Duurzame nieuwbouw in het MKB. Praktijkvoorbeelden Energiezuinige Utiliteitsbouw

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Duurzame nieuwbouw in het MKB. Praktijkvoorbeelden Energiezuinige Utiliteitsbouw"

Transcriptie

1 Praktijkvoorbeelden Energiezuinige Utiliteitsbouw Duurzame nieuwbouw in het MKB Ondernemer Bert Jansen geeft nieuw industrieterrein Goor duurzame glans

2 Als je gaat werken met systemen voor warmte en koude opslag in de bodem, is het van belang dat je installateur weet waar hij het over heeft. Wie aan duurzame nieuwbouw denkt, ziet al snel een rijtje grote namen voor zich: projectontwikkelaar OVG, post en pakketbedrijf TNT, de architecten Paul de Ruiter en Thomas Rau. Het is maar een kleine greep, vast staat echter dat ze allemaal hun sporen in de duurzame bouw hebben verdiend. Maar wie zegt dat duurzame nieuwbouw alleen is weggelegd voor de grote jongens? Ondernemer Bert Jansen van Bert Jansen Minicars uit het Overijsselse Goor, liet zich niet imponeren en bewees met de nieuwbouw van zijn garage annex showroom dat ook het MKB op het gebied van duurzaam bouwen een behoorlijk partijtje mee kan blazen.

3 zich ergens in vast bijt, dan wil hij er ook echt alles van af weten. En hij voegt er lachend aan toe: Het liefst weet hij nog meer dan zijn adviseurs. Terriër Bert Jansen is een ras ondernemer. Een ondernemer dus, die inspeelt op veranderingen. Zo was Jansen er in 1994 als de kippen bij om zich met zijn allround autobedrijf te richten op verkoop en reparatie van minicars. Een verandering in de wetgeving maakte het mogelijk voor houders van een bromfietsrijbewijs om zelf bestuurder te worden van een kleine personenwagen. De gevolgen bleven niet uit. Garagebedrijf Jansen ging zich specialiseren in de brommobielen en werd Bert Jansen Minicars. Het bedrijf groeide uit zijn jasje en vanaf 2001 ging Jansen op zoek naar een geschikte locatie voor een nieuw pand. Met eenzelfde oog voor verandering, was het Jansen ondertussen niet ontgaan dat de energiemarkt sterk in beweging was gekomen. De nieuwbouw van zijn garage annex showroom op het nieuwe bedrijventerrein in Goor vormde voor de sympathieke Twentenaar aanleiding om zich te verdiepen in de mogelijkheden van duurzame bouw en de bijbehorende energiebesparingen. Jansen: Ik houd mijn variabele lasten graag onder controle. De energierekening aan het eind van het jaar viel dan weer lager uit, dan weer onverwacht hoog. Bovendien weet iedereen dat de energielasten over het algemeen alleen maar toenemen en dat ook blijven doen. Ik ben toen uit gaan zoeken welke technieken er beschikbaar zijn en welke kosten en baten daaraan verbonden zijn. Jansen startte zijn zoektocht door een aantal bouwbeurzen te bezoeken. Hier vond hij informatie over onder ander warmte koude opslag (WKO) in de bodem en kreeg hij enig inzicht in de mogelijkheden van financiële ondersteuning. Voor het bouwtechnisch deel werd Jansen onder andere gesteund door bouwkundig tekenaar en adviseur Arjan Schutten, destijds werkzaam bij Ten Dam De Leeuw Architecten te Diepenheim. Schutten: Bert is een terriër, als die Belastingdienst Zijn nieuw verworven kennis op het gebied van duurzaamheid hielp Jansen bij het vinden van een geschikte installateur. Jansen: Als je gaat werken met systemen voor warmte en koude opslag in de bodem, is het van belang dat je installateur weet waar hij het over heeft. Omdat ik me van te voren goed had verdiept in de materie, had ik meteen in de gaten welke installateur zijn zaken op orde had en wie niet. Naast zaken van louter technische aard, eisten ook de financiën de nodige aandacht van Jansen. De rijksoverheid steunt duurzaam bouwen met belastingvoordeel en groenfinanciering. Jansen glimlacht: Het is niet zo dat je een zak met geld krijgt aangereikt. Het belastingvoordeel werkt pas in je voordeel als je voldoende netto winst hebt. Jansen nam daarom de financiele structuur van zijn bedrijf onder de loep, om te bezien hoe hij het belastingvoordeel kon optimaliseren: Uiteindelijk bleek dat het voor mijn situatie het beste was om mijn bedrijfsvorm om te zetten van VOF naar eenmanszaak. De belastingdienst had daar geen bezwaar tegen. Als het te zijner tijd weer voordeliger is om naar de oude vorm terug te keren, dan kan dat ook weer. Arjan Schutten voegt toe: Wat de Groenfinanciering betreft, ligt het weer anders; wanneer je aan de eisen van de regeling voldoet, kom je in aanmerking voor een korting van 1 procent op de hypotheekrente, gedurende de looptijd van je hypotheek. Die korting staat verder los van je bedrijfsvorm. De Groenfinanciering is overigens niet op het gehele bedrijfspand van Bert Jansen Minicars van toepassing. Jansen: De vierkante meters van het garagedeel van ons pand vielen niet binnen de groenfinanciering, omdat daar destijds ook geen EPC-eis voor gold. De showroom en de kantoorruimten kwamen daar wel voor in aanmerking. Aan dat gedeelte worden dan dus ook eisen gesteld wat betreft onder andere materiaalgebruik, ventilatie, isolatie en lichttoetreding. Alles bij elkaar beslist de moeite waard, want per vierkante meter mag ik 400 euro opvoeren voor de groenhypotheek. Die levert dan vervolgens weer 1 procent rentekorting op; over 1250 vierkante meter tikt dat behoorlijk aan. Eigen knopje Het papierwerk rondom de groenfinanciering, besteedde Jansen uit aan Subvention, een voornamelijk in het oosten van het land opererend adviesbureau. Zijn accountant adviseerde Jansen op het gebied van investeringsaftrek. Jansen zelf had het druk genoeg met leiding geven aan de bouwactiviteiten. Toen Bert bij ons binnenkwam had hij het hele plan en de logistiek daarom heen al in zijn hoofd zitten, compleet met zelfgemaakte maquette en al, herinnert bouwkundig tekenaar Schutten zich. Ook tijdens de bouw zat Jansen zelf de driewekelijkse vergaderingen van het bouwteam voor. Hoewel hij de term zelf niet in de mond neemt, blijkt Jansen een warm pleitbezorger van integraal bouwen. Het is gewoon noodzakelijk, stelt Jansen, je moet er voor zorgen dat de één niet de problemen van de ander hoeft op te lossen, dat moet je telkens voor zijn door het werk op elkaar af te stemmen. Het resultaat mag er zijn. De showroom, die plaats biedt aan maximaal 70 minicars, heeft een uiterst prettig binnenklimaat. De benodigde energie die voor 75 % aan de opslag in de grond wordt onttrokken, zorgt via een warmtewisselaar en het

4 leidingstelsel in de vloer voor warmte in het stookseizoen en koelte in de zomer. Panelen aan de zuidzijde van de showroom helpen om een teveel aan zonlicht buiten te sluiten. Een ventilatiesysteem met warmteterugwinning maakt de prettige atmosfeer compleet. Jansen is er dik tevreden mee; maar tegelijkertijd zou Jansen Jansen niet zijn als hij toch niet zijn eigen kleine aanpassing aan de installatie zou hebben aangebracht. Kijk zegt hij, als we langs de warmtepomp lopen, dit knopje heb ik er nog zelf op laten zetten. Triomfantelijk wijst hij op een kleine zwarte schakelaar die het mogelijk maakt om extra koelvermogen in te zetten als er de volgende dag extreme hitte wordt voorspeld. Het knopje is meer dan een klein handigheidje; het is de signatuur van een ondernemer die alles graag helemaal onder controle wil houden. Terugverdientijd en financiële voordeel Jansen gaat er van uit dat zijn duurzame investeringen binnen vijf jaar gemakkelijk zijn terugverdiend. Eigenlijk kost het allemaal niets extra s, stelt de garagehouder nuchter, je moet het geld alleen eerst even voorschieten. Jansens aanname van vijf jaar is gebaseerd op de energieprijzen van Daarom nuanceert hij: Die terugverdientijd van vijf jaar is een hele veilige aanname. Ik wil mezelf niet rijk rekenen. Verdubbelt de olieprijs, dan verdien ik mijn investering misschien in anderhalf jaar terug. Het hangt natuurlijk wel af van je fiscale situatie en je groenfinanciering. Fiscale voordelen uit de EIA en MIA leverden Jansen in totaal bruto op. De groenfinanciering, over een hypotheekbedrag van zorgde nog eens voor een extra voordeel van De waarde van Jansens bedrijf bedraagt ; hiervan is subsidiabel. Het bepalen van de terugverdientijd per onderdeel vindt Jansen lastig en ook niet geheel realistisch. Kijk, legt hij uit, het hart van de installatie is de WKO-installatie, daar hangt alles aan vast. Ik heb misschien tienduizend euro meer betaald voor de vloerverwarming, maar die is uiteraard direct aan de WKO gekoppeld. Bovendien hoef ik zomers geen airco te laten draaien, want dan laat ik het koude water door de vloer stromen. Dan heb je bovendien hartje zomer ook nog eens zonder extra kosten een heerlijk binnenklimaat van rond de 23 graden. Bouwgegevens Opdrachtgever Bert Jansen Mini Cars, Klavermaten 26, in Goor Architect Ten Dam / De Leeuw Architecten Adviseurs Energieprestatieadvies Adviesbureau Bluemink Subsidie-adviesbureau Subvention Subsidie- & Projectmanagement Gebruiksfunctie winkel/showroom Gebruiksoppervlakte m 2 Datum oplevering 2009 Energieprestatie EPC 0,34 (eis 1,5) Gebouwkenmerken Averlies/Ag 1,7 Duurzame energie Zonnecollectoren nee PV-cellen nee Overig Isolatie Rc begane grondvloer [m 2 K/W] 3,50 Rc gevels [m 2 K/W] 3,50 Rc dak [m 2 K/W] 3,50 Uraam [W/m 2 K] 2,10 Warmte-opwekking Bodemwarmtewisselaar met warmtepomp Warmte-afgiftesysteem vloerverwarming <35 0 C Ventilatiesysteem Mechanisch gebalanceerde ventilatie met warmteterugwinning Warmteterugwinning twincoil 60% Luchtdichtheid (qc; 10; kar/m 2 ) 0,6 Koude-opwekking Bodemwarmtewisselaar met warmtepomp Koude-afgiftesysteem Vloer en lucht Verlichting Geïnstalleerd vermogen [W/m 2 ] 10 Regeling Vertrekschakeling

5 Q&A Duurzaamheid in het MKB Ondernemers uit het midden- en klein bedrijf (MKB) kunnen zich zowel oriënteren op als verdiepen in het onderwerp duurzaam bouwen op de website van het Energiecentrum MKB (www.energiecentrum.nl). De ondernemer vindt hier alle relevante informatie op het gebied van onder meer wetgeving, bouw en subsidies. MKB-kenner Jac van Trijp van Agentschap NL was langere tijd werkzaam bij het Energiecentrum en geeft antwoord op enkele vragen over duurzaamheid in het MKB: Op welke wijze steunt de overheid het MKB op het gebied van duurzaam bouwen? De overheid doet dit door middel van algemene instrumenten als Antwoord voor Bedrijven, subsidieregelingen, garantstellingen etc. Via Energiecentrum MKB wordt specifiek voor het MKB ondersteuning geboden op het gebied van energie en duurzaamheid. Vanaf 2002 is er geen specifieke MKB-aanpak meer vanuit de overheid. In feite heeft Energiecentrum MKB als initiatief van het bedrijfsleven zelf, vanaf die tijd het stokje overgenomen. In het Duurzaamheidakkoord tussen rijksoverheid en het bedrijfsleven van eind 2007 is wel het MKB als doelgroep opgenomen, maar ook daar zie je dat voor de invulling weer naar Energiecentrum MKB wordt verwezen. Ook voor MKB geldt natuurlijk wel gewoon de bouwregelgeving, voor apparatuur zijn steeds vaker energielabels van toepassing, dus in die zin raakt het generieke overheidsinstrumentarium ook wel het MKB. Welke typen subsidie zijn er te onderscheiden, hoe werken ze in de praktijk? Er is een groot aantal subsidies voor het MKB; als het gaat om energiebesparing en duurzaamheid is de EIA veruit de belangrijkste regeling. Dat is een investeringsaftrek waarbij de investering in maatregelen wordt afgetrokken van de bedrijfswinst. Netto voordeel is ongeveer 11%. In welke mate wordt de EIA door het MKB benut? De EIA wordt goed benut door het MKB, er worden jaarlijks overzichten gemaakt door EIA, waaruit blijkt dat het merendeel van de aanvragen door MKB-bedrijven wordt gedaan. Dan gaat het dus om de aantallen aanvragen, qua budgetbeslag hebben uiteraard de echt grote bedrijven het grootste aandeel. van de aanvraag. Hij zit met termijnen en voorwaarden, die vaak als lastig worden ervaren. Belangrijk om te weten: behalve bij EIA en MIA altijd vooraf subsidie aanvragen Als je al klaar bent, ben je te laat. Zie voor meer informatie: content/energie-investeringsaftrek-eia. Kan de MKB er zelf subsidies en groenfinanciering aanvragen of kan hij dat maar beter overlaten aan een gespecialiseerd bureau? De aanvraagprocedure is niet ingewikkeld, maar vaak zie je dat ze het liever aan een bureau uitbesteden. Voorwaarde is dan wel dat het om redelijk substantiële bedragen gaat, anders loont het de moeite al bijna niet. Een subsidieadviseur weet wel de weg binnen organisaties als Agentschap NL en weet van de hoed en de rand van de regeling. Indien je in zee gaat met een externe partij, maak dan goede afspraken over de waardering en beloning. De subsidieadviseur moet je betalen direct na toekenning van de subsidie, echter, als ondernemer krijg je pas je subsidie na verloop van tijd of na afronding van het subsidieproject. Welke vragen leven er onder de MKB ers op het gebied van duurzaam bouwen? Het grootste probleem is wellicht het gebrek aan kennis: wat is mogelijk? Wat kost het en wat levert het op? Welke andere voordelen biedt het nog meer? Is er onderscheid te maken binnen sectoren van het MKB? Er zijn grote verschillen tussen industrie, detailhandel, zakelijke dienstverlening, zorg, horeca, etc. dat heeft vooral te maken met hoe het gebouw wordt gebruikt, of de ondernemer ook eigenaar van het pand is en hoe het perspectief van de onderneming is: lange of korte termijn. Is er bereidheid binnen het MKB om iets te betekenen op het gebied van duurzaamheid? De bereidheid is er zeker, maar om op enige schaal tot resultaten te kunnen komen zullen de oplossingen, technieken, systemen, kant-en-klaar moeten worden aangeboden aan het MKB. Je kunt van een gemiddelde MKB-ondernemer niet verwachten dat hij veel tijd gaat steken in het verzamelen van alternatieven en het maken van afwegingen. Het voorbeeld van Bert Jansen Minicars toont aan dat er voortrekkers zijn die laten zien dat het kan. Websites Waar moet de MKB er op letten als hij subsidie aanvraagt? Zijn er addertjes onder het gras? De EIA is een goed uitgewerkte regeling die werkt met een Energielijst waarop alle maatregelen die voor subsidie in aanmerking komen zijn opgenomen. In hoeverre die maatregelen in incidentele gevallen averechts werken op andere terreinen is mij niet bekend. Vaak ziet een ondernemer wel op tegen de rompslomp

6 Lessons learned: wat Bert Jansen tijdens de bouw van zijn duurzame garagebedrijf leerde Door de mand Voor hij met zijn duurzame nieuwbouwproject begon, wist Bert Jansen nog weinig van duurzaam bouwen. Bert Jansen startte zijn zoektocht naar informatie over duurzaam bouwen op diverse bouwbeurzen. Hij deed hier zijn eerste kennis op over onder andere duurzame installaties en werd gestimuleerd door de mogelijkheden van groenfinanciering. Naar eigen zeggen hielp de opgedane kennis hem om goed beslagen ten ijs te komen bij zijn eerste oriënterende gesprekken met de installateurs die hij eventueel bij zijn project zou gaan betrekken. Jansen: Ik kon direct merken of ze werkelijk kennis van zaken hadden op dit terrein. De vaklui onderscheidden zich meteen van de rest. Wat die laatsten betreft: ik hoefde ze maar twee vragen te stellen en ze vielen door de mand. Troef achter de hand: zonnepanelen Bert Jansen koos voor duurzame energievoorziening om grenzen te stellen aan zijn variabele energiekosten: De eerste winst van je bedrijf is het minimaliseren van je kosten. Nu heeft Jansen geen gasaansluiting meer en staan zijn energiekosten voor de komende tien jaar zo goed als vast. Mocht de stroomrekening te hoog gaan oplopen door een stijgende olieprijs, dan heeft Jansen nog een troef achter de hand: Op het dak is ruimte gereserveerd voor zonnepanelen. De elektrotechnischeinstallatie is er op voorbereid. Als het nodig wordt, laat ik die er zo opzetten. Brandwerende deuren De duivel zit in de details, verzucht men weleens wanneer mooie plannen dreigen te stranden door vooraf over het hoofd geziene kleinigheden. Jansen beleefde zijn moment van verzuchting toen hij er achter kwam dat de groenfinanciering vereiste dat de in zijn pand opgenomen brandwerende houten deuren FSC-goedgekeurd moesten zijn. Geen probleem dacht Jansen aanvankelijk, tot hij er na grondig zoeken achter kwam dat dergelijke deuren in Nederland niet geleverd werden. Even dreigde een financiële tegenvaller; de groenfinanciering stond immers op het spel. Jansen werkte zich echter om het probleem heen en liet de FSC-deuren speciaal door een timmerman vervaardigen. Jansen benadrukt na zijn ervaring met de brandwerende FSC-deuren om vooraf de consequenties van een ontwerp grondig te toetsen aan de eisen van subsidie- of financieringsregelingen. Bonus: beter verkoopbaar Hij is het voorlopig niet van plan, maar mocht Jansen zijn duurzame pand ooit willen verkopen dan verwacht hij voor zichzelf een sterke verkooppositie in het verschiet: Als ik later ooit nog van dit pand af wil, moet je sowieso een A-label hebben. Nou, zwaarder A dan dit is er gewoon niet. Dat is nu, maar over tien jaar is dat nog hetzelfde want beter dan dit kan het niet. Dit is een publicatie van: Agentschap NL NL Energie en Klimaat Croeselaan 15 Postbus RE Utrecht T +31 (0) T +31 (0) (helpdesk) E Agentschap NL april 2011 Publicatie-nr. 2EGOG1109 Hoewel deze publicatie met de grootst mogelijke zorg is samengesteld kan Agentschap NL geen enkele aansprakelijkheid aanvaarden voor eventuele fouten. Agentschap NL is een agentschap van het ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie. Agentschap NL voert beleid uit voor diverse ministeries als het gaat om duurzaamheid, innovatie en internationaal. Agentschap NL is hét aanspreekpunt voor bedrijven, kennisinstellingen en overheden. Voor informatie en advies, financiering, netwerken en wet- en regelgeving. Ter info De nieuwbouw van het bedrijfspand van Bert Jansen Minicars is door Agentschap NL ondersteund met de afgifte van een Groenverklaring. Hiermee kon een voor Bert Jansen Minicars voordelige groene financiering tot stand komen. Naast deze financiering van groenprojecten konden zij fiscaal voordelig investeren in milieuvriendelijke producten of bedrijfsmiddelen door middel van de Milieu Investeringsaftrek regeling (MIA). Meer informatie Wij ondersteunen Aedes, Bouwend Nederland, NEPROM en NVB bij de uitvoering van het Convenant Lente-akkoord. Dit convenant heeft als doel energiezuinige nieuwbouw tot stand te brengen. Meer informatie: Divisie NL Energie en Klimaat voert in opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties het programma Energie & Gebouwde Omgeving uit.

Lange termijn = korte termijn

Lange termijn = korte termijn Praktijkvoorbeelden Energiezuinige Utiliteitsbouw Lange termijn = korte termijn Vastgoedbedrijf Ericis combineert ontwikkeling met beheer en scoort met project Gouwezone Het verschil tussen ons en andere

Nadere informatie

Met name de installaties voor zonne-energie en de WKO-installaties zijn op uitdrukkelijke wens van Eneco tot stand gekomen.

Met name de installaties voor zonne-energie en de WKO-installaties zijn op uitdrukkelijke wens van Eneco tot stand gekomen. Praktijkvoorbeelden Energiezuinige Utiliteitsbouw Duurzame missie, duurzaam kantoor Eneco brengt nieuw hoofdkantoor in lijn met energiedoelstellingen Met name de installaties voor zonne-energie en de WKO-installaties

Nadere informatie

Praktijkvoorbeelden Energiezuinige Utiliteitsbouw. Denken vanuit de gebruiker. In het nieuwe UPC kantoor in Leeuwarden staat de mens centraal

Praktijkvoorbeelden Energiezuinige Utiliteitsbouw. Denken vanuit de gebruiker. In het nieuwe UPC kantoor in Leeuwarden staat de mens centraal Praktijkvoorbeelden Energiezuinige Utiliteitsbouw Denken vanuit de gebruiker In het nieuwe UPC kantoor in Leeuwarden staat de mens centraal Mijn stelling is: bij duurzaamheid hoort uiteraard energie besparen

Nadere informatie

Voortrekker krijgt erkenning

Voortrekker krijgt erkenning Praktijkvoorbeelden Energiezuinige Utiliteitsbouw Voortrekker krijgt erkenning Kantoorgebouw Transport op Schiphol ontvangt eerste BREEAM-NL én LEED Platinum certificaten voor Duurzaam Bouwen in Nederland

Nadere informatie

Practise what you preach

Practise what you preach Praktijkvoorbeelden Energiezuinige Utiliteitsbouw Practise what you preach Duurzaam kantoor Search BV Amsterdam als voorbeeld van een positieve businesscase Ik probeer aan het milieu te werken door er

Nadere informatie

Duurzame koers in dynamische tijd. Praktijkvoorbeelden Energiezuinige Utiliteitsbouw

Duurzame koers in dynamische tijd. Praktijkvoorbeelden Energiezuinige Utiliteitsbouw Praktijkvoorbeelden Energiezuinige Utiliteitsbouw Duurzame koers in dynamische tijd TNT Express maakt groene belofte waar met extreem duurzaam hoofdkantoor Wij laten zien dat we met dezelfde middelen een

Nadere informatie

Praktijkvoorbeelden Energiezuinige Utiliteitsbouw. Draagvlak voor duurzaamheid. Gemeente Bronckhorst bouwde duurzaamste gemeentehuis van Nederland

Praktijkvoorbeelden Energiezuinige Utiliteitsbouw. Draagvlak voor duurzaamheid. Gemeente Bronckhorst bouwde duurzaamste gemeentehuis van Nederland Praktijkvoorbeelden Energiezuinige Utiliteitsbouw Draagvlak voor duurzaamheid Gemeente Bronckhorst bouwde duurzaamste gemeentehuis van Nederland Er is een behoorlijke dosis bestuurlijk lef voor nodig geweest.

Nadere informatie

De NESK kantoren duurzaam opgeleverd. De Tempel gebouwd voor de toekomst

De NESK kantoren duurzaam opgeleverd. De Tempel gebouwd voor de toekomst De NESK kantoren duurzaam opgeleverd De Tempel gebouwd voor de toekomst Tabel actoren Projectfase Organisatie Programma van Eisen (PvE) Ontwerp Bestek/Inkoop Realisatie Gebruik Aurelius Monumenten BV (eigenaar/

Nadere informatie

Nieuwe energieprestatienorm

Nieuwe energieprestatienorm Nieuwe energieprestatienorm >> Als het gaat om energie en klimaat De tools Uw weg vinden in de nieuwe energieprestatienorm, wie helpt u daarbij? Heeft u hem al in huis, de nieuwe energieprestatienorm NEN

Nadere informatie

Steek Energie in je huis

Steek Energie in je huis Steek Energie in je huis 9 oktober 2012 Breda 1 Bouwbedrijf Boot B.V. Bouwbedrijf Boot is actief in de woningbouw (particulier, ontwikkeling), zorg huisvesting en utiliteit (scholen, kantoren, bedrijfsgebouwen).

Nadere informatie

Programma van Eisen Frisse Scholen april 2012

Programma van Eisen Frisse Scholen april 2012 Programma van Eisen Frisse Scholen april 2012 Voor u ligt het Programma van Eisen Frisse Scholen. Dit Programma van Eisen dient als leidraad voor opdrachtgevers van nieuw- en verbouw van scholen (schoolbesturen

Nadere informatie

Duurzame verlichting voor woningcorporaties

Duurzame verlichting voor woningcorporaties Duurzame verlichting voor woningcorporaties >> Als het gaat om energie en klimaat Bij de keuze van verlichting rondom woningen, in gemeenschappelijke ruimten en op paden en terreinen spelen veel factoren

Nadere informatie

Subsidiemogelijkheden voor voortgezet en beroeps- en hoger onderwijs

Subsidiemogelijkheden voor voortgezet en beroeps- en hoger onderwijs 29 september 2009 1 Subsidiemogelijkheden voor voortgezet en beroeps- en hoger onderwijs Selina Roskam programma adviseurs Energiebesparing in de gebouwde omgeving 29 september 2009 Dubbele winst voor

Nadere informatie

Stappenplan bij het plaatsen zonnepanelen bij een Vereniging van Eigenaren (VvE)

Stappenplan bij het plaatsen zonnepanelen bij een Vereniging van Eigenaren (VvE) Stappenplan bij het plaatsen zonnepanelen bij een Vereniging van Eigenaren (VvE) Stap 1. Oriëntatie/Vooronderzoek U vindt uw energiekosten te hoog? U hebt in uw koopflat een eigen cv-ketel en u vindt uw

Nadere informatie

: Communicatie Subsidieverordening Maatregelenplan Duurzaamheid

: Communicatie Subsidieverordening Maatregelenplan Duurzaamheid Memo Aan : Van : Rienk Sijbrandij Bureau : Ruimtelijke Ordening, Wonen en Milieu Datum : 29 november 2011 Onderwerp : Communicatie Subsidieverordening Maatregelenplan Duurzaamheid De gemeenteraad van Strijen

Nadere informatie

Subsidiemogelijkheden voor bouwprojecten 2014

Subsidiemogelijkheden voor bouwprojecten 2014 Subsidiemogelijkheden voor bouwprojecten 2014 Bouw- en investeringssubsidies Subsidie Energiebesparing Subsidie Milieuverbetering Subsidies bij renovatie (EPA-U Maatwerkadvies) Gecertificeerde gebouwen

Nadere informatie

Energie-investeringsaftrek: Fiscale voordelen bij aanschaf van zonnepanelen in 2016

Energie-investeringsaftrek: Fiscale voordelen bij aanschaf van zonnepanelen in 2016 Fiscale voordelen bij aanschaf van zonnepanelen in 2016 Investeren in zonne-energie is voor veel ondernemers een slimme keuze. U bespaart niet alleen jaarlijks op uw energiekosten, u profiteert als ondernemer

Nadere informatie

DE PEETERSSCHOOL VERNIEUWBOUW 2011-2012. 1e REACTIE OP VO 12-12-2011 G R E E N T E A M B O U W

DE PEETERSSCHOOL VERNIEUWBOUW 2011-2012. 1e REACTIE OP VO 12-12-2011 G R E E N T E A M B O U W DE PEETERSSCHOOL VERNIEUWBOUW 2011-2012 1e REACTIE OP VO INLEIDING Voor u ligt een eerste verkenning van mogelijkheden tbv de vernieuwbouw van de St. Peeterschool te Amsterdam waarbij door het bestuur

Nadere informatie

Energie-efficiëntieverbetering bij (kleine) koffiebranders

Energie-efficiëntieverbetering bij (kleine) koffiebranders Energie-efficiëntieverbetering bij (kleine) koffiebranders Energie-efficiëntie verbeteren binnen het koffiebrandproces via drie stappen Aanleiding In deze studie is de energiebesparing bij kleine koffiebrandmachines

Nadere informatie

Tips, handvatten en financieringsmogelijkheden

Tips, handvatten en financieringsmogelijkheden Tips, handvatten en financieringsmogelijkheden 26 Hans november Scherpenzeel 2009 Hans Scherpenzeel Introductie Adviseur in Utiliteitsbouw-team SenterNovem Innovatie, Agentschap energie, van het klimaat,

Nadere informatie

Praktijkvoorbeelden Energiezuinige Utiliteitsbouw. Hoge kwaliteit. Bussumse Watertoren werd duurzaamste gebouw van Nederland

Praktijkvoorbeelden Energiezuinige Utiliteitsbouw. Hoge kwaliteit. Bussumse Watertoren werd duurzaamste gebouw van Nederland Praktijkvoorbeelden Energiezuinige Utiliteitsbouw Hoge kwaliteit Bussumse Watertoren werd duurzaamste gebouw van Nederland Maar in wezen draait het niet om geld, het gaat uiteindelijk om de lifecycle kosten

Nadere informatie

Fiscale voordelen bij aanschaf van zonnepanelen in 2016

Fiscale voordelen bij aanschaf van zonnepanelen in 2016 Fiscale voordelen bij aanschaf van zonnepanelen in 2016 Investeren in zonne-energie is voor veel ondernemers een slimme keuze. U bespaart niet alleen jaarlijks op uw energiekosten, u profiteert als ondernemer

Nadere informatie

Bijlage I 20111278-07 Investeringen en energielasten Energiesprong woningbouw Maria van Bourgondiëlaan te Eindhoven. 1 Inleiding

Bijlage I 20111278-07 Investeringen en energielasten Energiesprong woningbouw Maria van Bourgondiëlaan te Eindhoven. 1 Inleiding Bijlage I 20111278-07 Investeringen en energielasten Energiesprong woningbouw Maria van Bourgondiëlaan te Eindhoven Datum Referentie Behandeld door 13 december 2011 20111278-07 P. Smoor/LSC 1 Inleiding

Nadere informatie

Referentiegebouwen utiliteitsbouw

Referentiegebouwen utiliteitsbouw EPN en Nieuwbouw Referentiegebouwen utiliteitsbouw Gezondheidszorg 7.000m² Het voorbeeld betreft een verpleeghuis dat is voorzien van gebalanceerde ventilatie met warmteterugwinning. Een warmtepomp zorgt

Nadere informatie

Postbus 40 9466 AA Gieten T 0592-260990 F 0592-260620 KvK. 04070160 BTW.nr 8131.79.853.B01 www.vloerverwarmingnederland.nl

Postbus 40 9466 AA Gieten T 0592-260990 F 0592-260620 KvK. 04070160 BTW.nr 8131.79.853.B01 www.vloerverwarmingnederland.nl Aardwarmte, de intelligente oplossing Van ontwerpfase tot oplevering denken wij graag met u mee De intelligente oplossing Energie is een actueel onderwerp. Logisch, want de laatste jaren zijn de energieprijzen

Nadere informatie

Energie besparingsmonitor 2010-2011

Energie besparingsmonitor 2010-2011 Energie besparingsmonitor 2010-2011 Inleiding In het kader van het monitoren van het Meer Met Minder convenant is er informatie verzameld onder de leveranciers van isolatiemateriaal in Nederland, Vereniging

Nadere informatie

Building4life. Wilt u weten hoe? Building4life. Jan van Polanenkade 26B1 4811 KM Breda Postbus 1069 4801 BB Breda

Building4life. Wilt u weten hoe? Building4life. Jan van Polanenkade 26B1 4811 KM Breda Postbus 1069 4801 BB Breda Wilt u weten hoe? Ga stap voor stap door onze aanpak: - Kennismaking Building4life - De Building4life werkwijze - Uitgewerkte case Amarant Tilburg Building4life Jan van Polanenkade 26B1 4811 KM Breda Postbus

Nadere informatie

Voordelig investeren in duurzame daken Wegwijzer in subsidies voor dakbedekking

Voordelig investeren in duurzame daken Wegwijzer in subsidies voor dakbedekking Voordelig investeren in duurzame daken Wegwijzer in subsidies voor dakbedekking Jaarbeurs Utrecht - Diverse proefdaken 2 2 Duurzame dakbedekkingkeuze wordt beloond met diverse subsidies Icopal is specialist

Nadere informatie

Vereniging Amersfoort Bedrijven (VAB) Dinsdag 3 maart 2015

Vereniging Amersfoort Bedrijven (VAB) Dinsdag 3 maart 2015 Vereniging Amersfoort Bedrijven (VAB) Dinsdag 3 maart 2015 Kenniscentrum Duurzaam Bouwen Elke bijdrage is er één Kenniscentrum Duurzaam Bouwen Een unieke samenwerking van Amersfoortse bedrijven die:» Elkaar

Nadere informatie

Energiesubsidiewijzer. www.energiesubsidiewijzer.nl

Energiesubsidiewijzer. www.energiesubsidiewijzer.nl Energiesubsidiewijzer www.energiesubsidiewijzer.nl Mei 2014 Inhoud 1. Subsidie... 3 Zomerdeals Friese energiepremie... 3 Stimuleringsregeling Energieprestatie Huursector (STEP)... 4 2. Lening... 5 Energiebespaarlening...

Nadere informatie

Particulier opdrachtgeverschap met hoge energieambities

Particulier opdrachtgeverschap met hoge energieambities Particulier opdrachtgeverschap met hoge energieambities van het Expertteam Eigenbouw Energiezuinig bouwen, energieneutraal bouwen, eigen energie opwek ken: het zijn onderwerpen die steeds meer aandacht

Nadere informatie

Energie Bouwbesluit en het Activiteitenbesluit

Energie Bouwbesluit en het Activiteitenbesluit Rijkswaterstaat Ministerie van Infrastructuur en Milieu Energie Bouwbesluit en het Activiteitenbesluit Het behalen van energie-efficiëntieverbetering in een bepaald type gebouw wordt zowel door het Bouwbesluit

Nadere informatie

CO2 reductie? Jan van Hout OVVIA Van Hout Adviseurs en Installateurs

CO2 reductie? Jan van Hout OVVIA Van Hout Adviseurs en Installateurs CO2 reductie? Jan van Hout OVVIA Van Hout Adviseurs en Installateurs CO2 reductie! OVVIA is een energie diensten leverancier OVVIA investeert in CO2 reductie; oa energiebesparing, hernieuwbare energie

Nadere informatie

Energieke Zorgbouw. 5 oktober 2011. Wijnanda Willemse (Agentschap NL) Stefan van Heumen (TNO)

Energieke Zorgbouw. 5 oktober 2011. Wijnanda Willemse (Agentschap NL) Stefan van Heumen (TNO) Energieke Zorgbouw 5 oktober 2011 Wijnanda Willemse (Agentschap NL) Stefan van Heumen (TNO) Introductie Wijnanda Willemse adviseur NL Energie & Klimaat - Agentschap NL Voorheen SenterNovem Energiebesparing

Nadere informatie

Zonne-energie voor ondernemers

Zonne-energie voor ondernemers Zonne-energie voor ondernemers Een zonnige en zuinige toekomst? Johannes Zijlstra 20-03-2013 LTO Noord Advies Zonne energie; drijvende kracht!? 1 Zonuren Onderwerpen Energie en duurzaamheid Ontwikkeling

Nadere informatie

De NESK scholen duurzaam opgeleverd. Focus-Huygens College gebouwd voor de toekomst

De NESK scholen duurzaam opgeleverd. Focus-Huygens College gebouwd voor de toekomst De NESK scholen duurzaam opgeleverd Focus-Huygens College gebouwd voor de toekomst Tabel actoren Projectfase Organisatie Programma van Eisen (PvE) Ontwerp Bestek/Inkoop Realisatie Gebruik Gemeente Heerhugowaard

Nadere informatie

Energie besparen in uw huis

Energie besparen in uw huis > www.vrom.nl Energie besparen in uw huis Met energiepremie en EPA-advies Energie besparen in uw huis Een comfortabel huis en toch een lagere energierekening? Dat kan prima als u energiebesparende maatregelen

Nadere informatie

Investering grootste drempel om energie te besparen

Investering grootste drempel om energie te besparen Digitale nieuwsbrief juni 2013 MKB Green Deals in trek bij ondernemers De MKB Green Deals blijken een succes. Er doen 625 mkb-bedrijven mee aan het project, samen goed voor een besparingspotentieel vergelijkbaar

Nadere informatie

Groen beleggen. Groen sparen en beleggen Goed voor u, goed voor natuur en milieu. >> Als het gaat om milieu en leefomgeving

Groen beleggen. Groen sparen en beleggen Goed voor u, goed voor natuur en milieu. >> Als het gaat om milieu en leefomgeving Groen beleggen Groen sparen en beleggen Goed voor u, goed voor natuur en milieu >> Als het gaat om milieu en leefomgeving Goed voor u, Goed voor natuur en milieu Een goed rendement én een belastingvoordeel.

Nadere informatie

Frisse Lucht GREEN PACKAGE. Energie uit de lucht - 100% duurzaam

Frisse Lucht GREEN PACKAGE. Energie uit de lucht - 100% duurzaam GREEN PACKAGE Energie uit de lucht - 100% duurzaam Het comfort van vloerverwarming, koeling en warmtapwater in een duurzaam energiesysteem voor bij u thuis. Frisse Lucht Green Package, duurzame energie

Nadere informatie

Slimme keuzes voor woningconcepten met warmtepompen

Slimme keuzes voor woningconcepten met warmtepompen Slimme keuzes voor woningconcepten met warmtepompen Interactie tussen gevelisolatie, ventilatiesystemen en capaciteit warmtepompsystemen Per 1 januari 2015 worden de EPCeisen aangescherpt. Voor woningen

Nadere informatie

Duurzaam bouwen is innovatief denken... slim clubhuis.nl

Duurzaam bouwen is innovatief denken... slim clubhuis.nl Duurzaam bouwen is innovatief denken... Duurzaam bouwen =toekomstbestendig bouwen Duurzaam bouwen is goed voor mens, milieu en portemonnee: * mens; comfort, gezondheid, welzijn * milieu; biodiversiteit,

Nadere informatie

Doelen duurzaam bouwen

Doelen duurzaam bouwen 1 Doelen duurzaam bouwen Duurzaam bouwen is hot. Geen wonder, u verhoogt de waarde van uw woning, verlaagt uw woonlasten, krijgt overheidssubsidies voor duurzame details, maar ziet u ook hoe comfortabel

Nadere informatie

Duurzame energie, dat loont voor u als akkerbouwer. Belangrijkste duurzame energietoepassingen in de akkerbouw

Duurzame energie, dat loont voor u als akkerbouwer. Belangrijkste duurzame energietoepassingen in de akkerbouw Duurzame energie, dat loont voor u als akkerbouwer Belangrijkste duurzame energietoepassingen in de akkerbouw Als akkerbouwer kunt u duurzame energie opwekken en toepassen. Brandstof en elektriciteit blijven

Nadere informatie

U ontvangt SDE-subsidie voor zonnepanelen. Hoe nu verder?

U ontvangt SDE-subsidie voor zonnepanelen. Hoe nu verder? U ontvangt SDE-subsidie voor zonnepanelen. Hoe nu verder? In deze folder staat omschreven welke stappen u moet nemen nadat u SDE-subsidie voor uw zonnestroominstallatie heeft ontvangen. De informatie in

Nadere informatie

ZONNE-ENERGIE IS DE ENERGIE VAN NU ÉN VAN ONZE TOEKOMST!

ZONNE-ENERGIE IS DE ENERGIE VAN NU ÉN VAN ONZE TOEKOMST! ZONNE-ENERGIE IS DE ENERGIE VAN NU ÉN VAN ONZE TOEKOMST! MONTAGE DOOR KOMO GECERTIFICEERD DAKDEKKERS- BEDRIJF ADVISEREN LEVEREN INSTALLEREN ADVISEREN Green Power Systems is uw adviseur, leverancier en

Nadere informatie

Hans Bosch Hogeschool Rotterdam / Ex ambtenaar BWT

Hans Bosch Hogeschool Rotterdam / Ex ambtenaar BWT Energieprestatie naar 0.4. Hoe krijgen we dit nu Hans Bosch Hogeschool Rotterdam / Ex ambtenaar BWT Arthur Barendregt Gemeente Rotterdam 1 Werkgroep gezondheid & energiezuinigheid - Houdt zich bezig met

Nadere informatie

Energieprestatie van gebouwen

Energieprestatie van gebouwen Energieprestatie van gebouwen NEN 7120 en energieconcepten 2012 ing. Lars van de Kamp Nieman Raadgevende Ingenieurs Eerste ervaring NEN 7120 NEN 7120 Een verzwaring? Voor en nadelen standaard rijtjeswoning

Nadere informatie

Financieel. Menu-item: Fiscale regelingen

Financieel. Menu-item: Fiscale regelingen Financieel Fiscale regelingen MIA Vamil EIA KIA Subsidieregelingen Provinciale regeling In groter geheel Financiering Rekenvoorbeelden Menu-item: Fiscale regelingen Er zijn verschillende fiscale mogelijkheden

Nadere informatie

Energietransitie. Bouw op onze kennis

Energietransitie. Bouw op onze kennis Energietransitie Bouw op onze kennis Programma Introductie Energieverbruik van een woning Energieverbruik in de praktijk Energieneutraal + Opslag van energie Bewoner centraal Wat doen wij? Een greep uit

Nadere informatie

L a a g E n e r g ie H u i s M o l e n w e g Laag Energie Huis concept, type duurzaam en energiezuinig. Hieronder vindt u informatie over het Laag Energie Huis. Vanuit de overtuiging dat een woning duurzaam

Nadere informatie

Praktijkvoorbeelden Corporaties

Praktijkvoorbeelden Corporaties Praktijkvoorbeelden Corporaties Passiefrenovatie Dahliastraat, Kerkrade, Hestia groep Thema s: Passiefhuis, Proces, Innovatief aanbesteden Proefwoningen als test voor compleet nieuw concept Meer kennis

Nadere informatie

Zonne-energie voor ondernemers. Een zonnige en zuinige toekomst?

Zonne-energie voor ondernemers. Een zonnige en zuinige toekomst? Zonne-energie voor ondernemers Een zonnige en zuinige toekomst? Sjoerd Bootsma LTO Noord Advies Zonne-energie Onderwerpen Energie en duurzaamheid Ontwikkeling elektriciteitsprijs Aandeel groene stroom

Nadere informatie

Marktinformatie isolatiematerialen, isolatieglas en HR-ketels 2010-2013

Marktinformatie isolatiematerialen, isolatieglas en HR-ketels 2010-2013 Marktinformatie isolatiematerialen, isolatieglas en HR-ketels 2010-2013 Inleiding In het kader van de monitoring van energiebesparing in de gebouwde omgeving door Agentschap NL is door Buildsight verkoopinformatie

Nadere informatie

Rijkspremie Meer Met Minder

Rijkspremie Meer Met Minder Rijkspremie Meer Met Minder Officiële titel Tijdelijke stimuleringsregeling energiebesparende voorzieningen aan woningen Particuliere woningeigenaren, die ook de woning bewonen (hoofdbewoning) Investeringen

Nadere informatie

ENERGIENEUTRALE REGIOKANTOREN ENEXIS

ENERGIENEUTRALE REGIOKANTOREN ENEXIS ENERGIENEUTRALE REGIOKANTOREN ENEXIS Regiokantoor Enexis Enexis brengt stroom en gas bij mensen en bedrijven thuis. Vandaag en morgen. Met de energie van morgen zijn we vandaag al bezig. Zo zijn we bezig

Nadere informatie

ENERGIE IN EIGEN HAND

ENERGIE IN EIGEN HAND Zonne-energie voor bedrijven? ENERGIE IN EIGEN HAND De Stichting Beheer Bedrijvenpark Merm, heeft een onderzoek gedaan naar de mogelijkheden voor bedrijven om d.m.v. aanbrengen van zonnepanelen op het

Nadere informatie

energiebesparing bestaande bouw Noord-West Veluwe

energiebesparing bestaande bouw Noord-West Veluwe energiebesparing bestaande bouw Noord-West Veluwe Marc Smijers M 06-23924330 www.smijers-energieadvies.nl info@smijers-energieadvies.nl 1 Onderwerpen Hoe komt energielabel tot stand Relatie (of niet!)

Nadere informatie

Energiezuinige Nieuwbouw woonlasten voor huurder en koper. Symposium 22 april 2010

Energiezuinige Nieuwbouw woonlasten voor huurder en koper. Symposium 22 april 2010 woonlasten voor huurder en koper Symposium 22 april 2010 Harm van Papenrecht Adviseur & Interim Manager Focus op Woonlasten Duurzaamheid Energie Werkzaam voor: Woningcorporaties Gemeenten Instellingen

Nadere informatie

Masterclass Energie op bedrijventerreinen. Provincie Zuid Holland

Masterclass Energie op bedrijventerreinen. Provincie Zuid Holland Masterclass Energie op bedrijventerreinen Provincie Zuid Holland 2 Consortium 3 STEM regeling De STEM (Samenwerken Topsector Energie en Maatschappij) regeling is een subsidie van de topsector Energie.

Nadere informatie

1. Inleiding. Notitie

1. Inleiding. Notitie Notitie Project Lente-akkoord/Winkels en EPC aanscherping 2015 Betreft Overzicht maatregelen EPC-eis winkels Ons kenmerk E.2014.0354.00.N003 Versie 001 Datum 9 juli 2014 Verwerkt door GA HW Contactpersoon

Nadere informatie

Ontbijtbijeenkomst GRIC Gilze en Rijen 16 september 2015

Ontbijtbijeenkomst GRIC Gilze en Rijen 16 september 2015 Ontbijtbijeenkomst GRIC Gilze en Rijen 16 september 2015 Krijn Ratsma (architect en voorzitter Stichting Energieke Regio) inhoud: ontstaan Energieke Regio opzet van het project ook in Gilze en Rijen? ons

Nadere informatie

ALLE MOGELIJKHEDEN OP EEN RIJTJE VOOR EEN IDEAAL WOON-EN LEEFKLIMAAT WWW.ENERGIESERVICE.NL

ALLE MOGELIJKHEDEN OP EEN RIJTJE VOOR EEN IDEAAL WOON-EN LEEFKLIMAAT WWW.ENERGIESERVICE.NL ALLE MOGELIJKHEDEN OP EEN RIJTJE VOOR EEN IDEAAL WOON-EN LEEFKLIMAAT WWW.ENERGIESERVICE.NL Klimaatmakers Veilig en vertrouwd! Warmte en ventilatie zijn essentieel voor een heerlijk klimaat in uw woning.

Nadere informatie

Financiering Duurzaamheid en Monumenten. Maarten Maresch (IBPM)

Financiering Duurzaamheid en Monumenten. Maarten Maresch (IBPM) Financiering Duurzaamheid en Monumenten Maarten Maresch (IBPM) Opbouw presentatie Europese subsidiemogelijkheden energie Nederlandse subsidie mogelijkheden energie Fiscale ondersteuning Financieringsondersteuning

Nadere informatie

DUBO. Energiebesparing in het kantoorpand van HVL Dordrecht

DUBO. Energiebesparing in het kantoorpand van HVL Dordrecht 1 Energiebesparing in het kantoorpand van HVL Dordrecht 2 Voor het energiegebruik zijn de belangrijke punten: - Beperk energieverliezen - Voorkom onnodig energiegebruik - Gebruik zoveel mogelijk oneindige

Nadere informatie

F (zie toelichting in bijlage)

F (zie toelichting in bijlage) Energielabel gebouw Afgegeven conform de Regeling energieprestatie gebouwen. Veel besparingsmogelijkheden F (zie toelichting in bijlage) Dit gebouw Weinig besparingsmogelijkheden Labelklasse maakt vergelijking

Nadere informatie

energiebesparing bestaande bouw Harderwijk 26 mei 2015

energiebesparing bestaande bouw Harderwijk 26 mei 2015 energiebesparing bestaande bouw Harderwijk 26 mei 2015 Marc Smijers M 06-23924330 www.smijers-energieadvies.nl info@smijers-energieadvies.nl 1 Onderwerpen Relatie tussen energielabel en energiegebruik

Nadere informatie

ENERGIE PRESTATIE ADVIES VOOR WONINGEN

ENERGIE PRESTATIE ADVIES VOOR WONINGEN Beta Testbedrijf E. van Dijk 007 Kleveringweg 12 2616 LZ Delft info@vabi.nl Delft, 8 februari 2007 ENERGIE PRESTATIE ADVIES VOOR WONINGEN Opdrachtgever: Opdrachtgever BV A. Bee Projectgegevens: Voorbeeldproject

Nadere informatie

Energiezuinige woningen met een EPC van 0,4: kies het concept dat je wenst!

Energiezuinige woningen met een EPC van 0,4: kies het concept dat je wenst! Energiezuinige woningen met een EPC van 0,4: kies het concept dat je wenst! December 2014 Toolkit Selectietool Per 1 januari 2015 gaan we de volgende stap maken naar een EPC van 0,4 om uiteindelijk eind

Nadere informatie

ENERGIECONCEPTEN. Advies op maat. vandorp.eu

ENERGIECONCEPTEN. Advies op maat. vandorp.eu ENERGIECONCEPTEN Advies op maat ENERGIE- KOSTEN Stelt u zich eens voor dat u 1,- per m 2 aan energiekosten kunt besparen in een pand van 5.000 m 2. In een tijd van stijgende energiekosten zal dit in 10

Nadere informatie

Gemeente Delft. Subsidie informatie. Bestaande stad bespaart energie

Gemeente Delft. Subsidie informatie. Bestaande stad bespaart energie Gemeente Delft Subsidie informatie Bestaande stad bespaart energie De subsidie Bestaande stad bespaart energie is bestemd voor het stimuleren van energiebesparende maatregelen en het gebruik van duurzame

Nadere informatie

Whitepaper Energiebesparing. Beter ventileren zonder investeren WWW.VANBEEK.COM

Whitepaper Energiebesparing. Beter ventileren zonder investeren WWW.VANBEEK.COM Whitepaper Energiebesparing Beter ventileren zonder investeren Inleiding Het bouwbesluit 2012 stelt opnieuw hogere eisen aan de isolatie van industrie- en kantoorgebouwen. Maar bedrijven met warmteoverschotten

Nadere informatie

Energiebesparing. Betonkernactivering. Programma. Energiebesparing EPBD. Energy Performance Building Directive. Europese richtlijn.

Energiebesparing. Betonkernactivering. Programma. Energiebesparing EPBD. Energy Performance Building Directive. Europese richtlijn. Programma Energiebesparing & Betonkernactivering Energiebesparing Europa Nederland Besparingspotentieel Specialisten gevraagd? Betonkernactivering Publicatie Leergang Kees Arkesteijn 1 2 Energiebesparing

Nadere informatie

Check uw koeling en bespaar zo 1.000 per jaar

Check uw koeling en bespaar zo 1.000 per jaar Check uw koeling en bespaar zo 1.000 per jaar Praktische checklist en reminderstickers Besparingstips voor productkoeling Let op ijsaanslag en onderneem actie Besparingtips voor productkoeling Productkoeling

Nadere informatie

Asbestsanering en/of plaatsen van zonnepanelen

Asbestsanering en/of plaatsen van zonnepanelen Asbestsanering en/of plaatsen van zonnepanelen DRV Subsidie Advies 17-07-2014 Wilt u uw stal, loods, schuur of kantoor asbestvrij maken en/of zonnepanelen aanschaffen? Dan kunt u daarvoor financiële ondersteuning

Nadere informatie

WOONLASTEN 4 15. Zijn de maandlasten voor huur + energie in een Passiefhuis lager dan in een normale woning? 4

WOONLASTEN 4 15. Zijn de maandlasten voor huur + energie in een Passiefhuis lager dan in een normale woning? 4 PASSIEFHUIZEN COLUMBUSKWARTIER ALMERE VEEL GESTELDE VRAGEN PASSIEFHUIZEN EN WONEN IN EEN PASSIEFHUIS 2 1. Wat is een Passiefhuis? 2 2. Wat is het voordeel van een Passiefhuis? 2 3. Wat zijn bewonerservaringen

Nadere informatie

All-electric woningconcept

All-electric woningconcept All-electric woningconcept Kwalitatieve en kwantitatieve vergelijking tussen 3 energieconcepten Robbert van Rijswijk Merosch Inhoud 1. Voorstellen 2. Vergelijking energieconcepten 3. Uitwerking all-electric

Nadere informatie

Stappenplan Zon op Huurwoning Amsterdam

Stappenplan Zon op Huurwoning Amsterdam Context Klimaatprobleem Er is sprake van een wereldwijd klimaatprobleem, waarbij de temperatuur over de afgelopen decennia structureel is opgelopen. Deze trend wordt veroorzaakt door de uitstoot van broeikasgas,

Nadere informatie

Een binnenklimaat dat werkt Productieve werkomgeving met energiebesparende ventilatie

Een binnenklimaat dat werkt Productieve werkomgeving met energiebesparende ventilatie Een binnenklimaat dat werkt Productieve werkomgeving met energiebesparende ventilatie werken De ClimaRad Comfort Solution meet en regelt het binnenklimaat per ruimte, zonder dat uw medewerkers hier iets

Nadere informatie

Waarom kiest u voor Olasol?

Waarom kiest u voor Olasol? Waarom kiest u voor Olasol? Olasol is een jonge onderneming in een dynamische markt. Sinds 2010 zijn we actief en onderscheiden we ons door betrouwbaar advies, een transparante werkwijze en kwalitatief

Nadere informatie

Meer voordeel uit uw huis halen? Bespaar op energie!

Meer voordeel uit uw huis halen? Bespaar op energie! Meer voordeel uit uw huis halen? Bespaar op energie! voorbeeld van mogelijke besparingen Een huishouden is jaarlijks zo n q 2.000 kwijt aan gas en licht. En daar kunt u tot wel 30% op besparen. Dat begint

Nadere informatie

Concepten voor nieuwbouw woningen EPC 0,4. 20 september 2013 Han Verheul

Concepten voor nieuwbouw woningen EPC 0,4. 20 september 2013 Han Verheul Concepten voor nieuwbouw woningen EPC,4 2 september 213 Han Verheul Concepten voor EPC,4 Concept 1: isolatie Rc = 5, HR-WTW en PV; Concept 2: warmtevraagbeperking, Rc = 7, zonneboiler en HR-WTW; Concept

Nadere informatie

Nieuwe school in Winterswijk voldoet aan hoge kwaliteits- en duurzaamheidsstandaard Innovatief Enervisie als E/W adviseur verantwoordelijk voor installatietechniek Gerrit Komrij College: duurzaam en een

Nadere informatie

Verwarmen Ventileren Koelen. Aangenaam sporten. Energie besparen. Een aangenaam sportklimaat tegen minimale kosten. Aangenaam

Verwarmen Ventileren Koelen. Aangenaam sporten. Energie besparen. Een aangenaam sportklimaat tegen minimale kosten. Aangenaam Verwarmen Ventileren Koelen Energie besparen Een aangenaam sportklimaat tegen minimale kosten Aangenaam comfort Alles-in-één klimaatsysteem In een tijd waarin kritisch gekeken wordt naar bouw- en exploitatiekosten

Nadere informatie

Energieprestaties grondgebonden woningen

Energieprestaties grondgebonden woningen Energieprestaties grondgebonden woningen Meer wooncomfort met minder energie Het slimme duurzame bouwconcept. Van VolkerWessels Stap voor stap naar minder energiegebruik De overheid stelt steeds scherpere

Nadere informatie

Nationaal Energiebesparingsplan

Nationaal Energiebesparingsplan Nationaal Energiebesparingsplan van energieleveranciers en organisaties actief in de gebouwde omgeving Projectbeschrijving Bedrijfsleven en overheid geven mega impuls aan energiebesparing in gebouwen 23

Nadere informatie

Ik wil zonnepanelen. Presentatie: Joop Eising van Invent www.invent.nl Erik Koning van Energiewacht www.ewacht.nl

Ik wil zonnepanelen. Presentatie: Joop Eising van Invent www.invent.nl Erik Koning van Energiewacht www.ewacht.nl Ik wil zonnepanelen. Presentatie: Joop Eising van Invent www.invent.nl Erik Koning van Energiewacht www.ewacht.nl Aanleiding vereniging voor energiebesparing: 1 hogere gemeentelijke tarieven voor verenigingen

Nadere informatie

VRAGENLIJST ENERGIESCAN HORECA

VRAGENLIJST ENERGIESCAN HORECA VRAGENLIJST ENERGIESCAN HORECA Introductie Met deze vragenlijst kunnen wij een eerste inschatting maken van de mogelijkheden om energie te besparen. Door het formuleer zo volledig mogelijk in te vullen,

Nadere informatie

Energie Merenwijk. Wie ben ik?

Energie Merenwijk. Wie ben ik? Energie Merenwijk Wie ben ik? Marcel van Ewijk Makelaar & Taxateur SCVM Eigen kantoor Aangesloten bij VBO Makelaar Seniorkeur Makelaar EPA Adviseur Energielabel Woningbouw Erkend deskundige Energielabel

Nadere informatie

Het kan minder! ing. P. Hameetman

Het kan minder! ing. P. Hameetman Het kan minder! ing. P. Hameetman manager innovatie BAM Vastgoed bv Inleiding Afbakening: Presentatie is toegespitst op woningbouw Verdieping van technische mogelijkheden 2 Klimaatakkoord Gemeenten en

Nadere informatie

Belastingregelingen voor innovatieve ondernemers

Belastingregelingen voor innovatieve ondernemers Belastingregelingen voor innovatieve ondernemers De overheid vindt het belangrijk om innovatieve ondernemers te ondersteunen. Daarom zijn er een aantal fiscale stimuleringsmaatregelen ontwikkelt. Wij bespreken

Nadere informatie

Energiebesparing. Kantoren A-01

Energiebesparing. Kantoren A-01 Energiebesparing in Kantoren A-01 Meijer Energie- & Milieumanagement BV, Laan van N.O.I. 277, 2593 BS Den Haag. tel: 070-315 57 15 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze rapportage mag worden verveelvoudigd,

Nadere informatie

Vaillant & rendement. Technisch Project Advies

Vaillant & rendement. Technisch Project Advies Vaillant & rendement Technisch Project Advies meer rendement van uw project? Begin bij Vaillant Technisch Project Advies tijdige inschakeling TPA Uw winst Hoe blijven we samen aan de voortdurend aangescherpte

Nadere informatie

Een comfortabel en duurzaam gebouw, gegarandeerd

Een comfortabel en duurzaam gebouw, gegarandeerd Een comfortabel en duurzaam gebouw, gegarandeerd Ministerie van Financiën, Den Haag Manesco helpt gebouweigenaren met comfortverbetering, energiebesparing én, tegen lagere exploitatiekosten. Manesco is

Nadere informatie

Van inspanningsverplichting naar prestatiecontract nieuwbouw MFG Kaatsheuvel

Van inspanningsverplichting naar prestatiecontract nieuwbouw MFG Kaatsheuvel Bijlage 1 Van inspanningsverplichting naar prestatiecontract nieuwbouw MFG Kaatsheuvel Door Sunburst B.V. Ing. Joost de Roij en Ing. Joost Vermeer januari 2014 Inhoudsopgave Blz Inleiding 3 1. Van inspanningsverplichting

Nadere informatie

Subsidieregeling energiezuinige woningen. Besparen op uw energiekosten?

Subsidieregeling energiezuinige woningen. Besparen op uw energiekosten? Subsidieregeling energiezuinige woningen Besparen op uw energiekosten? voorjaar 2011 2 Wilt u geld besparen op uw energiekosten? Dat kan door energie te besparen of zelf duurzame energie op te wekken.

Nadere informatie

STAPPENPLAN AANSCHAF ZONNE-COLLECTOREN INDIVIDUEEL

STAPPENPLAN AANSCHAF ZONNE-COLLECTOREN INDIVIDUEEL STAPPENPLAN AANSCHAF ZONNE-COLLECTOREN INDIVIDUEEL Introductie De ontwikkelingen op het gebied van zonne-energie staan nooit stil. Heeft u ook belangstelling, dan kunt u zich als deelnemer aansluiten bij

Nadere informatie

Masterclass Provincie Zuid-Holland Gouda 17 september 2015

Masterclass Provincie Zuid-Holland Gouda 17 september 2015 Masterclass Provincie Zuid-Holland Gouda 17 september 2015 Krijn Ratsma (architect en voorzitter Stichting Energieke Regio) inhoud: ontstaan Energieke Regio opzet van het project ook in uw regio? bedrijvencoöperatie?

Nadere informatie

VAN HARTE WELKOM INFORMATIE AVOND PV- PROJECT NAMENS WETHOUDER TON ANCION OP DE. Duurzame Verlichting Landgraaf

VAN HARTE WELKOM INFORMATIE AVOND PV- PROJECT NAMENS WETHOUDER TON ANCION OP DE. Duurzame Verlichting Landgraaf 1 NAMENS WETHOUDER TON ANCION VAN HARTE WELKOM OP DE INFORMATIE AVOND PV- PROJECT Duurzame Verlichting Landgraaf PROJECTLEIDER GEMEENTE LANDGRAAF: RONALD BOUWERS ALGEMEEN Een van de milieu ambities van

Nadere informatie

Energieprestatie. Energieprestatie van gebouwen en de rol van de installatiesector. Kees Arkesteijn (ISSO)

Energieprestatie. Energieprestatie van gebouwen en de rol van de installatiesector. Kees Arkesteijn (ISSO) Energieprestatie Energieprestatie van gebouwen en de rol van de installatiesector Kees Arkesteijn (ISSO) Programma 1. Inleiding Energieprestatie gebouwen 2. Methoden bepaling Energieprestatie 3. Wet en

Nadere informatie