Mediation: een (on)geoorloofd duwtje in de rug?

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Mediation: een (on)geoorloofd duwtje in de rug?"

Transcriptie

1 434 Ars Aequi juni 2012 verdieping Mediation: een (on)geoorloofd duwtje in de rug? arsaequi.nl/maandblad AA Ton Jongbloed* Tot voor kort bestond buiten de kring van direct betrokken mediators weinig aandacht voor mediation. Er was geen wettelijke regeling, gepubliceerde rechtspraak was er nauwelijks en bijna alle mediators verrichtten hun bemiddelende werk als nevenfunctie. Dat verandert. 1 Tot voor kort bestond buiten de kring van direct betrokken mediators weinig aandacht voor mediation Publicaties over mediation J.E. Boeding-Polée & A.M.I. van der Does, Mediation en rechtspraak, TvPP , p ; F.C. Bakker, L. Combrink & M. Pel, Mediation via de rechter; doelstelling, feiten en ervaringen, NJB , p ; L. Combrink, A. Klijn, M. Pel & S. Verberk (eindredactie), Op maat beslecht. Mediation naast rechtspraak , Den Haag: Raad voor de rechtspraak 2009, te raadplegen via: En-Brochures/Researchmemoranda/research%20 memoranda/2009-rm-op-maat-beslecht-mediation-naastrechtspraak pdf%20 (laatst geraadpleegd op 20 april 2012); A.M.F. Diederen, Mediation en partijbegeleiding bij mediation, in: A.W. Jongbloed & A.L.H. Ernes (red.), Allereerst door de inwerkingtreding van de EU-mediationrichtlijn en de initia tiefnota van Tweede Kamerlid Van der Steur, die de puntjes nog eens op de i wil zetten. Daarnaast tekent zich in de rechtspraak de tendens af dat onder omstandigheden partijen er in eerste instantie voor dienen te zorgen dat zij proberen hun geschil door mediation op te lossen en dat de overheidsrechter pas een subsidiaire rol speelt. Ook wordt in rechterlijke uitspraken in toenemende mate duidelijk welke positie de mediator en de kibbelende partijen innemen. Tot slot zijn er steeds meer mediators die hun mediationactiviteiten als hoofdberoep uitoefenen en niet langer afhankelijk zijn van inkomsten uit andere activiteiten. In deze bijdrage wordt bezien in hoeverre mediation verplicht moet worden en of een wettelijke regeling gewenst is (zie kader). 1 Inleiding Mediation is een vorm van conflictbemiddeling waarbij voorop staat dat partijen een geschil zelf oplossen, daarbij slechts geholpen door een neutrale 2 derde, de mediator, die partijen ondersteunt bij het tot elkaar komen door bijvoorbeeld de geschilpunten te inventariseren en de standpunten van partijen neutraler te formuleren. Het gaat dan om rechten en verplichtingen waarover partijen vrijelijk kunnen beschikken. Mediation is dus niet altijd mogelijk. Dwingende bepalingen die daaraan in de weg staan zijn vooral te vinden in het familie- en arbeidsrecht, maar Burgerlijk Procesrecht Praktisch belicht, Deventer: Kluwer 2011, p. 493 e.v.; M. Gerritsen e.a., Mediation naast rechtspraak. Doorlooptijden en kosten, Den Haag: Raad voor de rechtspraak 2009, te raadplegen via: www. rechtspraak.nl/organisatie/publicaties-en-brochures/ Researchmemoranda/research%20memoranda/2009-RMmediation-naast%20rechtspraak-kosten-en-doorlooptijden. pdf (laatst geraadpleegd op 20 april 2012); D. Groeneveld e.a, Mediationverwijzingen in de rechtbank Dordrecht, Trema , p ; M. Guiaux, F. Zwenk & M. Tumewu, Mediation monitor Eindrapport, Den Haag: WODC Cahier 2009; R.G. de Lange-Tegelaar, Regiezittingen en mediation in internationale kinderontvoeringszaken, Trema , p * Prof.mr. A.W. Jongbloed is hoogleraar beslag- en executierecht aan de Universiteit Utrecht. 1 Zie bijvoorbeeld B.E. Baarsma, Blijft mediation de eeuwige belofte of wordt het een volwassen markt? Mediation vanuit economisch perspectief, NJB , p Gezegd zou kunnen worden dat de mediator lijdelijk is. 3 Een parallel valt te trekken met art lid 3 Rv, waarin is bepaald dat een arbitrageovereenkomst niet mag leiden tot de vaststelling van rechtsgevolgen die niet ter vrije bepaling van de partijen staan, en art. 7:902 BW: een vaststelling ter beëindigen van een onzekerheid of een geschil op vermogensrechtelijk gebied kan in strijd zijn met dwingend recht, maar niet met de goede zeden of de openbare orde. 4 Vgl. C.M.G. ten Raa, De oorsprong van de kantonrechter (diss. Rotterdam), Deventer: Kluwer 1970, p en A.P.M. van Meeteren, Op hoop van akkoord. Instrumenteel forumgebruik bij geschilbeslechting in Leiden in de zeventiende eeuw, (diss. Rotterdam), Hilversum: Verloren 2006, p. 226 e.v. (speciaal p ). Zie ook: E.K.E. von Boné, Verslag Conference The Justice of the Peace in Europe, 28 oktober Erasmus School of Law, TMD , p

2 arsaequi.nl/maandblad AA verdieping Ars Aequi juni Foto David Vernon (www.istockphoto.com/skegbydave) 5 In de in het kader Publicaties over mediation genoemde bundel Op maat beslecht, wordt er op p. 23/24 op gewezen dat in de 1974 verschenen Nijmeegse jubileumbundel rond het thema rechtspleging (G.C.J.J. van den Bergh e.a., Rechtspleging , Faculteit der Rechtsgeleerdheid Katholieke Universiteit Nijmegen, Deventer: Kluwer 1974) slechts één artikel voorkomt over arbitrage en bindend advies en één artikel over informele conflictoplossing, maar dan in een nietwesters land. In de meer dan een decennium later verschenen Rotterdamse bundel Overheidsrechter gepasseerd (H. Snijders e.a., Overheidsrechter gepasseerd. Bundel ter gelegenheid van het 25-jarig bestaan van de Faculteit der Rechtsgeleerdheid van de Erasmus Universiteit, Arnhem: Gouda Quint 1988) duiken beide begrippen wel op, zij het nog niet pregnant. ook in het consumenten- of mededelingsrecht is mediation niet altijd mogelijk, omdat de wetgever sommige beschermende bepalingen nu eenmaal niet voor niets heeft opgenomen. 3 Mediation komt met name aan de orde als de onderlinge communicatie tussen partijen is verstoord en/of een partij niet met de wederpartij aan tafel wil zitten. De mediator kan soms via pendeldiplomatie proberen de sfeer dusdanig te verbeteren dat partijen uiteindelijk wel samen aan tafel zitten. Het zijn partijen die gezamenlijk het meningverschil oplossen: de mediator verleent slechts ondersteuning. Het doel is dat een oplossing wordt gevonden die voor beide partijen acceptabel is omdat rekening is gehouden met hun belangen. De mediator zal er daarom naar streven dat partijen zich realiseren wat de belangen over en weer zijn. Vaak wordt voor mediation gekozen als er sprake is van een duurrelatie, zoals binnen een gezin/familie. Het is weinig verwonderlijk dat mediation (hoewel dat toen nog niet zo werd aangeduid) in eerste instantie werd toegepast in het kader van echtscheidingen: de ex-partners bleven ook na de echtscheiding ouder van een of meer kinderen en moesten uit dien hoofde in het belang van de kinderen niet op voet van oorlog verkeren. Door de belangen van de kinderen centraal te stellen slaagden de ouders er eerder in hun meningsverschillen te overbruggen. Uit het voorgaande blijkt dat mediation aansluit bij het poldergedachtengoed : er wordt zelfs wel gesteld dat mediation Nederlandse wortels heeft en terug gaat op het Leidse college van vredemakers. 4 Evenzo kan worden betoogd dat de oorsprong ligt in de Verenigde Staten, waar gerechtelijke procedures lang duren en kostbaar zijn. Partijen probeerden hieraan vaak te ontkomen door alsnog hun geschil te doen oplossen met behulp van derden. Waar de belangstelling voor mediation eind twintigste eeuw nog beperkt was, heeft het inmiddels vaste voet aan de grond gekregen Waar de belangstelling voor mediation eind twintigste eeuw nog beperkt was, 5 heeft het inmiddels vaste voet aan de grond gekregen. Een belangrijke impuls was de publicatie in november 1999 door het ministerie van Justitie van de beleidsbrief ADR

3 436 Ars Aequi juni 2012 verdieping arsaequi.nl/maandblad AA met als titel Meer wegen naar het recht. Bevordering van alternatieve geschilbeslechting binnen het rechtssysteem werd in deze brief als onderdeel van het justitieel beleid verwoord. Logisch uitvloeisel waren hierna de oprichting van een projectbureau (vanaf 2005: het Landelijk bureau mediation naast rechtspraak) al in 1999, de doorverwijzing door enkele gerechten vanaf 2000 en de algehele doorverwijzing door de rechtbanken en gerechtshoven vanaf Maar ook elders werd het nut van mediation ingezien: de Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State startte per 1 februari 2004 een experiment om mediation toe te passen bij milieuzaken. Ook bij de belastingdienst en bij UWV wordt soms mediation ingezet om conflicten op een bevredigende(r) manier op te lossen, omdat vele conflicten in feite een vraag om een nadere toelichting inhielden of omdat de feitelijke situatie inmiddels was gewijzigd. Hierbij past wel de kanttekening dat het enthousiasme op het ministerie van Justitie toch minder groot leek te zijn. Minister Donner stuurde weliswaar op 19 april 2004 een brief naar de Tweede Kamer, waarin hij een aantal maatregelen aankondigde om mediation te bevorderen als alternatief voor rechtspraak, wat er mede toe leidde dat met ingang van april 2005 geleidelijk mediationvoorzieningen zijn opgezet bij onder meer het Juridisch Loket, maar aan vastlegging van regels betreffende mediation wilde men zich niet wagen. De praktijk van mediation moest eerst meer uitkristalliseren. 6 Was mediation in West- Europese landen enigszins bekend, voor de Midden- Europese landen die tot de EU wilden toetreden gold dat niet en een duwtje in de rug werd belangrijk gevonden 2 Naar een EU-mediationrichtlijn Binnen de Europese Unie bestond eind twintigste eeuw meer belangstelling voor mediation en ontstond de behoefte om mediation in te kaderen en tot een uniforme regeling te komen. Was mediation in West-Europese landen enigszins bekend (en zeker al in het Verenigd Koninkrijk), voor de Midden-Europese landen die tot de EU wilden toetreden gold dat niet en een duwtje in de rug werd belangrijk gevonden. Met de inwerkingtreding van het Verdrag van Amsterdam tot wijziging van het EU-verdrag (PbEG 1997, C340) op 1 mei 1999 was een belangrijke impuls gegeven aan de mogelijkheden om tot unificatie binnen de EU te komen. Artikel 65 van dit verdrag 7 hield in dat maatregelen konden worden getroffen op het gebied van samenwerking in burgerlijke zaken met grensoverschrijdende gevolgen voor zover die nodig waren voor de goede werking van de interne markt. Maar de Europese Commissie zag ook mogelijkheden op het gebied van buitengerechtelijke geschilbeslechting c.q. mediation. In het kader van toegang van de consument tot het recht is naar mogelijkheden gezocht om voor de consument een effectieve procedure te ontwikkelen waarmee hij zijn rechten kan doorzetten. Zo werd op 16 november 1993 een Groenboek gepubliceerd waarin een schets van de consumentenbescherming binnen de EU-lidstaten wordt gegeven. 8 In dat Groenboek werd de conclusie getrokken dat voor de voltooiing van de interne markt de invoering van snelle en goedkope geschilbeslechtingsprocedures essentieel zou zijn. Vervolgens is in het Actieplan inzake de verhaalsmogelijkheden van de consument en de beslechting van consumentengeschillen in de interne markt ervoor gepleit om naast verbetering van de toegang tot de overheidsrechter ook de buitengerechtelijke geschillenbeslechtingmethoden te bevorderen. 9 In 1998 werd een aanbeveling aangaande buitengerechtelijke beslechting van consumentengeschillen gepubliceerd, 10 waarna in de Conclusies van Tampere 11 het onderwerp alternatieve geschillenbeslechting een definitieve plaats op de Brusselse agenda kreeg. Dit resulteerde in het voorstel voor een Richtlijn betreffende bepaalde aspecten van bemiddeling in burgerlijke en handelszaken; COM (2004) 718 def. d.d. 22 oktober Na de nodige aanpassingen is uiteindelijk tot stand gekomen Richtlijn 2008/52/EG van het Europees Parlement en de Raad van 21 mei 2008 betreffende bepaalde aspecten van bemiddeling/mediation in burgerlijke en handelszaken (PbEU 2008, L136/3), kortweg: de Mediationrichtlijn. 3 De EU-mediationrichtlijn en de door de Nederlandse regering gekozen uitwerking Met de introductie van de Europese Mediationrichtlijn 13 wordt beoogd (vgl. art. 1 lid 1) de toegang tot de alternatieve geschilbeslechting te vergemakkelijken en de minnelijke schik- 6 Vgl. de brief van de minister van Justitie van 19 april 2004, Kamerstukken II 2003/04, , nr. 1, Mediation en het rechtsbestel; idem brief minister van Justitie van 4 december 2002, Kamerstukken II 2002/03, VI, 105, en brief staatssecretaris van Justitie d.d. 20 maart 2002, Kamerstukken II 2002/03, , nr Inmiddels na inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon art. 81 VWEU. 8 Zie Europese Commissie, Groenboek inzake de consument en zijn verhaalsmogelijkheden en de beslechting van consumentengeschillen in de interne markt, COM (1993) 576 def. 9 Zie Europese Commissie, Actieplan inzake de verhaalsmogelijkheden van de consument en de beslechting van consumentengeschillen in de interne markt, COM (1996) 13 def. 10 Aanbeveling 98/257/EC d.d. 30 maart 1998, PbEG 1998, L115/ Conclusies van het voorzitterschap Europese Raad van Tampere 15 en 16 oktober 1999, Bull-EU-10, p. 7-15, nr Een zelfde ontwikkeling is te zien binnen de Raad van Europa, waar mediation voor het eerst aan de orde kwam in een Aanbeveling van het Comité van Ministers van de Raad van Europa van 21 januari 1998, no. R(98)1 over Family Mediation. 13 Vgl. M. Freudenthal en F. Schonewille, De Europese Mediationrichtlijn is een feit: de Nederlandse wetgever moet nu aan de slag!, in: A.W. Jongbloed & F. Schonewille (eds.), De implementatie van de Europese Mediationrichtlijn: kans voor de Nederlandse wetgever?, Apeldoorn: Maklu 2009, p. 15 e.v.; E.R. Gathier, De betekenis van de Europese Mediationrichtlijn vanuit het NMI-perspectief, TMD , p ; A.H. Santing-Wubs, De implementatie van de Europese richtlijn mediation, WPNR 2011 (6885), p ; P.C. van Schelven, De Europese Mediationrichtlijn 2008, in: P.C. van Schelven (ed.), Van geschil tot oplossing, Deventer: Kluwer 2009, p ;

4 arsaequi.nl/maandblad AA verdieping Ars Aequi juni B. Sujecki, De Europese Mediationrichtlijn, TvPP 2009, p ; H. Verbist, Omzetting van de Europese Richtlijn 2008/52/EG inzake bemiddeling/mediation in de lidstaten van de Europese Unie: een eerste evaluatie, TMD , p en P.A. Wackie Eysten, De Europese Mediationrichtlijn en zijn implementatie in het Nederlandse recht, NTER , p Er is sprake van een grensoverschrijdend geschil wanneer ten minste één van de partijen haar woonplaats of gewone verblijfsplaats in een andere lidstaat heeft dan de andere partij. 15 De richtlijn hanteert beide begrippen naast elkaar. Waar in Nederland is afgezien van de term bemiddeling omdat dit associaties zou oproepen met arbeids- of huwelijksbemiddeling, is in België wel gekozen voor deze term door in 2005 een hoofdstuk 7 met deze benaming toe te voegen aan het Gerechtelijk Wetboek (vgl. art ). 16 Daarnaast zijn niet bindende bepalingen opgenomen waarin wordt uitgesproken dat de lidstaten verplicht zijn mediation te bevorderen door het verbeteren van de kwaliteit daarvan (art. 4) en dat voorlichting moet worden gegeven aan het grote publiek (art. 9). 17 Voorstel tot aanpassing van Boek 3 van het Burgerlijk Wetboek en het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering aan de richtlijn betreffende bepaalde aspecten van bemiddeling/mediation in burgerlijke en handelszaken: Kamerstukken II 2010/11, , nr. 3 (MvT). 18 Kamerstukken II 2011/12, , nr. 3 (MvT). Ik ben op enkele wijzen betrokken geraakt bij de plannen. Allereerst is door een groep studenten van het vak Mediation in de Nederlandse rechtspraktijk onder leiding van mijn collega Fred Schonewille een inventarisatie gemaakt, waarbij ik zijdelings was betrokken. Daarnaast was ik een van de leden van de NMI Werkgroep Mediationrichtlijn. Bedacht dient te worden dat dit slechts uitgangspunten zijn en dat eenieder uitgenodigd is zijn/ haar visie te geven en dat daarmee in het uiteindelijke voorstel rekening zal worden gehouden. king van geschillen te bevorderen door het gebruik van bemiddeling/mediation aan te moedigen en te zorgen voor een evenwichtige samenhang tussen bemiddeling/mediation en gerechtelijke procedures. Het streven is van mediation een aan gerechtelijke procedures gelijkwaardig alternatief te maken. Wie in een mediationprocedure participeert moet geen nadelen ten opzichte van gerechtelijke procedures ondervinden. Daarom moeten mediationprocedures een voorspelbaar juridisch kader hebben en moet aan bepaalde minimumeisen zijn voldaan (vgl. considerans, overweging 7). Aldus wordt slechts een kader geschetst en staat het de lidstaten vrij nadere eisen te stellen. Dat past ook bij een richtlijn: anders dan bij een verordening dienen bij een richtlijn de regels door de nationale wetgever te worden geïncorporeerd en dat biedt enige speelruimte. Dat blijkt ook uit het feit dat de reikwijdte zoals bij alle procesrechtelijke richtlijnen in principe is beperkt tot grensoverschrijdende geschillen in burgerlijke en handelszaken (vgl. art. 1 lid 2 en art. 2). 14 Er kan echter sprake zijn van een zekere reflexwerking nu overweging 8 uit de considerans aangeeft dat het vrijstaat de richtlijnbepalingen ook toe te passen op hun interne mediationprocedures. Met de introductie van de Europese Mediationrichtlijn wordt beoogd de toegang tot de alternatieve geschilbeslechting te vergemakkelijken en de minnelijke schikking van geschillen te bevorderen In artikel 3 worden definities voor de toepassing van de richtlijn gegeven: a) bemiddeling/mediation: 15 een gestructureerde procedure, ongeacht de benaming, waarin twee of meer partijen bij een geschil zelf pogen om op vrijwillige basis met de hulp van een bemiddelaar/mediator hun geschil te schikken. Deze procedure kan door de partijen worden ingeleid of door een rechterlijke instantie worden voorgesteld of gelast, dan wel in een lidstaat wettelijk zijn voorgeschreven. Zij omvat bemiddeling/mediation door een rechter die niet verantwoordelijk is voor een behandeling in rechte van het betrokken geschil. Bemiddeling/ mediation omvat niet de pogingen, ondernomen door de rechterlijke instantie waarbij een zaak aanhangig is gemaakt, om binnen de desbetreffende gerechtelijke procedure een geschil te beslechten; b) bemiddelaar/mediator: een derde die wordt verzocht op doeltreffende, onpartijdige en bekwame wijze een bemiddeling/ mediation te leiden, ongeacht de benaming of het beroep van die derde in de betrokken lidstaat en ongeacht de wijze waarop deze is aangewezen of is aangezocht om de bemiddeling/mediation te leiden. De Europese Mediationrichtlijn regelt overigens niet alle aspecten van mediation en van de mediationprocedure, maar is beperkt tot met name de aspecten van mediation die de verhouding tussen mediation en de gerechtelijke procedures nader regelen. 16 Het gaat om de uitvoerbaarheid van de overeenkomst die in de mediationprocedure tot stand is gekomen (art. 6), de vertrouwelijkheid van de mediator (art. 7) en de gevolgen voor de verjaring (art. 8). Zoals vermeld moet de richtlijn nader worden uitgewerkt. 17 Belangrijk is dat wordt voorgesteld om aan artikel 3:316 BW twee leden toe te voegen, namelijk dat mediation de verjaring van een rechtsvordering stuit en een verwijzing naar de richtlijn als definitie van mediation. Verder wordt na artikel 3:319 lid 2 BW een lid toegevoegd inhoudende wanneer een nieuwe verjaringstermijn aanvangt (namelijk de dag volgend op de dag dat mediation is geëindigd), terwijl van de gelegenheid gebruik wordt gemaakt om na artikel 22 Rv een artikel 22a Rv in te voegen dat de rechter in alle gevallen en in elke stand van de procedure partijen mediation kan voorstellen. Belangrijk is dat artikel 165 Rv wordt aangevuld, zodat partijen uitdrukkelijk een verschoningsrecht kunnen overeenkomen voor de mediator en degenen die bij de mediation zijn betrokken. Tot slot wordt aan artikel 279 lid 4 Rv een volzin toegevoegd inhoudende dat een schikking kan worden neergelegd in een in execu toriale vorm opgemaakt proces-verbaal. Tweede Kamerlid Van der Steur diende een initiatiefnota in, waarin hij pleit voor een wettelijke verankering van mediation 4 De initiatiefnota van Van der Steur De hiervoor gegeven uitwerking van de richtlijn gaat het Tweede Kamerlid Van der Steur mede vanwege zijn ervaring als advocaat niet ver genoeg. Daarom diende hij een initiatiefnota in, waarin hij pleit voor een wettelijke verankering van mediation. 18 Op die manier hoopt hij te bereiken dat mediation ook wettelijk een volwaardig alternatief wordt voor de traditionele rechtspraak. Van der Steur noemt de volgende acht punten.

5 438 Ars Aequi juni 2012 verdieping arsaequi.nl/maandblad AA Het begrip mediator wordt wettelijk vastgelegd en daaraan worden al dan niet wettelijke kwaliteitseisen en tuchtrecht verbonden. Dit kan zowel door middel van een nieuw register voor mediators of door aan te sluiten bij (een van de) al bestaande registers (denk aan NMI of ADR) en tuchtrechtspraak. 2 De mediationovereenkomst wordt wettelijk omschreven. Deze overeenkomst regelt de vertrouwelijkheid, geldt als een bewijsovereenkomst en legt vast aan welke verplichtingen partijen zich in het kader van de mediation onderwerpen. 3 Uitdrukkelijk overeengekomen mediationclausules zijn bindend als zij voldoende duidelijk en concreet zijn. Partijen zijn dan verplicht mediation te proberen voordat de rechter zich over een geschil kan uitlaten. 4 De wet regelt dat partijen overeen kunnen komen om de mediator te vragen om een beslissing te geven voor bepaalde onderdelen van hun geschil of voor hele geschil als de mediation (gedeeltelijk) niet tot resultaat heeft geleid. De mediator verandert dan van kleur: hij wordt van mediator bindend adviseur. Daarnaast regelt de wet dat partijen tijdens een mediation bepaalde onderdelen van hun geschil met een juridisch karakter aan de e-kantonrechter voor kunnen leggen. Hiermee verkrijgen zij een snelle beslissing van een ervaren rechter en kan de mediation daarna worden vervolgd. 5 De vaststellingsovereenkomst kan op een eenvoudige manier worden voorgelegd aan de rechter die daaraan executoriale werking kan toekennen. De afspraken kunnen dan ook worden afgedwongen. 6 Indien partijen een geschil voorleggen aan de rechter dienen zij kenbaar te maken in de dagvaarding of het verzoekschrift waarom mediation niet is geprobeerd of als het is geprobeerd dat het niet gelukt is overeenstemming te bereiken. De rechter heeft dan een aanknopingspunt om de standpunten van partijen te toetsen of zelf naar mediation te verwijzen. Denkbaar is overigens dat een zwaardere verplichting wettelijk kan worden opgenomen (zoals in Italië het geval is) bestaande uit de gedachte dat de rechter (in bepaalde zaken) niet ontvankelijk verklaart als mediation niet is geprobeerd. 7 Opgenomen zou kunnen worden dat de rechter verplicht is partijen door te verwijzen naar mediation als hem de aard van het geschil het meest voor mediation geschikt lijkt. 8 Ook kan worden voorzien in een wettelijke regeling voor forensische mediation. 5 Aandachtspunten Het is duidelijk dat de Richtlijn op korte termijn in Nederlandse wetgeving moet worden omgezet: op grond van artikel 12 lid 1 moest dit gebeuren vóór 21 mei 2011 en die datum is al geruime tijd verstreken. Het wetsvoorstel houdt belangrijke uitwerkingen in van de richtlijn. Het is belangrijk dat tijdens een mediationprocedure geen verjaring optreedt, want dat zet een ongewenste druk op de onderhandelingen. Het is ook belangrijk dat een verschoningsrecht voor mediators wordt geïntroduceerd als het niet-grensoverschrijdende mediations betreft. Drie jaar geleden oordeelde de Hoge Raad 19 dat er sprake moet zijn van een bewijsovereenkomst in de zin van artikel 153 Rv 20 of dat er een wettelijke grondslag dient te zijn. Een verschoningsrecht kan (vooralsnog) niet worden aangenomen voor de mediator. Dat wordt niet anders ingeval iemand als mediator optreedt die een beroep uitoefent uit hoofde waarvan hij op grond van artikel 165 lid 2, aanhef en onder b Rv een verschoningsrecht heeft, zoals een advocaat, een notaris of een arts. Daarom is het goed dat de wetgever zich een oordeel vormt over een mogelijk verschoningsrecht van de mediator in het algemeen. Vertrouwelijkheid is bij mediation van het allergrootste belang: partijen moeten erop kunnen vertrouwen dat alles wat tijdens de mediation aan de orde komt vertrouwelijk blijft en niet tegen hen kan worden gebruikt. Want bij mediation is essentieel dat partijen niet terughoudend zijn bij het verstreken van informatie, omdat op die manier de belangen van de partijen kunnen worden achterhaald en de beste oplossing kan worden gevonden. 21 Vertrouwelijkheid is bij mediation van het allergrootste belang: partijen moeten erop kunnen vertrouwen dat alles wat tijdens de mediation aan de orde komt vertrouwelijk blijft en niet tegen hen kan worden gebruikt Evenzo is het goed dat in het kader van de mediation gemaakte afspraken ten uitvoer kunnen worden gelegd zonder dat de gang naar de rechter of de notaris daarvoor behoeft te worden gemaakt. Mogelijk heeft de regering in verband met de verstreken implementatietermijn gekozen voor een simpele, recht- 19 HR 10 april 2009, LJN: BG9470, NJ 2010, 471; J.M. Bosnak, De mediation werpt haar vraagtekens vooruit, in: Jongbloed en F. Schonewille 2009, p. 31; A.W. Jongbloed & H.F.E. Montrée, Vertrouwelijkheid bij mediation in het burgerlijk recht, in: H.F.E. Montrée & A.W. Oosterman (eds.), Mediation en vertrouwelijkheid, Den Haag: Sdu 2009, p. 119 e.v. en A.H. Santing-Wubs, Mediation: vertrouwelijkheid gegarandeerd?; de geheimhouding rond mediation bij burgerlijke geschillen, TMD , p Maar: niet spoedig mag worden aangenomen dat een overeenkomst zonder een uitdrukkelijk daarop gerichte bepaling, een bewijsovereenkomst is die ertoe strekt de verklaring van de mediator als getuige uit te sluiten als bewijsmiddel. 21 Zie H.C.M. Prein, A.F.M. Brenninkmeijer & M. Pel, Inleiding, in: H.F.E. Montrée & A.W. Oosterman (eds.), Mediation en vertrouwelijkheid, Den Haag: Sdu 2009, p. 15 e.v.; Van Schelven 2009, p. 212; A.H. Santing-Wubs, De richtlijn mediation: enkele consequenties voor Nederland, MvV , p (i.h.b. p. 206).

6 arsaequi.nl/maandblad AA verdieping Ars Aequi juni Hetzelfde zou gezegd kunnen worden voor de Tweede Kamer: ondanks de nodige kritiek ging die vrijwel unaniem akkoord. 23 Niet valt uit te sluiten dat criminelen zich opwerpen als mediator en daarmee een civiel verschoningsrecht krijgen. 24 HR 20 januari 2006, NJ 2006, 75. Waarover A.W. Jongbloed en F. Schonewille, Is een partij gebonden aan een eerder gemaakte mediationafspraak?, Trema , p Zie ook Hof s-gravenhage 8 juli 2009, RFR 2009/123: in beginsel staat bij mediation de vrijwilligheid voorop en het staat het partijen te allen tijde vrij hun medewerking daaraan alsnog te onthouden. Nu het van meet af aan duidelijk was dat één van partijen niet wenst mee te werken aan mediation kan dit traject niet slagen, en Rb. Utrecht 21 maart 2012, NJF 2012, 162: het ontbreken van de bereidheid vrijwillig aan mediation deel te nemen, rechtvaardigt het afzien van het mediationtraject. 25 In scheidingsprocedures kan de rechter ex art. 818 lid 2 Rv al naar een mediator verwijzen. toe-recht-aan benadering op hoofd punten en was men bevreesd voor een inbreukprocedure. 22 Maar dan moet wel de nodige zorgvuldigheid worden betracht! Het nu voorgestelde artikel 3:316 lid 4 BW zegt: De verjaring van een rechtsvordering wordt ook gestuit door mediation. Wanneer vangt een mediationprocedure aan? Is dat het geval als de ene partij de andere partij daartoe uitnodigt en laatstgenoemde op het aanbod ingaat? Vindt stuiting plaats vanaf de datum van het aanbod of vanaf de datum van acceptatie? Of geldt dat partijen eerst een nadere uitwerking moeten overeenkomen en die schriftelijk moeten vastleggen met hun handtekeningen, zodat geen misverstand kan ontstaan? En wat gebeurt als de mediation betrekking heeft op een onderdeel van het geschil, betreft de stuiting dan het gehele conflict of bestaat het risico dat de andere onderdelen wel verjaren? Op dit moment is mediator een onbeschermde titel Wie heeft te gelden als mediator? Moeten geen kwaliteitseisen worden gesteld opdat niet iedereen zich mediator kan noemen en kan profiteren van bijvoorbeeld het verschoningsrecht? 23 Want waar voor andere beroepen kwaliteitseisen gelden bestaan die voor mediators niet of nauwelijks (zie kader): op dit moment is mediator een onbeschermde titel. Zorgverzekeraars eisen in verband met de kwaliteit dat in ziekenhuizen bepaalde operaties ten minste een bepaald aantal malen per jaar worden uitgevoerd. Wie iets regelmatig doet zal daar meer bedreven in zijn; specialisatie Kwaliteitseisen voor mediators Wie NMI-registermediator is (er moet een door het NMI erkende basisopleiding tot mediator zijn gevolgd van veelal zeven of acht dagen, waarna men binnen twee jaar moet slagen voor het theorie-examen en het assessment, terwijl ook een Verklaring Omtrent het Gedrag ingeleverd moet worden) dient per periode van drie jaar: minstens negen mediations te doen; die mediations beslaan in totaal (aantoonbaar) minimaal 36 contacturen; in een jaar zijn minimaal twee mediations afgerond met gezamenlijk aantoonbaar minimaal 8 contacturen; van de negen mediations zijn er minimaal drie met een schriftelijke overeenkomst afgerond; van de negen mediations per drie jaar zijn maximaal drie mediations een co-mediation; 48 PE-punten per periode van drie jaar met een verplichting tot intervisie conform het PE-Reglement; deelname aan een driejaarlijks kwaliteitsbevorderend instrument. is een oeroude economische wetmatigheid. Bovendien geldt voor degene die zich enkel media tor kan noemen geen tuchtrecht. Kan iedere mediator de gemaakte afspraken in een vaststellingsovereenkomst neerleggen of dienen die afspraken dusdanig te worden geformuleerd dat daarover naderhand geen meningsverschil ontstaat? Voor een mediator is het niet noodzakelijk een juridische achtergrond te hebben. Medici, psychologen, sociologen en theologen kunnen uitstekende mediators zijn. Maar het vastleggen van de gemaakte afspraken moet dusdanig gebeuren dat daarover geen interpretatieverschillen kunnen ontstaan. Spraakgebruik en juridische betekenis kunnen van elkaar verschillen. Bovendien moet de mediator weten of het partijen in het concrete geval vrij staat afspraken te maken. Zo is het kwestieus of een huurder zijn aanspraak op huurbescherming of een werknemer zijn aanspraak op sociale zekerheid kan opgeven. Verder valt op dat de reikwijdte van het wetsvoorstel beperkt is: het heeft geen betrekking op het bestuursrecht of het strafrechtelijk herstelrecht. Overigens moet ook worden opgemerkt dat waar de richtlijn uiteraard, vanuit de aard der zaak, ziet op grensoverschrijdende mediations en in die gevallen een verschoningsrecht introduceert, de wetgever heeft gekozen voor een algemene regeling. Het zou vreemd zijn als op een punt verschil zou bestaan tussen mediation waarbij partijen uit Maastricht en Luik (of Aken) zijn betrokken en mediation met partijen uit Maastricht en Heerlen. Dat zou schijnconstructies in de hand werken. 6 Moet mediation op vrijwilligheid berusten? De vraag rijst of mediationprocedures op vrijwilligheid moeten berusten. De lezer zal al snel antwoorden: ja, dat is een van de wezenskenmerken van mediation. Dat blijkt ook uit een arrest van de Hoge Raad uit Hierin werd overwogen dat het partijen die in de loop van het geding hebben afgesproken om te pogen een minnelijke regeling langs mediation te bereiken, te allen tijde vrijstaat hun medewerking daaraan alsnog te onthouden. 24 Slaat de wetgever dan de plank mis met de voorgestelde opname van artikelen 22a en de geplande wijziging van 87 Rv? Het eerste artikel maakt het de rechter mogelijk in alle gevallen en in elke stand van de procedure op mediation tussen de partijen aan te sturen. 25

7 440 Ars Aequi juni 2012 verdieping arsaequi.nl/maandblad AA Het gewijzigde artikel 87 Rv zal daarnaast een zekere druk op partijen uitoefenen doordat zij, wanneer zij de rechter een geschil voorleggen, allereerst, op straffe van mogelijke niet-ontvankelijkheid of doorverwijzing, dienen aan te geven waarom mediation niet (succesvol) is geprobeerd. Ik zou de vraag willen herformuleren als: moet volledige vrijwilligheid bestaan? In deze tijd van economische crisis spreekt weinig meer vanzelf en wordt veel tegen het licht gehouden. We realiseren ons dat aan iedere rechtszaak een prijskaartje hangt. 26 En regelmatig wordt de vraag gesteld: is een gang naar de rechter noodzakelijk of is er een alternatief? Die vraag wordt ook op het ministerie gesteld, waarbij het antwoord is dat soms sturing noodzakelijk is. In bepaalde gevallen dient bij voorkeur de weg naar bijvoorbeeld een geschillencommissie te worden ingeslagen, omdat de kosten dan lager zijn. Zou een partij toch voor de rechter kiezen, dan zou een hoger griffierecht moeten gelden. 27 Waarom wil een partij niet meewerken aan mediation? In een aantal gevallen omdat mediation onbekend is. En onbekend maakt onbemind. Goede voorlichting is noodzakelijk voor een juiste keuze Bovendien moeten we geen overspannen verwachtingen hebben van de juridische kennis van partijen. Waarom wil een partij niet meewerken aan mediation? In een aantal gevallen omdat mediation onbekend is. En onbekend maakt onbemind. Circa vijftien jaar geleden was mediation ook onder juristen slechts in beperkte mate bekend. Het kan niet anders of geschillen die zich destijds voor mediation leenden zijn toen bij de rechter beland. Goede voorlichting is noodzakelijk voor een juiste keuze. Maar hoe ver mag de overheid gaan door partijen een bepaalde richting van geschillenbeslechting te laten inslaan? Mag een pistool op de borst worden gezet in de vorm van verhoogde griffierechten? Daarbij past een genuanceerd antwoord. De overheid mag efficiencykeuzen maken en als partijen tot een andere afweging komen, moeten zij de daaraan verbonden extra gevolgen (in de regel: kosten) dragen. Maar dat onaantrekkelijk maken van een juridische geschilbeslechtingsweg mag slechts in beperkte mate. Het gaat niet aan om te bepalen dat wie niet voor bijvoorbeeld mediation of een gang naar de geschillencommissie kiest, de procedure alleen nog maar kan voeren bij de rechter te Groningen of daaraan een tienmaal zo hoog griffierecht te koppelen. De kostprijs van procedures is te berekenen en daarboven kan een toeslag worden geheven, maar slechts in beperkte mate. Brink 28 werpt terecht de vraag op welke gevolgen een weigering van een partij om tot mediation over te gaan zal hebben. Ik ben minder sceptisch dan hij. Allereerst zijn rechters professionals en ook nu doen rechters bij comparities voorstellen die lang niet altijd door partijen worden gevolgd, zonder dat dit direct betekent dat de weigerachtige partij in een nadeliger positie komt. Rechters houden rekening met alle omstandigheden van het geval en zullen in iedere procedure een afweging maken. Inderdaad acht ik het niet uitgesloten dat de rechter die meent dat een partij zonder goede grond niet aan mediation wil meewerken daarmee rekening zal houden in de beslissing. Maar dat geldt nu ook al voor de weigerachtige partij-getuige (vgl. art. 164 lid 3 Rv) en in zaken van personen- en familierecht zal de partij die zich redelijk opstelt mogelijk een streepje voor hebben boven de partij die zonder goede grond halsstarrig is. 29 Tot nu toe bestaat er geen wettelijke regeling en kon mediation zich zonder knellende banden ontwikkelen. Dat was in zekere zin een voordeel omdat steeds maatwerk kon worden geleverd en de belangen van partijen geoptimaliseerd konden worden 7 Moet mediation in de wet worden opgenomen? Deze vraag is in het voorgaande al impliciet beantwoord. Tot nu toe bestaat er geen wettelijke regeling en kon mediation zich zonder knellende banden ontwikkelen. Dat was in zekere zin een voordeel omdat steeds maatwerk kon worden geleverd en de belangen van partijen geoptimaliseerd konden worden. Maar we weten ook dat ieder voordeel een nadeel kan hebben. Omdat niets geregeld was, was een procedure deels ook onvoorspelbaar, terwijl 26 Vgl. E. Bauw, F. van Dijk & F. van Tulder, Een stille revolutie?, de gevolgen van de invoering van kostendekkende griffierechten, NJB , p , en dezelfden, De angel uit de kostendekkende griffierechten?, NJB , p In Denemarken moet in huur- en arbeidszaken eerst een serieuze poging worden gedaan de zaak langs buitengerechtelijke weg op te lossen voordat die aan de rechter mag worden voorgelegd. Vgl. S.H.E. Janssen & M.T. Croes, Niet-rechterlijke actoren in de rechtspraak in Nederland, Denemarken en Duitsland, Den Haag: WODC Ook in Zwitserland moet soms een tussenstap worden gezet. Vgl. vzr. Zwolle 24 september 2003, JOR 2004, 23, NJF 2004, 84 (City Controls/Symergie). 28 Vgl. M. Brink, Verplichtstelling van mediation, NJB , p Zie ook A.M.F. Diederen, Mediation en partijbegeleiding bij mediation, in: Jongbloed & Ernes (red.) 2011, p. 503, 504; E.R. Gathier, De afdwingbaarheid van de mediationclausule, in: P.C. van Schelven (red.), Van geschil tot oplossing, Deventer: Kluwer 2009, p ; F. Schonewille, De handhaafbare mediationclausule ten behoeve van een echtscheidingsconvenant, WPNR 2010 (6826), p en 2010 (6827), p en P.A. Wackie Eysten, Is een mediationclausule bindend en zo ja, wat betekent dit dan?, JBPr , p Waaraan ik graag toevoeg dat rechters ieder geval op zich zullen beoordelen. Ik kan me indenken dat de casus waarin een man zijn vriendin en kinderen van twee en vier jaar plotseling en zonder opgave van redenen verlaat, waarna de vrouw met financiële problemen achterblijft, anders wordt beoordeeld dan de casus waarin man en vrouw gezamenlijk tot de conclusie waren gekomen dat de koek op was en dan een van beiden de hakken volledig in het zand zet.

8 arsaequi.nl/maandblad AA verdieping Ars Aequi juni HR 10 april 2009, LJN: BG9470, NJ 2010, 471. Zie hierover ook A.W. Jongbloed, Een verschoningsrecht voor mediators, AA , p ( AA ). 31 P. Smits, Artikel 6 EVRM en de civiele procedure, Deventer: Kluwer 2008, p. 157 e.v., i.h.b. p , alsmede A.W. Jongbloed, Het beginsel van openbaarheid van behandeling en motivering van de beslissing, in: Jongbloed & A.L.H. Ernes (red.) 2011, p Waarbij niet een nieuwe definitie moet worden gegeven, maar via de kwaliteitstoets het aantal mediators wordt beperkt. men vaak juist daaraan wel behoefte heeft. Het is de verdienste van met name het Nederlands Mediation Instituut (NMI) geweest om via modellen duidelijkheid te scheppen. Maar het NMI is een private organisatie zonder (publiekrechtelijke) regelgevende bevoegdheid. Daarnaast bestaan meer organisaties op het gebied van mediation en die volgen niet altijd de NMI-koers. Ik noem de Nederlandse Mediatorsvereniging, de Vereniging van Mediators en Scheidingsbemiddelaars in het Notariaat, de Nederlandse Vereniging van Mediators in de Verzekeringsbranche, de Vereniging van Mediators in de Gezondheidszorg, de Vereniging van Fiscale Mediators, de Vereniging Bouwmediators, Nederlandse Vereniging van Mediators Openbaar Bestuur, de Nederlandse Vereniging van Mediation Advocaten, de Vereniging van Letselschade Mediators, enzovoort. Het gevolg was dat soms onduidelijkheid bestond. Illustratief is de uitspraak van de Hoge Raad uit 2009 waaruit blijkt dat mediators een zodanig heterogene groep vormen dat het verschoningsrecht niet kan worden toegekend. 30 Door deze onderwerpen wettelijk te regelen wordt duidelijkheid gegeven. Maar de wetgever moet voldoende ruimte laten aan mediation om zich verder te ontwikkelen. Een uitgebreide wettelijke regeling is een stap te ver. Zeker als daarbij de indruk zou worden gewekt dat mediation een specifieke juridische procedure is. Belangrijk is juist dat mediators in veel gevallen los van de wet kunnen opereren en niet per definitie een juridische achtergrond hoeven te hebben. De mediator moet de taal van partijen kunnen spreken. Daarom zal soms gekozen worden voor een mediator met een achtergrond als psycholoog, soms een jurist en soms een theoloog. Maar enige juridische kennis is wel gewenst, net zoals kennis van gesprektechnieken. 8 Bestaat strijd met het in artikel 6 EVRM gewaarborgde recht op toegang tot de (overheids)rechter? Zoals bekend houdt artikel 6 EVRM in dat er een recht op toegang tot de rechter bestaat. Dat recht is echter niet onbeperkt. Er bestaat geen recht om een procedure nog eens, in hoger beroep, aan de rechter voor te leggen en er bestaat niet zonder meer een recht op een mondelinge behandeling, zeker niet als sprake is geweest van een comparitie van partijen of als procedures bij uitstek schriftelijk verlopen. 31 In dit geval zou kunnen worden gesproken van een uitgestelde toegang tot de rechter. Eerst moet een selectief bedoelde voorprocedure worden doorlopen en pas als dit het geval is staat de weg naar de rechter open. Een schending van artikel 6 EVRM zal worden aangenomen als de weg onnodig lang duurt, omdat er bijvoorbeeld geen daadwerkelijke selectie plaatsvindt, of als de kosten nodeloos oplopen. 9 Afrondend De Mediationrichtlijn is slechts van toepassing in geval van grensoverschrijdende mediations. De EU heeft geen mogelijkheid in de nationale wetgeving van de lidstaten in te grijpen. Dat neemt niet weg dat de nationale wetgever de implementatie van de richtlijn heeft aangegrepen om regelingen te treffen voor verjaring en vertrouwelijkheid. Ook wordt uitgesproken dat de rechter in alle gevallen partijen kan oproepen tot mediation. Een en ander onderschrijft dat mediation een procedure met een geheel eigen aard is. Door een algemene regeling te treffen voor het verschoningsrecht wordt duidelijk dat de mediator een beroep van eigen aard heeft. Dat sluit aan bij de wens van vele rechtszoekenden dat de mediator de taal van partijen moet spreken. Daarom zal soms gekozen worden voor een mediator met een achtergrond als psycholoog, soms een jurist en soms een theoloog, terwijl als het gaat om een bouwgeschil voor een bouwkundige kan worden gekozen. Het is te hopen dat mediator een echt beroep wordt met een wettelijk omlijnde taak Het is te hopen dat de door het Kamerlid Van der Steur ontwikkelde plannen snel vorm worden gegeven en dat mediator 32 een echt beroep wordt met een wettelijk omlijnde taak. Dat zal betekenen dat het aantal mediators zal dalen, maar daar staat tegenover dat het kwaliteitsniveau zal stijgen, omdat de aan mediators te stellen eisen (op het gebied van permanente educatie en aantal mediations) verhoogd kunnen worden en meer kwaliteitswaarborgen kunnen worden gecreëerd. Voor veel beroepen geldt dat handelingen met een zekere regelmaat moeten worden uitgevoerd. Wie laat zich opereren door de hartchirurg die dat slechts eens per kwartaal doet? Wie voelt zich op zijn gemak in een Boeing 747 wetend dat de piloot slechts eens per halfjaar in dit type toestel vliegt?

De Mediation-richtlijn: de laatste aanwinst voor de geschillenbeslechting in Europa

De Mediation-richtlijn: de laatste aanwinst voor de geschillenbeslechting in Europa De Mediation-richtlijn: de laatste aanwinst voor de geschillenbeslechting in Europa Gepubliceerd in Ondernemingsrecht 2008, nr. 8, p. 328-330. De paginanummers worden in de tekst weergegeven door [xx].

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal Vergaderjaar 00 0 3 555 Aanpassing van Boek 3 van het Burgerlijk Wetboek en het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering aan de richtlijn betreffende bepaalde aspecten van

Nadere informatie

24.5.2008 Publicatieblad van de Europese Unie L 136/3 RICHTLIJNEN

24.5.2008 Publicatieblad van de Europese Unie L 136/3 RICHTLIJNEN 24.5.2008 Publicatieblad van de Europese Unie L 136/3 RICHTLIJNEN RICHTLIJN 2008/52/EG VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD van 21 mei 2008 betreffende bepaalde aspecten van bemiddeling/mediation in burgerlijke

Nadere informatie

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 29 januari 2008 (OR. en) 15003/07 Interinstitutioneel dossier: 2004/0251 (COD) JUSTCIV 301 CODEC 1225

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 29 januari 2008 (OR. en) 15003/07 Interinstitutioneel dossier: 2004/0251 (COD) JUSTCIV 301 CODEC 1225 RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 29 januari 2008 (OR. en) 15003/07 Interinstitutioneel dossier: 2004/0251 (COD) JUSTCIV 301 CODEC 1225 WETGEVINGSBESLUITEN EN ANDERE INSTRUMENTEN Betreft: GEMEENSCHAPPELIJK

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG > Retouradres Postbus 20301 2500 EH Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Directoraat-Generaal Rechtspleging en Rechtshandhaving Directie Rechtsbestel

Nadere informatie

Mediation in zakelijke geschillen

Mediation in zakelijke geschillen Mediation in zakelijke geschillen M r. P. v a n d e r V e l d * Inleiding Zowel bij de wetgever als in de rechtspraak en literatuur zijn de laatste tijd nogal wat ontwikkelingen op het gebied van mediation.

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2008 2009 31 232 Wijziging van de Wet luchtvaart en de Luchtvaartwet ter implementatie van verordening (EG) nr. 2111/2005 inzake de vaststelling van een

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2010 2011 32 555 Aanpassing van Boek 3 van het Burgerlijk Wetboek en het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering aan de richtlijn betreffende bepaalde aspecten

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2004 2005 29 980 Uitvoering van het op 19 oktober 1996 te s-gravenhage tot stand gekomen verdrag inzake de bevoegdheid, het toepasselijke recht, de erkenning,

Nadere informatie

De toekomst van mediation

De toekomst van mediation De toekomst van mediation Het logische alternatief voor de traditionele rechtspraak Ard van der Steur lid Tweede Kamer Mediation nu: Goede opleidingen Veel enthousiaste mediators Succes mediation hoog:

Nadere informatie

afspraken die in het Najaarsoverleg 2008 zijn gemaakt. Volstaan wordt dan ook met hiernaar te verwijzen.

afspraken die in het Najaarsoverleg 2008 zijn gemaakt. Volstaan wordt dan ook met hiernaar te verwijzen. Reactie op de brief van de Nederlandse Orde van Advocaten (NOvA) inzake het wetsvoorstel tot wijziging van Boek 7, titel 10, van het Burgerlijk Wetboek in verband met het limiteren van de hoogte van de

Nadere informatie

Het Mediation Bureau. van het Centrum Internationale Kinderontvoering (Centrum IKO)

Het Mediation Bureau. van het Centrum Internationale Kinderontvoering (Centrum IKO) Het Mediation Bureau van het Centrum Internationale Kinderontvoering (Centrum IKO) 1 Crossborder mediation Bij internationale kinderontvoering duren de procedures vaak lang. Daarom start op 1 november

Nadere informatie

Daar is hij dan: de echtscheidingsnotaris!

Daar is hij dan: de echtscheidingsnotaris! Rotterdam Institute of Private Law Accepted Paper Series Daar is hij dan: de echtscheidingsnotaris! Prof. mr. A.J.M. Nuytinck Published in Weekblad voor Privaatrecht, Notariaat en Registratie (WPNR), 139,

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2011 2012 29 528 Mediation en het rechtsbestel Nr. 7 BRIEF VAN DE MINISTER VAN VEILIGHEID EN JUSTITIE Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

COMMENTAAR OP HET WETSVOORSTEL BEVORDERING VAN MEDIATION IN HET BURGERLIJK RECHT VAN 25 APRIL 2013

COMMENTAAR OP HET WETSVOORSTEL BEVORDERING VAN MEDIATION IN HET BURGERLIJK RECHT VAN 25 APRIL 2013 COMMENTAAR OP HET WETSVOORSTEL BEVORDERING VAN MEDIATION IN HET BURGERLIJK RECHT VAN 25 APRIL 2013 9 MEI 2013 Herengracht 551 Contactpersoon: 1017 BW Amsterdam Ellen Soerjatin T 020 530 5200 E ellen.soerjatin@steklaw.com

Nadere informatie

8 Mediation en arbitrage in belastingzaken

8 Mediation en arbitrage in belastingzaken 8 Mediation en arbitrage in belastingzaken Mediation in belastingzaken is relatief nieuw. Naar aanleiding van een pilot met mediation in 2003 heeft de Belastingdienst mediation in de gereedschapskist opgenomen

Nadere informatie

Mediationovereenkomst

Mediationovereenkomst Mediationovereenkomst De mediator, Math Boesten, kantoorhoudende te Voerendaal, bereikbaar via: Postbus 23036, 6367 ZG te Voerendaal En Partij a. Partij b. Komen hierbij overeen: 1. Mediation Partijen

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2010 2011 32 576 Wijziging van de Advocatenwet, de Wet op de rechterlijke organisatie en enige andere wetten ter versterking van de cassatierechtspraak (versterking

Nadere informatie

stand van zaken en kansen voor de Registermediator

stand van zaken en kansen voor de Registermediator 1 De mediationwetgeving: stand van zaken en kansen voor de Registermediator Jaarvergadering NMV F. Schonewille 2 juni Nieuwegein 2 Drie wetsvoorstellen: I II III Wet Registermediator Wet bevordering van

Nadere informatie

Het verschoningsrecht voor mediators aan de hand van de wetsvoorstellen Registermediator van Ard van der Steur

Het verschoningsrecht voor mediators aan de hand van de wetsvoorstellen Registermediator van Ard van der Steur Afstudeerwerk burgerlijk recht - juni 2014 Het verschoningsrecht voor mediators aan de hand van de wetsvoorstellen Registermediator van Ard van der Steur Kamerstukken II 2012/13, 33 722 Kamerstukken II

Nadere informatie

Vaak gestelde vragen. over het Hof van Justitie van de Europese Unie

Vaak gestelde vragen. over het Hof van Justitie van de Europese Unie Vaak gestelde vragen over het Hof van Justitie van de Europese Unie WAAROM EEN HOF VAN JUSTITIE VAN DE EUROPESE UNIE (HVJ-EU)? Om Europa op te bouwen hebben een aantal staten (thans 28) onderling verdragen

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 33 723 Voorstel van wet van het lid Van der Steur tot wijziging van Boek 3 en Boek 7 van het Burgerlijk Wetboek en van het Wetboek van Burgerlijke

Nadere informatie

MEMORIE VAN TOELICHTING ALGEMEEN. 1. Inleiding

MEMORIE VAN TOELICHTING ALGEMEEN. 1. Inleiding Wijziging van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering teneinde nader inhoud te geven aan het beginsel van openbaarheid van de behandeling van zaken betreffende personen- en familierecht MEMORIE VAN

Nadere informatie

Wetsvoorstel Wkkgz, klachten en geschillen

Wetsvoorstel Wkkgz, klachten en geschillen Wetsvoorstel Wkkgz, klachten en geschillen Studiemiddag 13 mei 2014 Mr. M. (Menno) Mostert Opbouw 1. Vooraf 2. Het wetsvoorstel; klachten 3. Het wetsvoorstel; geschillen 4. Het wetsvoorstel; geheimhouding

Nadere informatie

2.9 Juridische hangijzers in mediations voor de niet-jurist. Aai Schaberg Schaberg Advocatuur & Mediation

2.9 Juridische hangijzers in mediations voor de niet-jurist. Aai Schaberg Schaberg Advocatuur & Mediation 2.9 Juridische hangijzers in mediations voor de niet-jurist Aai Schaberg Schaberg Advocatuur & Mediation MfN Mediation congres Juridische hangijzers in mediation voor de niet-jurist Mr. A. Schaberg 28

Nadere informatie

Rotterdam, 2 februari 2012

Rotterdam, 2 februari 2012 Rotterdam, 2 februari 2012 Betreft: reactie van de NMI Werkgroep Mediationrichtlijn op het VVD plan voor de wettelijke verankering van mediation, dat op 2 december door de heer Van der Steur openbaar is

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2013 2014 33 982 Implementatie van de Richtlijn 2013/11/EU van het Europees Parlement en de Raad van 21 mei 2013 betreffende alternatieve beslechting van

Nadere informatie

No.W03.12.0197/II 's-gravenhage, 16 juli 2012

No.W03.12.0197/II 's-gravenhage, 16 juli 2012 ... No.W03.12.0197/II 's-gravenhage, 16 juli 2012 Bij Kabinetsmissive van 18 juni 2012, no.12.001344, heeft Uwe Majesteit, op voordracht van de Minister van Veiligheid en Justitie, bij de Afdeling advisering

Nadere informatie

Een pleidooi voor aanpassing van het Besluit Huwelijksgoederenregister 1969 1

Een pleidooi voor aanpassing van het Besluit Huwelijksgoederenregister 1969 1 Een pleidooi voor aanpassing van het Besluit Huwelijksgoederenregister 1969 1 Prof. mr. A.J.M. Nuytinck, hoogleraar privaatrecht, in het bijzonder personen-, familie- en erfrecht, aan de Erasmus Universiteit

Nadere informatie

2.1. X leeft van een uitkering op grond van de Wet werk en bijstand. Op deze uitkering worden de lopende huurbetalingen volledig ingehouden.

2.1. X leeft van een uitkering op grond van de Wet werk en bijstand. Op deze uitkering worden de lopende huurbetalingen volledig ingehouden. beschikking RECHTBANK MIDDEN-NEDERLAND Afdeling Civiel recht kantonrechter zittinghoudende te Utrecht zaaknummer: 2534388 UE VERZ 13805 GD/4243 Beschikking van 13 december 2013 inzake X wonende te Arnhem,

Nadere informatie

Aan de voorzitter van de Eerste kamer Der Staten Generaal Postbus 20017 2500 EA Den Haag

Aan de voorzitter van de Eerste kamer Der Staten Generaal Postbus 20017 2500 EA Den Haag 1 > Retouradres Postbus 20301 2500 EH Den Haag Aan de voorzitter van de Eerste kamer Der Staten Generaal Postbus 20017 2500 EA Den Haag Turfmarkt 147 2511 DP Den Haag Postbus 20301 2500 EH Den Haag www.rijksoverheid.nl/venj

Nadere informatie

de Rechtspraak Raad voor de rechtspraak Ministerie van Veiligheid en Justitie mr. F. Teeven Postbus 20301 2500 ER DEN HAAG

de Rechtspraak Raad voor de rechtspraak Ministerie van Veiligheid en Justitie mr. F. Teeven Postbus 20301 2500 ER DEN HAAG Ministerie van Veiligheid en Justitie mr. F. Teeven Postbus 20301 2500 ER DEN HAAG Directie Strategie en Ontwikkeling bezoekadres Kneuterdijk 1 2514 EM Den Haag correspondentieadres Postbus 90613 2509

Nadere informatie

inachtneming van het bepaalde in artikel 4 voorlegt aan de geschillencommissie.

inachtneming van het bepaalde in artikel 4 voorlegt aan de geschillencommissie. Geschillenreglement VViN Artikel 1 - Definities In dit reglement gelden de volgende definities: 1. Eiser: de partij die een verzoek tot beslechting als bedoeld in lid 7 van dit artikel met inachtneming

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2006 2007 30 145 Wijziging van Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek en het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering in verband met het bevorderen van voortgezet

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2010 2011 32 467 Oprichting van het College voor de rechten van de mens (Wet College voor de rechten van de mens) Nr. 9 AMENDEMENT VAN HET LID HEIJNEN Ontvangen

Nadere informatie

VAN GESCHIL TOT OPLOSSING

VAN GESCHIL TOT OPLOSSING VAN GESCHIL TOT OPLOSSING Onder redactie van Mr. P.C. van Schelven Met bijdragen van A.J. van den Berg J.J. Borking E.R. Gathier R. Grandia F.D. von Hombracht-Brinkman L.F.A. Husson A.P. Meijboom J.B.F.

Nadere informatie

Europees Economisch en Sociaal Comité ADVIES

Europees Economisch en Sociaal Comité ADVIES Europees Economisch en Sociaal Comité ECO/360 Belastingheffing - Richtlijn moedermaatschappij / dochteronderneming Brussel, 25 maart 2014 ADVIES van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het "Voorstel

Nadere informatie

Memorie van toelichting. Algemeen. 1. Inleiding

Memorie van toelichting. Algemeen. 1. Inleiding WIJZIGING VAN BOEK 6 VAN HET BURGERLIJK WETBOEK EN HET WETBOEK VAN BURGERLIJKE RECHTSVORDERING IN VERBAND MET DE NORMERING VAN DE VERGOEDING VOOR KOSTEN TER VERKRIJGING VAN VOLDOENING BUITEN RECHTE Memorie

Nadere informatie

Landelijk Register van Gerechtelijke Deskundigen, LRGD. Raad voor de Tuchtrechtspraak U I T S P R A A K

Landelijk Register van Gerechtelijke Deskundigen, LRGD. Raad voor de Tuchtrechtspraak U I T S P R A A K Landelijk Register van Gerechtelijke Deskundigen, LRGD Raad voor de Tuchtrechtspraak U I T S P R A A K Inzake de klacht van [Klaagster BV], gevestigd te [gemeente] aan de [adres], hierna te noemen klaagster,

Nadere informatie

De Minister van Veiligheid en Justitie. Postbus 20301 2500 EH Den Haag. Advies wetsvoorstel toevoegen gegevens aan procesdossier minderjarige

De Minister van Veiligheid en Justitie. Postbus 20301 2500 EH Den Haag. Advies wetsvoorstel toevoegen gegevens aan procesdossier minderjarige POSTADRES Postbus 93374, 2509 AJ Den Haag BEZOEKADRES Juliana van Stolberglaan 4-10 TEL 070-88 88 500 FAX 070-88 88 501 INTERNET www.cbpweb.nl www.mijnprivacy.nl AAN De Minister van Veiligheid en Justitie

Nadere informatie

Arrest Gerechtshof s-gravenhage 10 december 2014 en implicaties initiatiefwetsvoorstellen Mediation (Van der Steur)

Arrest Gerechtshof s-gravenhage 10 december 2014 en implicaties initiatiefwetsvoorstellen Mediation (Van der Steur) Arrest Gerechtshof s-gravenhage 10 december 2014 en implicaties initiatiefwetsvoorstellen Mediation (Van der Steur) Academie voor de Rechtspraktijk 11 maart 2015 Fred Schonewille Hof Den Haag 10 december

Nadere informatie

De Nieuwe Tuchtrechtspraak Accountants. Bert Maan President Rechtbank Zwolle-Lelystad Limperg-dag, 6 april 2006

De Nieuwe Tuchtrechtspraak Accountants. Bert Maan President Rechtbank Zwolle-Lelystad Limperg-dag, 6 april 2006 1 De Nieuwe Tuchtrechtspraak Accountants Bert Maan President Rechtbank Zwolle-Lelystad Limperg-dag, 6 april 2006 Karakter Tuchtrechtspraak Betekenis voor de accountant Procedure Samenstelling Tuchtrecht:

Nadere informatie

Initiatiefvoorstel aanpassing geschillenprocedure

Initiatiefvoorstel aanpassing geschillenprocedure Initiatiefvoorstel aanpassing geschillenprocedure Indieners Wethouder G. van Duin Burgemeester G. Goedhart Raadslid P. Jongste Portefeuillehouder gemeente Noordwijk AB-lid gemeente Noordwijkerhout AB-lid

Nadere informatie

Samenwerkingsprotocol

Samenwerkingsprotocol Samenwerkingsprotocol Consumentenautoriteit Stichting Reclame Code 1 Samenwerkingsprotocol tussen de Consumentenautoriteit en de Stichting Reclame Code Partijen: 1. De Staatssecretaris van Economische

Nadere informatie

Rapport Datum: 6 juni 2013 Rapportnummer: 2013/062

Rapport Datum: 6 juni 2013 Rapportnummer: 2013/062 Rapport Rapport over een klacht over het Landelijk Bureau Inning Onderhoudsbijdragen (LBIO) uit Rotterdam. Datum: 6 juni 2013 Rapportnummer: 2013/062 2 Klacht Verzoekster klaagt erover dat het Landelijk

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG 1 > Retouradres Postbus 20301 2500 EH Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Turfmarkt 147 2511 DP Den Haag Postbus 20301 2500 EH Den Haag www.rijksoverheid.nl/venj

Nadere informatie

ProDemos Huis voor democratie en rechtsstaat

ProDemos Huis voor democratie en rechtsstaat Wat is rechtspraak? Nederland is een rechtsstaat. Een belangrijk onderdeel van een rechtsstaat is onafhankelijke rechtspraak. Iedereen heeft wel eens ruzie met een ander. Stel je hebt een conflict met

Nadere informatie

Dit reglement is getoetst aan de NEN-ISO norm 10002:2004:IDT Richtlijnen voor klachtenbehandeling in organisaties

Dit reglement is getoetst aan de NEN-ISO norm 10002:2004:IDT Richtlijnen voor klachtenbehandeling in organisaties KLACHTEN- EN GESCHILLENCOMMISSIE eherkenning p/a Lange Kerkdam 27 2242BN Wassenaar Klachten- en Geschillenreglement reglement Dit document is een nadere uitwerking van paragraaf 4.1.5 klachten- en geschillencommissie

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2003 2004 29 353 Wijziging van enige bepalingen van Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek met betrekking tot het geregistreerd partnerschap, de geslachtsnaam

Nadere informatie

Geschillenbemiddeling en geschillenbeslechting B2B

Geschillenbemiddeling en geschillenbeslechting B2B Geschillenbemiddeling en geschillenbeslechting B2B Ngi IT-Recht 6 maart 2014 Agenda Bemiddelen of beslechten ADR De rechter Inschakeling van deskundigen Afdwingbaarheid Overzicht maart 2014 2 www.nvbi.nl

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2012 2013 33 723 Voorstel van wet van het lid Van der Steur tot wijziging van Boek 3 en Boek 7 van het Burgerlijk Wetboek en van het Wetboek van Burgerlijke

Nadere informatie

Verplichte deelneming directeur in pensioenfonds PGGM

Verplichte deelneming directeur in pensioenfonds PGGM Verplichte deelneming directeur in pensioenfonds PGGM Mr. Z. Kasim 1 HR 13 juli 2007, nr. C05/331, LJN BA231 Verplichte deelneming pensioenfonds, criteria arbeidsovereenkomst BW artikel 7: 610, artikel

Nadere informatie

vfas- MEDIATIONOVEREENKOMST De ondergetekenden:

vfas- MEDIATIONOVEREENKOMST De ondergetekenden: vfas- MEDIATIONOVEREENKOMST De ondergetekenden: De vfas-advocaat in de zin van artikel 4 lid 1 7 van de statuten van de vfas, mr. @, in deze optredend als vfas-advocaat mediator, kantoorhoudende te @ aan

Nadere informatie

Grensoverschrijdende erkenning en tenuitvoerlegging. mr. dr. M. Freudenthal

Grensoverschrijdende erkenning en tenuitvoerlegging. mr. dr. M. Freudenthal Grensoverschrijdende erkenning en tenuitvoerlegging mr. dr. M. Freudenthal Sdu Uitgevers Den Haag, 2009 Inhoud Afkortingen / XI Woord vooraf/xiii 1. Historische ontwikkelingen / 1 1.1. Inleiding/l 1.1.1.

Nadere informatie

NMI MEDIATION REGLEMENT 2001

NMI MEDIATION REGLEMENT 2001 Nederlands Mediation Instituut NMI MEDIATION REGLEMENT 2001 Artikel 1 - Definities In dit reglement wordt verstaan onder: NMI: de Stichting Nederlands Mediation Instituut, gevestigd te Rotterdam. Reglement:

Nadere informatie

Gedragsregels voor de MfN-registermediator

Gedragsregels voor de MfN-registermediator Gedragsregels voor de MfN-registermediator Deze gedragsregels zijn een richtlijn voor het gedrag van de MfN-registermediator. Zij dienen tevens als informatievoorziening voor betrokkenen en als maatstaf

Nadere informatie

DE ONDERGETEKENDEN: Mediator, Jan J.C. Smits Mediation tafel Stationsstraat 13 5241 EE Rosmalen WWW.MEDIATIONTAFEL.ORG en partijen: A:...

DE ONDERGETEKENDEN: Mediator, Jan J.C. Smits Mediation tafel Stationsstraat 13 5241 EE Rosmalen WWW.MEDIATIONTAFEL.ORG en partijen: A:... DE ONDERGETEKENDEN: Mediator, Jan J.C. Smits Mediation tafel Stationsstraat 13 5241 EE Rosmalen WWW.MEDIATIONTAFEL.ORG en partijen: A:... hier vertegenwoordigd door: Adres Telefoonnummer e-mail en B:...

Nadere informatie

Arbeidsrecht 2014. Juridische wegwijzer

Arbeidsrecht 2014. Juridische wegwijzer Arbeidsrecht 2014 Juridische wegwijzer Inhoudsopgave 1 Inleiding Nederlandse arbeidsrechtspraak 1.1 De organisatie van de rechtspraak 1.2 De kantonrechter 1.3 De dagvaardingsprocedure 1.4 De verzoekschriftprocedure

Nadere informatie

GEZAMENLIJKE BEHANDELING VAN EEN ONTBINDINGSVERZOEK EN KORT GEDING: EEN GEZAMENLIJK BELEID ONTBREEKT

GEZAMENLIJKE BEHANDELING VAN EEN ONTBINDINGSVERZOEK EN KORT GEDING: EEN GEZAMENLIJK BELEID ONTBREEKT GEZAMENLIJKE BEHANDELING VAN EEN ONTBINDINGSVERZOEK EN KORT GEDING: EEN GEZAMENLIJK BELEID ONTBREEKT E.I. Bouma 1 Inleiding In de praktijk komt het regelmatig voor dat de werkgever de kantonrechter verzoekt

Nadere informatie

HET HOF VAN JUSTITIE VAN DE EUROPESE UNIE

HET HOF VAN JUSTITIE VAN DE EUROPESE UNIE HET HOF VAN JUSTITIE VAN DE EUROPESE UNIE Het Hof van Justitie van de Europese Unie is een van de zeven instellingen van de EU. Zij omvat drie rechtscolleges: het Hof van Justitie, het Gerecht en het Gerecht

Nadere informatie

Geschillenbemiddeling en geschillenbeslechting B2B. Jacques Honkoop Ngi IT-Recht 6 maart 2014

Geschillenbemiddeling en geschillenbeslechting B2B. Jacques Honkoop Ngi IT-Recht 6 maart 2014 Geschillenbemiddeling en geschillenbeslechting B2B Ngi IT-Recht 6 maart 2014 Agenda Bemiddelen of beslechten ADR De rechter Inschakeling van deskundigen Afdwingbaarheid Overzicht maart 2014 2 Vorige eeuw:

Nadere informatie

Datum 10 juni 2014 Betreft Behandeling WWZ, schriftelijke reactie op voorstel VAAN d.d. 2 juni 2014

Datum 10 juni 2014 Betreft Behandeling WWZ, schriftelijke reactie op voorstel VAAN d.d. 2 juni 2014 > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Eerste Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 22 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22 Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4 T

Nadere informatie

Directoraat-Generaal Wetgeving, Internationale Aangelegenheden en Vreemdelingenzaken

Directoraat-Generaal Wetgeving, Internationale Aangelegenheden en Vreemdelingenzaken ϕ1 Ministerie van Justitie Directoraat-Generaal Wetgeving, Internationale Aangelegenheden en Vreemdelingenzaken Directie Wetgeving Postadres: Postbus 20301, 2500 EH Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede

Nadere informatie

NMI KLACHTENREGELING 2009

NMI KLACHTENREGELING 2009 NMI KLACHTENREGELING 2009 Artikel 1 Definities In de onderhavige klachtenregeling wordt verstaan onder: a. Gedragsregels: de door het NMI vastgestelde Gedragsregels voor de NMI registermediator. b. Klacht:

Nadere informatie

NMI Mediation Reglement 2008

NMI Mediation Reglement 2008 NMI Mediation Reglement 2008 Artikel 1 Definities In dit Reglement wordt verstaan onder: a. Kwestie: de in de Mediationovereenkomst omschreven kwestie. b. Certificerende Instelling: de instelling die certificaten

Nadere informatie

JPF 2013/149 Rechtbank 's-gravenhage 23 oktober 2012, 422965/FA RK 12-5121; ECLI:NL:RBSGR:2012:BY2371. ( mr. Bellaart )

JPF 2013/149 Rechtbank 's-gravenhage 23 oktober 2012, 422965/FA RK 12-5121; ECLI:NL:RBSGR:2012:BY2371. ( mr. Bellaart ) JPF 2013/149 Rechtbank 's-gravenhage 23 oktober 2012, 422965/FA RK 12-5121; ECLI:NL:RBSGR:2012:BY2371. ( mr. Bellaart ) [De vrouw] te [woonplaats vrouw], hierna: de vrouw, advocaat: mr. L.J. Zietsman te

Nadere informatie

JAR 2011/76 Kantonrechter Amsterdam, 15-12-2010, 1189978 EA VERZ 10-1717, LJN BO8932 Arbitragebeding, Kantonrechter onbevoegd in ontbindingsprocedure

JAR 2011/76 Kantonrechter Amsterdam, 15-12-2010, 1189978 EA VERZ 10-1717, LJN BO8932 Arbitragebeding, Kantonrechter onbevoegd in ontbindingsprocedure JAR 2011/76 Kantonrechter Amsterdam, 15-12-2010, 1189978 EA VERZ 10-1717, LJN BO8932 Arbitragebeding, Kantonrechter onbevoegd in ontbindingsprocedure Aflevering 2011 afl. 5 College Kantonrechter Amsterdam

Nadere informatie

Hof van Cassatie van België

Hof van Cassatie van België 2 JANUARI 2014 C.12.0463.N/1 Hof van Cassatie van België Arrest Nr. C.12.0463.N 1. WIBRA BELGIË nv, met zetel te 9140 Temse, Frank Van Dyckelaan 7A, 2. WIBRA HOLDING bv, vennootschap naar Nederlands recht,

Nadere informatie

Mediation bij Onderwijsgeschillen

Mediation bij Onderwijsgeschillen Mediation bij Onderwijsgeschillen In goed overleg tot een oplossing komen Onderwijsgeschillen biedt mediation aan bij alle soorten conflicten in het onderwijs. Alle scholen die bij Onderwijsgeschillen

Nadere informatie

Datum van inontvangstneming : 14/06/2013

Datum van inontvangstneming : 14/06/2013 Datum van inontvangstneming : 14/06/2013 Vertaling C-258/13-1 Zaak C-258/13 Verzoek om een prejudiciële beslissing Datum van indiening: 13 mei 2013 Verwijzende rechter: Varas Cíveis de Lisboa (Portugal)

Nadere informatie

Informatie, werkwijze en de meest gestelde vragen over mediation.

Informatie, werkwijze en de meest gestelde vragen over mediation. Informatie, werkwijze en de meest gestelde vragen over mediation. 1. Wat is mediation? Mediation is een door een mediator begeleid gespreksproces, waarin de betrokken partijen zelf verantwoordelijkheid

Nadere informatie

BEMIDDELINGSOVEREENKOMST. mr. [naam en achternaam], advocaat-scheidingsmediator, kantoorhoudende te [woonplaats], aan de [straat en huisnummer],

BEMIDDELINGSOVEREENKOMST. mr. [naam en achternaam], advocaat-scheidingsmediator, kantoorhoudende te [woonplaats], aan de [straat en huisnummer], BEMIDDELINGSOVEREENKOMST De ondergetekenden: mr. [naam en achternaam], advocaat-scheidingsmediator, kantoorhoudende te [woonplaats], aan de [straat en huisnummer], en de partners: [naam en achternaam],

Nadere informatie

...arbeidsconflict? mediation!

...arbeidsconflict? mediation! ...arbeidsconflict? mediation! De persoonlijke aanpak van een Mediatior werkt vele malen sneller en leidt minder vaak tot kostbare en langdurige beroepszaken en hoorzittingen. Bron: Laatste nieuws (Novum/ANP)

Nadere informatie

Mediation. Conflictoplossing als alternatief voor een juridische procedure.

Mediation. Conflictoplossing als alternatief voor een juridische procedure. Conflictoplossing als alternatief voor een juridische procedure. Mediation is een vorm van conflicthantering waarbij de betrokken partijen zélf onderhandelen over het oplossen van hun geschil onder procesbegeleiding

Nadere informatie

SCHEIDSGERECHT GEZONDHEIDSZORG. Partijen zullen hierna worden aangeduid als de stichting en de arts.

SCHEIDSGERECHT GEZONDHEIDSZORG. Partijen zullen hierna worden aangeduid als de stichting en de arts. SCHEIDSGERECHT GEZONDHEIDSZORG Kenmerk: 08/30 Vonnis in de zaak van: De Stichting A., gevestigd te Z., eiseres in conventie, verweerster in reconventie, tegen: B., plastisch chirurg, wonende te Y., verweerder

Nadere informatie

Mediation en bestuursrecht Congres vereniging gemeente mediation 12 november 2010

Mediation en bestuursrecht Congres vereniging gemeente mediation 12 november 2010 Congres vereniging gemeente mediation 12 november 2010 Ashley Terlouw Programma 1. Introductie 2. Wat is een conflict? 3. Hoe worden conflicten opgelost? 4. Voordelen van mediation (en nadelen) 5. Bestuursrechtelijke

Nadere informatie

Wettelijke verankering van mediation? mr. K. van Kalsbeek(Dit artikel is op persoonlijke titel geschreven); mr. J. Kastelein

Wettelijke verankering van mediation? mr. K. van Kalsbeek(Dit artikel is op persoonlijke titel geschreven); mr. J. Kastelein Uitgave 29, 19 juli 2012> 2012/1735 Wettelijke verankering van mediation? mr. K. van Kalsbeek(Dit artikel is op persoonlijke titel geschreven); mr. J. Kastelein Op 2 december 2011 presenteerde Tweede-Kamerlid

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 34 257 Wijziging van het Burgerlijk Wetboek, het Wetboek van Strafvordering en het Wetboek van Strafrecht teneinde de vergoeding van affectieschade

Nadere informatie

Fiche 2: Richtlijn inzake het recht op tolk- en vertaaldiensten in strafprocedures

Fiche 2: Richtlijn inzake het recht op tolk- en vertaaldiensten in strafprocedures Fiche 2: Richtlijn inzake het recht op tolk- en vertaaldiensten in strafprocedures 1. Algemene gegevens Voorstel: Initiatief voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad betreffende het recht

Nadere informatie

Mediationovereenkomst Mediation Unlimited - Breda KvK Breda 62171097

Mediationovereenkomst Mediation Unlimited - Breda KvK Breda 62171097 Mediationovereenkomst Mediation Unlimited - Breda KvK Breda 62171097 MEDIATION OVEREENKOMST De ondergetekenden: Mediator en partijen: A....... wonende te..... aan de......, hierna te

Nadere informatie

vfas- (SCHEIDINGS)BEMIDDELINGSOVEREENKOMST FAMILIEMEDIATOR

vfas- (SCHEIDINGS)BEMIDDELINGSOVEREENKOMST FAMILIEMEDIATOR vfas- (SCHEIDINGS)BEMIDDELINGSOVEREENKOMST FAMILIEMEDIATOR De ondergetekenden: De vfas-advocaat scheidingsbemiddelaar, hierna te noemen vfas-advocaat familiemediator mr. R.R.J.A. Olie-Hallmans, in deze

Nadere informatie

MEDIATIONOVEREENKOMST.

MEDIATIONOVEREENKOMST. MEDIATIONOVEREENKOMST. De ondergetekenden: Lamers Echtscheidingsbemiddeling en advies, de heer J.P.H. Lamers, hierna te noemen Lamers Scheidingsadvies, kantoorhoudende te 6021MS Budel aan het Zustershof

Nadere informatie

Eerste Kamer der Staten-Generaal

Eerste Kamer der Staten-Generaal Eerste Kamer der Staten-Generaal 1 Vergaderjaar 2013 2014 33 818 Wijziging van verschillende wetten in verband met de hervorming van het ontslagrecht, wijziging van de rechtspositie van flexwerkers en

Nadere informatie

HOGE RAAD VOOR DE ZELFSTANDIGEN EN DE KMO

HOGE RAAD VOOR DE ZELFSTANDIGEN EN DE KMO HOGE RAAD VOOR DE ZELFSTANDIGEN EN DE KMO N HANDELSPR. - territoriale bevoegdheid A2 Brussel, 26 mei 2011 MH/AB/AS A D V I E S over EEN WETSVOORSTEL TOT WIJZIGING VAN DE WET VAN 6 APRIL 2010 BETREFFENDE

Nadere informatie

REGLEMENT GESCHILLENCOMMISSIE ENERGIELABEL per 7 juli 2015

REGLEMENT GESCHILLENCOMMISSIE ENERGIELABEL per 7 juli 2015 REGLEMENT GESCHILLENCOMMISSIE ENERGIELABEL per 7 juli 2015 Begripsomschrijving Artikel 1. In dit reglement wordt verstaan onder: stichting : de Stichting Geschillencommissies voor Consumentenzaken; commissie

Nadere informatie

De wettelijke regeling van de pvt

De wettelijke regeling van de pvt 3 De wettelijke regeling van de pvt De wettelijke regels over rechten, verplichtingen, faciliteiten en bevoegdheden van de pvt in de WOR zijn ingewikkeld. Dat komt omdat in de WOR alleen de taken en bevoegdheden

Nadere informatie

De Rechtbank te 's-gravenhage (nr. AWB 10/5062) heeft het tegen die uitspraak ingestelde beroep ongegrond verklaard.

De Rechtbank te 's-gravenhage (nr. AWB 10/5062) heeft het tegen die uitspraak ingestelde beroep ongegrond verklaard. 11 Oktober 2013 nr. 12/04012 Arrest gewezen op het beroep in cassatie van [X] te [Z] (hierna: belanghebbende) tegen de uitspraak van het Gerechtshof te 's-gravenhage van 10 juli 2012, nr. BK-11/00544,

Nadere informatie

De Europese procedure voor geringe vorderingen (EPGV-Vo) is vastgesteld

De Europese procedure voor geringe vorderingen (EPGV-Vo) is vastgesteld De Europese procedure voor geringe vorderingen (EPGV-Vo) is vastgesteld Dr. Xandra E. Kramer (Universitair hoofddocent Internationaal Privaatrecht en Privaatrechtelijke Rechtsvergelijking, Rotterdam Institute

Nadere informatie

PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen

PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen The following full text is a publisher's version. For additional information about this publication click this link. http://hdl.handle.net/2066/73768

Nadere informatie

1. Punt 43: Samenwerking in het kader van een gezamenlijk team waarbij functionarissen van Europol betrokken zijn

1. Punt 43: Samenwerking in het kader van een gezamenlijk team waarbij functionarissen van Europol betrokken zijn RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 5 april 2000 (17.04) (OR. en) 7316/00 LIMITE EUROPOL 4 NOTA van: Europol aan: de Groep Europol nr. vorig doc.: 5845/00 EUROPOL 1 + ADD 1 + ADD 2 + ADD 3 Betreft: Artikel

Nadere informatie

Datum van inontvangstneming : 25/08/2014

Datum van inontvangstneming : 25/08/2014 Datum van inontvangstneming : 25/08/2014 Vertaling C-359/14 1 Datum van indiening: 23 juli 2014 Verwijzende rechter: Zaak C-359/14 Verzoek om een prejudiciële beslissing Vilniaus miesto apylinkės teismas

Nadere informatie

2016D22881 INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG

2016D22881 INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG 2016D22881 INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG De vaste commissie voor Financiën heeft op 2 juni 2016 een aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Minister van Financiën over zijn brief

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2006 2007 29 936 Regels inzake beëdiging, kwaliteit en integriteit van beëdigd vertalers en van gerechtstolken die werkzaam zijn binnen het domein van justitie

Nadere informatie