19 april 2012 Visie Van Lanschot 2012 BeterBusiness Haarlem, 19 april 2012 Welkom Frank Olde Agterhuis Directeur Van Lanschot Bankiers Haarlem Programma 16.40 tot 17.30 uur Visie Van Lanschot 2012 Slechte economie,

Nadere informatie

Kwartaalbericht. 4e kwartaal 2014 Den Haag, 30 januari 2015. Samenvatting cijfers per 31 december 2014

Kwartaalbericht. 4e kwartaal 2014 Den Haag, 30 januari 2015. Samenvatting cijfers per 31 december 2014 Kwartaalbericht 4e kwartaal 2014 Den Haag, 30 januari 2015 Samenvatting cijfers per 31 december 2014 Dekkingsgraad: 111,5% Beleidsdekkingsgraad: 112,6% Belegd vermogen: 19,6 miljard Rendement 2014: 27,6%

Nadere informatie

AG Protect + Risk Control Europe 90 / 2. Lancering : 14 september tot en met 30 oktober 2015* *Behoudens vervroegde afsluiting

AG Protect + Risk Control Europe 90 / 2. Lancering : 14 september tot en met 30 oktober 2015* *Behoudens vervroegde afsluiting AG Protect + Risk Control Europe 90 / 2 Lancering : 14 september tot en met 30 oktober 2015* *Behoudens vervroegde afsluiting 1 21/08/2015 Waarom AG Protect + Risk Control Europe 90 / 2? Volgende reeks

Nadere informatie

FEB/2011 MAAND. Rapportage Vermogensbeheer. Stichting Pensioenfonds Productschappen

FEB/2011 MAAND. Rapportage Vermogensbeheer. Stichting Pensioenfonds Productschappen FEB/2011 MAAND Rapportage Vermogensbeheer Stichting Pensioenfonds Productschappen Inhoudsopgave Inleiding... 2 1. Kerncijfers... 3 1.1. Dekkingsgraad... 3 1.2. Rendement... 4 1.3. Vermogensmutaties...

Nadere informatie

Informatie over beleggingen in de prepensioneringsregeling

Informatie over beleggingen in de prepensioneringsregeling Informatie over beleggingen in de prepensioneringsregeling Heeft u vragen over dit beleggingsverslag of over de prepensioneringsregeling? Neemt u dan gerust contact op met onze Klantenservice. De contactgegevens

Nadere informatie

Interpolis Obligaties 4e kwartaal 2012

Interpolis Obligaties 4e kwartaal 2012 Interpolis Obligaties 4e kwartaal 2012 Op de financiële markten keerde de rust enigszins terug in het vierde kwartaal. In de VS hield de zogenoemde fiscal cliff de beleggers nog wel geruime tijd in haar

Nadere informatie

Strategy Background Papers

Strategy Background Papers november 2013 Beleggen in vastgoed Huurder of eigenaar, iedereen krijgt in het dagelijkse leven te maken met vastgoed. De meeste eigenaars van een huis zien hun woning meer als een vorm van comfort dan

Nadere informatie

Edelmetalen Watch. Van pessimist naar optimist. Economisch Bureau Macro & Financial Markets Research. Insights.abnamro.nl/en.

Edelmetalen Watch. Van pessimist naar optimist. Economisch Bureau Macro & Financial Markets Research. Insights.abnamro.nl/en. Edelmetalen Watch Economisch Bureau Macro & Financial Markets Research Van pessimist naar optimist 18 februari 2016 Georgette Boele Co-ordinator FX & Precious Metals Strategy Tel: +31 20 629 7789 georgette.boele@nl.abnamro.com

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Eerste kwartaal 2015-1 januari 2015 t/m 31 maart 2015

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Eerste kwartaal 2015-1 januari 2015 t/m 31 maart 2015 Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Eerste kwartaal 2015-1 januari 2015 t/m 31 maart 2015 Samenvatting: dalende euro en dalende rente door monetair beleid De beleidsdekkingsgraad is gedaald

Nadere informatie

Met het kompas op 2015

Met het kompas op 2015 17 December 2014 Met het kompas op 2015 Begin december hebben we het risico in de portefeuilles verder verlaagd. We zien toegenomen onzekerheid omdat er geen einde lijkt te komen aan de daling van de olieprijs.

Nadere informatie

In deze nieuwsbrief voor Q2 2014

In deze nieuwsbrief voor Q2 2014 In deze nieuwsbrief voor Q2 2014 Werkloosheid Verenigde Staten - Fed blijft op toneel Rusland eist rol op, p.1. - Aandelen meest kansrijk in 2014, p.2. - Obligaties winnen in Q1 - weinig potentie, p.2.

Nadere informatie

Achmea life cycle beleggingen

Achmea life cycle beleggingen Achmea life cycle beleggingen Scheiden. Uw pensioengeld in vertrouwde handen Wat betekent dat voor uw ouderdomspensioen? Interpolis. Glashelder Achmea life cycle beleggingen Als pensioenverzekeraar beleggen

Nadere informatie

Gemiddelde hypotheekrentes in 2012 met NHG

Gemiddelde hypotheekrentes in 2012 met NHG rente rente Datum: 2 januari 2013 Terugblik renteontwikkeling 2012: de hypotheekmarkt is dood 2012 was een heel saai jaar. Er waren maar heel weinig wijzigingen in de hypotheekrentes. Je kunt wel zeggen

Nadere informatie

Bouw uw eigen beleggingsportefeuille

Bouw uw eigen beleggingsportefeuille Bouw uw eigen beleggingsportefeuille Joost van Leenders, oktober 2013 Bouw uw eigen beleggigsportefeuille I oktober 2013 I 2 Agenda Strategisch versus tactisch beleggingsbeleid Spreiding, waarom ook alweer?

Nadere informatie

Inflatie protectie: risico management of slim beleggen?

Inflatie protectie: risico management of slim beleggen? Inflatie protectie: risico management of slim beleggen? 1. Precies een jaar geleden schreven we over het inflatiefenomeen dat altijd zijn kop opsteekt na periodes van recessie. Onze conclusie was dat nieuwe

Nadere informatie

BEHEERSVERSLAG Active Multi Allocation Fund september 2015

BEHEERSVERSLAG Active Multi Allocation Fund september 2015 BEHEERSVERSLAG Active Multi Allocation Fund september 2015 Beleggingsdoelstelling Het BIF Active Multi Allocation Fund streeft naar een rendement gelijk aan of hoger dan zijn benchmark. Het investeringsproces

Nadere informatie

NN Investment Partners Voorheen ING Investment Management

NN Investment Partners Voorheen ING Investment Management NN Investment Partners Voorheen ING Investment Management Onderdeel van NN Group N.V. Hoofdkantoor: Den Haag AuM: EUR 180 miljard (per 30 sept. 2015) 1.100 medewerkers Actief in 16 landen in Europa, het

Nadere informatie

Economie en financiële markten

Economie en financiële markten Economie en financiële markten Bob Homan ING Investment Office Den Haag, 11 oktober 2013 Vraag 1: Begraafplaats Margraten gesloten vanwege. 1. Bezuinigen bij de Nederlandse overheid 2. Op last van Europese

Nadere informatie

Onderbouwing van de rendementsverwachtingen

Onderbouwing van de rendementsverwachtingen Onderbouwing van de rendementsverwachtingen 2013 Portfolio Management Ostrica BV Februari 2013 Rendementsverwachtingen Ostrica 2013 In dit document wordt een onderbouwing gegeven van de rendementsverwachtingen

Nadere informatie

2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG

2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG 2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG 1 Toelichting op het jaarverslag In het Jaarverslag 2013 legt het pensioenfonds uitgebreid verantwoording af over de ontwikkelingen, besluiten en gebeurtenissen

Nadere informatie

Kwartaalbericht. 2e kwartaal 2015 Den Haag, 14 juli 2015. Samenvatting cijfers per 30 juni 2015

Kwartaalbericht. 2e kwartaal 2015 Den Haag, 14 juli 2015. Samenvatting cijfers per 30 juni 2015 Kwartaalbericht 2e kwartaal 2015 Den Haag, 14 juli 2015 Samenvatting cijfers per 30 juni 2015 Dekkingsgraad (UFR): 108,3% Beleidsdekkingsgraad: 110,0% Belegd vermogen: 19,6 miljard Rendement 2015 1 e halfjaar:

Nadere informatie

Update Rentevisie. Door Simon Wiersma, Investment Manager van het ING Investment Office

Update Rentevisie. Door Simon Wiersma, Investment Manager van het ING Investment Office ING Investment Office Publicatiedatum: 14 april 2015 Update Rentevisie Door Simon Wiersma, Investment Manager van het ING Investment Office Na een voor obligatiebeleggers heel goed 2014 zijn de eerste

Nadere informatie

Breuk in het peloton. Syntrus Achmea Investment Letter. Beleggingsomgeving. Marktontwikkelingen. Vooruitzichten. Special

Breuk in het peloton. Syntrus Achmea Investment Letter. Beleggingsomgeving. Marktontwikkelingen. Vooruitzichten. Special Syntrus Achmea Investment Letter 14 December 2014 Breuk in het peloton Beleggingsomgeving Divergerende paden 2 4 5 6 Marktontwikkelingen Financiële markten in 2014 Vooruitzichten Monetair beleid blijft

Nadere informatie

Blijvende onrust op de beurs: hoe nu verder?

Blijvende onrust op de beurs: hoe nu verder? Blijvende onrust op de beurs: hoe nu verder? Zoals u waarschijnlijk weet, is de beurs nog steeds bijzonder nerveus en vooral negatief. De directe aanleiding is de tegenvallende groei in China waar wij

Nadere informatie

NN Dynamic Mix Fondsen Vol vertrouwen aan uw vermogen bouwen

NN Dynamic Mix Fondsen Vol vertrouwen aan uw vermogen bouwen NN Fondsen Vol vertrouwen aan uw vermogen bouwen Zoekt u een aantrekkelijke manier voor vermogensopbouw zonder veel omkijken? Dan zijn de NN Fondsen wellicht iets voor u. NN Fondsen als een moderne, heldere

Nadere informatie

Maandbericht Beleggen September 2015

Maandbericht Beleggen September 2015 ING Investment Office Publicatiedatum: 26 augustus 2015 Maandbericht Beleggen September 2015 Assetallocatie Aandelen Vastgoed Grondstoffen Alternatieve beleggingen Obligaties Regioallocatie Noord-Amerika

Nadere informatie

Beleggingsvisie. Specials. Pagina 2: Fondsselectie Pagina 3: Fonds onder de aandacht

Beleggingsvisie. Specials. Pagina 2: Fondsselectie Pagina 3: Fonds onder de aandacht Beleggingsvisie Specials Pagina 2: Fondsselectie Pagina 3: Fonds onder de aandacht - Totaaloplossing voor de dynamische wereld van vandaag Economische omgeving Na gedenkwaardig kwartaal blijft klimaat

Nadere informatie

Waar liggen de kansen?

Waar liggen de kansen? Grip op je vermogen Waar liggen de kansen? Bob Homan ING Investment Office 20 april 2012 Welke economie is het snelst gegroeid na invoering van de euro?* a) Zwitserland b) Duitsland c) VS d) Griekenland

Nadere informatie

ING Investment Office

ING Investment Office ING Investment Office Publicatiedatum: 26 augustus 2014 Rentevisie Update augustus 2014 Door Simon Wiersma, Investment Manager van het ING Investment Office Tegenvallende groei in de VS in het eerste kwartaal,

Nadere informatie

Beleggen in 2013. Maar hoe moet de gemiddelde belegger daar nou mee omgaan?

Beleggen in 2013. Maar hoe moet de gemiddelde belegger daar nou mee omgaan? Beleggen in 2013 1. Op 18 december publiceerden wij een gedachtewisseling over beleggen in 2013. Op basis hiervan hebben wij in ons team onze visie op beleggen voor het nieuwe jaar opgesteld. De Andreas

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4

Nadere informatie

BETERE ECONOMISCHE VOORUITZICHTEN VOOR 2013 ONDERSTEUNEN VOORKEUR VOOR AANDELEN

BETERE ECONOMISCHE VOORUITZICHTEN VOOR 2013 ONDERSTEUNEN VOORKEUR VOOR AANDELEN Persbericht Bank of America Merrill Lynch Financieel Centrum 2 King Edward Street Londen EC1A 1HQ Neem voor meer informatie voor de media contact op met: Carolien Pors Media Relaties Nederland Merrill

Nadere informatie

ABN AMRO. verzekeringen. Marktontwikkelingen & vooruitzichten. Portefeuilleverdeling & fondsselectie. Rendement. Profielfonds 5. Derde kwartaal 2012

ABN AMRO. verzekeringen. Marktontwikkelingen & vooruitzichten. Portefeuilleverdeling & fondsselectie. Rendement. Profielfonds 5. Derde kwartaal 2012 ABN AMRO verzekeringen Profielfonds 5 Derde kwartaal 2012 Marktontwikkelingen & vooruitzichten De plannen van de ECB hebben hun uitwerking op de financiële markten niet gemist. De rente op de obligatiemarkten

Nadere informatie

Op zoek naar rendement? Zoek niet langer

Op zoek naar rendement? Zoek niet langer Op zoek naar rendement? Zoek niet langer High-yield en opkomende markten Juni 2014 Uitsluitend voor professionele beleggers De rente op staatsobligaties blijft nog lang laag. In het nauw gedreven door

Nadere informatie

De gegevens van Hewitt Associates zijn: Hewitt Associates Outsourcing B.V. Beukenlaan 143 Postbus 80040 5600 JP Eindhoven

De gegevens van Hewitt Associates zijn: Hewitt Associates Outsourcing B.V. Beukenlaan 143 Postbus 80040 5600 JP Eindhoven Philips Pensioenfonds heeft de uitvoering van het Philips flex pensioen uitbesteed aan Hewitt Associates Outsourcing B.V. U kunt bij Hewitt Associates terecht met al uw pensioenvragen. De gegevens van

Nadere informatie

beleggingsvisie update Zwakke fase in de mondiale conjunctuur Aandelen blijven aantrekkelijk

beleggingsvisie update Zwakke fase in de mondiale conjunctuur Aandelen blijven aantrekkelijk beleggingsvisie update Mei/Juni 2013 Vermogensadvies en Vermogensbeheer maandelijkse nieuwsbrief Zwakke fase in de mondiale conjunctuur De wereldeconomie bevindt zich in een zwakke fase. Voor een deel

Nadere informatie

Onderbouwing van de rendementsverwachtingen 2014

Onderbouwing van de rendementsverwachtingen 2014 Onderbouwing van de rendementsverwachtingen 2014 Portfolio Management Ostrica BV Januari 2014 Rendementsverwachtingen Ostrica 2014 In dit document wordt een onderbouwing gegeven van de rendementsverwachtingen

Nadere informatie

BI CARMIGNAC PATRIMOINE

BI CARMIGNAC PATRIMOINE BI CARMIGNAC PATRIMOINE Beleggingsdoelstelling Het compartiment belegt in het fonds Carmignac Patrimoine A (acc) EUR (ISIN: FR0010135103). Dit fonds behoort tot de categorie gediversifieerd en heeft als

Nadere informatie

Grondstoffen en beleggingsportefeuilles

Grondstoffen en beleggingsportefeuilles 30 Oktober 2015 Grondstoffen en beleggingsportefeuilles Door de marktomstandigheden tijdens de zomer hadden we een publicatie over het onderwerp grondstoffen even geparkeerd. Het marktherstel van oktober

Nadere informatie

DISCRETIONAIR BEHEER ONZE BEHEERSMANDATEN MET EFFECTEN

DISCRETIONAIR BEHEER ONZE BEHEERSMANDATEN MET EFFECTEN DISCRETIONAIR BEHEER ONZE BEHEERSMANDATEN MET EFFECTEN ONZE BEHEERSMANDATEN MET EFFECTEN Banque de Luxembourg biedt u haar expertise aan op het gebied van vermogensbeheer. Door ons een discretionair beheersmandaat

Nadere informatie

Bericht 3 e kwartaal 2015 Oktober 2015

Bericht 3 e kwartaal 2015 Oktober 2015 Bericht 3 e kwartaal 2015 Oktober 2015 Providence Capital NV is geregistreerd als beleggingsonderneming bij de Autoriteit Financiële Markten (AFM) en legt zich onder meer toe op het verrichten van vermogensbeheer

Nadere informatie