De Aansprakelijkheidsfactor Verzekering

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "De Aansprakelijkheidsfactor Verzekering"

Transcriptie

1 De Aansprakelijkheidsfactor Verzekering Een onderzoek naar de invloed van verzekeringen op aansprakelijkheid. D.H. Nauta

2 De Aansprakelijkheidsfactor Verzekering Een onderzoek naar de invloed van verzekeringen op aansprakelijkheid. Copyright & Disclaimer: Niets uit deze publicatie mag worden verveelvoudigd of openbaar gemaakt zonder schriftelijke toestemming van de auteur.

3 Voor Opa

4 Voorwoord Het was ergens begin oktober van het jaar 2005 toen ik hoogleraar privaatrecht aan de Universiteit van Amsterdam, Edgar Du Perron, tijdens een van zijn aansprakelijkheidscolleges hoorde zeggen dat het bestaan van een aansprakelijkheidsverzekering aan de kant van de veroorzaker van de schade van invloed kan zijn bij de aansprakelijkheidsvraag. Alarmbelletjes begonnen te rinkelen; dat kan toch niet zomaar?. Zo heb ik drie jaar lang van mijn universitaire opleiding kunnen genieten met mijn scriptieonderwerp al in mijn achterhoofd. Het schrijven van deze scriptie kostte tijd, heel veel tijd. Vooral omdat het een onderwerp betreft waar juristen hun brein niet vaak over breken en rechters zich in het algemeen niet openlijk over de kwestie uitspreken, was zeer diep speurwerk nodig om een volledig en juist werk af te leveren. Al met al heb ik deze scriptie met veel plezier geschreven. Ook is het een leerzaam traject geweest. Mijn dank gaat in eerste plaats uit naar mijn ouders. Zij hebben het studeren voor mij mogelijk gemaakt. Daarnaast wil ik graag meneer De Graaf bedanken voor zijn frequente feedback. Groningen, 12 Mei 2009 Daan Nauta

5 Inhoudsopgave Inleiding... 5 Hoofdstuk 1 Theoretisch kader Beginselen van ons aansprakelijkheidsrecht Ieder draagt zijn eigen schade Vereiste van enig tekortschieten Functies van het aansprakelijkheidsrecht Vergoeding van schade Preventie van schade Spreiding van schade Kostenallocatie Vereisten voor aansprakelijkheidstelling Vestiging van aansprakelijkheid Causale band van de tekortkoming met de schade Eigen schuld De invloed van verzekeringen op het aansprakelijkheidsrecht Invloed van een aansprakelijkheidsverzekering op claimgedrag Invloed van verzekerbaarheid op aansprakelijkheden Invloed van aansprakelijkheidsverzekering op aansprakelijkheidsstelling Conclusie Hoofdstuk 2 De invloed bij de vestiging van aansprakelijkheid Foutaansprakelijkheid Onrechtmatige daad Toerekening Assurance oblige systeem De invloed op de rechter De beperkende werking van de redelijkheid en billijkheid Exoneratieclausule Verjaring Invloed van verzekerbaarheid bij de aansprakelijkheidsvraag Conclusie... 22

6 Hoofdstuk 3 De invloed op het causaal verband Het causaal verband Van de adequatietheorie naar de toerekening naar redelijkheid De deelregels van Brunner De huidige stand van zaken Invloed van verzekerbaarheid op causaliteit Conclusie Hoofdstuk 4 De invloed bij eigen schuld De eigen schuld Primaire maatstaf: causaliteit Secundaire maatstaf: billijkheidscorrectie De invloed van verzekeringen bij de billijkheidscorrectie Aansprakelijkheid in het verkeer Beperkt overmachtverweer Beroep op eigen schuld Reflexwerking van artikel 185 WVW De invloed van aansprakelijkheidsverzekeringen bij verkeersaansprakelijkheid Conclusie Samenvatting en conclusie Literatuurlijst... 38

7 Gebruikte afkortingen AA A&V BW NBW MvT NJ RM Themis VR WPNR Ars Aaequi Aansprakelijkheid & Verzekering Burgerlijk Wetboek Nieuw Burgerlijk Wetboek Memorie van Toelichting Nederlandse Jurisprudentie Rechtsgeleerd Magazine Themis Verkeersrecht Weekblad voor Privaatrecht, Notariaat en Registratie WvW Wegenverkeerswet 1994 QB Law Reports Queen s Bench Afkortingen van annotatoren: G.J.S. C.J.H.B. G.J. Scholten C.J.H. Brunner

8 Inleiding De aan- of afwezigheid van een aansprakelijkheidsverzekering, of de gebruikelijkheid om een verzekering af te sluiten, kan van invloed zijn op de beslissing van de rechter om iemand al dan niet aansprakelijk te stellen op grond van wanprestatie of onrechtmatige daad. Dit is wat in de literatuur wel wordt aangenomen. Maar is dit wel te rijmen met de gedachte dat een verzekering schade behoort te dekken en niet te scheppen? Dat concrete verzekeringsposities van invloed zijn op de aansprakelijkheidstelling door de rechter lijkt tegen onze systematiek en dogmatiek van het aansprakelijkheidsrecht in te gaan. Mag er wel zo gemakkelijk gesproken worden over deze invloed? Vele auteurs verdedigen de stelling dat de concrete verzekeringsposities en de verzekerbaarheid van schade of aansprakelijkheid van invloed zijn bij de aansprakelijkheidstelling. Toch zijn er maar weinig concrete voorbeelden in de gepubliceerde rechtspraak te vinden waar deze invloed duidelijk naar voren komt. De doelstelling van dit onderzoek is dan ook om meer duidelijkheid te scheppen in de mate van invloed die de aan- of afwezigheid van (aansprakelijkheids-)verzekeringen heeft op het al dan niet bestaan van aansprakelijkheid met daarbij de schadevergoedingsplicht. Ook de invloed van de verzekerbaarheid van de aansprakelijkheid of schade komt daarbij aan bod. Gezien de grote omvang van het onderwerp is dit onderzoek beperkt tot de invloed op de vestigingsfase van de aansprakelijkheid op grond van onrechtmatige daad of wanprestatie (6:162 Burgerlijk Wetboek (BW) respectievelijk 6:74 BW), de invloed op de toerekeningfase van de schade, het zogenaamde causale verband (6:98 BW) en tot slot die op de vermindering van de schadevergoedingsplicht door eigen schuld (6:101 BW). Voor deze afbakening is gekozen omdat dit belangrijke fasen zijn bij aansprakelijkheidszaken die de rechter in principe altijd volgt en omdat bij deze fasen uit de wet zelf niet blijkt dat een concrete verzekeringspositie of verzekerbaarheid van belang is. Dit wil niet zeggen dat de invloed van verzekeringen in andere fasen van aansprakelijkheid, zoals bijvoorbeeld matiging door de rechter (6:109 BW) of limitering door een algemene maatregel van bestuur (6:101 BW), minder aanwezig of minder belangrijk is. 1 Ook het verschil in behandeling tussen de primaire vordering en de regresvordering van verzekeraars komt door de omvang hiervan niet in dit onderzoek aan bod. Aangezien het onderzoek zich toespitst op problematiek in de kern van ons aansprakelijkheidsrecht wordt in hoofdstuk 1 een nadere verdieping gegeven van de voor het onderzoek relevante aspecten van ons aansprakelijkheidsrecht. Eerst zal een overzicht worden gegeven van de grondbeginselen van ons aansprakelijkheidsrecht met daarbij haar functies. Vervolgens komt kort de systematiek van de aansprakelijkheid op grond van de onrechtmatige daad aan bod, deze systematiek zal de rode draad vormen voor de manier waarop in de daarop volgende hoofdstukken de invloed van verzekeringen aan bod komt. Hoofdstuk 1 sluit af met een inleidend overzicht van de invloed van verzekeringen op ons aansprakelijkheidsrecht. De invloed die verzekeringen hebben bij de vestiging van aansprakelijkheid is controversieel. Kan het zijn dat een aansprakelijkheidsverzekering een aansprakelijkheidsverruimend effect heeft? Zouden aansprakelijkheidsnormen die wij hanteren anders moeten worden geïnterpreteerd naarmate er wel of juist niet een (aansprakelijkheids-)verzekering is? Dit zou in strijd zijn met het rechtszekerheidsbeginsel. Heeft het systeem van assurance oblige, waarin het enkele feit dat er een 1 Voor een uitwerking van de invloed die verzekeringen hebben op matiging en limitering zie o.a. Hartlief & Tjittes 1990, p

9 verzekering is aan de kant van de schadeveroorzaker voldoende is voor aansprakelijkheid, een plek in ons recht? In hoofdstuk 2 zal blijken dat ons recht wel bepaalde eigenschappen van een assurance oblige systeem heeft, maar dat alleen het feit dat aansprakelijkheid verzekerd is niet voldoende grond is voor aansprakelijkheid. Ook komt hier de (te) ruime invloed van verzekeringen op de beperkende werking van de redelijkheid en billijkheid uitgebreid aan bod. In hoofdstuk 3 wordt gekeken naar de invloed van verzekeringen bij de bepaling of de schade in voldoende causaal verband staat met de onrechtmatige gedraging. Is het redelijk om schade die in een ver te zoeken verband staat met de onrechtmatige gebeurtenis eerder toe te rekenen wanneer de veroorzaker tegen aansprakelijkheid is verzekerd of wanneer het algemeen gebruikelijk is dat men zich voor deze aansprakelijkheid verzekert? Van belang voor rechtvaardiging van verzekeringsinvloed zal blijken welke causaliteitsleer aangehangen wordt. Tot slot wordt in hoofdstuk 4 gekeken naar de invloed van verzekeringen bij de verdeling van de schade door eigen schuld. Geven verzekeringsargumenten voldoende grond om te stellen dat de billijkheid eist dat een andere verdeling van de schade plaats vindt dan wanneer die zonder invloed van verzekeringen plaats zou vinden? Vooral in het verkeersaansprakelijkheidsrecht wordt aan het verzekeringsargument een grote waarde toegeschreven. Er zal hier dan ook een ruime uiteenzetting volgen van het verkeersaansprakelijkheidsrecht met zijn verzekeringsinvloeden. 6

10 Hoofdstuk 1 Theoretisch kader Het onderzoek spitst zich toe op problematiek in de kern van ons aansprakelijkheidsrecht. Daarom wordt in dit hoofdstuk een verdieping gegeven van de voor het onderzoek relevante aspecten van ons aansprakelijkheidsrecht. Eerst zal een overzicht worden gegeven van de grondbeginselen en de functies van ons aansprakelijkheidsrecht. Deze zijn van belang omdat de invloed van verzekeringen niet los gezien kan worden van de verschillende functies van het aansprakelijkheidsrecht. Vervolgens komt kort de systematiek van de aansprakelijkheid op grond van de onrechtmatige daad aan bod. Deze systematiek vormt de rode draad voor de manier waarop in de hierop volgende hoofdstukken de invloed van verzekeringen aan bod komt. Na de systematiek van ons aansprakelijkheidsrecht volgt een inleidend overzicht van de invloed van verzekeringen op ons aansprakelijkheidsrecht waarna het hoofdstuk vervolgens wordt afgesloten met een conclusie. 1.1 Beginselen van ons aansprakelijkheidsrecht Ieder draagt zijn eigen schade In beginsel draagt iedereen zijn eigen schade. Een beginsel van ons recht dat inmiddels door vele schrijvers wordt genuanceerd. 2 Zo heeft Hartkamp zijn tekst in de laatste druk van de Asser serie gewijzigd van het beginsel dat ieder zijn eigen schade draagt naar een theorie waarin aangegeven wordt dat het antwoord op de vraag of in een concreet geval aansprakelijkheid moet worden aangenomen afhangt van het gewicht dat aan de twee gezichtspunten ieder draagt zijn eigen schade en berokken een ander geen schade wordt toegekend. 3 Ieder draagt in principe zijn eigen schade, tenzij er een grond is voor verplaatsing van die schade Vereiste van enig tekortschieten We kunnen aansprakelijkheid opdelen in schuld- en risicoaansprakelijkheid. Ongeacht of het gaat om een schuld- of een risicoaansprakelijkheid is in veruit de meeste gevallen steeds enig tekortschieten van personen of zaken nodig voor het verplaatsen van de schade. 4 Bij schuldaansprakelijkheid is dit een eigen toerekenbaar onrechtmatig handelen, bij risicoaansprakelijkheid betreft dit aansprakelijkheid voor andermans onrechtmatig gedrag of een aansprakelijkheid voor zaken waarbij in de meeste gevallen een gebrekkigheid is vereist. 5 Het uitgangspunt dat alleen schade moet kunnen worden gevorderd indien daaraan een verwijtbare onrechtmatige gedraging of wanprestatie ten grondslag ligt, vormt van oudsher en nog steeds het grondbeginsel van het aansprakelijkheidsrecht. 6 Echter, in ons aansprakelijkheidsrecht zien we tegenwoordig steeds vaker een aansprakelijkheid zonder een duidelijke tekortkoming en ongeacht eigen schuld van de gelaedeerde, dit vooral op de terreinen van de verkeers- en arbeidsaansprakelijkheid. Zo heeft de Hoge Raad in het kader van artikel 185 WvW een beperking van het overmachtverweer in het algemeen aangebracht, alsmede een 100% regel afgekondigd voor slachtoffers jonger dan 14 jaar en een 50% regel in het kader van eigen schuld door slachtoffers 2 Van Dam 1993, p.161 ev; Asser/Hartkamp 2006 (4-III), nr. 12; Stutterheim 1998, p Asser/Hartkamp 2006 (4-III), nr Hartlief 1997, nr. 22 ev. 5 Zie onder meer BW boek 6, art. 173, 174 en Kamerstukken II 1999/00, , nr. 2, 2. 7

11 ouder dan 14 jaar. 7 De drempel voor aansprakelijkheid is hier duidelijk een stukje afgeschaafd. Dat aan verkeersslachtoffers de luxe van de hoge vergoedingen in het aansprakelijkheidsrecht wordt verleend zonder dat een goed aansprakelijkheidsrechtelijk aanknopingspunt kan worden aangewezen wordt wel gezien als misbruik van het aansprakelijkheidsrecht. 8 De verkeersaansprakelijkheid is verder uitgewerkt in hoofdstuk 4. Een vergelijkbare ontwikkeling heeft zich voorgedaan bij de werkgeversaansprakelijkheid. 9 Behoort een werkgever aansprakelijk te zijn voor schade die een werknemer heeft geleden wegens het schenden van een zorgvuldigheidsnorm door geen verzekering af te sluiten voor deze werknemer? Of zijn ouders aansprakelijk voor schade veroorzaakt door onrechtmatig handelen van hun kinderen wegens het niet afsluiten van een aansprakelijkheidsverzekering voor hun kind? Hartlief noemt deze tendens wel de socialisering van het aansprakelijkheidsrecht. 10 In hoofdstuk 2 wordt dieper op deze vragen ingegaan, voor nu volsta ik met de conclusie dat dergelijke vragen aandacht verdienen omdat in deze gevallen het verband tussen de tekortkoming en de schade ver te zoeken is. 1.2 Functies van het aansprakelijkheidsrecht De functies die het aansprakelijkheidsrecht heeft zijn vergoeding van schade, preventie, spreiding en kostenallocatie. 11 Van belang voor de rechtvaardiging van de invloed van concrete verzekeringsposities bij de aansprakelijkheid is welke waarde men aan de afzonderlijke functies hecht. Hierna volgt een uiteenzetting van deze functies Vergoeding van schade Vergoeding van de schade werd en wordt nog vaak gezien als belangrijkste doelstelling van het aansprakelijkheidsrecht. 12 Wanneer schade vergoed wordt komt de gelaedeerde zoveel mogelijk weer in de positie waar hij in verkeerde alvorens de schade is ingetreden, een zogenaamd herstel van de status-quo Preventie van schade Preventie is een functie waaraan tegenwoordig, vooral vanuit rechtseconomisch perspectief, veel aandacht wordt besteed. Door een schadevergoeding te moeten betalen (ex post) wanneer men niet de door het recht vereiste zorg in acht neemt en schade veroorzaakt, krijgt men (ex ante) een stimulans om deze schade juist niet te veroorzaken. Rechtseconomen spreken hierbij van een prikkel. Door deze prikkel zullen er minder aansprakelijkheden zijn en daarom ook minder schade. Wanneer aansprakelijkheid door een verzekering is gedekt zal dat over het algemeen een negatief effect hebben op de preventiefunctie van het aansprakelijkheidsrecht omdat de schadeveroorzaker niet zelf de schade hoeft te dragen. 7 Zie respectievelijk HR 1 juni 1990, NJ 1991, 720 (Ingrid Kolkman; m. nt. CJHB) en HR 28 februari 1992, NJ 1993, 566 (IZA/Vrerink; m.nt. CJHB) 8 Hartlief 1997, p Voor verdere uitwerking zie Hartlief 1997, nr. 49 ev. 10 Hartlief 2003, p 36 ev. 11 Faure & Hartlief 2002, p. 8; Hartlief & Tjittes 1999, p3; Hartlief 1997, p17. Anders: Van Dam 1989, p. 199 e.v. waarin hij kostenallocatie niet ziet als afzonderlijke functie van het aansprakelijkheidsrecht. 12 Hartlief 1997, nr 9; Spier e.a. 2006, p. 7 met meer verwijzingen. 13 Voor een uitwerking van de functie vergoeding van schade of het terug brengen naar de status-quo verwijs ik naar Bloembergen 2001, p10 e.v. De mogelijkheid van een feitelijk herstel laat ik buiten beschouwing. 8

12 1.2.3 Spreiding van schade Spreiding doet zich onder andere voor door de verplaatsing van de schade naar een collectief van WA-verzekerden. Omdat men vaak tegen wettelijke aansprakelijkheid verzekerd is zal de schade over het algemeen worden gedragen door een collectief van premiebetalers. De vraag rijst of spreiding op zichzelf wel een zuivere functie is van het aansprakelijkheidsrecht. Dit mede omdat het in bovenstaand voorbeeld meer gaat om een gevolg van het feit dat de eventuele aansprakelijkheid verzekerd kan zijn en dat daarom de schade gespreid wordt. Door de meeste auteurs wordt de spreidingsfunctie toch niet betwist. 14 Drion gaf in 1955 al aan dat spreiding wel degelijk een functie van het aansprakelijkheidsrecht kan zijn: Het aansprakelijkheidsrecht kan proberen de schade aldus te verschuiven dat zij beter gespreid kan worden. Dit is ongetwijfeld een van de drijfveren geweest bij de algemeen waar te nemen ontwikkeling naar grotere aansprakelijkheid van de ondernemingen voor de schaden die in het kader van hun activiteit worden veroorzaakt. De onderneming is beter in staat de schade te spreiden dan het individuele slachtoffer. Tenzij het slachtoffer zich zelf gemakkelijk tegen het risico had kunnen verzekeren 15 Van Dam gaat nog verder en neemt een voorbeeld in het hypothetische geval waarin schadespreiding de enige doelstelling zou zijn van ons aansprakelijkheidsrecht: Wanneer alleen schadespreiding de doelstelling van de aansprakelijkheid zou zijn, zou dat in dergelijke gevallen kunnen wijzen in de richting van niet aansprakelijkheid van de veroorzaker. Dit geldt met name indien de veroorzaker niet verzekerd is, bijvoorbeeld wegens de ongebruikelijkheid van een aansprakelijkheidsverzekering of wegens de buitengewoon hoge premie, en de benadeelde tevens de volledige schade via zijn eigen verzekering vergoed krijgt. De rechter kan in dergelijke gevallen beslissen, dat er geen zorgvuldigheidsnorm op de veroorzaker rustte of dat een bestaande zorgvuldigheidsnorm niet geschonden is. 16 Vergelijken we bovenstaand citaat van Van Dam met een uitspraak van de Hoge Raad 17 waarin hij een kraanmachinist, welke een vliegtuigvleugel moest verplaatsen op een transportwagen, niet aansprakelijk acht voor het laten vallen van die vleugel, dit mede gelet op de omstandigheid dat de gelaedeerde zich had verzekerd voor de schade, dan kunnen we op zijn minst stellen dat spreidingsmogelijkheden in het aansprakelijkheidsrecht een belangrijke rol vervullen. Het is van weinig belang of dit nu een eigen functie is of dient ter ondersteuning van de vergoedings- en/of preventie functie. Naarmate er meer waarde wordt gehecht aan de spreidingsfunctie van het aansprakelijkheidsrecht zal men ook eerder bereid zijn om concrete verzekeringsposities mee te nemen bij de aansprakelijkheidsvraag. 14 Zie bijvoorbeeld Hartlief in Hartlief & Klosse 2003 p. 21; Hartlief & Tjittes 1999, p4; Van Dam 1989, p Anders: Nieuwenhuis 1997, p. 18, waarin hij aangeeft dat spreiding slechts een middel is ter bevordering van vergoeding en/of preventie. 15 Drion 1955, p Van Dam 1989, p HR 5 jan 1968, NJ 1968, 102 (Vliegtuigvleugel; m. nt. GJS). 9

13 1.2.4 Kostenallocatie Kostenallocatie ziet toe op de toerekening van kosten. 18 De functie van kostenallocatie wordt onder andere zichtbaar bij de risicoaansprakelijkheid voor gevaarlijke stoffen en verontreiniging van lucht, water of bodem. De wetgever geeft aan dat: In *..+ deze gevallen, waarin de aansprakelijkheid - kort gezegd - op de ondernemer wordt gelegd, ligt aan die aansprakelijkheid tevens een andere, belangrijke gedachte ten grondslag. Deze komt erop neer dat het redelijk is om de schade die voor derden ontstaat door de verwezenlijking van risico's die met de aard van het uitgeoefende bedrijf samenhangen, door de onderneming te laten dragen en aldus te brengen onder de kosten - in de regel in de vorm van verzekeringspremies -, die tezamen de kostprijs van het eindprodukt bepalen en in beginsel aan de afnemers daarvan kunnen worden doorberekend. 19 Buiten het feit dat hier een zeer duidelijk voorbeeld van kostenallocatie naar voren komt kan gezegd worden dat deze risicoaansprakelijkheid de spreidingsfunctie dient doordat deze risico s, al dan niet vervangen door een verzekeringspremie, verdisconteerd kunnen worden in de prijzen van de eindproducten die de ondernemingen aanbieden. 1.3 Vereisten voor aansprakelijkheidstelling Om derden aansprakelijk te kunnen stellen voor geleden schade moet hiervoor een rechtsgrond aanwezig zijn. Dit kan zowel een contractuele als een buitencontractuele rechtsgrond zijn. De in titel 6.3 van ons Burgerlijk Wetboek (BW) opgenomen onrechtmatige daad is de belangrijkste bron van buitencontractuele aansprakelijkheid, welke enige belangrijke eisen stelt voordat er sprake is van aansprakelijkheid met de daadwerkelijke plicht tot vergoeding van schade. Deze eisen zitten zowel in de vestigingsfase van de onrechtmatige daad als in de causaliteitsvraag tussen de onrechtmatige gedraging en schade en als laatste de mate waarin sprake is van eigen schuld Vestiging van aansprakelijkheid Voor de vestiging van aansprakelijkheid op grond van de onrechtmatige daad zoals bedoeld in artikel 6:162 BW moet er sprake zijn van een toerekenbare inbreuk op een recht, een doen of nalaten in strijd met een wettelijke plicht of een doen of nalaten in strijd met hetgeen volgens ongeschreven recht in het maatschappelijk verkeer betaamt. Tevens dient deze gedraging in causaal verband te staan met de schade en dient er, indien een norm is geschonden, een relatie te bestaan tussen die norm en de geschonden belangen, de zogenaamde relativiteitseis van artikel 6:16 BW. 20 In hoofdstuk 2 zal blijken welke invloed verzekeringen hebben bij de vestigingsfase van aansprakelijkheid Causale band van de tekortkoming met de schade Buiten het feit dat er sprake moet zijn van een tekortkoming moet deze tekortkoming, wil er van aansprakelijkheid sprake zijn, ook in causaal verband staan met de schade. Hierbij moet worden opgemerkt dat door het uitdijende aansprakelijkheidsrecht de causaliteit steeds sneller gevonden wordt. Het schenden van een verkeers- of veiligheidsnorm bijvoorbeeld, geeft in beginsel al 18 Faure & Hartlief 2002, p9. 19 Kamerstukken II 1988/89, , nr. 3, p.7 (MvT). 20 Voor een verdere uitwerking van het wettelijke systeem van de schadevergoedingsverplichting op grond van art. 6:162 BW verwijs ik naar Spier e.a. 2006, nr. 14 ev. 10

14 aansprakelijkheid wanneer de geschonden norm strekt tot het voorkomen van bepaalde schade en deze schade zich voor doet. 21 Bovendien staat in beginsel het vereiste causale verband tussen de schade en de gedraging vast wanneer sprake is van een normschending en een daarbij passend ongeval, dit behoudens tegenbewijs. 22 Naast de causale band in de vestigingsfase moet er ook een causale band zijn tussen de omvang van de schade en de onrechtmatige gedraging. Van belang voor het verzekeringsaspect zal blijken welke leer voor de toerekening wordt toegepast. De invloed van verzekeringen op het causale verband komt aan bod in hoofdstuk Eigen schuld Als er eenmaal een toerekenbare onrechtmatige gedraging vast staat welke in causaal verband staat met de schade dan is er nog ruimte om de schadevergoedingsplicht te verminderen naar gelang de benadeelde zelf schuld heeft aan de schade. Bij het artikel voor eigen schuld (6:101 BW) worden twee maatstaven gebruikt. De eerste is een causale maatstaf tussen de schuld van de benadeelde en de schade, de tweede een door de rechter toe te passen billijkheidscorrectie waarbij bij de laatste de rechter een zekere motiveringsplicht heeft. 23 De mate waarin een verzekering invloed heeft op deze verdeling en billijkheidscorrectie komt aan bod in hoofdstuk De invloed van verzekeringen op het aansprakelijkheidsrecht Invloed van een aansprakelijkheidsverzekering op claimgedrag De aansprakelijkheidsverzekering zorgt voor solvabele daders. Het zorgt er ook voor dat claims worden ingediend die bij afwezigheid van een aansprakelijkheidsverzekering achterwege zouden zijn gebleven. Dit in aanmerking genomen kunnen we stellen dat een aansprakelijkheidsverzekering een aanzuigende werking heeft op aansprakelijkheidclaims. 24 Ook kan gesteld worden dat zonder de mogelijkheid om de financiële consequenties van aansprakelijkheid af te wentelen op een verzekeraar ons systeem van aansprakelijkheid niet of slecht kan functioneren. Aan de ene kant zouden vele veroorzakers de lasten niet kunnen dragen en wellicht financieel ten onder gaan, met eventuele belangrijke maatschappelijke gevolgen van dien. Aan de andere kant zijn er de slachtoffers, die niet steeds een vergoeding zouden krijgen. Het zou ook zeer de vraag zijn of van een dergelijk stelsel wel de juiste preventieprikkels zouden uitgaan. (zowel te veel preventie omdat men bang is voor faillissement als te weinig preventieprikkels omdat, wanneer velen geen verhaal bieden, de gedachte kan zijn dat claims wellicht toch achterwege blijven) Men zou ook kunnen stellen dat vanwege de aansprakelijkheidsverzekeringen er juist minder aandacht uitgaat naar preventie, dit omdat de schade toch afgewenteld kan worden op de verzekeraar en niet zelf gedragen hoeft te worden. Toch, de aansprakelijkheidsverzekering maakt het in belangrijke mate mogelijk dat het aansprakelijkheidsrecht zijn functies vervult: zij zorgt immers voor solvente veroorzakers en daarmee ook voor claims HR 1 oktober, NJ 1995, 182 (Tamara van Uitert; m. nt. CJHB). 22 Dit blijkt onder meer uit HR 21 oktober 1994, NJ 1995, 95 en HR 16 november 1990, NJ 1991, HR 8 december 1989, NJ 1990, 778 (Lars Rurode; m. nt. CJHB; WPNR 1990, p , m. nt. A.T. Bolt) 24 Hartlief 1997, nr. 38 ev. 25 T. Hartlief 2003, p35. 11

15 1.4.2 Invloed van verzekerbaarheid op aansprakelijkheden Anders dan de aanwezigheid van een verzekering in het concrete geval is de mate waarin een schade verzekerbaar is. Zou aansprakelijkheid eerder moeten volgen naarmate het risico gemakkelijker te verzekeren is? We kunnen er niet omheen dat bij bepaalde aansprakelijkheden zelfs de wetgever bij de vraag wie aansprakelijk behoort te zijn voor bepaalde schades een belangrijk gewicht heeft gehangen aan het feit dat bepaalde risico s door een bepaalde partij eenvoudiger te verzekeren zijn. Zo geeft zij aan dat bij aansprakelijkheid voor gebrekkige zaken en gevaarlijke stoffen.. de overweging de doorslag heeft gegeven dat de aansprakelijkheid in beginsel behoort te rusten op iemand die, gezien vanuit de benadeelde, gemakkelijk als aansprakelijke is op te sporen en voor wie het ook als een voor de hand liggende maatregel kan worden beschouwd zich tegen het risico van deze aansprakelijkheid te verzekeren, zo hij dit risico niet zelf wenst te dragen. 26 De mate waarin verzekerbaarheid invloed heeft op de aansprakelijkheid komt in de volgende hoofdstukken per fase afzonderlijk terug Invloed van aansprakelijkheidsverzekering op aansprakelijkheidsstelling In rechterlijke uitspraken komt men zelden tegen of de veroorzaker dan wel de benadeelde voor de schade is verzekerd of anders, dat hij de schade uit eigen middelen zou moeten dragen of voldoen. De invloed van het wel of niet verzekerd zijn blijft in de uitspraken daarom meestal buiten beschouwing. Deze constatering blijkt volgens Van Dam zeker niet te impliceren dat de rechter zich niet bewust is van deze gevolgen, volgens hem lijkt het tegendeel doorgaans eerder het geval. Hij concludeert dan ook dat er sprake is van een onduidelijke en daarom ongewenste situatie. 27 Toch zijn er wel voorbeelden in de jurisprudentie te vinden waar gemotiveerd blijkt dat de aan- of afwezigheid van een aansprakelijkheidsverzekering aan de kant van de laedens van invloed is op de aansprakelijkheidsstelling. De vraag of een aansprakelijkheidsverzekering aan de kant van de dader van invloed is op de aansprakelijkheidsstelling vormt de rode draad in de volgende hoofdstukken. 1.5 Conclusie In dit hoofdstuk is het theoretisch kader weergegeven dat nodig is om het verzekeringsvraagstuk in het aansprakelijkheidsrecht beter te begrijpen. Het hoofdbeginsel van ons aansprakelijkheidsrecht is dat ieder zijn eigen schade draagt, tenzij er een goede reden is om de schade te verplaatsen. De functies die het aansprakelijkheidsrecht bekleedt zijn: Vergoeding van schade, preventie van schade, spreiding van schade en kostenallocatie. Er worden vraagtekens geplaatst bij spreiding van schade als aansprakelijkheidsfunctie. Spreiding vindt voornamelijk plaats wanneer de schade is gedekt door (aansprakelijkheids-)verzekeringen, de schade wordt dan gespreid over de premiebetalers. De spreiding kan gezien worden als gevolg van het feit dat schade verzekerd is in plaats van als afzonderlijke functie van het aansprakelijkheidsrecht. Naarmate er meer waarde wordt gehecht aan de spreidingsfunctie van het aansprakelijkheidsrecht zal men ook eerder bereid zijn om concrete verzekeringsposities als relevant te beschouwen bij de aansprakelijkheidsvraag. De aansprakelijkheidsverzekering maakt het mogelijk dat het aansprakelijkheidsrecht zijn functies vervult. Zonder aansprakelijkheidsverzekeringen zal veel schade onvergoed blijven en zullen er minder schadeclaims zijn. 26 Parl. Gesch. Boek 6, p Van Dam 1989, p

16 Een verplichting tot vergoeding van schade bestaat slechts wanneer er sprake is van een onrechtmatige gedraging of wanprestatie die kan worden toegerekend. Tevens dient de schade in causaal verband te staan met de gebeurtenis en wordt de schadevergoedingsverplichting verminderd indien er sprake is van eigen schuld van de benadeelde. Sommige risico s worden eerder toegerekend wanneer de schade gemakkelijker te verzekeren is. De invloed van concrete verzekeringsposities bij de aansprakelijkheidsstelling is omstreden maar kan op voorhand zeker niet worden uitgesloten. Deze invloed wordt in de volgende hoofdstukken verder uitgewerkt. 13

17 Hoofdstuk 2 De invloed bij de vestiging van aansprakelijkheid Het is moeilijk te accepteren dat concrete verzekeringsposities invloed hebben op de vestigingsfase van aansprakelijkheid. Het zou in strijd zijn met het rechtszekerheidsbeginsel wanneer gedragsnormen strenger zijn naar gelang de schade, die uit overschrijding van die normen komt, door verzekering is gedekt. In dit hoofdstuk wordt gekeken of concrete verzekeringsposities inderdaad invloed hebben op de gedragsnormen, of dat onrechtmatige gedragingen eerder worden toegerekend wanneer aansprakelijkheid door verzekering gedekt is. Eerst wordt gekeken of de wet een mogelijkheid laat om met het verzekeringsaspect rekening te houden. Vervolgens wordt gekeken naar de heersende opvatting over het systeem van assurance oblige, een systeem waarin aansprakelijkheid wordt aangenomen vanwege verzekering. De mate waarin concrete verzekeringsposities het gedrag van de rechter beïnvloeden wordt besproken in paragraaf 2.3. Ook de redelijkheid en billijkheid komen in beeld. Naar uit paragraaf 2.4 zal blijken komt er aan verzekeringsposities een invloed toe bij de afweging of toepassing van een exoneratieclausule of toepassing van een absolute verjaringstermijn voor rechtsvorderingen, naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar is. Nadat er in paragraaf 2.5 is gekeken naar de invloed van verzekerbaarheid bij de aansprakelijkheidsvraag wordt dit hoofdstuk afgesloten met een conclusie. 2.1 Foutaansprakelijkheid De grondslag van de schadevergoedingsverplichting van art 6:162 BW is de toerekenbare onrechtmatige gedraging van een persoon. Hierbij wordt uitgegaan van een structureel onderscheid tussen enerzijds de kwalificatie van het gedrag van de dader welke als onrechtmatig moet kunnen worden aangemerkt en anderzijds de voorwaarden voor toerekening van dit als onrechtmatig gekwalificeerde gedrag aan de persoon van de dader Onrechtmatige daad In lid 2 van art. 6:162 BW worden een aantal criteria genoemd voor het geval een gedrag als onrechtmatig moet worden aangemerkt: Als onrechtmatige daad worden aangemerkt een inbreuk op een recht en een doen of nalaten in strijd met een wettelijke plicht of met hetgeen volgens ongeschreven recht in het maatschappelijk verkeer betaamt, een en ander behoudens de aanwezigheid van een rechtvaardigingsgrond. Bij de inbreuk op een recht gaat het hier om de inbreuk op een subjectief recht. Het doen of nalaten in strijd met een wettelijke plicht betreft het in strijd handelen met een formele of materiële wet. 29 Hetgeen volgens ongeschreven recht in het maatschappelijk verkeer betaamt is vaag en uit de tekst zelf blijkt dat dit niet is vastgelegd in geschreven regels. Men dient terug te vallen op maatschappelijk aanvaarde normen over behoorlijk en zorgvuldig gedrag Spier e.a. 2006, p Voor een verdere uitwerking van de inbreuk op een recht en het doen of nalaten in strijd met een wettelijke plicht verwijs ik naar Spier e.a p. 27 ev. 30 Spier e.a. 2006, p

18 2.1.2 Toerekening Lid 3 van art 6:162 regelt de toerekening van de onrechtmatige daad aan de dader. Behalve in geval van schuld kan een onrechtmatige gedraging ook worden toegerekend indien deze is te wijten aan een oorzaak welke krachtens de wet of de in het verkeer geldende opvattingen voor iemands rekening komt. Eigen schuld aan de gedraging is dus niet een vereiste. De toerekening op grond van de verkeersopvattingen geeft de rechter een handvat om rekening te houden met het verzekeringsaspect. Hartkamp geeft aan: Een aanwijzing voor de verkeersopvatting kan gelegen zijn in het feit dat de schuldenaar zijn eventuele aansprakelijkheid terzake heeft verzekerd [..] ofwel, andersom, in het feit dat juist de schuldeiser het desbetreffende risico heeft verzekerd. 31 Toch, volgens Hartkamp, kan het bestaan van de verzekering c.q. de verzekeringspraktijk hoogstens een factor zijn bij de vaststelling of er een verkeersopvatting bestaat welke aansprakelijkheid met zich mee brengt Assurance oblige systeem Ons recht kent een systeem van faute oblige (waarbij enig tekortschieten nodig is) en niet dat van assurance oblige (aansprakelijkheid vanwege verzekering). 33 Het enkele feit dat er een verzekering is aan de kant van de veroorzaker is niet voldoende grond voor aansprakelijkheid. In de rechtspraak zijn weinig uitspraken te vinden die gemotiveerd aangeven dat er aansprakelijkheid is vanwege het voor handen zijn van een verzekering. Eén van de schaarse uitspraken komt van Lord Denning in Nettleship vs. Weston: Morally the learner driver is not at fault; but legally she is liable to be because she is insured and the risk should fall on her. 34 In casu gaf een ervaren chauffeur rijles aan de echtgenoot van een vriend. De derde les ging het mis; door paniek reed de vrouw tegen een lantaarnpaal waardoor de instructeur knieletsel opliep. Volgens Lord Denning was het in deze zaak niet van doorslaggevend belang wiens fout het was, maar wie het best het risico kon dragen; Thus we are, in this branch of the law, moving away from the concept: " No liability without fault," We are beginning to apply the test: " On whom should the risk fall? ". Doordat de schade bij aansprakelijkheid niet vergoed zou worden door de aangesprokene maar door zijn verzekeraar kon men zich veroorloven dat bij de zorgvuldigheid die verwacht mocht worden van de leerling geen of minder rekening gehouden werd met haar persoonlijke tekortkomingen. Van Dam schrijft hierover: de motivering lijkt daar niet te zijn dat iemand aansprakelijk is omdat er onzorgvuldig is gehandeld maar dat er onzorgvuldig is gehandeld omdat iemand aansprakelijk moet 31 Asser/Hartkamp 2006 (4-III), nr Asser/Hartkamp 2006 (4-III), nr Hartlief & Tjittes 1990, p 65; Hartlief & Tjittes 1999, p Nettleship vs. Weston (1971) 2 QB 691,

19 zijn. 35 Al met al een helder voorbeeld van het verscherpen van een zorgvuldigheidsnorm vanwege verzekering. 36 Het omgekeerde van assurance oblige komt ook voor; geen aansprakelijkheid vanwege een schadeverzekering aan de kant van de benadeelde. Een bekend Deens geval wordt genoemd door Ussing. 37 Een bakkersknecht fietst met zijn fiets door een winkelruit. De werkgever van de knecht is niet aansprakelijk omdat de winkelier voor de ruitschade is verzekerd. In het contractuele aansprakelijkheidsrecht vinden we een bekende Nederlandse uitspraak. In het vliegtuigvleugelarrest heeft de Hoge raad beslist, dat de vraag of en in hoeverre een schuldenaar aansprakelijk is voor gebreken in zaken waarvan hij zich voor de uitvoering van zijn verbintenis bedient, naast de aard der overeenkomst en de redelijkheid, naar de verkeersopvatting moet worden beantwoord. 38 De omstandigheid dat de schuldeiser zich voor een door het gebrek ontstane schade door verzekering had gedekt, kan een aanwijzing zijn dat naar verkeersopvattingen het desbetreffende risico voor zijn rekening komt. In casu betrof het de aansprakelijkheid voor de schade die is ontstaan bij de verlading van een vliegtuigvleugel door een kraanmachinist in opdracht van Fokker. Bij de verlading brak een bout uit de hijsarm van een kraanwagen waardoor de vliegtuigvleugel kwam te vallen en grote schade opliep. Zentveld, die in opdracht van Fokker de vliegtuigvleugel moest verladen, werd niet aansprakelijk gesteld voor het falen van de kraan die hij gebruikte in uitoefening van zijn opdracht, mede omdat Fokker de schade door verzekering gedekt had. Het Haagse Hof, dat de zaak na cassatie weer op zijn bord kreeg, oordeelde dat het niet redelijk was dat Zentveld de schade zou moeten vergoeden vanwege de grote discrepantie tussen de schade en het hijsloon. De door Fokker gesloten transportverzekering leverde volgens het hof een sterk vermoeden op dat dit soort schade naar de verkeersopvattingen voor Fokkers rekening kwam en dat Fokker zich daarvan ook bewust was. 39 Verder onderzoek naar de verkeersopvattingen is er niet gedaan. Later is door vele schrijvers kritiek geleverd op het arrest van de Hoge Raad, zo schreef Nieuwenhuis: Uit de omstandigheid dat het Fokker was die zich voor deze schade had verzekerd putte de Hoge Raad een aanwijzing dat naar verkeersopvattingen Zentveld niet aansprakelijk was, en het desbetreffende risico voor rekening van Fokker kwam. Erg overtuigend is deze rechtssociologische hypothese omtrent het bestaan van een verkeersopvatting niet. Wie een schadeverzekering sluit geeft daarmee allerminst te kennen dat naar zijn oordeel hij het is die de schade behoort te dragen. 40 Nieuwenhuis laat daarbij de overige beoordelingsvragen - de aard van de overeenkomst en de billijkheid - buiten beschouwing zodat het lijkt alsof de aanwezigheid van de verzekering de enige en 35 Van Dam 1989, p Zie verder F.H. Lawson en B.S. Markesinis Tortious, Liability for unintentional harm in the common law and the civil law, Cambridge: Cambridge University Press 1982, p H. Ussing, Evolution et transformation du droit de la responsabilité civile, Revue internationale de droit comparé 1955, p HR 5 jan 1968, NJ 1968, 102 (Vliegtuigvleugel; m. nt. GJS). 39 Hof s Gravenhage 29 mei 1969, NJ 1970, J.H. Nieuwenhuis, Assurance oblige, RM Themis 1987, p

20 doorslaggevende factor is. Van Dunné concludeert dat Nieuwenhuis hiermee een aantal schrijvers zoals Hartlief en Tjittes op het verkeerde been heeft gezet. 41 Brunner geeft aan dat volgens hem de beslissing in belangrijke mate is bepaald door de omstandigheid dat Fokker de schade vergoed had gekregen van zijn verzekeraar terwijl Zentveld de schade slechts gedeeltelijk had verzekerd. Hij merkt daarbij terecht op dat er voor zaakschade nog geen matigingsbevoegdheid bestond zoals we die nu kennen in artikel 6:109 BW De invloed op de rechter In paragraaf is aangestipt dat de rechter zich vaak terdege bewust is van de verzekeringsposities van partijen. Verdedigd wordt dat de aanwezigheid van een aansprakelijkheidsverzekering ook het gedrag van de rechter beïnvloedt, in die zin dat hij bij aanwezigheid van een verzekering eerder geneigd is de schade af te wentelen. 43 Zo schrijft Bloembergen: Neem bijvoorbeeld de fout. Het lijkt moeilijk voor tegenspraak vatbaar, dat de rechtspraak de laatste decennia steeds hogere eisen aan het menselijk gedrag is gaan stellen. Waarschijnlijk heeft daarbij mede een rol gespeeld, dat de schadeveroorzakers hun aansprakelijkheid toch door verzekering gedekt hebben. Omgekeerd zal de aansprakelijkheidsverzekering wellicht niet vreemd zijn aan de hier en daar waarneembare inmenging van de eigen schuld. 44 Toch wil de rechter dit meestal niet openlijk toegeven. Hij beslist bij herhaling dat de aanwezigheid van een aansprakelijkheidsverzekering niet relevant is. 45 Enige expliciete invloed vinden we wel bij de vriendendienst in het verkeer. De Hoge Raad heeft aanvankelijk bij een vriendendienst in het verkeer - zijnde het kosteloos meerijden - schuld van de bestuurder minder snel aangenomen wegens het belangeloze karakter van het handelen van de bestuurder. 46 De bijzondere omstandigheden konden meebrengen dat de gratis passagier niet kon beweren dat tegenover hem onrechtmatig is gehandeld. Later heeft hij die gedachte echter gedeeltelijk laten varen en gezegd: dat een belangeloze dienstverlening een omstandigheid als bedoeld in art kan zijn, waarmee ten gunste van degeen die de dienst heeft verleend rekening moet worden gehouden, maar alleen voor zover diens vermogenstoestand van dien aard is, dat het, mede in aanmerking genomen het feit van de belangeloze dienstverlening, niet gerechtvaardigd zou zijn hem de veroorzaakte schade volledig te doen vergoeden; dat hiervan geen sprake kan zijn indien de betreffende aansprakelijkheid door verzekering was gedekt; J.M. van Dunné, Assurance oblige. De betekenis van verzekering voor contractuele aansprakelijkheid die door een exoneratieclausule gedekt wordt, AA 2004, p Brunner 1973, p Kamerstukken II 1998/99, , nr. 1, p Bloembergen 1980, p De inmenging van de eigen schuld vinden we vooral bij een minder snelle aanname van eigen schuld in het verkeersrecht. Zie hiervoor paragraaf Zie bijvoorbeeld HR 25 januari 1991, NJ 1992, 706 (ABP/Elzenga; m. nt. CJHB). 46 HR 20 december 1957, NJ 1958, HR 3 december 1971, NJ 1972, 144, r.o. 4 (m. nt. GJS) en zo ook HR 11 april 1975, NJ 1975, 373 (m. nt. GJS) 17

Jubileumcongres Beursbengel

Jubileumcongres Beursbengel Workshop - Contracteren met de klant: omgaan met aansprakelijkheidsrisico's, exoneraties en verzekeringsdekking Jubileumcongres Beursbengel Erik van Orsouw erik.van.orsouw@kvdl.nl http://www.kvdl.nl/beursbengel/

Nadere informatie

Omgaan met aansprakelijkheidsrisico's, vrijwaringsbedingen en verzekerbaarheid

Omgaan met aansprakelijkheidsrisico's, vrijwaringsbedingen en verzekerbaarheid 20 november 2012 Training Contracteren Omgaan met aansprakelijkheidsrisico's, vrijwaringsbedingen en verzekerbaarheid Erik van Orsouw erik.van.orsouw@kvdl.nl Inleiding 1. Quiz 2. Aansprakelijkheidsrecht:

Nadere informatie

Directoraat-Generaal Rechtspleging en Rechtshandhaving

Directoraat-Generaal Rechtspleging en Rechtshandhaving ϕ1 Ministerie van Justitie Directoraat-Generaal Rechtspleging en Rechtshandhaving Directie Juridische en Operationele Aangelegenheden Postadres: Postbus 20301, 2500 EH Den Haag Aan de Voorzitter van de

Nadere informatie

Rb. 's-gravenhage 6 juli 2012, LJN BX2021, JA 2012/183. Trefwoorden: Sommenverzekering, Voordeelstoerekening, Eigen schuld

Rb. 's-gravenhage 6 juli 2012, LJN BX2021, JA 2012/183. Trefwoorden: Sommenverzekering, Voordeelstoerekening, Eigen schuld Rb. 's-gravenhage 6 juli 2012, LJN BX2021, JA 2012/183 Trefwoorden: Sommenverzekering, Voordeelstoerekening, Eigen schuld Auteurs: mr. M. Verheijden en mr. L. Stevens Samenvatting In maart 2009 vindt een

Nadere informatie

13-05- 14. Programma van vandaag. Aansprakelijkheid van (brede) scholen

13-05- 14. Programma van vandaag. Aansprakelijkheid van (brede) scholen 13 mei 2014 Netwerk sport bewegen en gezonde leefstijl Brechtje Paijmans Doelen Advocatuur & Universiteit Utrecht paijmans@doelenadvocatuur.nl Programma van vandaag ongevallen Aspecten van verzekering

Nadere informatie

Hoge Raad 23 november 2012, LJN: BX5880: als twee vechten om een been, mag de WAM-verzekeraar van de medeschuldenaar er mee heen?

Hoge Raad 23 november 2012, LJN: BX5880: als twee vechten om een been, mag de WAM-verzekeraar van de medeschuldenaar er mee heen? Hoge Raad 23 november 2012, LJN: BX5880: als twee vechten om een been, mag de WAM-verzekeraar van de medeschuldenaar er mee heen? Feiten In 2007 vindt een ongeval plaats tussen twee auto s. De ene wordt

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 1999 2000 26 824 Wijziging van de regeling van de bevrijdende verjaring in het Burgerlijk Wetboek voor gevallen van verborgen schade door letsel of overlijden

Nadere informatie

Advies over juridische consequenties verlenging/overschrijding vastgelegde normtijden voor opkomst van de brandweer

Advies over juridische consequenties verlenging/overschrijding vastgelegde normtijden voor opkomst van de brandweer Advies over juridische consequenties verlenging/overschrijding vastgelegde normtijden voor opkomst van de brandweer 14 februari 2011 A.M. Hol, Universiteit Utrecht 1 Vraagstelling: Heeft overschrijding

Nadere informatie

Aansprakelijkheid bij stages

Aansprakelijkheid bij stages Aansprakelijkheid bij stages Algemeen Artikel 6:170 BW bepaalt dat een werkgever aansprakelijk is voor een ondergeschikte. Door expliciet te spreken over een ondergeschikte heeft de wetgever beoogd dat

Nadere informatie

Een rechtseconomische analyse van het Nederlandse onrechtmatigedaadsrecht. Louis Visscher

Een rechtseconomische analyse van het Nederlandse onrechtmatigedaadsrecht. Louis Visscher Een rechtseconomische analyse van het Nederlandse onrechtmatigedaadsrecht Louis Visscher Boom Juridische uitgevers Den Haag 2006 Inhoudsopgave 1 Inleiding 1.1 Communicerende vaten 1 1.2 De rechtseconomische

Nadere informatie

RAAD VAN TOEZICHT VERZEKERINGEN. Voor zover voor de beoordeling van de klacht van belang, is het navolgende gebleken.

RAAD VAN TOEZICHT VERZEKERINGEN. Voor zover voor de beoordeling van de klacht van belang, is het navolgende gebleken. RAAD VAN TOEZICHT VERZEKERINGEN U I T S P R A A K Nr. i n d e k l a c h t nr. 2005.2662 (068.05) ingediend door: hierna te noemen 'klagers', tegen: hierna te noemen 'verzekeraar'. De Raad van Toezicht

Nadere informatie

Rechtbank Maastricht 26 oktober 2011, nr. HA RK 11-88, LJN BU7197 (mr. J.F.W. Huinen, mr. T.A.J.M. Provaas en mr. E.J.M. Driessen)

Rechtbank Maastricht 26 oktober 2011, nr. HA RK 11-88, LJN BU7197 (mr. J.F.W. Huinen, mr. T.A.J.M. Provaas en mr. E.J.M. Driessen) Rechtbank Maastricht 26 oktober 2011, nr. HA RK 11-88, LJN BU7197 (mr. J.F.W. Huinen, mr. T.A.J.M. Provaas en mr. E.J.M. Driessen) Noot I. van der Zalm Overlijdensschade. Schadeberekening. Inkomensschade.

Nadere informatie

De Rechtbank Den Haag lijkt uitsluitsel te geven Verrekening van voordeel bij de arbeidsongeschiktheidsverzekering

De Rechtbank Den Haag lijkt uitsluitsel te geven Verrekening van voordeel bij de arbeidsongeschiktheidsverzekering De Rechtbank Den Haag lijkt uitsluitsel te geven Verrekening van voordeel bij de arbeidsongeschiktheidsverzekering 8 Mevrouw mr. L. van den Ham-Leerkes Nysingh Advocaten Heeft een zelfde gebeurtenis voor

Nadere informatie

De toepasselijkheid van de schadestaatprocedure HR 23 december 2005, NJ 2006, 32 (De Zwolsche Algemeene Schadeverzekering N.V.

De toepasselijkheid van de schadestaatprocedure HR 23 december 2005, NJ 2006, 32 (De Zwolsche Algemeene Schadeverzekering N.V. De toepasselijkheid van de schadestaatprocedure HR 23 december 2005, NJ 2006, 32 (De Zwolsche Algemeene Schadeverzekering N.V./Rijssemus) Inleiding Art. 612 Rv bepaalt dat de rechter die een veroordeling

Nadere informatie

Voorrang hebben versus overschrijding van de maximumsnelheid

Voorrang hebben versus overschrijding van de maximumsnelheid Voorrang hebben versus overschrijding van de maximumsnelheid Mr. Bert Kabel (1) Inleiding In het hedendaagse verkeer komt het regelmatig voor dat verkeersdeelnemers elkaar geen voorrang verlenen. Gelukkig

Nadere informatie

Prof. mr. drs. M.L. Hendrikse

Prof. mr. drs. M.L. Hendrikse Amsterdam Centre for Insurance Studies (ACIS) De levensverzekeringsovereenkomst: een vreemde eend in de bijt van verzekeringsovereenkomsten Prof. mr. drs. M.L. Hendrikse Algemene opmerkingen (1) De wetgever

Nadere informatie

Inleiding ASSURANCE OBLIGE: WEG ERMEE! MR. MAURITS KALFF'

Inleiding ASSURANCE OBLIGE: WEG ERMEE! MR. MAURITS KALFF' MR. MAURITS KALFF' Inleiding Over Assurance Oblige - aansprakelijkheid vanwege verzekering - is al veel gezegd en geschreven. 2 De meeste juristen zijn het erover eens dat in ons land een zuiver Assurance

Nadere informatie

mr. Richard A. Korver Communicatietrainer & Advocaat

mr. Richard A. Korver Communicatietrainer & Advocaat mr. Richard A. Korver Communicatietrainer & Advocaat Aansprakelijkheid & schuldhulpverlening aan (ex)ondernemers BRONNEN VAN AANSPRAKELIJKHEID Onrechtmatige daad (6:162 BW) Tekortschieten in nakoming verbintenis

Nadere informatie

Nijmegen, 9 maart 2010 Betreft: aanvullend advies inzake erfdienstbaarheid Maliskamp

Nijmegen, 9 maart 2010 Betreft: aanvullend advies inzake erfdienstbaarheid Maliskamp Mr. P.H.A.M. Peters Hoff van Hollantlaan 5 Postbus 230 5240 AE Rosmalen Nijmegen, 9 maart 2010 Betreft: aanvullend advies inzake erfdienstbaarheid Maliskamp Geachte heer Peters, Bij brief van 12 november

Nadere informatie

Amsterdam Centre for Insurance Studies (ACIS) De opzetclausule in aansprakelijkheidsverzekeringen

Amsterdam Centre for Insurance Studies (ACIS) De opzetclausule in aansprakelijkheidsverzekeringen Amsterdam Centre for Insurance Studies (ACIS) De opzetclausule in aansprakelijkheidsverzekeringen Prof. dr. M.L. Hendrikse Inleiding: de aard van de aansprakelijkheidsverzekering (1) Art. 7:952 BW (eigen

Nadere informatie

Uitspraak Geschillencommissie Financiële Dienstverlening nr. 2015-057 d.d. 20 februari 2015 (prof. mr. M.L. Hendrikse en mr. E.E. Ribbers, secretaris)

Uitspraak Geschillencommissie Financiële Dienstverlening nr. 2015-057 d.d. 20 februari 2015 (prof. mr. M.L. Hendrikse en mr. E.E. Ribbers, secretaris) Uitspraak Geschillencommissie Financiële Dienstverlening nr. 2015-057 d.d. 20 februari 2015 (prof. mr. M.L. Hendrikse en mr. E.E. Ribbers, secretaris) Samenvatting Inboedelverzekering. Uitleg van verzekeringsvoorwaarden.

Nadere informatie

Aegon Schadeverzekering N.V., gevestigd te Den Haag, hierna te noemen Aangeslotene.

Aegon Schadeverzekering N.V., gevestigd te Den Haag, hierna te noemen Aangeslotene. Uitspraak Geschillencommissie Financiële Dienstverlening nr. 2014-382 d.d. 20 oktober 2014 (mr. A.W.H. Vink, voorzitter, prof. mr. M.L. Hendrikse en drs. L.B. Lauwaars RA, leden en mr. F.E. Uijleman, secretaris)

Nadere informatie

De verzekerings(on)mogelijkheden van werkgeversaansprakelijkheid

De verzekerings(on)mogelijkheden van werkgeversaansprakelijkheid De verzekerings(on)mogelijkheden van werkgeversaansprakelijkheid drs V.G.J. (Vincent) Zwijnenberg 8 april 2010 Onderwerpen 1. De behoorlijke verzekering volgens de Hoge Raad 2. De behoorlijke verzekering

Nadere informatie

Kluwer Online Research Bedrijfsjuridische berichten Verruiming van de zorgplicht en werkgeversaansprakelijkheid

Kluwer Online Research Bedrijfsjuridische berichten Verruiming van de zorgplicht en werkgeversaansprakelijkheid Bedrijfsjuridische berichten Verruiming van de zorgplicht en werkgeversaansprakelijkheid Auteur: Mr. T.L.C.W. Noordoven[1] Hoge Raad 23 maart 2012, JAR 2012/110 1.Inleiding Maakt het vanuit het oogpunt

Nadere informatie

De Commissie heeft vastgesteld dat tussenkomst van de Ombudsman Financiële Dienstverlening niet tot oplossing van het geschil heeft geleid.

De Commissie heeft vastgesteld dat tussenkomst van de Ombudsman Financiële Dienstverlening niet tot oplossing van het geschil heeft geleid. Uitspraak Geschillencommissie Financiële Dienstverlening nr. 41 d.d. 22 februari 2011 (mr. B.F. Keulen, voorzitter, mw. mr. E.M. Dil-Stork en prof. mr. M.L. Hendrikse) Samenvatting Natura-uitvaartverzekering.

Nadere informatie

afspraken die in het Najaarsoverleg 2008 zijn gemaakt. Volstaan wordt dan ook met hiernaar te verwijzen.

afspraken die in het Najaarsoverleg 2008 zijn gemaakt. Volstaan wordt dan ook met hiernaar te verwijzen. Reactie op de brief van de Nederlandse Orde van Advocaten (NOvA) inzake het wetsvoorstel tot wijziging van Boek 7, titel 10, van het Burgerlijk Wetboek in verband met het limiteren van de hoogte van de

Nadere informatie

Verzekeringsrecht. De nieuwe verjaringsregeling. mr. A.E. Krispijn 1. 1. Inleiding. 2. Vóór 1 juli 2010

Verzekeringsrecht. De nieuwe verjaringsregeling. mr. A.E. Krispijn 1. 1. Inleiding. 2. Vóór 1 juli 2010 mr. A.E. Krispijn 1 De nieuwe verjaringsregeling 39 (Wijzigingen van artikel 7:942 BW) 1. Inleiding Op 1 juli 2010 zijn de Wet deelgeschilprocedure bij letselen overlijdensschade ( Wet deelgeschilprocedure,

Nadere informatie

Ontslag na doorstart faillissement

Ontslag na doorstart faillissement Ontslag na doorstart faillissement december 2006 mr De auteur heeft grote zorgvuldigheid betracht in het weergeven van delen uit het geldende recht. Evenwel noch de auteur noch kan aansprakelijk worden

Nadere informatie

De brandverzekering en de keuzeclausule: over herbouwwaarde, verkoopwaarde en de beperkende werking van de redelijkheid en de billijkheid

De brandverzekering en de keuzeclausule: over herbouwwaarde, verkoopwaarde en de beperkende werking van de redelijkheid en de billijkheid ACIS symposium 23 november 2012 De brandverzekering en de keuzeclausule: over herbouwwaarde, verkoopwaarde en de beperkende werking van de redelijkheid en de billijkheid mr. M.H. Pluymen HR 9 juni 2006,

Nadere informatie

Convenant loonregres

Convenant loonregres Overwegingen: Aon pleegt voor werkgevers onder meer loonregres ex. artikel artikel 6:107a BW; Aon is van mening dat er op grond van artikel 6:96 lid 2 sub b en c BW voor de zogenaamde buitengerechtelijke

Nadere informatie

de naamloze vennootschap Nationale-Nederlanden Schadeverzekering Maatschappij N.V., gevestigd te Den Haag, hierna te noemen Aangeslotene.

de naamloze vennootschap Nationale-Nederlanden Schadeverzekering Maatschappij N.V., gevestigd te Den Haag, hierna te noemen Aangeslotene. Uitspraak Geschillencommissie Financiële Dienstverlening nr. 2014-278 d.d. 18 juli 2014 (mr. C.E. du Perron, voorzitter en mr. M.M.C. Oyen, secretaris) Samenvatting Volgens de Commissie is het gedrag van

Nadere informatie

RAAD VAN TOEZICHT VERZEKERINGEN. Uit de stukken is, voor zover voor de beoordeling van de klacht van belang, het navolgende gebleken.

RAAD VAN TOEZICHT VERZEKERINGEN. Uit de stukken is, voor zover voor de beoordeling van de klacht van belang, het navolgende gebleken. RAAD VAN TOEZICHT VERZEKERINGEN U I T S P R A A K Nr. i n d e k l a c h t nr. 2005.0156 (004.05) ingediend door: hierna te noemen 'klager', tegen: hierna te noemen 'verzekeraar'. De Raad van Toezicht Verzekeringen

Nadere informatie

Convenant met BSA Schaderegelingsbureau B.V. inzake het standaardiseren van processen van werkgeversregres

Convenant met BSA Schaderegelingsbureau B.V. inzake het standaardiseren van processen van werkgeversregres Convenant met BSA Schaderegelingsbureau B.V. inzake het standaardiseren van processen van werkgeversregres Convenant tussen BSA en Verbond van Verzekeraars Overwegingen: BSA pleegt voor werkgevers (waaronder

Nadere informatie

Burgerlijk Wetboek boek 7 titel 12. Aanneming van werk. Afdeling 1. Aanneming van werk in het algemeen

Burgerlijk Wetboek boek 7 titel 12. Aanneming van werk. Afdeling 1. Aanneming van werk in het algemeen Burgerlijk Wetboek boek 7 titel 12. Aanneming van werk Afdeling 1. Aanneming van werk in het algemeen Artikel 750 1. Aanneming van werk is de overeenkomst waarbij de ene partij, de aannemer, zich jegens

Nadere informatie

RAAD VAN TOEZICHT VERZEKERINGEN

RAAD VAN TOEZICHT VERZEKERINGEN RAAD VAN TOEZICHT VERZEKERINGEN U I T S P R A A K Nr. i n d e k l a c h t nr. 028.00 ingediend door: hierna te noemen 'klager', tegen: hierna te noemen verzekeraar'. De Raad van Toezicht Verzekeringen

Nadere informatie

AANSPRAKELIJKHEID. Bart ADRIAENS Advocaat-vennoot Claeys & Engels. HR BUILDERS 2 mei 2011

AANSPRAKELIJKHEID. Bart ADRIAENS Advocaat-vennoot Claeys & Engels. HR BUILDERS 2 mei 2011 AANSPRAKELIJKHEID Bart ADRIAENS Advocaat-vennoot Claeys & Engels HR BUILDERS 2 mei 2011 Claeys & Engels 2009 1 Inleiding 1.1 Twee soorten aansprakelijkheid Strafrechtelijke aansprakelijkheid Risico op

Nadere informatie

Prof. mr. drs. M.L. Hendrikse

Prof. mr. drs. M.L. Hendrikse Amsterdam Centre for Insurance Studies (ACIS) De Brandverzekering en Risicoverzwaring: over primaire dekkingsbepalingen, risicoverzwaringsmededelingsclausules en preventieve garantieclausules Prof. mr.

Nadere informatie

Financiële voordelen voor de aansprakelijke verzekeraar bij letsel en overlijdensschade? Door: mr. Nicole M. Bilo

Financiële voordelen voor de aansprakelijke verzekeraar bij letsel en overlijdensschade? Door: mr. Nicole M. Bilo Financiële voordelen voor de aansprakelijke verzekeraar bij letsel en overlijdensschade? Door: mr. Nicole M. Bilo 1. Tendens: de aansprakelijke verzekeraar draagt meer en meer zelf de kosten. 2. Geschiedenis:

Nadere informatie

Toelichting Bedrijfsregeling 7: Schaderegeling schuldloze derde

Toelichting Bedrijfsregeling 7: Schaderegeling schuldloze derde Toelichting Bedrijfsregeling 7: Schaderegeling schuldloze derde De Raad van Toezicht Verzekeringen heeft in een groot aantal uitspraken stelling genomen tegen de verwijzing van een schuldloze derde door

Nadere informatie

De Commissie heeft vastgesteld dat tussenkomst van de Ombudsman Financiële Dienstverlening niet tot oplossing van het geschil heeft geleid.

De Commissie heeft vastgesteld dat tussenkomst van de Ombudsman Financiële Dienstverlening niet tot oplossing van het geschil heeft geleid. Uitspraak Geschillencommissie Financiële Dienstverlening nr. 21 d.d. 2 april 2009 (mr. M.M. Mendel, voorzitter, mr. E.M. Dil - Stork en mr. B. Sluijters) 1. Procedure De Commissie beslist met inachtneming

Nadere informatie

Privaatrechtelijke aansprakelijkheid kwaliteitsborgers en instrumentbeheerders. Monika Chao-Duivis Directeur IBR/hoogleraar bouwrecht TU Delft

Privaatrechtelijke aansprakelijkheid kwaliteitsborgers en instrumentbeheerders. Monika Chao-Duivis Directeur IBR/hoogleraar bouwrecht TU Delft Privaatrechtelijke aansprakelijkheid kwaliteitsborgers en instrumentbeheerders Monika Chao-Duivis Directeur IBR/hoogleraar bouwrecht TU Delft Vragen Hoe zit het met de privaatrechtelijke aansprakelijkheid

Nadere informatie

Proportionele aansprakelijkheid bij onzeker causaal verband

Proportionele aansprakelijkheid bij onzeker causaal verband Schoordijk Instituut Centrum voor aansprakelijkheidsrecht AJ. Akkermans Proportionele aansprakelijkheid bij onzeker causaal verband Een rechtsvergelijkend onderzoek naar wenselijkheid, grondslagen en afgrenzing

Nadere informatie

JURISPRUDENTIE AANSPRAKELIJKHEIDSRECHT

JURISPRUDENTIE AANSPRAKELIJKHEIDSRECHT JURISPRUDENTIE AANSPRAKELIJKHEIDSRECHT samengesteld door mr. F. Stadermann, mr. W.A. Luiten, mr. M. Keijzer-de Korver en mr. A. Koopman derde, geheel herziene druk Inhoudsopgave DEEL I: AANSPRAKELIJKHEIDSRECHT

Nadere informatie

De Bont sprak daarop zijn werkgever aan. De rechtbank wees de vordering af omdat het vervoer als woon-werkverkeer gezien werd.

De Bont sprak daarop zijn werkgever aan. De rechtbank wees de vordering af omdat het vervoer als woon-werkverkeer gezien werd. Hoge Raad, 9 augustus 2002 Samenvatting Een bouwvakker, De Bont, reed in zijn eigen auto van huis in Oosterhout, naar de werkplek in Deventer. Een paar collega s reden mee. Door een fout van De Bont sloeg

Nadere informatie

De contractuele uitsluiting en beperking van de tienjarige aansprakelijkheid van de architect (Cass. 5 september 2014)

De contractuele uitsluiting en beperking van de tienjarige aansprakelijkheid van de architect (Cass. 5 september 2014) De contractuele uitsluiting en beperking van de tienjarige aansprakelijkheid van de architect (Cass. 5 september 2014) FORUM ADVOCATEN BVBA Nassaustraat 37-41 2000 Antwerpen T 03 369 95 65 F 03 369 95

Nadere informatie

RAAD VAN TOEZICHT VERZEKERINGEN

RAAD VAN TOEZICHT VERZEKERINGEN RAAD VAN TOEZICHT VERZEKERINGEN U I T S P R A A K Nr. i n d e k l a c h t nr. 2003.1733 (052.03) ingediend door: hierna te noemen 'klager', tegen: hierna te noemen 'verzekeraar'. De Raad van Toezicht Verzekeringen

Nadere informatie

Convenant verhaalsrecht BSA en Verbond 2015 Convenant verhaalsrecht BSA en Verbond

Convenant verhaalsrecht BSA en Verbond 2015 Convenant verhaalsrecht BSA en Verbond Convenant verhaalsrecht BSA en Verbond 2015 Vertrouwelijk 1 Alleen voor intern gebruik Overwegingen: BSA pleegt voor werkgevers (waaronder de overheid) onder meer loonregres ex. artikel 2 Verhaalswet ongevallen

Nadere informatie

Aansprakelijkheid ondernemers paardenbranche

Aansprakelijkheid ondernemers paardenbranche Aansprakelijkheid ondernemers paardenbranche 9 mei 2006 Barneveld Lezing PTC mr. Annemieke van Dooren-Korenstra ABAB juristen s-hertogenbosch Programma Inleiding Beperken bedrijfsrisico s Aansprakelijkheid

Nadere informatie

Privaatrechtelijk kostenverhaal door de wegbeheerder

Privaatrechtelijk kostenverhaal door de wegbeheerder Privaatrechtelijk kostenverhaal door de wegbeheerder De Hoge Raad schept duidelijkheid over verhaal van kosten voor opruimwerkzaamheden na een ongeval Hoge Raad van 12 december 2014, ECLI:NL:HR:2014:3594

Nadere informatie

Roliene Fluit S760688. Privaatrechtelijke scriptie ter afronding van de master Rechtsgeleerdheid, accent Privaatrecht

Roliene Fluit S760688. Privaatrechtelijke scriptie ter afronding van de master Rechtsgeleerdheid, accent Privaatrecht Waarborgen van de rechtsgelijkheid en rechtszekerheid bij de rechterlijke toepassing van art. 6:101 BW Een jurisprudentie- en rechtseconomisch onderzoek binnen het kader van de aansprakelijkheid bij ongevallen

Nadere informatie

Jurisprudentie contractenrecht

Jurisprudentie contractenrecht Jurisprudentie contractenrecht W.L. Valk senior raadsheer Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden senior onderzoeker Radboud Universiteit Programma Twee arresten van de Hoge Raad: HR 12 december 2014, ECLI:NL:HR:2014:3593

Nadere informatie

Rechtbank Amsterdam Sector Bestuursrecht Algemeen Postbus 75850 1070 AW Amsterdam Amsterdam, 12 december 2011

Rechtbank Amsterdam Sector Bestuursrecht Algemeen Postbus 75850 1070 AW Amsterdam Amsterdam, 12 december 2011 contactpersoon afdeling Amsterdam Rechtbank Amsterdam Sector Bestuursrecht Algemeen Postbus 75850 1070 AW Amsterdam Amsterdam, 12 december 2011 BEROEPSCHRIFT EX ART. 8:1 AWB tegen het in stand laten van

Nadere informatie

Algemene Voorwaarden van De Jong Assurantiën cv en/of De Jong & Bouterse bv, behorend bij de Overeenkomst tot het verrichten van diensten

Algemene Voorwaarden van De Jong Assurantiën cv en/of De Jong & Bouterse bv, behorend bij de Overeenkomst tot het verrichten van diensten Algemene Voorwaarden van De Jong Assurantiën cv en/of De Jong & Bouterse bv, behorend bij de Overeenkomst tot het verrichten van diensten Artikel 1 Algemeen 1.1 In de Algemene Voorwaarden wordt verstaan

Nadere informatie

Komt een wijkteammedewerker bij de burger en hij maakt en fout

Komt een wijkteammedewerker bij de burger en hij maakt en fout 1. Inleiding Komt een wijkteammedewerker bij de burger en hij maakt en fout Over aansprakelijkheden en schadevergoeding bij wijkteams Tim Robbe 1 Een wijkteammedewerker komt bij een burger. Vervolgens

Nadere informatie

Actualiteiten beroepsaansprakelijkheidsverzekering. Pieter Leerink 6 november 2015 ACIS-symposium

Actualiteiten beroepsaansprakelijkheidsverzekering. Pieter Leerink 6 november 2015 ACIS-symposium Actualiteiten beroepsaansprakelijkheidsverzekering Pieter Leerink 6 november 2015 ACIS-symposium Persoonlijke aansprakelijkheid advocaat ECLI:NL:HR:2015:2745 Client vraagt advies (risico s afdekken) over

Nadere informatie

RAAD VAN TOEZICHT VERZEKERINGEN

RAAD VAN TOEZICHT VERZEKERINGEN RAAD VAN TOEZICHT VERZEKERINGEN U I T S P R A A K Nr. i n d e k l a c h t nr. 2006.0691 (013.06) ingediend door: hierna te noemen klaagster, tegen: hierna te noemen verzekeraar. De Raad van Toezicht Verzekeringen

Nadere informatie

Privaatrechtelijke aansprakelijkheid kwaliteitsborgers en instrumentbeheerders

Privaatrechtelijke aansprakelijkheid kwaliteitsborgers en instrumentbeheerders Privaatrechtelijke aansprakelijkheid kwaliteitsborgers en instrumentbeheerders Voordracht 9 juni 2015, Minisymposium Juridische gevolgen voor kwaliteitsborgers en instrumentbeheerders Monika Chao-Duivis

Nadere informatie

Aegon Schadeverzekering N.V., gevestigd te Den Haag, hierna te noemen Verzekeraar.

Aegon Schadeverzekering N.V., gevestigd te Den Haag, hierna te noemen Verzekeraar. Uitspraak Geschillencommissie Financiële Dienstverlening nr. 2015-177 d.d. 24 juni 2015 (prof. mr. M.L. Hendrikse, voorzitter en mr. M. van Pelt, secretaris) Samenvatting Consument claimt schade wegens

Nadere informatie

Civiele Procespraktijk

Civiele Procespraktijk Civiele Procespraktijk Nr. 13 - september 2010 De volgende onderwerpen worden behandeld: Vordering tot winstafdracht Aansprakelijkheid voor niet-ondergeschikten, en schadebeperkingsplicht Verjaring Klachtplicht

Nadere informatie

Inleiding. Drenth). 3 Zie ook HR 5 december 1997, NJ 1998, 400 m.nt. Jac. Hijma onder HR 5 december 1997, NJ 1998,

Inleiding. Drenth). 3 Zie ook HR 5 december 1997, NJ 1998, 400 m.nt. Jac. Hijma onder HR 5 december 1997, NJ 1998, W. Dijkshoorn & S.D. Lindenbergh, Buitengerechtelijke kosten en eigen schuld. HR 21 september 2007, RvdW 2007, 789 (Manege Bergemo), Maandblad voor Vermogensrecht 2007, p. 252-256. Buitengerechtelijke

Nadere informatie

Checklist bij hoofdstuk 1

Checklist bij hoofdstuk 1 Checklist bij hoofdstuk 1 AANSPRAKELIJKHEIDSGROND VOORWAARDEN Informatieverstrekking in reclame Art. 7:59 BW Informatieverstrekking in precontractuele fase Art. 7:60 BW Beëindiging krediet Art. 7:65 lid

Nadere informatie

Civiele Procespraktijk

Civiele Procespraktijk Civiele Procespraktijk Nr. 14 januari 2011 De volgende onderwerpen worden behandeld: Uitleg opstalrecht op grond van notariële akte Verrekening van voordeel Aanvaarding rechtsstrijd Klachtplicht Risicoaansprakelijkheid

Nadere informatie

Rapport. Rapport over een klacht over het College van procureurs-generaal te Den Haag. Datum: 25 februari 2014. Rapportnummer: 2014/010

Rapport. Rapport over een klacht over het College van procureurs-generaal te Den Haag. Datum: 25 februari 2014. Rapportnummer: 2014/010 Rapport Rapport over een klacht over het College van procureurs-generaal te Den Haag. Datum: 25 februari 2014 Rapportnummer: 2014/010 2 Klacht Verzoeker klaagt erover dat het College van procureurs-generaal

Nadere informatie

PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen

PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen The following full text is a publisher's version. For additional information about this publication click this link. http://hdl.handle.net/2066/37145

Nadere informatie

Datum van inontvangstneming : 25/08/2014

Datum van inontvangstneming : 25/08/2014 Datum van inontvangstneming : 25/08/2014 Vertaling C-359/14 1 Datum van indiening: 23 juli 2014 Verwijzende rechter: Zaak C-359/14 Verzoek om een prejudiciële beslissing Vilniaus miesto apylinkės teismas

Nadere informatie

Verjaring in het verzekeringsrecht. Lodewijk Smeehuijzen (hoogleraar privaatrecht VU)

Verjaring in het verzekeringsrecht. Lodewijk Smeehuijzen (hoogleraar privaatrecht VU) Verjaring in het verzekeringsrecht Lodewijk Smeehuijzen (hoogleraar privaatrecht VU) Inleiding Wetgever heeft de ambitie gehad in de artt. 3:306 tot en met 3:326 BW het hele verjaringsrecht te regelen.

Nadere informatie

Expertises beroepsziekten en bedrijfsongevallen

Expertises beroepsziekten en bedrijfsongevallen Expertises beroepsziekten en bedrijfsongevallen prof dr mr A.J. Akkermans Beroepsziekten en bedrijfsongevallen vanuit juridisch perspectief Werkgeversaansprakelijkheid Bron: W.E. Eshuis e.a. (2011), Werkgeverskosten

Nadere informatie

NADERE INVULLING WERKGEVERSAANSPRAKELIJKHEID VOOR VERKEERSONGEVALLEN VAN WERKNEMERS

NADERE INVULLING WERKGEVERSAANSPRAKELIJKHEID VOOR VERKEERSONGEVALLEN VAN WERKNEMERS NADERE INVULLING WERKGEVERSAANSPRAKELIJKHEID VOOR VERKEERSONGEVALLEN VAN WERKNEMERS De heeft in december 2008 wederom drie interessante arresten gewezen inzake werkgeversaansprakelijkheid voor verkeersletsel

Nadere informatie

B35 Schadevergoeding: algemeen, deel 2

B35 Schadevergoeding: algemeen, deel 2 Monografieen BW B35 Schadevergoeding: algemeen, deel 2 Prof. mr. C.J.M. Klaassen Kluwer - Deventer - 2007 Inhoud VOORWOORD XI LUST VAN AFKORTINGEN XIII LUST VAN VERKORT AANGEHAALDE LITERATUUR XV I INLEIDING

Nadere informatie

Kunt U als contractenmaker nog exoneratieclausules schrijven die rechtens stand houden? Mr. G.J. Rijken

Kunt U als contractenmaker nog exoneratieclausules schrijven die rechtens stand houden? Mr. G.J. Rijken Kunt U als contractenmaker nog exoneratieclausules schrijven die rechtens stand houden? Mr. G.J. Rijken Ooit hadden we totale contractsvrijheid BW 1838 (regelend recht) Industriële revolutie (in ons land

Nadere informatie

2.1. X leeft van een uitkering op grond van de Wet werk en bijstand. Op deze uitkering worden de lopende huurbetalingen volledig ingehouden.

2.1. X leeft van een uitkering op grond van de Wet werk en bijstand. Op deze uitkering worden de lopende huurbetalingen volledig ingehouden. beschikking RECHTBANK MIDDEN-NEDERLAND Afdeling Civiel recht kantonrechter zittinghoudende te Utrecht zaaknummer: 2534388 UE VERZ 13805 GD/4243 Beschikking van 13 december 2013 inzake X wonende te Arnhem,

Nadere informatie

Rolnummer 4237. Arrest nr. 33/2008 van 28 februari 2008 A R R E S T

Rolnummer 4237. Arrest nr. 33/2008 van 28 februari 2008 A R R E S T Rolnummer 4237 Arrest nr. 33/2008 van 28 februari 2008 A R R E S T In zake : de prejudiciële vraag betreffende artikel 34, 2, van de wet van 25 juni 1992 op de landverzekeringsovereenkomst, gesteld door

Nadere informatie

Convenant Regres zorg-/aansprakelijkheidsverzekeraars

Convenant Regres zorg-/aansprakelijkheidsverzekeraars Convenant Regres zorg-/aansprakelijkheidsverzekeraars De partijen: Verbond van Verzekeraars, gevestigd te Den Haag, en Zorgverzekeraars Nederland, gevestigd te Zeist, in aanmerking nemende dat: 1. zorgverzekeraars

Nadere informatie

De Commissie beslist met inachtneming van haar Reglement en op basis van de volgende stukken:

De Commissie beslist met inachtneming van haar Reglement en op basis van de volgende stukken: Uitspraak Geschillencommissie Financiële Dienstverlening nr. 102 d.d. 2 november 2009 (mr. R.J. Verschoof, voorzitter, mr. E.M. Dil-Stork en drs. A.I.M. Kool) 1. Procedure De Commissie beslist met inachtneming

Nadere informatie

Juridische aspecten van de behandeling van beroepsziektezaken. mr Veneta Oskam en Derk-Jan van der Kolk NIS, 16 mei 2013

Juridische aspecten van de behandeling van beroepsziektezaken. mr Veneta Oskam en Derk-Jan van der Kolk NIS, 16 mei 2013 Juridische aspecten van de behandeling van beroepsziektezaken mr Veneta Oskam en Derk-Jan van der Kolk NIS, 16 mei 2013 Agenda Inleiding Bewijs Causaliteit Praktische aanpak Deskundigen Zorgplicht werkgever

Nadere informatie

Over ontslagvergoeding: ontbinding of opzegging?

Over ontslagvergoeding: ontbinding of opzegging? Over ontslagvergoeding: ontbinding of opzegging? september 2009 mr J. Brouwer De auteur heeft grote zorgvuldigheid betracht in het weergeven van delen uit het geldende recht. Evenwel noch de auteur noch

Nadere informatie

Jurisprudentie Ondernemingsrecht

Jurisprudentie Ondernemingsrecht Jurisprudentie Ondernemingsrecht 3 februari 2015 Mr. P.J. Peters 1 HR 23 mei 2014, JOR 2014, 229 Kok/Maas q.q. Bestuurdersaansprakelijkheid/selectieve betaling Casus P. Kok ( Kok ) 100% bestuurder Kok

Nadere informatie

Uitspraak no. 120 van de Geschillencommissie Schadeverzekeraars inzake samenloopgeschil Schade met sondeerrups.

Uitspraak no. 120 van de Geschillencommissie Schadeverzekeraars inzake samenloopgeschil Schade met sondeerrups. Uitspraak no. 120 van de Geschillencommissie Schadeverzekeraars inzake samenloopgeschil Schade met sondeerrups. Betreft: AVB / CAR. Partijen: A; AVB verzekeraar en B; CAR-verzekeraar, hebben zich ter verkrijging

Nadere informatie

: verzekering, doorlopende zorgplicht

: verzekering, doorlopende zorgplicht Uitspraak Geschillencommissie Financiële Dienstverlening nr. 2015-248 (mr. C.E. du Perron, voorzitter, mr. B.F. Keulen en drs. L.B. Lauwaars RA, leden, en mr. F.E. Uijleman, secretaris) Klacht ontvangen

Nadere informatie

Reflexwerking artikel 185 WVW

Reflexwerking artikel 185 WVW Reflexwerking artikel 185 WVW Een praktijkgericht juridisch onderzoek naar de doorslaggevende factoren om het recht op en de omvang van de schadevergoeding van een gemotoriseerde op een ongemotoriseerde

Nadere informatie

Delta Lloyd Schadeverzekering N.V, gevestigd te Amsterdam, hierna te noemen: Aangeslotene.

Delta Lloyd Schadeverzekering N.V, gevestigd te Amsterdam, hierna te noemen: Aangeslotene. Uitspraak Geschillencommissie Financiële Dienstverlening nr. 2013-122 d.d. 23 april 2013 (mr. A.W.H. Vink, voorzitter, mr. E.M. Dil-Stork en mr. B.F. Keulen, leden en mr. E.E. Ribbers, secretaris) Samenvatting

Nadere informatie

De verhouding tussen artikel 7:204 e.v. BW en artikel 6:174 BW

De verhouding tussen artikel 7:204 e.v. BW en artikel 6:174 BW HIP 2014(7) 210 Art. - De verhouding tussen artikel 7:204 e.v. BW en artikel 6:174 BW Publicatie Tijdschrift Huurrecht in Praktijk Aflevering 6 afl. 7 Publicatiedatum 28 november 2014 Auteurs Scheeper,

Nadere informatie

Proportionele aansprakelijkheid & de beginselen en doelen

Proportionele aansprakelijkheid & de beginselen en doelen Datum: 31 januari 2012 Proportionele aansprakelijkheid & de beginselen en doelen Hoe verhouden de voorwaarden waaronder proportionele aansprakelijkheid wordt toegepast zich tot de beginselen en doelen

Nadere informatie

KLACHTPLICHT BIJ NON-CONFORMITEIT

KLACHTPLICHT BIJ NON-CONFORMITEIT KLACHTPLICHT BIJ NON-CONFORMITEIT Bij de aankoop van een woning blijkt achteraf nogal eens dat iets anders geleverd is dan op grond van de koopovereenkomst mocht worden verwacht. Er kan bijvoorbeeld sprake

Nadere informatie

- 166 - Mr J.J. Sturm. Inleiding

- 166 - Mr J.J. Sturm. Inleiding - 166 - ARTIKEL 6.3.1.2b lid 1 NBW: EEN ARTIKEL ZONDER TEKORTKOMING? Mr J.J. Sturm Inleiding Art. 6.3.1.2b geeft een nieuwe regeling. Het dient te worden beschouwd a 1 s een aanvu 11 i ng op art. 6. 3.1.1,

Nadere informatie

13 Arbeidsongevallen en beroepsziekten

13 Arbeidsongevallen en beroepsziekten Monografieën Privaatrecht 13 Arbeidsongevallen en beroepsziekten S.D. Lindenbergh Tweede druk ï Kluwer a Wolters Kluwer business Kluwer- Deventer - 2009 INHOUDSOPGAVE HOOFDSTUK 1 Inleiding /1 1 Het thema

Nadere informatie

Samenvatting. 1. Procedure

Samenvatting. 1. Procedure 1 Uitspraak Geschillencommissie Financiële Dienstverlening nr. 162, d.d. 6 juli 2011 (mr. P.A. Offers, voorzitter, prof. mr. drs. M.L. Hendrikse en mr. B.F. Keulen) Samenvatting Betalingsbeschermingsverzekering.

Nadere informatie

Proportionele aansprakelijkheid. Prof.mr. E. Bauw Universiteit Utrecht

Proportionele aansprakelijkheid. Prof.mr. E. Bauw Universiteit Utrecht Proportionele aansprakelijkheid Prof.mr. E. Bauw Universiteit Utrecht Opbouw 1. Het vereiste van causaal verband 2. Bewijs van causaal verband 3. Remedies bij onzeker causaal verband 4. Proportionele aansprakelijkheid

Nadere informatie

Samenvatting. Consument, tegen. Arag SE, gevestigd te Leusden, hierna te noemen Aangeslotene. 1. Procesverloop

Samenvatting. Consument, tegen. Arag SE, gevestigd te Leusden, hierna te noemen Aangeslotene. 1. Procesverloop Uitspraak Geschillencommissie Financiële Dienstverlening nr. 2014-322 d.d. 8 september 2014 (mr. P.A. Offers, voorzitter, mr. B.F. Keulen en drs. L.B. Lauwaars, leden en mr. I.M.L. Venker) Samenvatting

Nadere informatie

HOOFDSTUK II De aansprakelijkheid van ouders/voogden voor hun minderjarige kinderen /7

HOOFDSTUK II De aansprakelijkheid van ouders/voogden voor hun minderjarige kinderen /7 INHOUDSOPGAVE Voorwoord /V Lijst van verkort aangehaalde literatuur / XIII HOOFDSTUK I Kwalitatieve aansprakelijkheid /1 1 Inleiding / 1 2 Begrenzing van kwalitatieve aansprakelijkheid / 2 3 Uitbreiding

Nadere informatie

Artikel 185 WW. Spoorboekje

Artikel 185 WW. Spoorboekje Artikel 185 WW Spoorboekje Wanneer is art. 185 WVW van toepassing? Er moet aan een aantal voorwaarden zijn voldaan wil art. 185 WVW van toepassing zijn. Allereerst zal er sprake moeten zijn van een ongeval

Nadere informatie

Art. 7:910 in het wetsvoorstel massaschade: contractuele werking ten nadele van een derde?

Art. 7:910 in het wetsvoorstel massaschade: contractuele werking ten nadele van een derde? Art. 7:910 in het wetsvoorstel massaschade: contractuele werking ten nadele van een derde? W.H. van Boom, hoogleraar privaatrecht Universiteit van Tilburg [verschenen in: Weekblad voor Privaatrecht, Notariaat

Nadere informatie

Hof Leeuwarden, 12 november 2003; Val van paard, kind jonger dan 14 jaar, volledige schadeloosstelling.

Hof Leeuwarden, 12 november 2003; Val van paard, kind jonger dan 14 jaar, volledige schadeloosstelling. Hof Leeuwarden, 12 november 2003; Val van paard, kind jonger dan 14 jaar, volledige schadeloosstelling. Door een bokkensprongetje van de pony valt een 10 jarig meisje er af. Een bokkensprongetje is een

Nadere informatie

Edèlhoogachtbare Heer/Vrouwe,

Edèlhoogachtbare Heer/Vrouwe, Edèlhoogachtbare Heer/Vrouwe, X Z (belanghebbende), \ beroep in cassatie ingesteld tegen de uitspraak van het Gerechtshof Amsterdam van 4 juli 2013. Bij brief van 11 oktober 2013 heeft de griffier mij

Nadere informatie

2. [NAAM BEDRIJF/ ORGANISATIE] gevestigd te [PLAATSNAAM], hierna te. noemen: de uitlener, vertegenwoordigd door de heer/mevrouw [NAAM

2. [NAAM BEDRIJF/ ORGANISATIE] gevestigd te [PLAATSNAAM], hierna te. noemen: de uitlener, vertegenwoordigd door de heer/mevrouw [NAAM MODEL Detacheringovereenkomst Dit model kunt u ook vinden op www.uwv.nl. 1. [NAAM BEDRIJF/ ORGANISATIE] gevestigd te [PLAATSNAAM], hierna te noemen: de uitlener, vertegenwoordigd door de heer/mevrouw [NAAM

Nadere informatie

MONOGRAFIEËN BW. B88 Verzekering. Prof. mr. F.H.J. Mijnssen. Tweede druk. Kluwer a Wolters Kluwer business

MONOGRAFIEËN BW. B88 Verzekering. Prof. mr. F.H.J. Mijnssen. Tweede druk. Kluwer a Wolters Kluwer business MONOGRAFIEËN BW B88 Verzekering Prof. mr. F.H.J. Mijnssen Tweede druk Kluwer a Wolters Kluwer business Deventer - 2012 INHOUDSOPGAVE Voorwoord / V lijst van afkortingen / XV Verkort aangehaalde literatuur

Nadere informatie

Verkeersaansprakelijkheid verkeersfout tram; eigen schuld; uitbreiding 50% regel tot tramverkeer

Verkeersaansprakelijkheid verkeersfout tram; eigen schuld; uitbreiding 50% regel tot tramverkeer Verkeersaansprakelijkheid verkeersfout tram; eigen schuld; uitbreiding 50% regel tot tramverkeer HR 14 juli 2000, RvdW 2000, 177 C (Geertsema / De Niet en Haagsche Tramwegmaatschappij) [verschenen in:

Nadere informatie

ONTBINDINGSCLAUSULE HUUROVEREENKOMST GELDIG IN SURSÉANCE EN FAILLISSEMENT HR 13 mei 2005, RvdW 2005/72 (Curatoren BabyXL/Amstel Lease)

ONTBINDINGSCLAUSULE HUUROVEREENKOMST GELDIG IN SURSÉANCE EN FAILLISSEMENT HR 13 mei 2005, RvdW 2005/72 (Curatoren BabyXL/Amstel Lease) ONTBINDINGSCLAUSULE HUUROVEREENKOMST GELDIG IN SURSÉANCE EN FAILLISSEMENT HR 13 mei 2005, RvdW 2005/72 (Curatoren BabyXL/Amstel Lease) Inleiding In het hierna te bespreken arrest heeft de Hoge Raad beslist

Nadere informatie

AANWIJZING VOOR DE PRAKTIJK 1 HET VORDEREN VAN BILLIJKE GENOEGDOENING

AANWIJZING VOOR DE PRAKTIJK 1 HET VORDEREN VAN BILLIJKE GENOEGDOENING AANWIJZING VOOR DE PRAKTIJK 1 HET VORDEREN VAN BILLIJKE GENOEGDOENING I. Introductie 1. De toekenning van billijke genoegdoening is geen automatisch gevolg van de vaststelling door het Europees Hof voor

Nadere informatie

Uitspraak Geschillencommissie Financiële Dienstverlening nr. 2016-123 (mr. J.S.W. Holtrop, voorzitter en mr. M. van Pelt, secretaris)

Uitspraak Geschillencommissie Financiële Dienstverlening nr. 2016-123 (mr. J.S.W. Holtrop, voorzitter en mr. M. van Pelt, secretaris) Uitspraak Geschillencommissie Financiële Dienstverlening nr. 2016-123 (mr. J.S.W. Holtrop, voorzitter en mr. M. van Pelt, secretaris) Klacht ontvangen op : 12 augustus 2015 Ingesteld door : Consument Tegen

Nadere informatie