Welkom op De Punt. Een inventarisatie van bedrijventerrein De Punt en haar toekomst. F.D. Goedegebure

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Welkom op De Punt. Een inventarisatie van bedrijventerrein De Punt en haar toekomst. F.D. Goedegebure"

Transcriptie

1 Welkom op De Punt Een inventarisatie van bedrijventerrein De Punt en haar toekomst F.D. Goedegebure

2 Welkom op De Punt Student: F.D. Goedegebure Studentnummer: Scriptie: Bachelor Opdrachtgever: Dhr. M.H. Stijnenbosch Lector Vastgoed Kenniscentrum Noorderruimte Bedrijfsmentor: Dhr. P. Kamps Gemeente Tynaarlo Afdeling Beleid en Regie Eerste beoordelaar: Mevr. K.J.S. de Vries Tweede beoordelaar: Dhr. L.H.M. van Rijn Hanzehogeschool Groningen Instituut voor bedrijfskunde Opleiding Vastgoed & Makelaardij Zernikeplein AS Groningen Groningen, Deze afstudeeropdracht is geschreven onder verantwoordelijkheid van de Hanzehogeschool Groningen. Het copyright berust bij de auteur. Zowel de Hanzehogeschool Groningen als de auteur verklaren, dat zij eventuele gegevens van derden die voor deze afstudeeropdracht zijn gebruikt en die door deze derden als vertrouwelijk zijn aangemerkt, als zodanig zullen behandelen.

3 P a g i n a 2 Voorwoord Met deze bachelorscriptie rond ik mijn afstudeertraject af van de opleiding Vastgoed en Makelaardij aan de Hanzehogeschool Groningen. Gedurende dit onderzoek heb ik veel geleerd over bedrijventerreinen en het Groningen Airport Eelde. Wanneer ik nu over een bedrijventerrein heen rijd weet ik waar ik op moet letten om te zien of er kansen liggen om het bedrijventerrein te versterken. Allereerst wil ik dhr. M.H. Stijnenbosch, van het Kenniscentrum Noorderruimte, bedanken voor het verlenen van deze onderzoeksopdracht en het begeleiden hiervan. Daarnaast wil ik mijn stagebegeleider en externe opdrachtgever Dhr. P. Kamps, van de gemeente Tynaarlo, bedanken voor het op korte termijn creeeren van een afstudeerstage en met het helpen van het verkrijgen van de informatie die nodig was voor mijn onderzoek. Ook wil ik de dhr. P. Broeksma, de kwartiermaker van het Living Lab, bedanken voor het organiseren van lezingen over het Groningen Airport Eelde. Daarnaast gaat mijn dank uit naar mevr. G. Posthumus, de coach voor het Living Lab van het Kenniscentrum Noorderruimte, voor het ondersteunen in het afstudeerproces en de persoonlijke ontwikkeling die daarbij kwam kijken. En mijn dank gaat uiteraard naar alle geïnterviewde personen voor mijn afstudeeropdracht; Dhr. T. Overduin, dhr. E. Paas, mevr. S. Tigelaar, dhr. F. Ubbels en dhr. E. Schiphuis. Ook moet ik natuurlijk mijn ouders bedanken voor het ondersteunen tijdens het schrijven van mijn onderzoek. En tot slot wil ik mijn stage- en scriptiebeoordelaar mevr. K.J.S. de Vries en de tweede beoordelaar dhr. L.H.M. van Rijn bedanken. Ik hoop dat dit onderzoek een goede basis zal vormen voor de vervolgonderzoeken die gaan komen voor het Living Lab. Derck Goedegebure Groningen, 3 januari 2016

4 P a g i n a 3 Samenvatting De provincie Drenthe en de gemeente Tynaarlo hebben een ontwikkelvisie opgesteld voor het Groningen Airport Eelde (GAE) en haar directe omgeving. Hierin wordt dit gebied benoemd als een economische toplocatie. Naar aanleiding van deze ontwikkelvisie is er een samenwerkingsverband tussen de gemeente Tynaarlo, de provincie Drenthe en de Hanzehogeschool Groningen opgericht, genaamd; het Living Lab Groningen Airport Eelde. Dit Living Lab heeft het doel om vijf O s (Onderzoek, Onderwijs, Overheid, Ondernemers en Omgeving) met elkaar te verbinden en waaruit innovatieve en creatieve oplossingen geboden moeten worden voor het GAE en haar omgeving. Voor een economische toplocatie is kwalitatief bedrijfsvastgoed nodig, dit is te vinden op het terrein van het GAE zelf maar ook in haar directe omgeving zoals op het bedrijventerrein De Punt. Op dit bedrijventerrein is een grootschalige bloemenveiling gesitueerd die gedeeltelijk leegstaat. Het doel van het onderzoek is om te inventariseren wat er op dit moment allemaal op het bedrijventerrein De Punt aanwezig is en waar de kansen liggen om zich naar toe te ontwikkelen. De hoofdvraag hierbij is: Welke kansen zijn er in de toekomst voor bedrijventerrein De Punt? Om dit te kunnen onderzoeken is de hoofdvraag opgesplitst naar vijf deelvragen om uiteindelijk aanbevelingen te kunnen doen waar de kansen liggen voor het bedrijventerrein De Punt. Allereerst is er een literatuuronderzoek gedaan wat een bedrijventerrein is en welke soorten bedrijventerreinen er zijn. Vervolgens zijn er verschillende eigenschappen van alle adresgegevens op het bedrijventerrein opgezocht doormiddel van een deskresearch. Daarna is er middels een literatuurstudie achterhaalt welke eisen een modern bedrijventerrein moet hebben. Toen dit allemaal opzocht en uitgewerkt is, is de kwaliteitsscore gemaakt voor het bedrijventerrein De Punt, dit is gedaan doormiddel deskresearch en veldonderzoek. Na dit voorbereidende werk zijn er tien stellingen geformuleerd en deze zijn voorgelegd middels individuele interviews op basis van de Delphi-methode. Deze interviews zijn afgenomen bij vier bedrijfsmakelaars die zich bezig houden met de regio en een bestuurslid van de plaatselijke ondernemersvereniging E/P Zakelijk. Hieruit kwamen verschillende aanbevelingen naar voren die kansen bieden voor de toekomst van het bedrijventerrein De Punt. Totaal Score Slecht (0-2) Onvoldoende (2-4) Voldoende (4-6) Goed (6-8) Uitmuntend (8-10) Ruimtelijke inrichting en 23/50 (4,6) beeldkwaliteit Faciliteiten en voorzieningen 12/20 (6) Milieu prestaties 11/25 (4,4) Economie 13/35 (3,7) Organisatie en beheer 7/30 (2,3) Tabel 1: Kwaliteitsscore bedrijventerrein De Punt per criteria

5 P a g i n a 4 In Tabel 1: Kwaliteitsscore bedrijventerrein De Punt per criteria is een overzicht weergegeven van de kwaliteitsscore van het bedrijventerrein De Punt. Hierbij valt het op dat er lage scores zijn gegeven voor de kwaliteit van het bedrijventerrein. Alleen op het criterium faciliteiten en voorzieningen is een ruim voldoende cijfer gegeven. Stellingen Gemiddelde cijfers 1. Een flexibel-bestemmingsplan gaat leiden tot nieuwe 7,4 ontwikkelingen op het bedrijventerrein De Punt. 2. De ondernemers op het bedrijventerrein moeten een 6,4 eigen vereniging hebben. 3. Het bedrijventerrein moet beschikken over haar eigen 6,4 internetsite. 4. De bewegwijzering van het bedrijventerrein kan 8,2 verbeterd worden. 5. Het bedrijventerrein aansluiten op het glasvezelnetwerk 7,2 verhoogt de aantrekkingskracht voor nieuwe en hoogwaardige bedrijfsactiviteiten. 6. Bedrijventerrein De Punt moet een 6,8 logistiekknooppunt/distributiecentrum worden. 7. Duurzame energie op het bedrijventerrein moet 6,4 bevorderd worden. 8. De onveilige verkeerssituatie bij de oostelijke ontsluiting 7,0 met het transferium moet worden aangepakt. 9. Het bedrijventerrein moet herontwikkeld worden. 7,2 10. De ruimte op het bedrijventerrein moet intensiever 6,2 benut worden. Tabel 2: Overzicht van de stellingen van de interviews met de gemiddelde cijfers Uit de Tabel 2: Overzicht van de stellingen van de interviews met de gemiddelde cijfers valt te concluderen dat alle stellingen positief benaderd worden door de geïnterviewde personen. De stellingen die hoger scoren dan een zeven zijn aan te bevelen om de kansen voor het bedrijventerrein De Punt te vergroten voor haar toekomst. Hierbij moet wel opgemerkt worden dat bij stelling nummer negen de geïnterviewden een complete herontwikkeling niet onderschreven maar een gedeeltelijke. Hierbij werd voornamelijk het bloemenveilingscomplex benoemd. Ook gaven zij aan om dat het haalbaarder is om het bedrijventerrein te revitaliseren.

6 P a g i n a 5 Inhoudsopgave 1. Inleiding Onderzoeksontwerp Orientatie bedrijventerrein De Punt Afbakening Doelstelling Probleemstelling Deelvragen Onderzoeksmethode Het bedrijventerrein Inleiding Geschiedenis van bedrijventerreinen Bedrijventerrein-typen Werkgelegenheidsontwikkeling bedrijventerreinen Levenscyclus bedrijventerreinen algemeen Trends en ontwikkelingen op bedrijventerreinen Bedrijventerrein De Punt Inleiding Bedrijventerreinen in de gemeente Tynaarlo Overzicht gevestigde bedrijven op De Punt Werkgelegenheidsontwikkeling op De Punt Eisen en trends voor een modern bedrijventerrein Inleiding Ruimtelijke inrichting en beeldkwaliteit Faciliteiten en voorzieningen Milieu prestaties Economie Organisatie en beheer Kwaliteitsscore De Punt Inleiding Conclusie kwaliteitsscore Ontwikkelingsscenario s voor De Punt Inleiding Conclusie per stelling interviews Conclusies en aanbevelingen...52

7 P a g i n a 6 9. Discussie Begrippenlijst Literatuurlijst...57 Bijlage 1: DHV RoyalHaskoning Kwaliteitsscore criteria...60 Bijlage 2: praktische uitvoering deelvraag Bijlage 3: adresgegevens bedrijventerrein De Punt...64 Bijlage 4: Kwaliteitsscore De Punt...81 Fysieke kenmerken Ruimtelijke inrichting & beeldkwaliteit Faciliteiten & voorzieningen Milieu prestaties Economie Organisatie & beheer Bijlage 5: Stellingen met uitleg met voor- en tegenargumenten eerste interview Bijlage 6: Transcripten interviews

8 P a g i n a 7 1. Inleiding Op 18 februari 2015 is een intentieverklaring ondertekend tussen de Hanzehogeschool, de gemeente Tynaarlo, de provincie Drenthe en het Groningen Airport Eelde om het Living Lab op te richten. Dit Living Lab moet ervoor zorgen dat er een broedplaats komt voor onderzoeken op en rondom het Groningen Airport Eelde. Het moet een plek worden waar de Omgeving, Overheid, Ondernemers, Onderwijs en Onderzoek elkaar vinden en met elkaar gaan samenwerken. Naar aanleiding hiervan is er een onderzoeksonderwerp geformuleerd door dhr. M. H. Stijnenbosch, lector Vastgoed van het Kenniscentrum Noorderruimte. Dhr. P. Kamps ondersteunt dit onderzoek namens de gemeente Tynaarlo als externe opdrachtgever. Dit onderzoek heeft betrekking op het bedrijventerrein De Punt, dat is gelegen naast het Groningen Airport Eelde. Het bedrijventerrein De Punt heeft namelijk een probleem. De grootste speler op het bedrijventerrein, Flora Holland, staat gedeeltelijk leeg en de rest van het bedrijventerrein begint ook in kwaliteit achteruit te gaan. Gezien de ligging van het bedrijventerrein net naast het Groningen Airport Eelde en langs de A28 tussen Groningen en Assen, zijn er kansen om het bedrijventerrein een boost te geven. Daarom staat het bedrijventerrein in de Regiovisie Groningen-Assen aangemerkt als een bedrijventerrein met een hoge potentie. De centrale vraag die daarom gesteld is, is de volgende: Welke kansen zijn er in de toekomst voor bedrijventerrein De Punt? Aan de hand van deze kansen kunnen de gemeente Tynaarlo en provincie Drenthe hun beleid uitvoeren. Een antwoord op de centrale vraag zal in de komende hoofdstukken gegeven worden. Allereerst wordt er ingegaan op de probleemoriëntatie in hoofdstuk twee. Vervolgens wordt de onderzoeksmethodiek per deelvraag behandeld in hoofdstuk drie. Daarna worden de bedrijventerreinen in de gemeente Tynaarlo benoemd en worden overzichten gegeven van de gegevens van de gevestigde bedrijven daarnaast wordt er ingegaan op de werkgelegenheidsontwikkeling in hoofdstuk vier. In hoofdstuk vijf worden de eisen en trends voor een modern bedrijventerrein uiteengezet, dit gebeurt op basis van criteria die gesteld worden voor de kwaliteitsscore. De kwaliteitsscore zelf wordt in hoofdstuk zes behandeld. Vervolgens worden de resultaten van de interviews gegeven in hoofdstuk zeven. Waarna er conclusies en aanbevelingen komen in hoofdstuk acht. Tot slot is er een discussie over het onderzoek in hoofdstuk negen.

9 P a g i n a 8 2. Onderzoeksontwerp In dit hoofdstuk wordt als eerst een oriënatie uiteengezet over het bedrijventerrein De Punt. Vervolgens wordt het gebied van het bedrijventerrein afgebakend. Daarna wordt de probleemstelling gegeven met de bijbehorende deelvragen. Vervolgens wordt toegelicht wat de onderzoeksmethode is per deelvraag is. Hierbij wordt gekeken wat de onderzoeksgroep is, welk meetinstrument van toepassing is en wordt er uitleg gegeven over de praktische uitvoering. Als laatst wordt er toegelicht hoe de betrouwbaarheid en de validiteit van het onderzoek bewaakt worden. 2.1 Orientatie bedrijventerrein De Punt Geschiedenis Het bedrijventerrein De Punt is in 1974 ontstaan toen FloraHolland een bloemenveilinglocatie opende. In eerste instantie was dit het enige bedrijf op het bedrijventerrein naast de rioolzuiveringsinstallatie. Volgens dhr. J.E. Ploeger 1 was in het bestemmingsplan opgenomen dat bedrijven zich mochten vestigen op De Punt zolang zij gelieerd waren aan de bloemenveiling of het vliegveld van Eelde. Om de kavels op het bedrijventerrein sneller te verkopen heeft de gemeente Eelde (later samengevoegd met de gemeente Vries en Zuidlaren tot de gemeente Tynaarlo) (CBS, Gemeente op maat 1999: Zuidlaren, 2000) gebruik gemaakt van de artikel 19 procedure van de Wet Ruimtelijke Ordening die destijds geldig was. Met een artikel 19 procedure kon er, vooruitlopend op een nieuw bestemmingsplan, worden afgeweken van het bestaande bestemmingsplan. Na toestemming van de provincie Drenthe mocht de gemeente Eelde vergunningen afgeven voor het bouwen van bedrijfsruimte voor bedrijven die niet gelieerd waren aan de bloemveiling of het vliegveld Ligging De ligging van het bedrijventerrein is zeer sterk. Het ligt precies tussen twee grote noordelijke conglomeraties in, Groningen en Assen. Hierdoor ligt zij precies in het werkgebied waar het samenwerkingsverband Regio Groningen-Assen actief is. Dit is een samenwerkingsverband voor de lange termijn, waarbij de provincies en gemeenten over hun bestuurlijke grenzen heenkijken en samenwerken om kansen te creëren voor goede ontwikkelingen in het regiogebied. Dit doen zij doormiddel van de volgende pijlers (Groningen-Assen, 2015): - Wonen - Bedrijventerreinen & Economie - Bereikbaarheid - Regiopark (natuur en landschap) Daarbij ligt het op een zeer korte afstand vanaf Groningen Airport Eelde en de A28. Langs het bedrijventerrein loopt ook het Noord-Willemskanaal. Met andere woorden, het ligt op een trimodaal knooppunt van lucht, weg en water. 1 Persoonlijke mededeling behandeld vergunningsambtenaar gemeente Eelde van destijds, 11 mei 2015

10 P a g i n a 9 Figuur 1: Plattegrond bedrijventerrein De Punt Het bedrijventerrein De Punt is 37 hectare groot. Er zijn in totaal 39 bedrijven gevestigd in het postcodegebied van De Punt (Lisa, 2015). De indeling is te zien in Figuur 1: Plattegrond bedrijventerrein De Punt. De grootste grondgebruiker van De Punt is de bloemenveiling van Flora Holland, zij beschikt over ongeveer 60% van het grondoppervlak. Een deel van de bloemenveiling staat op dit moment leeg. Door middel van waarneming is er geconstateerd dat er één bedrijfsruimte in de verhuur staat. Hierbij staan grote verhuurborden in de tuin. Op het bedrijventerrein valt waar te nemen dat de bedrijven die zich daar gevestigd hebben niet de bedrijven zijn die men verwacht op zo n locatie; een bouwonderneming, tegelbedrijf, vleeswarenhandel en meerdere garages. Gezien de locatie viel te verwachten dat er juist andere soorten bedrijven zich willen vestigen op het bedrijventerrein. Hierbij moet gedacht worden aan luchtvaart of bloemenveiling gerelateerde bedrijvigheid zoals oorspronkelijk bedoeld was Plaatselijke overheid De Provincie Drenthe en de gemeente Tynaarlo zijn tot de constatering gekomen dat De Punt op dit moment in de teruggang-fase zit van zijn levenscyclus. De gebouwen zijn niet meer in een topstaat en er is sprake structurele veroudering. Dit is een negatieve ontwikkeling voor zowel de betrokken overheden als voor de gevestigde ondernemers zelf. Het onroerend goed daalt in waarde omdat het gebied in kwaliteit achteruit gaat. Om het gebied een nieuwe impuls te geven heeft de gemeente Tynaarlo samen met de Provincie Drenthe het Kernteam Ontwikkelvisie Luchthavenomgeving Groningen Aiport Eelde opgericht. Dit kernteam moet er voor zorgen dat er verschillende projecten gaan lopen. Zo zijn er de projecten van de monumentale laan en het transferium. Bij de monumentale laan wordt gekeken hoe de Burgemeester J.G. Legroweg en de Groningerstraat verbeterd kunnen worden, zodat de straat meer uitstraling krijgt. Daarnaast wordt er gekeken of er nieuwe ontsluitingsmogelijkheden moeten komen aan de zuidkant van De Punt. Ook is er een project om een groot transferium te bouwen bij de op- en afritten van de A28 ter hoogte van De Punt. Het idee hiervoor is dat mensen

11 P a g i n a 10 daar hun auto kunnen parkeren om vervolgens verder te reizen met de bus. Dit kan richting Groningen of Assen, maar ook zullen de buslijnen van de omringende dorpen hier passeren. Hierdoor zal de bereikbaarheid van De Punt extra toenemen door verbindingen te verbeteren met de plaatselijke regio. Voor de omgeving van De Punt zijn dus verschillende projecten door de overheid opgezet om de kwaliteit te verbeteren. Er wordt echter niets gedaan aan het bedrijventerrein zelf. Ook op het terrein van Groningen Airport Eelde zijn er verschillende projecten bezig om meer activiteiten op het vliegveld te ontplooien. 2.2 Afbakening Het probleem van bedrijventerrein De Punt is niet iets dat met één bachelorscriptieonderzoek onderzocht kan worden. Er zullen meerdere onderzoeken gedaan moeten worden naar het bedrijventerrein De Punt. Daarom zal dit eerste onderzoek over bedrijventerrein De Punt, afgebakend worden als een inventarisatie-onderzoek. Binnen het gebied (Figuur 2: Satellietfoto bedrijventerrein De Punt) zal er onderzocht worden hoe het bedrijventerrein er op dit moment voor staat en welke visie de betrokken partijen hebben voor het bedrijventerrein. Aan de hand hiervan zullen aanbevelingen voorgedragen worden waar het bedrijventerrein zich in de toekomst naar toe kan ontwikkelen. Om het onderzoek uitvoerbaar te houden binnen het tijdsbestek worden geen concrete voorstellen voor een nieuwe indeling van het bedrijventerrein gegeven, wel zullen er aanbevelingen komen met mogelijke ontwikkelingsrichtingen. Figuur 2: Satellietfoto bedrijventerrein De Punt (Google, 2015)

12 P a g i n a Doelstelling Aan de hand van de onderzoeksopdracht die verstrekt is, door de opdrachtgever Martin Stijnenbosch, is de volgende doelstelling geformuleerd: Het onderzoek resulteert in een onderzoeksrapport dat aangeeft welke positie het bedrijventerrein de Punt nu heeft en in welke richting het zich in de toekomst zou moeten ontwikkelen, wat daarvoor de randvoorwaarden zijn, welke gevolgen dat heeft voor het zittende bedrijfsleven en nog aan te trekken bedrijvigheid en hoe het bedrijventerrein ingericht zou moeten worden als een duurzaam en groen bedrijventerrein. Om dit allemaal te onderzoeken is meer tijd nodig dan dat er voor het afstudeertraject gegeven wordt, daarom is dit onderzoek afgebakend en is de volgende doelstelling geformuleerd: Een bijdrage te leveren aan het onderzoek door te onderzoeken wat de stand van zaken is op het bedrijventerrein De Punt en waar kansen liggen om te ontwikkelen. Er wordt dus niet ingegaan op de randvoorwaarden en welke gevolgen hieraan zitten voor de bedrijven. Ook wordt er geen ontwerp gemaakt voor het herinrichten van het bedrijventerrein, omdat dit te veel tijd in beslag zal nemen. 2.4 Probleemstelling Door de doelstelling en probleemoriëntatie kan er de volgende probleemstelling worden geformuleerd: Welke kansen zijn er in de toekomst voor bedrijventerrein De Punt? Door het beantwoorden van deze probleemstelling wordt er geïnventariseerd hoe bedrijventerrein De Punt er op dit moment voor staat. Daarnaast worden er aanbevelingen gegeven hoe het bedrijventerrein zich kan ontwikkelen. Het betreft een kwalitatief onderzoek dat gebruik zal maken van deskresearch en een groepsinterview met verschillende cases (groepsgesprek).

13 P a g i n a Deelvragen Aan de hand van vijf deelvragen wordt het onderzoek uitgevoerd worden. 1. Wat is een bedrijventerrein? Om dit onderzoek tot een goed eind te brengen moet er eerst kennis verkregen worden over bedrijventerreinen. Doormiddel van deskresearch wordt er informatie verkregen over de ontstaansgeschiedenis van bedrijventerreinen, werkgelegenheidsontwikkeling op bedrijventerreinen en de levenscyclus van bedrijventerreinen. 2. Welke bedrijven zijn momenteel gevestigd op bedrijventerrein De punt en welke kenmerken hebben zij? Om goed in beeld te krijgen wat er speelt op het bedrijventerrein is inzicht nodig welke bedrijven zich gevestigd hebben op het bedrijventerrein en welke kenmerken zij hebben. Daarnaast zal er onderzocht worden wat de werkgelegenheidsontwikkeling van het bedrijventerrein in de afgelopen vijf jaar was. 3. Wat zijn de eisen voor een modern bedrijventerrein? Om het bedrijventerrein De Punt te kunnen waarderen middels een kwaliteitsscore moet er eerst inzicht verkregen worden welke eisen en trends er op dit moment zijn voor bedrijventerreinen. Doormiddel van deskresearch wordt hierover informatie verkregen. 4. Wat is de kwaliteitsscore van bedrijventerrein De Punt? Om het bedrijventerrein De Punt te kunnen beoordelen of het voldoet aan de eisen die tegenwoordig gesteld worden aan een modern en duurzaam bedrijventerrein wordt hier een veldonderzoek naar gedaan in de vorm van de DHV Kwaliteitsscore. Aan de hand van deze score kan bepaald worden in welke mate het bedrijventerrein De Punt voldoet aan de gestelde eisen van de kwaliteitsscore en waar de bedreigingen/zwaktes liggen. 5. Welke scenario s zijn er mogelijk voor bedrijventerrein De Punt? Naast dat er onderzocht wordt hoe het bedrijventerrein er op dit moment voor staat, wordt er ook gekeken naar de toekomst. Doormiddel een individuele interviews met personen uit het bedrijfsleven met een beleidsmatige band met het bedrijventerrien moet hier een eerste inzicht in verkregen worden.

14 P a g i n a Onderzoeksmethode In deze paragraaf wordt er per deelvraag de onderzoeksmethode toegelicht. Tot slot wordt er toegelicht hoe de betrouwbaarheid en validiteit van het onderzoek bewaakt worden Onderzoeksmethode per deelvraag Wat is een bedrijventerrein? Onderzoeksgroep De onderzoeksgroep voor deze deelvraag zijn bedrijventerreinen in het algemeen. Er wordt bij deze deelvraag niet specifiek naar een soort of bepaald bedrijventerrein gekeken. Meetinstrument Om deze deelvraag te beantwoorden zal er gebruik gemaakt worden van deskresearch. Praktische uitvoering Om in beeld te krijgen wat een bedrijventerrein is zal er een uiteenzetting gegeven worden over wat een bedrijventerrein is. Allereerst wordt er begonnen met de geschiedenis van een bedrijventerrein hoe deze is ontstaan. Daarna worden de verschillende soorten bedrijventerreinen uitgelicht. Vervolgens wordt er uitgezocht in bestaande literatuur wat de werkgelegenheidsontwikkeling van bedrijventerreinen in Nederland is. Ook zal er uiteengezet worden welke levensfases een bedrijventerrein allemaal doorloopt. Tot slot worden er belangrijke trends en ontwikkelingen die nu spelen voor bedrijventerreinen toegelicht. Welke bedrijven zijn momenteel gevestigd op bedrijventerrein De Punt en welke kenmerken hebben zij? Onderzoeksgroep De bedrijven die betrekking hebben op deze deelvraag zijn allemaal gevestigd op postcode 9761TD vanaf huisnummer 74 tot en met 114a. Deze bevinden zich in het afgebakende gebied dat is aangegeven in Figuur 2: Satellietfoto bedrijventerrein De Punt. Meetinstrument Om deze deelvraag te beantwoorden zal er gebruik gemaakt worden van deskresearch. Praktische uitvoering Er zijn verschillende gegevens nodig voor het beantwoorden van deze deelvraag. In overleg met de opdrachtgever en andere stakeholders is overeengekomen dat voor elk adres de volgende gegevens aangeleverd worden: - Bedrijfsnaam - SBI-code - Kavel - Aankoop jaar - Bedrag - Eigenaar - Bestemming - WOZ-waarde - Werkgelegenheidsontwikkeling van de afgelopen vijf jaar

15 P a g i n a 14 De bedrijfsnamen, SBI-code en werkgelegenheidsontwikkelingen zijn via lisa.nl op te vragen. Via de provincie Drenthe kan er gedeeltelijke toegang worden verkregen tot dit systeem. De informatie van de kavels zullen worden opgevraagd bij het syteem van 4Value genaamd 4WOZ.nl. De bestemming van de kavels zal worden opgezocht in het bestemmingsplan. Wat zijn de eisen voor een modern bedrijventerrein? Onderzoeksgroep Om het bedrijventerrein De Punt te kunnen waarderen middels een kwaliteitsscore moet er eerst een inzicht verkregen worden welke eisen en trends er op dit moment zijn voor werklocaties. Meetinstrument Deze deelvraag zal beantwoord worden doormiddel van deskresearch. Praktische uitvoering Om deze deelvraag te beantwoorden zal er doormiddel van deskresearch een lijst met eisen en aandachtspunten worden opgesteld. Er zal gezocht worden op de hoofdcriteria die ook onderzocht worden voor de kwaliteitsscore. De criteria worden ook behandeld in het literatuuronderzoek over de kwaliteitsscore (Hoofdstuk 6.4), hieronder een opsomming van deze hoofdcriteria; - Ruimtelijke inrichting & beeldkwaliteit - Faciliteiten & voorzieningen - Milieu prestaties - Economie - Organisatie & beheer Wat is de kwaliteitsscore van bedrijventerrein De Punt? Onderzoeksgroep Om de kwaliteitsscore te bepalen voor bedrijventerrein De Punt zal het gebied dat benoemd is in Figuur 2: Satellietfoto bedrijventerrein De Punt beoordeeld worden. Meetinstrument Om deze deelvraag te onderzoeken zal er gebruik gemaakt worden van zowel deskresearch als veldresearch. Praktische uitvoering Om het bedrijventerrein De Punt een kwaliteitsscore te geven zal er gebruik gemaakt worden van de kwaliteitsscore die is ontwikkeld door DHVRoyalHaskoning. Zij hebben een model ontwikkeld waarbij eerst een nulmeting moet worden uitgevoerd. Vervolgens wordt er gekeken waar de potentie ligt om het bedrijventerrein te verbeteren. Hierdoor wordt een beeld verkregen hoe de stand van zaken op dit moment is en waar er kansen liggen om de score te verbeteren. Aan de hand van twee rapporten van DHVRoyalHaskoning kan er een lijst worden opgesteld met zeven hoofdcriteria en 32 sub-criteria waarop beoordeeld kan worden, zie Bijlage 1: DHV RoyalHaskoning Kwaliteitsscore criteria, pagina 60 (DHVRoyalHaskoning, 2009).

16 P a g i n a 15 Score Alle 32 sub-criteria krijgen een score op een beoordelingsschaal. Deze beoordelingsschaal zal bestaan uit vijf verschillende schalen. Voor deze schalen is gekozen omdat er in de originele kwaliteitsscore gebruik gemaakt wordt van een schaal van 0 tot 5 sterren. Voor dit onderzoek is gekozen om de schaalverdeling niet in sterren te doen maar aan de hand van een meerpuntsschaal. Deze wordt als volgende ingericht met bijbehorende score: 0. Zeer slecht 1. Slecht 2. Onvoldoende 3. Voldoende 4. Goed 5. Uitmuntend Alle subcriteria zullen worden onderbouwd met een korte beschrijving en/of foto s. Vervolgens worden de subcriteria per hoofdcriterium opgeteld. Hieruit volgt een sterrenscore per hoofdcriterium en wordt er een duidelijk overzicht verkregen. De eindbeoordeling van de totale kwaliteitsscore gaat uit van de laagste waarde. De manier van antwoorden op deze deelvraag is subjectief. Elke beoordelaar zal een andere score hangen aan de criteria die te beoordelen zijn. Aangezien er geen ingevulde schema s beschikbaar zijn kan er ook geen inzicht verkregen worden in de subcriteria die beoordeeld zijn door DHV RoyalHaskoning zelf. Deze kwaliteitsscore is dus een afgeleide kwaliteitsscore en is gebaseerd op het origineel van DHV RoyalHaskoning voor zover hierover gegevens beschikbaar zijn. Welke scenario s zijn er mogelijk voor bedrijventerrein De Punt? Voor het beantwoorden van deze deelvraag moeten er visies en meningen verkregen worden van personen die kennis hebben van bedrijfs-onroerendgoed en het bedrijventerrein De Punt. Aangezien er geen bedrijfsmakelaars in de directe omgeving zijn is er gezocht naar bedrijfsmakelaars die zich bezig houden met bedrijfsonroerendgoed in Groningen (stad) of de provincie Drenthe. De volgende personen zullen uitgenodigd worden om in een individueel interview hun argumentatie te geven over de ontwikkelingsscenario s: Overduin&Cassander Dhr. T. Overduin o Een bedrijfsmakelaar met jarenlange ervaring aan actuele vak- en marktkennis. Als allround bedrijfsmakelaar zijn zij actief in heel Noord- Nederland. DTZ-Zadelhof Dhr. E. Paas o Een groot nationaal vastgoed-consultancy bedrijf dat zich met name richt op bedrijfsonroerendgoed. Dhr. E. Paas houdt zich voornamelijk bezig met de bedrijfsonroerengoedmarkt van de provincie Drenthe. Boogaerdt Bedrijfsmakelaars Mevr. S. Tichelaar o Een allround bedrijfsmakelaarkantoor met meerder vestigingen. Het werkgebied ligt tussen de lijn Ommen Emmeloord, naar het noorden toe tot en met de provincie Drenthe en Zuidwest Friesland. E/P Zakelijk- Dhr. F. Ubbels o De plaatselijke ondernemersvereniging van het dorp Eelde-Paterswolde. Starck Vastgoed Dhr. E. Schiphuis o Een allround vastgoed consultancy bedrijf dat zich richt op de bedrijfsonroerengoed- en woningmarkt.

17 P a g i n a 16 Meetinstrument Om deze deelvraag te beantwoorden zal er gebruik gemaakt worden van kwalitatief onderzoek. Er is voor gekozen om dit te doen in de zetting van individuele interviews. Bij elk interview zullen de stellingen voor gelegd worden waarover de geïnterviewde een cijfer mag geven over de stellingen. Vervolgens geeft de interviewer verschillende vooren tegenargumenten om de geïnterviewde aan het denken te krijgen. Vervolgens moet de geïnterviewde nogmaals zijn cijfer gegeven en mag hij zijn cijfer bijstellen als hij dat nodig acht. Door het voorleggen van verschillende stellingen met verschillende voor- en tegenargumenten moet de discussie op gang gebracht worden. De gehele discussie zal digitaal worden opgenomen. Hierdoor blijft de aandacht van de onderzoeker bij de discussie en kan er achteraf de discussie letterlijk uitgewerkt worden. De manier van interviewen is een afgeleidde van de groepsinterview methode van Delphi. Omdat er geen groepsinterview plaats vind zal de interviewer de argumenten aan moeten leveren om een discussie op gang te brengen, zoals dat bij de normale Delphi-methode hoort. Praktische uitvoering De praktische uitvoering is opgenomen in Bijlage 2: praktische uitvoering deelvraag 5, pagina 61. De stellingen met de daarbij behorende uitleg staan in Bijlage 5: Stellingen met uitleg met voor- en tegenargumenten eerste interview, pagina Betrouwbaarheid Om het praktijkonderzoek betrouwbaar te maken moet een aantal maatregelen genomen worden bij het groepsinterview. Aangezien er bij het groepsinterview verschillende partijen aanwezig zullen zijn, behoeft de gekozen omgeving voor het onderzoek aandacht. Daarom zal als eerste maatregel er een onafhankelijke locatie gekozen worden. Hierdoor zullen alle participanten zich op hun gemak voelen en speelt niemand een thuis-wedstrijd. Alle participanten zullen de stellingen van te voren uitgereikt krijgen met een uitleg van de begrippen die gebruikt worden. Hierdoor kunnen alle participanten zich voorbereiden op het groepsinterview en hebben zij een gelijke basis aan kennis om in discussie te treden. Uiteraard zullen sommige participanten meer kennis van het bedrijventerrein De Punt hebben dan andere, maar omdat andere dat juist niet hebben kan er een discussie ontstaan over mogelijkheden. Er moet een goede afweging gemaakt worden over de keuze van participanten om het verschil in kennis niet te groot te laten zijn.

18 P a g i n a Validiteit Gezien het type praktijkonderzoek dat gehouden gaat worden, kwalitatief onderzoek, moet er voornamelijk rekening gehouden worden met de interne validiteit van het onderzoek. Selectie Om tijdens het interview de discussie goed op gang te krijgen en die visie te verkrijgen van de verschillende participanten in het onderzoek is het van belang om de juiste personen uit te nodigen. Zij moeten beleidsmatig een binding hebben met het bedrijventerrein De Punt of moeten in een branche werken die veel kennis heeft over bedrijventerreinen. Ontwikkeling De gemeente en provincie zitten op dit moment niet stil met ontwikkelingen van en rond het Groningen Airport Eelde. Er zijn meerder projecten bezig. Deze ontwikkelingen kunnen invloed krijgen op het bedrijventerrein De Punt. Om deze ontwikkelingen, die achter de schermen plaats vinden, mee te krijgen wordt dit onderzoek mede-begeleid door de gemeente Tynaarlo. Hierdoor is de onderzoeker op de hoogte van de laatste ontwikkelingen. Wegvallen particpant Mocht een participant voor het interview niet meer aanwezig kunnen/willen zijn. Dan moet er gezocht worden naar een soortgelijke participant. Hierbij moet voornamelijk gekeken worden naar zijn/haar beroep en achtergrond. Test-/Hawthorne-effect Aangezien er van te voren verschillende stellingen opgestuurd gaan worden zodat de participanten zich kunnen voorbereiden, kan het Hawthorne-effect optreden. De participanten kunnen zich anders gedragen omdat zij weten dat zij meedoen aan een onderzoek. Er wordt gekozen voor professionals die ook baat hebben bij dit onderzoek. Hierdoor wordt verwacht dat de participanten zich normaal gedragen zoals zij altijd zouden doen. Begripsvaliditeit Om het praktijkonderzoek voldoende valide te laten zijn zal er sprake zijn van begripsvaliditeit. Aangezien er bij het praktijkonderzoek gebruik gemaakt wordt van een groepsinterview met verschillende participanten met verschillende achtergronden in werkzaamheden is deze kennis niet gelijk. Aangezien het een groepsgesprek is, is er geen mogelijkheid om een individu apart bij te praten over de betekenis van een onderwerp. Daarom is er voor gekozen om een lijst met begrippen mee te sturen wanneer de cases ter voorbereiding naar de participanten wordt gestuurd.

19 P a g i n a Het bedrijventerrein 3.1 Inleiding In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de ontstaansgeschiedenis van bedrijventerreinen in het algemeen. Vervolgens worden de verschillende soorten bedrijventerrein uitgelicht. Daarna wordt er gekeken wat de werkgelegenheidsontwikkeling is op bedrijventerreinen in heel Nederland. Vervolgens wordt de levencyclus van een bedrijventerrein en de verschillende soorten van veroudering uitgewerkt. Tot slot worden er drie belangrijke trends en ontwikkelingen toegelicht. 3.2 Geschiedenis van bedrijventerreinen Sinds het einde van de 19de eeuw heeft er een verschuiving plaats gevonden tussen wonen en werken. Door de toenemende industrialisatie was er steeds meer vraag naar grote ruimtes voor de industrie. Deze ruimte kon worden aangeboden aan de randen van de steden en zo was het concept voor een industrieterrein geboren. Tot in de jaren zeventig van de 20 ste eeuw was dit een gangbaar begrip voor deze bedrijventerreinen gezien de zware industrie die zich hier bevond, er kan gesproken worden over een monofunctioneel gebied (Louw, 2014). Tegenwoordig is dit allang niet meer het geval. Doordat er aan de rand van grote industriesteden nieuwe fabrieken werden geplaatst en de mobiliteit van de werknemers destijds niet ver reikte, werd er huisvesting voor de arbeiders direct naast de fabrieken gebouwd. Dit leidde uiteindelijk tot een toenemende overlast. Door de groeiende mobiliteit en de toenemende overlast is er uiteindelijk voor gekozen om werk en wonen verder van elkaar te scheiden. De zware industrie moest zich verder buiten de stad vestigen en zo kwam er ruimte vrij voor handel en distributie. Er kwam een transformatie naar een multifunctioneel bedrijventerrein waarin niet alleen maar werd geproduceerd maar ook werd verhandeld. Op dit moment is deze functionaliteit het meest gebruikt voor bedrijventerreinen. Dit proces heeft door de jaren heen van verschillende generaties bedrijventerreinen achter gelaten welke te onderscheiden zijn (Louw, 2014): - Eerste generatie: Grote fabriekscomplexen begin 19 de eeuw, gelegen midden in woonwijken veelal herontwikkeld tot woningbouw; - Tweede generatie: Planmatig ontwikkelde terreinen ontwikkeld tussen 1910 en 1940, gelegen aan het water of spoor; - Derde generatie: Grootschalige bedrijventerreinen ontwikkeld tussen 1950 en 1980, voorheen gelegen aan het water of spoor maar door de opkomst van vrachtverkeer is de wegontsluiting geoptimaliseerd; - Vierde generatie: Ontwikkeld na de jaren 80, alleen bereikbaar via de weg en is meestal gelegen op zichtlocaties langs de ring- of snelweg.

20 P a g i n a Bedrijventerrein-typen Door de jaren heen zijn er verschillende type bedrijventerreinen ontstaan. Ook is er geen vaste indeling voor de type bedrijventerreinen. Een veel gebruikte indeling is de indeling waarbij onderscheid gemaakt wordt in vijf type bedrijventerreinen. Daarnaast zijn er ook indelingen waarbij er niet echt een onderscheid wordt gemaakt in bedrijventerrein, maar waar veel meer naar het type gebruik wordt gekeken. Dit wordt gebruikt in de IBIS enquête vragenlijst over bedrijventerreinen. Voor dit onderzoek wordt er gebruik gemaakt van de meest gebruikte indeling. Deze is als volgt te onderscheiden (Louw, 2014): - Zware industrieterreinen: Een bedrijventerrein waar alle soorten bedrijvigheid is toegestaan. Hieronder vallen ook de bedrijven die zware milieuhinder veroorzaken, hierbij gaat het met name over bedrijventerreinen die minimaal hindercategorie 5 toestaan. - Zeehaventerreinen: Bedrijventerrein met een los- en laadkade langs een diepe vaargeul voor zeeschepen. Deze bedrijventerrein zijn veelal gevestigd in Rotterdam, Amsterdam, Delfzijl en Terneuzen. Vaak is er een combinatie met zware industrieterreinen maar deze worden alsnog als zeehaventerrein gerekend. - Gemengde terreinen: Deze bedrijventerreinen typeren zich door verschillende soorten bedrijvigheid. Zij vallen niet onder de andere typeringen. Het gaat vaak over terreinen met een hindercategorie 1 t/m 4. Het kan wel zo zijn dat er op sommige gemengde bedrijventerreinen een paar bedrijven aanwezig zijn in een hogere hindercategorie, maar dit is eerder een uitzondering dan regel. Ook kan het voorkomen dat er een klein aantal transport- of logistieke bedrijven aanwezig is op het bedrijventerrein. Ongeveer 90% van de bedrijventerreinen in Nederland zit in deze categorie. - Hoogwaardige bedrijvenparken: Dit type bedrijventerrein kenmerkt zich door de hoogwaardige bedrijvigheid die er gevestigd is. Met name hoogwaardige productie- en of research & development activiteiten. Hierbij moet gedacht worden aan elektrotechnische-, instrumenten- en optische industrie. Maar ook bedrijven die zich bezig houden met het ontwikkelen en onderzoeken van ITmiddelen. - Distributieparken: Bedrijventerrein die zich specifiek inrichten voor de transport-, distributie- en groothandelsbedrijven. Deze bedrijventerreinen zijn vaak gezien hun ligging en verschillende soorten transportmiddelen in de directe omgeving daarvan gelegen. Hierbij moet gedacht worden aan spoorwegen, wegvervoer, vliegvelden en de binnenvaart.

21 P a g i n a Werkgelegenheidsontwikkeling bedrijventerreinen Een steeds kleiner deel van de werkgelegenheid in Nederland komt van bedrijventerreinen. In de loop van de jaren is dit percentage gedaald tot ongeveer 30% (Weterings, 2008). De Rijksoverheid en de lagere overheden beschouwen dit als een belangrijk element voor de economische groei voor Nederland. Volgens critici valt deze werkgelegenheidsgroei wel mee, aangezien veel bedrijven die zich nieuw vestigen op een bedrijventerrein afkomstig zijn van een ander bedrijventerrein. Daar bovenop komen deze bedrijven vaak uit de zelfde gemeenten. 75% van alle bedrijven die naar een nieuwe locatie gaan komen uit de eigen gemeente (Van der Krabben, 2015). Figuur 3: Werkgelegenheidsgroei op bedrijventerreinen per sector, Nederland, De werkgelegenheid op bedrijventerreinen heeft zich in de afgelopen jaren steeds verder ontwikkeld van een productieterrein (daling van nijverheid) naar een dienstverlenend terrein (stijging van overige sectoren) zoals in Figuur 3: Werkgelegenheidsgroei op bedrijventerreinen per sector te zien is. De dalende index van nijverheid geeft aan dat er een dalende vraag is naar bedrijventerreinen voor de maakindustrie. Een trend die zich al sinds de jaren 50 heeft ingezet. Gezien de economische ontwikkelingen in Nederland zal deze trend zich nog verder door zetten (Weterings, 2008).

22 P a g i n a 21 Figuur 4: Groei van werkgelegenheid over de periode , Nederland Om de verandering van de groei van werkgelegenheid nog duidelijker te laten zien is Figuur 4: Groei van werkgelegenheid over de periode bijgevoegd. Hierin is de verandering van de werkgelegenheid in percentage te zien in plaats van een indexcijfer. 3.5 Levenscyclus bedrijventerreinen algemeen Elk bedrijventerrein doorgaat een bepaalde levenscyclus vanaf het moment dat er grond wordt vrijgegeven voor bebouwing. In Figuur 5: Levenscyclus van bedrijventerreinen staat de levenscyclus afgebeeld en welke fases daarbij horen (Van der Tol-van Beek, 2005). Figuur 5: Levenscyclus van bedrijventerreinen Allereerst is er de introductie van een nieuw bedrijventerrein. Er is sprake van een instroom van nieuwe bedrijven. Door de instroom van nieuwe bedrijven op het terrein groeit ook de werkgelegenheid op dit bedrijventerrein mee. Na verloop van de tijd is het bedrijventerrein vol gebouwd en vinden er weinig nieuwe ontwikkelingen plaats op het bedrijventerrein. Hier is het kantelpunt (Van der Tol-van Beek, 2005). Sommige bedrijven hebben behoefte aan grotere of kleinere huisvesting en bekijken nieuwe mogelijkheden om zich te vestigen. De eerste gebruikers die zich van het

23 P a g i n a 22 bedrijventerrein afwenden zullen nu ontstaan. De teruggang-fase van het bedrijventerrein is nu aangebroken, mits er geen doorstroming plaats vindt en er leegstand ontstaat (Van der Tol-van Beek, 2005).Naast de veroudering van de openbare ruimte is er ook de veroudering van de gebouwen. IBIS maakt een onderscheid in vier soorten veroudering voor bedrijventerreinen, hieronder valt ook de veroudering van de openbare ruimte. Deze worden hieronder weergegeven met de letterlijke omschrijving van IBIS (Arcadis, 2011): A. Technische veroudering Betreft de fysieke en niet fysieke infrastructuur, die niet langer past bij de vestigingseisen van bedrijven, zoals gebrek aan (grootschalig) onderhoud, maar ook het ontbreken van bijvoorbeeld glasvezelkabel, een te smal wegprofiel. B. Economische veroudering Is het afnemen van de bijdrage, die het terrein levert aan de economische ontwikkeling van een gemeente/regio (bruto regionaal product, aantal arbeidsplaatsen), maar ook afname van de grondwaarde en technologische veroudering van het bedrijfsonroerend goed doordat perceel en gebouw incourant zijn geworden. C. Maatschappelijke veroudering Betreft sociale veiligheid en andere aspecten van leefbaarheid, bijvoorbeeld door gewijzigde regelgeving (milieu, veiligheid, arbeidsomstandigheden). D. Ruimtelijke veroudering Betreft de inrichting en lay out van het bedrijventerrein en de ruimtelijke inpassing in de omgeving. Hierbij speelt ook een eventueel conflict tussen verschillende grondgebruikfuncties c.q. veranderde omgeving waardoor de locatie niet meer passend is voor de functie c.q. het type van bedrijventerrein. Bijvoorbeeld het ontbreken van openbaar vervoer voor arbeidsintensieve bedrijven.

24 P a g i n a Trends en ontwikkelingen op bedrijventerreinen Er zijn verschillende trends en ontwikkelingen gaande op bedrijventerreinen in Nederland. Hierna worden er vier belangrijke trends en ontwikkelingen uiteengezet. Verdienstelijking van de bedrijventerreinen Door de globalisering van de wereldeconomie wordt het steeds minder aantrekkelijk voor de maakindustrie om zich te vestigen in Nederland. Dit heeft direct effect op de vraag naar het type bedrijventerrein. Aangezien Nederland beschikt over een sterke kenniseconomie zal er steeds verdere verschuiving plaats vinden naar productieprocessen met hoge toegevoegde waarde en hoge arbeidsproductiviteit. Deze productieprocessen zijn vaak gekoppeld aan hoogwaardige research & development. Hierdoor stijgt het aandeel van kantoorruimte op bedrijventerreinen. Ook de zakelijke dienstverlening zal in Nederland sterk blijven gezien onze kenniseconomie. Deze economische structuurverandering zorgt ervoor dat er steeds meer vraag is naar kleinschaligheid. Dit komt door het uitbesteden en de groei van de zelfstandigen zonder personeel. Dit heeft tot gevolg dat het programma van eisen voor de huisvesting van een ondernemer sterk aan het veranderen is. Al het bovenstaande samenvoegend zal dit er toe leiden dat de vraag naar specifieke bedrijfsruimte zal toenemen als er de mogelijkheid is voor kleinschalige bedrijfspanden met een combinatie van productieruimten en kantoorachtige ruimte voor de dienstverlenende activiteit. Aangezien er steeds minder vraag naar zware industrieterreinen zal ontstaan, heeft dit tot gevolg dat er steeds meer gemengde bedrijventerreinen gecreëerd worden. Het traditionele monofunctionele bedrijventerrein en kantoorgebied zal vervagen (Van der Krabben, 2015). Veroudering bedrijventerreinen Bedrijventerreinen in Nederland hebben dezelfde soort ontwikkelingen als in de omringende landen zoals het Verenigd Koninkrijk. Ook daar hebben zij te maken met negatieve ontwikkelingen binnen het marktsegment. Veel bedrijventerreinen die ontwikkeld zijn na de Tweede Wereldoorlog beginnen sterk te verouderen. Het verval van bedrijfsgebouwen en een teruglopende kwaliteit van de openbare ruimte zijn hier mede voor verantwoordelijk. Volgens IBIS is 33% van het totaal oppervlakte van bedrijventerreinen door gemeenten aangeduid als verouderd. Naast de verouderde na-oorlogse bedrijventerreinen zijn ook meer recentelijke bedrijventerreinen flink aan het verouderen. 40% van de bedrijventerreinen die ontwikkeld zijn na 1990 worden aangemerkt als verouderd (Van der Krabben, 2015). Dit komt met name doordat grote bedrijven die zich vroeger gevestigd hebben op een bedrijventerrein verhuizen naar nieuwere bedrijventerreinen. De panden die leeg komen te staan worden vaak overgenomen door bedrijven die niet veel eisen stellen aan het pand. Deze bedrijven worden ook wel rommelaars genoemd (Franken, 2009).

25 P a g i n a 24 Overaanbod bedrijventerreinen Naast de veroudering van de bedrijventerreinen in Nederland, speelt ook het overaanbod van beschikbare bouwgronden een grote rol. In de afgelopen jaren hebben gemeenten er voor gezorgd dat er altijd bouwgrond beschikbaar is voor bedrijven als zij zich willen vestigen binnen de gemeente. Dit heeft er toe geleid dat er een voorraad bouwrijpe grond beschikbaar is in alle regio s voor de komende tien tot twintig jaar en misschien wel langer (Van der Krabben, 2015). 1-1 Terstond uitgeefbaar Uitgifte voorafgaande jaar Verhouding , , , , , , , , , , ,2 Tabel 3: Vraag/aanbod bedrijventerreinen (Stijnenbosch, 2014) Zoals in Tabel 3: Vraag/aanbod bedrijventerreinen te zien is, is de verhouding tussen terstond uitgeefbare grond en de daadwerkelijke uitgifte van elk jaar steeds verder opgelopen. De verhouding zijn in de jaren 2012 en 2013 nog nooit zo hoog geweest. De verhouding van het jaar 2013 geeft aan dat het aanbod van de terstond uitgeefbare grond in dat jaar zo groot is in heel Nederland, dat het aanbod in 2013 voor de komende 14,2 jaar voldoende is om aan de vraag te voldoen, zonder dat er nieuwe bedrijventerreinen worden ontwikkeld.

26 P a g i n a 25 Ladder voor duurzame verstedelijking Sinds 1 oktober 2012 is het Besluit ruimtelijke ordening (Bro) gewijzigd. Aan de Bro is destijds de ladder voor duurzame verstedelijking toegevoegd, voorheen de SER-ladder. Het doel van deze ladder is een goede ruimtelijke ordening en optimale benutting van de ruimte in stedelijke gebieden door vraaggerichte programmering te bevorderen. De ladder kent drie treden en is een procesvereiste in het Bro. Wanneer er nieuwe (stedelijke) ontwikkelingen plaats gaan vinden moeten deze drie treden doorlopen worden voor een goede motivering. Het doel van deze ladder is om bestaande gebouwen en gronden eerst te onderzoeken voor nieuw gebruik. De ladder voor duurzame verstedelijking kent de volgende drie treden, deze zijn weergegeven in Figuur 6: Ladder voor duurzame verstedelijking (Milieu, 2012): Trede 1: Is er een regionale behoefte? Nee, stop met de procedure of pas uw plan zodanig aan dat het past bij de regionale behoefte. Ja, ga naar trede 2. Trede 2: Is (een deel van ) de regionale behoefte op te vangen binnen het bestaande stedelijke gebied? Ja, u bent (voor dit deel) klaar met de motivering. Nee, ga naar trede 3. Trede 3: Zoek een locatie die multimodaal ontsloten is of kan worden voor de resterende regionale behoefte. Figuur 6: Ladder voor duurzame verstedelijking Wat betekent dit concreet voor bedrijventerreinen? Allereerst moet er gekeken worden of uitbreiding/aanpassing van het bestaande gebouw mogelijk is, kan er bijvoorbeeld een verdieping op het gebouw gemaakt worden of kan er grond van de buurman gekocht worden of iets soortgelijks. Als dit niet mogelijk is dan moet er gekeken worden of het bedrijf zich kan vestigen in leegstaande panden in de omgeving. Is dit geen mogelijkheid dan kan er gekeken worden naar bouwrijpe grond die bijvoorbeeld de gemeente nog moet verkopen op een bestaand bedrijventerrein. Zijn er geen kavels beschikbaar, dan pas mag er gekeken worden of er een nieuwe locatie beschikbaar is die multimodaal ontsloten kan worden buiten het bestaande stedelijke gebied.

27 P a g i n a Bedrijventerrein De Punt 4.1 Inleiding In dit hoofdstuk wordt als eerste een overzicht gegeven van bedrijventerreinen in de gemeente Tynaarlo. Daarna gegevens van de gevestigde bedrijven op het bedrijventerrein De Punt. Vervolgens wordt de werkgelegenheidsontwikkeling op het bedrijventerrein toegelicht. 4.2 Bedrijventerreinen in de gemeente Tynaarlo De gemeente Tynaarlo heeft meerdere dorpskernen binnen haar gemeentegrenzen. En heeft daarom ook meerdere bedrijventerreinen. In totaal heeft de gemeente Tynaarlo zeven bedrijventerreinen, waaronder De Punt. Vriezerbrug Dit bedrijventerrein is gevestigd tussen de dorpen Tynaarlo en Vries, zoals te zien is in Figuur 7: Kaart bedrijventerrein Vriezerbrug. Vriezerbrug is het grootste (circa 63 hectare) en belangrijkste bedrijventerrein binnen de gemeentegrenzen van de gemeente Tynaarlo. Het bedrijventerrein is zo gepland dat het in twee fases uitgegeven gaat worden. Op dit moment is Vriezerbrug Noord nog niet helemaal uitgegeven en zijn er nog een paar kavels beschikbaar (Gemeente-Tynaarlo, Bedrijventerreinen, 2015). Vriezerbrug ligt op het knooppunt van de N386 en de A32 en ligt ongeveer op de helft tussen Groningen-Assen (Gemeente-Tynaarlo, Bestemmingsplan bedrijventerreinen Tynaarlo, 2013). Figuur 7: Kaart bedrijventerrein Vriezerbrug (Gemeente-Tynaarlo, Bestemmingsplan bedrijventerreinen Tynaarlo, 2013)

28 P a g i n a 27 Bolwerk Bedrijventerrein Bolwerk is gelegen aan de oostzijde van de kern Zuidlaren, zoals te zien is in Figuur 8: Kaart bedrijventerrein Bolwerk. Langs het bedrijventerrein ligt de N386. De op- en afrit van de A28 bij Tynaarlo ligt op circa 6 kilometer afstand. Het terrein is circa 10 hectare groot. Kenmerkend voor het bedrijventerrein zijn de recreatieve functies, dit komt overeen met de omgeving van het dorp van Zuidlaren dat een hoge recreatieve waarde heeft (Gemeente-Tynaarlo, Bestemmingsplan bedrijventerreinen Tynaarlo, 2013). Figuur 8: Kaart bedrijventerrein Bolwerk (Gemeente-Tynaarlo, Bestemmingsplan bedrijventerreinen Tynaarlo, 2013) Barenburg Het bedrijventerrein Barenburg ligt aan de noordzijde van de kern Yde, zoals te zien is in Figuur 9: Kaart bedrijventerrein Barenburg. Het terrein is circa 4,5 hectare groot. Op het bedrijventerrein is een groothandel in tuinbenodigdheden en een grondverwerkingsbedrijf gevestigd. Het terrein ligt op circa 1,3 kilometer afstand van de op- en afrit van de A28 bij het bedrijventerrein De Punt. (Gemeente-Tynaarlo, Bestemmingsplan bedrijventerreinen Tynaarlo, 2013) Figuur 9: Kaart bedrijventerrein Barenburg (Gemeente-Tynaarlo, Bestemmingsplan bedrijventerreinen Tynaarlo, 2013) De Groeve Bedrijventerrein De Groeve is gelegen naast de kern De Groeve en is ontwikkeld in Het bedrijventerein heeft een oppervlak van circa 2 hectare. Het terrein ligt aan een

29 P a g i n a 28 zijweg van de N386 en ligt op circa 10 kilometer afstand van de op- en afrit van de A28 bij Tynaarlo. De bedrijvigheid op het terrein komt voornamelijk uit de kern De Groeve (Gemeente-Tynaarlo, Bestemmingsplan bedrijventerreinen Tynaarlo, 2013). Figuur 10: Kaart bedrijventerrein De Groeve (Gemeente-Tynaarlo, Bestemmingsplan bedrijventerreinen Tynaarlo, 2013) Groningen Airport Eelde Dit kleine bedrijventerrein is gelegen aan de Burgemeester J.G. Legroweg. Aan de andere kant van de weg ligt het Groningen Aiport Eelde. Het terrein heeft een oppervlakte van circa 2,5 hectare. Kenmerkend voor het terrein is dat de bebouwing op het terrein voornamelijk bestaat uit bedrijfswoningen met daarachter bedrijfsbebouwing. Figuur 11: Kaart bedrijventerrein tegenover Groningen Aiport Eelde (Gemeente-Tynaarlo, Bestemmingsplan bedrijventerreinen Tynaarlo, 2013) Kranenburg Zuid

30 P a g i n a 29 Kranenburg Zuid is het noordelijkste puntje gemeentegrond van de gemeente Tynaarlo en grenst aan de A7 bij Groningen. Kranenburg Noord behoort bij de gemeente Groningen en is volledig ontwikkeld met kantoorruimtes en een woonwijk. Op dit moment wordt het terrein ontwikkeld en gaat de hotelketen Van der Valk er een nieuwe hotelvestiging bouwen (Noorden, Groen licht hotel Van der Valk Kranenburg Zuid, 2015). Daarnaast zijn er plannen om één crematorium te realiseren op het grondgebied van de gemeente Tynaarlo en één crematorium op het grondgebied van de gemeente Groningen (Noorden, Nieuw crematorium Tynaarlo en Groningen, 2015). Aangezien Kranenburg- Zuid op dit moment in ontwikkeling is, is er geen kaart beschikbaar zoals bij voorgaande bedrijventerreinen. 4.3 Overzicht gevestigde bedrijven op De Punt In deze paragraaf worden overzichten gegeven en zijn gemiddeldes berekend van het bedrijventerrein De Punt. In

31 P a g i n a 30 Bijlage 2: praktische uitvoering deelvraag 5 Fase 1: Voorbereiding Ter voorbereiding van de interviews moet allereerst een goed beeld verkregen zijn van het bedrijventerrein. Hiervoor moeten de andere deelvragen eerst zijn beantwoord en zijn uitgewerkt. Hierdoor wordt de onderzoeker de persoon die de meeste kennis heeft over het bedrijventerrein De Punt. Ook is dit van belang om een goed inzicht te verkrijgen over mogelijke stellingen die worden voorgelegd tijdens de interviews. Fase 2: Uitwerken stellingen Aan de hand van de eerder benoemde deelvragen zullen er stellingen bedacht. Dit zal in samenwerking gedaan worden met de opdrachtgever dhr. M.H. Stijnenbosch. Deze stellingen met korte uitleg voor geïnterviewden staan in Bijlage 5: Stellingen met uitleg met voor- en tegenargumenten eerste interview Fase 3: De interviews Voor het houden van de interviews zal er gebruik gemaakt worden van een afgeleidde van de Delpi-methode. Door de interviews zo in te delen blijft het zeer gestructureerd en is het uitwerken van de verkregen data een stuk makkelijker dan een ongestructureerd interview. Er zullen tien stellingen uitgewerkt worden met verschillende voor- en tegenargumenten. De zelf bedachte voor- en tegenargumenten zullen alleen in het eerste interview gebruikt worden, zodat ronde 5 ook in het eerste interview plaats vindt. In de interviews erna zullen alleen de argumenten gebruikt worden die de geïnterviewden zelf tot dan hebben gegeven. Om de discussie goed te leiden zal er een strikt geregisseerde interactie plaatsvinden. Per stelling zullen er zes rondes zijn waarbij de stakeholders hun mening moeten geven over de stelling. De interviews zullen per stelling uit de volgende rondes bestaan: 1. Stelling voor lezen Allereerst wordt de stelling voor gelezen door de interviewer. 2. Score geven De geïnterviewde moet een cijfer geven van 0 tot 10 over de stelling. Hierbij betekend een 0 dat de participant het met de stellig sterk oneens is en bij een score van 10 er helemaal mee eens is. Er mogen alleen ronde cijfers gegeven worden, dus geen cijfers achter de komma, dit is van belang voor het berekenen van de modus. Dit moet de deelnemer schrijven op een scorekaart die hij krijgt, de interviewer schrijft deze score ook op, zodat er na de beargumenatie geen veranderingen plaats vind bij de eerst gegeven score. De geïnterviewde krijgt later de gelegenheid om zijn score bij te stellen. 3. Score inventariseren De interviewer zal de score van de deelnemer vragen. Omdat er geen groepsinterview plaats vindt, zal de interviewer de modus oplezen van voorgaande interviews. Bij het eerste interview dat gehouden wordt zullen de cijfers van een proefinterview benoemd worden.

32 P a g i n a Voor- en tegenargumenten geinterviewde Nadat er is geïnventariseerd hoe de deelnemer aan kijkt tegen de stelling, doormiddel van de score, moet hij kort en bondig zijn voor- en tegenargumenten geven. 5. Voor- en tegenargumenten andere interviews Omdat er geen groepsinterview gehouden wordt zal de interviewer de argumenten van voorgaande interviews oplezen om zo wel het principe van de Delpi-methode te hanteren. Bij het eerste interview zal er net zoals bij het inventariseren van de score gebruik gemaakt worden van de argumenten van het proefinterview. 6. Bijstellen score Vervolgens moet de deelnemer weer een score geven hoe hij na de ronde van argumenten tegen de stelling aankijken. Daarnaast zal er gevraagd worden door de interviewer om kort op te schrijven, door middel van steekwoorden, hoe de deelnemer uiteindelijk tot deze score gekomen is. 7. Gegeven eindscore De interviewer zal nadat de geinterviewde zijn cijfer en beargumentering heeft opgeschreven nogmaals vragen naar de score die de geinterviewde gegeven heeft. Hieruit wordt een eindcijfer berekend. Dit gebeurt door het meest gegeven cijfer (modus) op een stelling als eindcijfer te geven. 8. Herhaling van rondes 1 t/m 6 tot alle stellingen behandeld zijn. 9. Inleveren formulier De discussieleider neemt het ingevulde formulier in. 10. Afsluiten van het inerview Hierbij wordt een korte samenvatting van het interview gegeven en wordt de geinterviewde bedankt voor zijn deelname. Fase 4: Uitwerken data Het uitwerken van de data zal gebeuren in de volgende stappen: Stap 1 Uitwerken van de audio die opgenomen is tijdens de interviews in een tekstverwerker. Doordat de discussie zeer gestructureerd gaat verlopen is het indelen van de fragmenten makkelijk en wordt er direct een duidelijk overzicht verkregen. De argumenten die zijn aangevoerd door de geinterviewde worden in de uitgewerkte tekst gearceerd. Vervolgens worden deze gearceerde argumenten per stelling en per interview geparafraseerd. Stap 2 De ingevulde formulieren worden per stelling verwerkt. Per stelling wordt de eindscore weergegeven, voor de eindscore is gebruik gemaakt van een gemiddelde van de gegeven cijfers. Alle voor- en tegenargumenten worden per stelling opgesomd. Stap 3 Nadat de verkregen data van de interviews verwerkt is, kunnen er conclusies getrokken worden per stelling. Deze conclusies worden gebasseerd op de eindscore van de

33 P a g i n a 32 stellingen en worden onderbouwd met de argumenten die de geïnterviewden hebben opgeschreven of benoemd tijdens de interviews. Stap 4 Als laatste stap worden de verkregen conclusies in verband gebracht met de probleemstelling. Hierbij moeten de volgende vragen beantwoordt worden: Kan er een antwoord op de vraag worden gegeven? Zijn er aanvullende vragen? Ontbreekt er nog informatie? Zo ja, dan moet er opnieuw gegevens verzameld worden totdat er een volledig antwoord op de probleemstelling geformuleerd kan worden.

34 P a g i n a 33 Bijlage 3: adresgegevens bedrijventerrein De Punt staat er per huisnummer een overzicht van de volgende gegevens: - Bedrijfsnaam - Aantal werknemers - SBI-code Kavel o Aankoop jaar o Bedrag o Grondoppervlak o Eigenaar en adresgegevens - Eigenaar-gebruiker - Bestemming - WOZ-waarde De volgende opgesomde gegevens zijn uit de database 4WOZ.nl gehaald van de organisatie 4Value. Deze database gebruikt de gemeente Tynaarlo zelf om onder andere de volgende gegevens op te vragen: - Aankoop jaar - Bedrag - Grondoppervlak - Eigenaar en adresgegevens - WOZ-waarde Uit het werkgelegenheidsregister LISA zijn de gegevens opgevraagd van de Bedrijfsnaam,het Aantal werknemers (ingedeeld in drie schalen; klein, middel en groot)en de SBI-codes per adres. De bestemming die op elk gebouw zit is uitgezocht op de database waar alle bestemmingsplannen en bijbehorende documenten (zoals toelichtingen op de bestemmingsplannen) van Nederlandse gemeenten in vermeld staan.

35 P a g i n a Soort objecten Op bedrijventerrein De Punt zijn zowel woningen als bedrijven gevestigd. In Tabel 4: Aantal soort objecten bedrijventerrein De Punt zijn de objecten op het bedrijventerrein gerangschikt op de objectsoort omschrijving zoals deze vermeld is in de gemeentelijke database voor WOZ-gegevens. Soort object Aantal Objecten met woonfunctie Vrijstaande woonboerderij 2 Vrijstaande bedrijfswoning 2 Vrijstaande woning 1 Geschakelde bedrijfswoning 1 Objecten met bedrijfsfunctie Rioolzuiveringsinstallatie 1 Expositiehal/evenementenhal 1 Opslag/distributie 6 Kantoor 2 Produktie 1 Showroom/werkplaats/garage 9 Bedrijf 2 Benzinestation 1 Groothandel 1 Praktijkruimte 1 Tabel 4: Aantal soort objecten bedrijventerrein De Punt, 2015 Door de grote diversiteit aan soorten objecten op het bedrijventerrein kan het bedrijventerrein De Punt gekwalificeerd worden als het type: gemengd bedrijventerrein, zoals is uiteengezet in paragraaf 3.3 Bedrijventerrein-typen pagina 19. Wat opvalt is het grote aantal showroom/werkplaats/garage in vergelijking met andere soorten bedrijfsobjecten. Daarnaast is het opvallend dat er meerder woningen gesitueerd zijn op het bedrijventerrein die geen bedrijfswoningen zijn.

36 P a g i n a Eigenaar-gebruiker In de gemeentelijke database voor WOZ-gegevens staan de adresgegevens van de eigenaren van de onroerende zaken. Er is gekeken of deze adresgegevens overeenkomen met het adresgegeven aan de Burgemeester J.G. Legroweg. Wanneer er overeenstemming is is het object aangemerkt als een Ja voor eigenaar-gebruiker. Eigenaar-gebruiker aantallen Ja Nee Beide Objecten met woonfunctie 3 (50%) 3 (50%) 0 Objecten met bedrijfsfunctie 16 (62%) 9 (35%) 1 (3%) Tabel 5: Verdeling aantal eigenaar-gebruikers bedrijventerrein De Punt Het enige object dat beide als aanduiding heeft, is het bloemenveilingscomplex. Hierbij gebruikt de eigenaar het pand zelf, maar wordt het ook gebruikt door andere organisaties Eigendom in % Eigendom gebruiker Figuur 12: Industriële bedrijven: eigendomsverhouding bedrijfsruimte, Nederland 2005 (Stec Groep, 2005) Figuur 12: Industriële bedrijven: eigendomsverhouding bedrijfsruimte, Nederland 2005 is overgenomen uit het rapport De markt voor bedrijfsruimte (p ), er is gezocht naar recentelijk cijfers maar deze zijn niet gevonden. Er wordt aangenomen dat de verhoudingen op dit moment hetzelfde zijn. Als de percentages van Figuur 12: Industriële bedrijven: eigendomsverhouding bedrijfsruimte, Nederland 2005 vergeleken worden met de percentages uit Tabel 5: Verdeling aantal eigenaar-gebruikers bedrijventerrein De Punt, dan valt te concluderen dat het percentage eigenaar-gebruiker landelijk ongeveer 10% hoger ligt. Huur Anders

37 P a g i n a Gemiddelde WOZ-waarde Uit de database die de gemeente gebruikt voor haar WOZ-gegevens zijn de WOZgegevens voor elk adres opgervraagd. Voor het bereken van de gemiddelde WOZ-waarde voor objecten met een bedrijfsfunctie is het hoofdgebouw van de bloemenveiling niet meegenomen, gezien de veel hogere waarde in vergelijking met de andere objecten. Als het gebouw wel wordt meegenomen wordt daardoor een verkeerd beeld verkregen van de gemiddelde WOZ-waarde. Gemiddelde WOZ waarde Objecten met woonfunctie ,- Objecten met bedrijfsfunctie ,- Tabel 6: Gemiddelde WOZ-waardes bedrijventerrein De Punt, 2015 Op het bedrijventerrein staan alleen vrijstaande (bedrijfs)woningen. De gemiddelde verkoopprijs in de provincie Drenthe voor vrijstaande woningen in 2013 bedraagt ,- (Broekhuizen, 2014). Hoewel er de gemiddelde WOZ-waarde is uitgerekend en niet de gemiddelde verkoopprijs, laten deze cijfers wel zien dat de woningen op het bedrijventerrein op een normaal waarde niveau zitten in vergelijking met de rest van de provincie Drenthe Gemiddeld grondoppervlak Ook voor het grondoppervlak zijn de gegevens gehaald uit de gemeentelijke database voor WOZ-gegevens. Voor het berekenen van de gemiddelde grondoppervlak voor objecten met een bedrijfsfunctie is het hoofdgebouw van de bloemenveiling niet meegenomen, gezien het grote grondoppervlak in vergelijking met de andere objecten. Als het gebouw wel wordt meegenomen wordt er een verkeerd beeld verkregen van het gemiddelde. Gemiddelde grondoppervlak Objecten met woonfunctie m² Objecten met bedrijfsfunctie m² Tabel 7: Gemiddelde grondoppervlak bedrijventerrein De Punt, 2015

38 P a g i n a Aankoopjaren In de database 4WOZ.nl staan alle gegevens over de aankoopjaren van onroerende zaken. In deze database zijn niet alle gegevens bekend voor alle adressen op het bedrijventerrein De Punt. De adressen die wel vermeld staan in de database worden hier geordend op aankoopjaar en aantallen. Objecten met woonfunctie Aankoopjaar Aantal Objecten met bedrijfsfuntie Tabel 8: Aankoopjaren bedrijventerrein De Punt Uit Tabel 8: Aankoopjaren bedrijventerrein De Punt valt te concluderen dat er tussen 2001 en 2008 vrijwel geen verkooptransacties hebben plaats gevonden bij objecten met een bedrijfsfunctie. Na het begin van de economische crisis in 2008 zijn er weer jaarlijkse verkopen geregistreerd. Dit kan verklaard worden doordat er geen bedrijven zijn verhuist of failliet zijn verklaard tijdens de goede tijde tussen 2001 en En dat sinds het begin van de crisis (2008) andere (kleinere) huisvesting nodig was voor de (krimpende) bedrijfsvoering of dat de bedrijfsvoering gestaakt moest worden Gemiddeld gebruikersoppervlak Voor het bereken van de gemiddelde gebruikersoppervlak voor objecten met een bedrijfsfunctie is het hoofdgebouw van de bloemenveiling en de rioolzuiveringsinstallatie niet meegenomen, gezien het grote gebruikersoppervlak in vergelijking met de andere objecten. Als de gebouwen wel worden meegenomen wordt er een verkeerd beeld verkregen van het gemiddelde. Gemiddelde gebruiksoppervlak Objecten met woonfunctie 177 m² Objecten met bedrijfsfunctie 920 m² Tabel 9: Gemiddel gebruikersoppervlak bedrijventerrein De Punt, 2015

39 Aantal vestigingen P a g i n a Werkgelegenheidsontwikkeling op De Punt In deze paragraaf wordt ingegaan op de werkgelgenheid op het bedrijventerrein De Punt. Als eerste wordt de ontwikkeling van het aantal vestigingen van het postcodegebied vanaf 1990 weergegeven. Vervolgens wordt de werkgelegenheidsontwikkeling vanaf 1990 weergeven Aantal vestigingen postcodegebied Via de provincie Drenthe zijn werkgelegenheidscijfers opgevraagd uit het werkgelegenheidsregister Lisa. Deze gegevens zijn verwerkt in Figuur 13: Aantal vestigingen postcodegebied 9761TD en Figuur 14: Aantal banen postcodegebied 9761TD. De gegevens hebben betrekking op het gehele postcodegebied 9761TD, dat betekend dat de vestigingen en banen bij het Groningen Airport Eelde en de bedrijvigheid daaromheen erin verwerkt zitten. Het zijn dus niet alleen de werkgelegenheidscijfers van het bedrijventerrein De Punt. Vestigingen postcodegebied 9761TD Groot- en detailhandel; reparatie van auto s Overige Totaal Figuur 13: Aantal vestigingen postcodegebied 9761TD (Lisa, 2015) Uit Figuur 13: Aantal vestigingen postcodegebied 9761TD is te concluderen dat in 2014 hetzelfde aantal vestigingen in het postcodegebied zijn als in het jaar En dat ondanks de economische crisis, die ontstaan is in 2007/2008, het aantal vestigingen sindsdien gestegen is. De grootste groep bedrijven zit in de groot- en detailhandel, dit betreft meer dan de helft van het aantal vestigingen in de postcode.

40 Aantal banen P a g i n a Aantal banen postcodegebied Uit Figuur 14: Aantal banen postcodegebied 9761TD valt te concluderen dat het aantal banen in het postcodegebied weer aan het aantrekken is, sinds de economische crisis. Het valt op dat het aantal banen in de groot- en detailhandel aan het afzwakken is. Dit is opmerkelijk aangezien het aantal vestigingen in de groot- en detailhandel toe nam. Een mogelijke oorzaak hiervan kan zijn dat er meer vestigingen zijn geopend door zelfstandigenzonderpersoneel (ZZP). Aantal banen postcodegebied 9761TD Groot- en detailhandel; reparatie van auto s Overige Totaal Figuur 14: Aantal banen postcodegebied 9761TD (Lisa, 2015) In Tabel 10: Werknemers per bedrijf zijn de schalen van werknemers per bedrijf opgeteld. Deze tabel heeft een ander aantal bedrijven dan Figuur 13: Aantal vestigingen postcodegebied 9761TD, omdat deze gegevens wel beschikbaar waren per adres in plaats van het gehele postcodegebied. Uit Figuur 14: Aantal banen postcodegebied 9761TD valt te concluderen dat er verdienstelijking van het bedrijventerrein heeft plaats gevonden. Het aantal banen in de groot- en detailhandel; reparatie van auto s is sinds 2005 gedaald. Daar tegenover is het aantal banen in Overig stegen.

41 P a g i n a Werknemers per bedrijf Naast de totaal aantallen in het postcodegebied zijn er ook gegevens opgevraagd per bedrijf, in het afgebakende gebied van dit onderzoek. Per bedrijf worden er geen exacte aantal werknemers verstrekt door (Lisa, 2015). Het aantal werknemers is hierdoor ingeschaald met klein, middel en groot. De aantal van deze bedrijven staan weergegeven in Tabel 10: Werknemers per bedrijf. Aantal werknemers per bedrijf Aantal Klein ( 1 t/m 5) 29 Middel (6 t/m 20) 7 Groot (20+) 3 Tabel 10: Werknemers per bedrijf Uit Tabel 10: Werknemers per bedrijf valt te concluderen dat de werkgelegenheid op bedrijventerrein De Punt voornamelijk komt van het kleine bedrijf. De drie grootste bedrijven zijn Faber Bloementransport, FloraHolland en FlorapuntNL. Hiermee wordt direct duidelijk waarom de bloemenveiling een belangrijke rol speelt in de werkgelgenheid op het bedrijventerrein SBI-code per sector Per bedrijf is ook de SBI-code opgevraagd. Zoals in de Bijlage 3: adresgegevens bedrijventerrein De Punt per huisnummer is weergeven. Om de grote diversiteit aan SBIcode overzichtelijk weer te kunnen geven zijn zij per sector ingedeeld in Tabel 11: SBIcodes en aantallen op bedrijventerrein De Punt. In de bijlage staat per huisnummer achter de SBI-code vermeld in welke sector het bedrijf is ingedeeld. SBI-omschrijving Aantal Industrie 3 Bouw 2 Garage 4 Groothandel 17 Detailhandel 4 Vervoer 1 Overige diensten 8 Tabel 11: SBI-codes en aantallen op bedrijventerrein De Punt Uit Tabel 11: SBI-codes en aantallen op bedrijventerrein De Punt valt te concluderen dat het grootste aantal bedrijven zich bezig houden met de Groothandel. Dit valt te verklaren doordat veel groothandels bedrijven gelieerd zijn aan de bloemenveilling.

42 P a g i n a Eisen en trends voor een modern bedrijventerrein 5.1 Inleiding Het eisenpakket voor elke ondernemer is uiteraard anders. Maar er zijn voor de meeste ondernemers veelal dezelfde raakvlakken voor de vestigingslocatie. Naar schatting gaat het hier om ruim de helft tot driekwart van de bedrijfsruimtevragers (Stec Groep, 2005). Dit betreft uiteraard een goede bereikbaarheid, voldoende ruimte om te parkeren, te laden en te lossen, de mogelijkheid om een gebouw te realiseren dat aan het programma van eisen voldoet van het bedrijf en bij nieuw ontwikkelde bedrijventerreinen is er ook de behoefte voor een Vereniging van Eigenaren om de kwaliteit van het bedrijventerrein te waarborgen. Ook is het maatschappelijk verantwoord ondernemen een steeds belangrijker eis voor ondernemers. Zij kunnen zich hiermee onderscheiden van de concurrent (Louw, 2014). Om bedrijventerreinen te vergelijken is er door het bedrijf DHV RoyalHaskoning, in samenwerking met de provincie Overijssel, een kwaliteitsscore ontwikkeld waarbij een bedrijventerrein op verschillende criteria beoordeeld wordt. Deze criteria worden onderscheiden in vijf hoofdcriteria met verschillende subcriteria. Al deze subcriteria staan op opgesomd in Bijlage 1: DHV RoyalHaskoning Kwaliteitsscore criteria. Deze paragraaf is geordend op de hoofdcriteria, deze zijn als volgt (DHVRoyalHaskoning, 2009): - Ruimtelijke kwaliteit & beeldkwaliteit - Faciliteiten en voorzieningen - Milieuprestaties - Economie - Organisatie en beheer Aan de hand van al deze criteria wordt achterhaald welke eisen aan een modern bedrijventerrein gesteld kunnen worden. Ook is er een vragenlijst gevonden waarbij interviewvragen staan per subcriteria. Om deze kwaliteitsscore later in het onderzoek toe te passen op het bedrijventerrein De Punt zal er per subcriteria achterhaald worden wat het vereiste niveau is om een uitmuntende kwalificatie te verkrijgen (DHVRoyalHaskoning, 2009). 5.2 Ruimtelijke inrichting en beeldkwaliteit Ruimtelijke- en beeldkwaliteit is het eerste wat opvalt als men een bedrijventerrein op rijdt. Het is dus ook vanzelfsprekend dat hier hoge eisen aan gesteld worden wanneer er een hoge kwalificatie behaald kan worden. Allereerst is de wegenstructuur van belang voor de kwaliteit van een bedrijventerrein. Hiermee wordt bedoeld of er een goede ontsluiting naar en van het bedrijventerrein is. Maar ook of het overzichtelijk is en goed functioneert tijdens drukke perioden (spitsuur). Vervolgens wordt er gekeken naar de samenhang van de stedenbouw. Hierbij is het van belang dat er een stedenbouwkundig plan is opgesteld bij de ontwikkeling van het bedrijventerrein om de structuur van het bedrijventerrein te waarborgen. Als dit niet aanwezig is kan dit er toe leiden dat het bedrijventerrein rommelig wordt door verschillende soorten gebouwen met verschillende uitstralingen. Daarom moet er ook aandacht geschonken worden aan het intern zoneren en clusteren bedrijven die soortgelijke bedrijvigheid voeren. Zijn bijvoorbeeld de meest milieuonvriendelijke bedrijven zover mogelijk gesitueerd van de bewoonde wereld en zijn de bedrijven die veel waarde hechten aan zichtlocaties ook daadwerkelijk daar gevestigd (Etin, 2007).

43 P a g i n a 42 Daarnaast is het natuurlijk erg van belang dat de uitstraling van de openbare ruimte, het groen en eventueel water op peil is. Water en groen geven een mooie uitstraling aan een bedrijventerrein, het zorgt voor een minder stedelijk effect. Daarnaast kan een plas of strook water ook als overstort dienen bij hevige regenval. Een paar boompjes neerzetten en een slootje achter het bedrijfspand is uiteraard niet voldoende om tegenwoordig aan de eisen te voldoen om een mooi modern bedrijventerrein te zijn met betrekking tot de ruimtelijke kwaliteit. Met name op bedrijventerreinen waar hoogwaardige bedrijven zich vestigen zijn parkachtige indelingen belangrijk. Bedrijventerreinen hebben vaak grote gebouwen. Wanneer zij direct naast een woonwijk liggen brengt dit een groot contrast met zich mee. Daarom moet er goede aanpassing en/of aansluiting bij de woonomgeving zijn. Ook moeten omwonenden makkelijk gebruik kunnen maken van de voorzieningen die op het bedrijventerrein beschikbaar zijn. De natuurkwaliteit wordt dus steeds belangrijker. Mede hierdoor wordt het hele bedrijventerrein in zijn uitstraling steeds belangrijker. Naast het bedrijventerrein zelf wordt er ook gekeken naar de natuur in de directe omgeving van het bedrijventerrein. Maar niet alleen het eigen bedrijfsgebouw is een visitekaartje voor een bedrijf. Ook de uitstraling van andere gebouwen wordt steeds belangrijker. Daarom wordt er bij nieuwe bedrijventerreinen ook steeds meer aandacht besteedt aan de samenhang van de stedenbouw. Op bestaande bedrijventerreinen is dit natuurlijk moeilijker te realiseren. Niet alleen de gebouwen die op andermans terrein staan zijn beeldbepalend, maar ook het gebruik en indeling van de kavels van andere bedrijven. Is bijvoorbeeld de buitenopslag afgeschermd, het kan namelijk erg rommelig ogen als de vuilniscontainers of andere materialen van alle bedrijven zichtbaar zijn vanaf de openbare weg. Of erger, dat bedrijven de openbare weg gebruiken als opslagterrein of parkeerplaats, dit is veel bedrijven een doorn in het oog. Op nieuwe bedrijventerreinen wordt bijvoorbeeld geëist dat dit niet meer mag. Het zorgt voor een rustiger en schoner straatbeeld. Grond is niet gratis. Daarom wordt er ook gekeken naar inventieve oplossingen voor intensief ruimtegebruik. Hierbij is te denken aan gezamenlijke parkeerplaatsen bestaande uit verdiepingen of het delen van elkaar ruimtes zoals een bedrijfskantine of vergaderruimte. Maar ook op grotere schaal zoals het compleet revitaliseren en herstructureren van een bedrijventerrein zijn vormen van intensief ruimtegebruik (Van Ulsen, 2002). 5.3 Faciliteiten en voorzieningen Een modern bedrijventerrein biedt meer dan alleen ruimte om te ondernemen. Zo is de aanwezigheid van voorzieningen en faciliteiten een steeds belangrijkere eis voor ondernemers om zich op een bedrijventerrein te vestigen. Zo zorgt een uniforme bewegwijzering/naamborden voor duidelijkheid, rust en een professionele uitstraling. Maar ook een glasvezelnetwerk is tegenwoordig meer regel dan uitzondering. Steeds meer bedrijven eisen een snelle internetverbinding. Ook vinden steeds meer bedrijven het belangrijk dat er op een bedrijventerrein aandacht besteed wordt aan veiligheid (sociaal). MKB Nederland heeft hiervoor een keurmerk in het leven geroepen, het Keurmerk Veilig Ondernemen Bedrijventerreinen (KVO-B) (MKB- Nederland, 2015). Zodra een bedrijventerrein namelijk bekend staat met veel inbraken in bedrijfsruimtes dan zal dit natuurlijk leiden tot een afschrikkend effect voor bedrijven die zich willen vestigen op dat bedrijventerrein.

44 P a g i n a 43 Natuurlijk is de bereikbaarheid van het bedrijventerrein een harde eis. Zijn er bijvoorbeeld fiets- en wandelpaden aanwezig op het bedrijventerrein? Daarnaast is het van belang of er aandacht wordt besteed aan vervoermanagement op het bedrijventerrein zelf of een openbaarvervoervoorziening in de buurt (Louw, 2014). 5.4 Milieu prestaties Aangezien maatschappelijk verantwoord ondernemen een steeds belangrijker issue is voor bedrijven, worden er steeds hogere eisen gesteld aan de milieuprestaties. Met name duurzame energie is een hot item. Is er voor bestaande bedrijventerreinen bijvoorbeeld een energiescan uitgevoerd waardoor er een inzicht wordt verkregen waar de kansen en mogelijkheden liggen om dit te creëren. Het is een marketingtool voor de moderne bedrijfsvoering als er gebruik gemaakt kan worden van bijvoorbeeld zonne-energie, windmolens of het uitwisseling van warmte- en koudevraag tussen bedrijven (Louw, 2014). Ook kijken steeds meer bedrijven naar de multifunctionaliteit en duurzaamheid van een gebouw. Dit heeft ook alles te maken met het maatschappelijk verantwoord ondernemen. Is een bedrijfsruimte bijvoorbeeld door meerdere soorten bedrijven te gebruiken wanneer het gebouwd gaat worden. Hierdoor kan een bedrijf er voor zorgen dat het zijn courantheid blijft behouden ook als het bedrijf verhuist naar een ander object. Daarnaast vinden ze het natuurlijk belangrijk om duurzame materialen te gebruiken, dit is niet alleen voor hun eigen gebouw belangrijk maar ook voor de voorzieningen die op het bedrijventerrein aanwezig zijn (Louw, 2014). Tot slot is het natuurlijk logisch dat bedrijven eisen dat er geen (ernstig) bodemverontreiniging aanwezig is op het bedrijventerrein. Maar ook de luchtkwaliteit kan een harde eis zijn voor een ondernemer om zich ergens te vestigen. Als er zware industrie naast een normaal kantoorpand staat zal dit niet bevorderlijk zijn voor het vestigingsklimaat (Louw, 2014). 5.5 Economie Een belangrijke vestigingseis is natuurlijk het imago van het bedrijventerrein. Zodra een bedrijventerrein een slecht imago heeft, zal dit er toe leiden dat een ondernemer zich hier niet snel zal vestigen. Daarom is het van belang om te zorgen dat er marketing plaats vindt voor het specifiek aantrekken van bedrijven naar het bedrijventerrein wanneer bedrijven weggaan. Dit kan bijvoorbeeld gedaan worden door een website of brochures te laten maken. Deze kunnen zowel door de gemeente als door de ondernemers zelf gemaakt worden. Als een bedrijventerrein een grote mate van leegstand laat zien, zal een ondernemer niet snel geneigd zijn om zich daar te vestigen. De beeldkwaliteit in de directe omgeving oogt door leegstand vaak rommelig. Sommige bedrijven letten niet alleen op de vestigingslocatie voor zichzelf, maar ook steeds meer bedrijven letten op het werknemersklimaat van de omgeving. Daarbij letten zij op de voorzieningen en faciliteiten die een bedrijventerrein biedt. Een punt waarbij bedrijven elkaar kunnen versterken is het clusteren van bedrijven in dezelfde branche, segmentering. Als er sprake is van een groot bedrijventerrein met veel

45 P a g i n a 44 verschillende soorten bedrijven die er gevestigd zijn, dan kan het een versterkend effect hebben als deze bedrijven zich naast elkaar vestigen (Stec Groep, 2005). 5.6 Organisatie en beheer Het wordt steeds moeilijker voor een bedrijventerrein om zich te onderscheiden van een ander bedrijventerrein. Een trekkende kracht in dit proces is de plaatselijke gemeente. Zij dient een faciliterende rol te hebben over de informatieverschaffing naar ondernemers toe. Ondernemers hebben geen zin om veel tijd en moeite te steken met het zoeken van antwoorden op de vragen die zij hebben als zij zich willen vestigen in een gemeente. Is er bijvoorbeeld een informatieloket aanwezig of is er een accountmanager of bedrijfscontactfunctionaris. Een steeds belangrijker rol is er voor een ondernemersvereniging op een bedrijventerrein. Door een ondernemersvereniging kan een bedrijventerrein naar een hoger niveau getild worden. Er kunnen samenwerkingsverbanden ontstaan voor het uitwisselen van personeel of materiaal. Daarnaast kan er een ondernemersfonds opgericht worden. Dit ondernemersfonds kan als één aanspreekpunt dienen en de coördinatie regelen voor alle bedrijven op een bedrijventerrein. Het kan zorgen voor een collectieve inkoop van voorziening, dit kan bijvoorbeeld energie of afvalverwerking zijn. Maar ook moet er gedacht worden aan het verwijderen van sneeuw of het inhuren van een beveiligingsbedrijf voor het gehele bedrijventerrein. Vandaar dat bedrijven tegenwoordig steeds vaker waarde hechten aan een ondernemersfonds. Wanneer er veel vrachtwagens geparkeerd staan op een bedrijventerrein, omdat zij daar bijvoorbeeld overnachten of omdat er geen plaats meer is op eigen terrein, dan zorgt dit ervoor dat er een rommelig beeld ontstaat en misschien wel een onveilig gevoel voor de werknemers. Wordt er dus door de plaatselijke overheid aandacht besteed aan het parkeren op de openbare weg op het bedrijventerrein (Stec Groep, 2005).

46 P a g i n a Kwaliteitsscore De Punt 6.1 Inleiding In dit hoofdstuk worden de conclusies weergeven van de kwaliteitsscore van het bedrijventerrein De Punt. Per criteria is de conclusie weergegeven. De complete toelichting voor elk subcriteria met bijbehorende score is uiteengezet in Bijlage 4: Kwaliteitsscore De Punt beginnend op pagina 81. Voor een schematisch overzicht van de scores voor elk subcriteria isaan het eind dit hoofdstuk Tabel 13: Overzicht scores per subcriteria van de kwaliteitsscore De Punt bijgevoegd op pagina Conclusie kwaliteitsscore Nu alle subcriteria s zijn beoordeeld kan er een kwaliteitsscore gegeven worden voor het bedrijventerrein De Punt. Per criteria zijn de gegeven punten opgeteld. In Tabel 12: Kwaliteitsscore bedrijventerrein De Punt per criteria is hier een overzicht van weergegeven. Ruimtelijke inrichting en beeldkwaliteit De ruimtelijke inrichting en beeldkwaliteit is een onvoldoende. Dit komt met name doordat de er geen gebruik gemaakt wordt van intensief ruimte gebruik en dat er amper samenhang is in de gebouwen. De groen- en watervoorzieningen scoren goed en voldoende zorgen daardoor dat de score omhoog getild wordt. Om de score te verbeteren kan er beter gebruik gemaakt worden van intensief ruimtegebruik en het afschermen van de buitenopslagen. Faciliteiten en voorzieningen De faciliteiten en voorzieningen is het enige criteria dat een voldoende scoort. Dit komt met name door het lage misdaadcijfer en de openbaar vervoervoorzieningen. De score hiervoor kan sterk verbeterd worden door bijvoorbeeld het aanleggen van een voetgangers- en/of fietspad aan te leggen op het bedrijventerrein zelf. Milieu prestaties De milieuprestaties van het bedrijventerrein zijn slecht. Er wordt amper iets gedaan om het bedrijventerrein duurzamer te maken. Daarnaast is er bodemveronreiniging geweest in bodem. De luchtkwaliteit op het bedrijventerrein is goed. Om dit criteria te verbeteren zal er met name gewerkt moeten worden aan het gebruik van duurzamere materialen. Ook het uitvoeren van een energiescan is een must om dit criteria drastisch te verbeteren. Economie Het criterium economie scoort ook slecht. Met name het imago, site marketing, bewegwijzering en digitale bereikbaarheid scoren slecht. Daartegenover staat het werknemersklimaat en de mate van leegstand die de score omhoog trekken. Dit criteria is makkelijk te verbeteren, doormiddel van het maken van een website voor het bedrijventerrein en de bewegwijzering te vernieuwen. Deze punten zijn met een relatief lage financiële input te verbeteren. Organisatie en beheer Ook de organisatie en het beheren van het bedrijventerrein scoort slecht. Dit heeft met name te maken dat er geen enkele manier van samenwerken is op het bedrijventerrein.

47 P a g i n a 46 Hierdoor is er vaak een nul-score gegeven. Alleen de faciliterende rol van de overheid en het parkeren op het bedrijventerrein scoren geen nul punten. Eindbeoordeling Op de volgende bladzijde zijn de gegevens kwaliteitsscores per subcriteria weergegeven in Tabel 13: Overzicht scores per subcriteria van de kwaliteitsscore De Punt (volgende pagina). Aan de hand van deze scores wordt de eindbeoordeling gegeven. In Tabel 12: Kwaliteitsscore bedrijventerrein De Punt per criteria zijn alle subcriteria punten opgeteld. Aangezien er voor de totale kwaliteitsscore uitgegaan wordt van het laagst beoordeeld criteria, net zoals bij de officiële DHVRoyalhaskonig kwaliteitsscore, krijgt het bedrijventerrein De Punt een slechte score gekregen. Totaal Score Slecht (0-2) Onvoldoende (2-4) Voldoende (4-6) Goed (6-8) Uitmuntend (8-10) Ruimtelijke inrichting en 23/50 (4,6) beeldkwaliteit Faciliteiten en voorzieningen 12/20 (6) Milieu prestaties 11/25 (4,4) Economie 13/35 (3,7) Organisatie en beheer 7/30 (2,3) Tabel 12: Kwaliteitsscore bedrijventerrein De Punt per criteria

48 P a g i n a 47 Criterium Sub-criterium Ruimtelijke inrichting & beeldkwaliteit Faciliteiten & voorzieningen Milieu prestaties Economie Organisatie & beheer 1.1 Wegenstructuur X 1.2 Samenhang stedenbouw X 1.3 Uitstraling openbare ruimte, groen en water X 1.4 Natuurkwaliteit X 1.5 Uitstraling gebouwen X 1.6 Buitenopslag afgeschermd X 1.7 Water X 1.8 Intensief ruimtegebruik X 1.9 Intern zoneren en clusteren bedrijven X 1.10 Goede aanpassing en/of aansluiting bij X woonomgeving 2.1 Fiets- en wandelpaden X 2.2 Aanwezigheid voorzieningen en faciliteiten X 2.3 Vervoermanagement X 2.4 Veiligheid (sociaal) X 3.1 Energie X 3.2 Duurzaam bouwen - multifunctionaliteit X 3.3 Duurzaam bouwen - duurzaam X materiaalgebruik 3.4 Bodemverontreiniging X 3.5 Luchtkwaliteit X 4.1 Imago X 4.2 Werknemersklimaat X 4.3 Site marketing X 4.4 Segmentering X 4.5 Bewegwijzering X 4.6 Mate van leegstand X 4.7 Digitale bereikbaarheid X 5.1 Beveiliging (bedrijf) X 5.2 Faciliterende rol overheid X 5.3 Terreinmanagement X 5.4 Parkeren X 5.5 Beheer terrein door één organisatie X 5.6 Coördinatie en inkoop collectieve voorzieningen X 5.7 Vervoermanagement X Tabel 13: Overzicht scores per subcriteria van de kwaliteitsscore De Punt Zeer slecht Slecht Onvoldoende Voldoende Goed Uitmuntend

49 P a g i n a Ontwikkelingsscenario s voor De Punt 7.1 Inleiding In dit hoofdstuk worden de resultaten en conclusies van de stellingen voor de interviews gegeven. De transcripten van de interviews staan in Bijlage 6: Transcripten interviews, pagina 120, waarbij de cijfers en argumenten naast de transcriptie van de interviews staan. 7.2 Conclusie per stelling interviews Stelling 1. Een flexibel-bestemmingsplan gaat leiden tot nieuwe ontwikkelingen op het bedrijventerrein De Punt. Cijfers Gemiddelde cijfer 7,4 Argumenten voor Beperkingen van het huidige bestemmingsplan. 3x Flexibeler voor vestigen van bedrijven. 3x Gemeente heeft meer ruimte om mee te werken aan initiatieven. Flexibel bestemmen betekent meer kansen. Thematisering werkt te beperkt. 2x Gemeente gaat al wel flexibel om met het bestemmingsplan van De Punt, weggestreept, maar nog niet met de kantoorpanden voor bij het GAE. 2x Zo breed mogelijk houden om leegstand te beperken, maar soort gelijke bedrijven wel concentreren. 2x Argumenten tegen Concurrentie voor Vriezerbrug-Noord Bepaalde ontwikkelingen moeilijk tegen te houden. 2x Niet concentreren kan ander bedrijven schade doen. Geen detailhandel om dorpscentrum te beschermen. 2x Een flexibel bestemmingsplan is geen wondermiddel. Conclusie In het algemeen wordt de stelling onderschreven. Men vind dat het huidige bestemmingsplan te veel ontwikkelingen tegen houdt, de thematisering werkt beperkend, hoewel de gemeente zeer flexibel met het bestemmingsplan omgaat. Detailhandel zou niet moeten worden toegestaan om de dorpskern van Eelde/Paterswolde te beschermen.

50 P a g i n a 49 Stelling 2. De ondernemers op het bedrijventerrein moeten een eigen vereniging hebben. Cijfers Gemiddelde cijfer 6,4 Argumenten voor Verkrijgen van een hechtere gemeenschap. Handig voor onderling contact. 2x Handig voor afstemming vrijgekomen ruimte. Dit onderling regelen. Gemeente moet dit op afstand reguleren. Beter voor functioneren van het gebied. Samenwerken om verpaupering tegen te gaan. Argumenten tegen Grote bedrijven willen vaak niet participeren. Haalbaarheid bestaande terreinen is erg laag. Ieder zijn eigen wensen en ideen, niet op één lijn te krijgen. Er komen beperkingen door extra regels en bepalingen van de vereniging. Er zijn al twee ondernemersverenigingen, wel een werkgroep oprichten. Te veel partijen tijdens vergadering met B&W. Iemand moet het voortouw nemen en die personen zijn lastig te vinden. De Punt is te kleinschalig voor een eigen vereniging. Ondernemers vinden elkaar als zij daar belang in zien. Conclusie De geïnterviewde waren het met de stelling eens dat er een vorm van organisatie moet zijn, dit is goed voor het onderlinge contact. De ondernemers zullen elkaar vinden wanneer zij daarin een toegevoegde waarde zien.

51 P a g i n a 50 Stelling 3. Het bedrijventerrein moet beschikken over haar eigen internetsite. Cijfers Gemiddelde cijfer 6,4 Argumenten voor Uitstraling naar buiten. Aangeven wat het bedrijf doet. 3x Je bent makkelijker te vinden als bedrijf. Je kunt verwijzen van de algemene site naar de eigen websites. 3x Kan in combinatie met parkmanagement. Goed voor informatievoorziening. Zoeken op internet naar de bloemenveiling kan andere bedrijven werk opleveren. Argumenten tegen Moet actueel zijn. 4x Iemand moet het bij houden of worden ingehuurd. 2x Te veel verschillende soorten bedrijven. Bedrijven die er nu zitten hebben er geen baat bij een collectieve site. Zij moeten zorgen voor hun eigen website. Je verkrijgt een overkill aan bedrijventerreinen websites, als elk bedrijventerrein een eigen site heeft. Bij grote terreinen begrijpbaar, De Punt is te klein. Alleen handig voor algemene onderwerpen, voor de rest weinig toegevoegde waarde. Er moet geïnvesteerd worden met energie. Willen de ondernemers dat wel doen. Conclusie In het algemeen is men het eens dat een bedrijf altijd goed te vinden moet zijn op het internet en vooral moet zorgen voor haar eigen website. Het bedrijventerrein De Punt is waarschijnlijk te kleinschalig om dit collectief te realiseren. Daarnaast moet de site actueel gehouden worden, de geïnterviewden zagen daarin de grootste uitdaging. Stelling 4. De bewegwijzering van het bedrijventerrein kan verbeterd worden. Cijfers Gemiddelde cijfer 8,2 Argumenten voor Je weet niet precies waar je terecht komt. Meer duidelijkheid. 4x Je hebt het idee dat je alleen bij de bloemenveiling bent. Andere naam geven. 2x Als je bij de oostkant binnen rijdt heb je het idee dat je rechtdoor moet rijden. Het is nu te rommelig. 4x Het voorkomt wildgroei van verschillende borden. Kleine investering met direct resultaat. Argumenten tegen Conclusie Men vindt de bebording en bewegwijzering naar en op het bedrijventerrein niet in orde en waren het allemaal eens over de stelling. Bij de bebording op de doorgaande weg staan te veel verschillende soorten namen voor het bedrijventerrein. Daarnaast vindt men de wildgroei van de bedrijfsnaamborden te rommelig over komen.

52 P a g i n a 51 Stelling 5. Het bedrijventerrein aansluiten op het glasvezelnetwerk verhoogt de aantrekkingskracht voor nieuwe en hoogwaardige bedrijfsactiviteiten. Cijfers Gemiddelde cijfer 7,2 Argumenten voor Bedrijven vragen het aan en betalen de kosten als ze er belang bij hebben. Bij collectieve aanleg worden de kosten verdeeld. 2x Is een eis voor moderne bedrijventerreinen. 4x Maakt vestiging aantrekkelijker voor bedrijven die glasvezel als vestigingseis hebben. 4x Pré voor nieuwe bedrijven, must voor bestaande bedrijven. Kleine dorpskernen krijgen subsidie van de Provincie Drenthe voor aanleg van sneller internet. Dat zou De Punt ook kunnen aanvragen. Argumenten tegen Gevestigde bedrijven willen die kosten niet betalen. Maakt het niet persé aantrekkelijker voor ICT of bedrijven uit de Randstad. 3x Door kleinschaligheid geen extra vestigingseis. De kosten, het moet betaald worden. De gevestigde bedrijven willen deze kosten niet betalen. Zij nemen genoeg met een ADSL-verbinding. Conclusie Iedereen is het ermee eens dat het bedrijventerrein moet worden aangesloten op het glasvezelnetwerk. Het zal echter niet leiden tot een verandering in soorten bedrijven.

53 P a g i n a 52 Stelling 6. Bedrijventerrein De Punt moet een logistiekknooppunt/distributiecentrum worden. Cijfers Gemiddelde cijfer 6,8 Argumenten voor Groningen word steeds lastiger te bereiken voor vrachtwagens. 2x De Punt ligt er centraal voor. 3x Interessant voor afhaalpunt voor internetverkoop Distributie wordt een steeds actueler onderwerp. 2x Ligt op een multi-modaal knooppunt van weg-, water- en luchtverbinding. Spoor is een korte afstand. Herbestemming voor bloemenveilings-complex. 2x Bevoorrading via Westpoort betekent vertraging bij Julianaplein. Kan in combinatie met vrachtvervoer GAE. 3x Korte aansluiting op de A28. Enige thema dat passend zou zijn voor De Punt. Argumenten tegen Minder aantrekkelijk voor andere soort bedrijven om zich daar te vestigen.kosten voor verbouwing of herontwikkeling. Afstand te groot richting Groningen en Assen. Knooppunt/centrum kan beter in de steden zelf gerealiseerd worden. 3x Geen combinatie met vrachtverkeer GAE, directie zet volledig in op passagiersvervoer. Uitrit op de Gronginerweg is slecht. Als knooppunt misschien alleen geschikt voor Groningen en niet voor heel Noord-Nederland. Conclusie Men is het er overeens dat de thematisering voor logistiek een scenario kan zijn. De vraag is of het dicht genoeg bij de stad Groningen of Assen ligt, hierover zijn de meningen verdeeld. De overslag van grote vrachtwagens gaat een steeds belangrijker rol spelen voor de bevoorrading van de stad Groningen, zeker als de ringweg straks wordt aangepakt.

54 P a g i n a 53 Stelling 7. Duurzame energie op het bedrijventerrein moet bevorderd worden. Cijfers Gemiddelde cijfer 6,4 Argumenten voor Waarom zou men het niet doen, duurzaam ondernemen hoort bij deze tijd. 3x Bevordering moet subsiediabel zijn. Hoeft niet persé zonnepanelen te zijn, bedrijven kunnen ook investeren in sensoren of ledverlichting. Meenemen in reconstructie totaalplan Zonnepark op dak van bloemenveilingscomplex. Overheid moet het bevorderen. 2x Gebruik sensoren en ledverlichting op de straten. Gebruik het als marketinginstrument. Argumenten tegen Duurzaamheid is niet perse een vestigingseis. Duurzaam alleen als thema gebruiken bij nieuwe bedrijventerreinen. Kosten voor de aanleg. 2x Moet op gemeentelijke niveau worden bevorderd. Niet stellen als te hoge eis. Conclusie Men is het er wel over eens dat er aan duurzame energie gedacht moet worden. Het vol bouwen van het dak van het bloemenveilingscomplex met zonnepanelen of het aanpakken van de straatverlichting werden als voorbeelden gegeven. Stelling 8. De onveilige verkeerssituatie bij de oostelijke ontsluiting met het transferium moet worden aangepakt. Cijfers Gemiddelde cijfer 7 Argumenten voor Het is lastig om de doorgaande weg op en af te komen. 2x Koppeling zoeken bij bestaande rotonde. Snelweg makkelijker te bereiken. Goed voor de veiligheid. 3x Toegang naar bedrijventerrein mooier maken, zielige toegang. 2x Maak de oostelijke ontsluiting eenrichtingsverkeer. Gemeente heeft er al over nagedacht. Maar in de praktijk werkt het vaak anders. Goede bereikbaarheid is belangrijk voor bedrijven. Argumenten tegen Verplaatsen bestaande bedrijven. 2x Kosten voor aanleg. 2x Vrachtwagens moeten er grote bochten blijven maken op de doorgaande weg. Conclusie Over het algemeen is men het eens met de stelling. Voornamelijk het op- en afrijden van de doorgaande weg wordt als lastig beschouwd.

55 P a g i n a 54 Stelling 9. Het bedrijventerrein moet herontwikkeld worden. Cijfers Gemiddelde cijfer 7,2 Argumenten voor Herontwikkeling van het bloemenveilingscomplex met haar gronden.4x Grote kavel bloemenveiling opsplitsen in kleinere kavels, om zo meer eenheid te krijgen. Herontwikkeling om verpaupering tegen te gaan. Masterplan maken samen met de gemeente voor een revitalisatie. Maak een trottoir langs de weg, er ligt nu alleen een grasberm. Bij herontwikkeling koppelen aan GAE. Argumenten tegen De kosten, wie gaat het betalen. Doel moet niet zijn om meer uniformiteit te creëeren, een betutteling dat een werkende remming heeft. Herontwikkelen moeizaam, veel soorten eigenaren. 4x Niet herontwikkelen maar bestaande opknappen. 4x Je kunt ondernemers niet dwingen om te verbouwen. Laat de markt zijn werk doen. Conclusie Men is het wel eens met de stelling, maar niet voor complete herontwikkeling van het bedrijventerrein. Met name het bloemenveilingscomplex moet worden aangepakt. De grootste vraag is, wie gaat het betalen. Om de kosten te drukken werd meerdere keren voorgesteld om het bedrijventerrein te revitaliseren in plaats van te herontwikkelen.

56 P a g i n a 55 Stelling 10. De ruimte op het bedrijventerrein moet intensiever benut worden. Cijfers Gemiddelde cijfer 6,2 Argumenten voor Het terrein van de bloemenveilig staat grotendeels leeg. Zonde dat er zo weinig met bloemenveilingscomplex en het omliggende terreinwordt gedaan. 3x Kan geraliseerd worden met een parkmanager, maar dan moet er wel een ondernemersvereniging aanwezig zijn. Ondernemers hebben gezamelijk belang dat het bedrijventerrein gevuld is, dat er activiteiten zijn. Taak van de gemeente om de ondernemers aan elkaar te koppelen. Zet de bloemenkarren binnen in de leegstaande hallen. Argumenten tegen Leegstand valt erg mee op het bedrijventerrein. 2x Kavels zijn al optimaal ingericht. Rekening houden met brandweerroutes. Niet alles regelen via de gemeente. Ondernemers vinden elkaar wel. 3x Bedrijventerrein te klein. Bij het gebruik van andermans terrein krijg je huurverplichtingen en andere voorwaarden. Conclusie De meningen over deze stelling liepen uiteen. De leegstand op het bedrijventerrein valt mee maar men vindt het zonde dat er weinig in en om het bloemenveilingscomplex gebeurd.

57 P a g i n a Conclusies en aanbevelingen Bedrijventerrein De Punt is aangemerkt als bedrijventerrein met een hoge potentie door het samenwerkingsverband Regio Groningen-Assen. De ligging van het bedrijventerrein is zeer sterk, naast het Groningen Aiport Eelde en tussen de steden Assen en Groningen. In deze conclusie zal er antwoord gegeven worden op de centrale vraag: Welke kansen zijn er in de toekomst voor bedrijventerrein De Punt? Het bedrijventerrein De Punt is een kleinschalig gemengd bedrijventerrein dat niet direct grenst aan een stad of dorp, maar zich wel op een multimodaal-knooppunt bevindt (lucht, water en weg). Op het bedrijventerrein zijn lokale ondernemingen gevestigd en daarnaast de bloemenveiling van FloraHolland die het grootste gedeelte benut. Deze grote speler op het bedrijventerrein kampt met gedeeltelijke leegstand. Op de rest van het bedrijventerrein valt de leegstand erg mee. Uit de kwaliteitsscore kan geconcludeerd worden dat het bedrijventerrein De Punt een onvoldoende scoort. Met name op de criteria van economie en organisatie en beheer valt nog veel winst te behalen. Maar ook qua duurzaamheid, in het breedste begrip, loopt het bedrijventerrein achter. Uit de literatuurstudie en de daaruit geformuleerde stellingen zijn interviews gehouden, waaruit blijkt dat er kansen zijn voor het bedrijventerrein De Punt, mits er een aantal maatregelen getroffen worden. De maatregelen zijn hieronder in volgorde van belangrijkheid: 1. Aanpassen bewegwijzering. De bebording op de doorgaande wegen zijn niet eenduidig, het bedrijventerrein heeft verschillende benamingen op de borden. Daarnaast is er een wildgroei aan bedrijfsnaamborden in de berm op het bedrijventerrein zelf. Het is aan te bevelen om de bewegwijzering eenduidig te maken met overal dezelfde benaming van het bedrijventerrein, een mogelijkheid is om het bedrijventerrein tegelijkertijd een nieuwe naam te geven zodat het niet meer lijkt dat er alleen een bloemenveiling is. Ook dient de wildgroei van bedrijfsnaamborden te worden aangepakt door een nieuw bord te plaatsen. 2. Flexibiliseren van het bestemmingsplan. Het vigerende bestemmingsplan is te strikt en werkt te remmend voor nieuwe initiatieven en ontwikkelingen. Het bestemmingsplan moet op korte termijn opnieuw worden vastgesteld, dit is een uitgelezen kans om het te flexibiliseren en het zo toekomstbestendig te maken. Hierdoor verkrijgt de gemeente Tynaarlo veel ruimte om mee te werken aan de initatieven die partijen kunnen hebben en schrikt het hen niet af om lange procedures te doorlopen. Wel moeten er restricties blijven voor de detailhandel ter bescherming van de dorpskern van Eelde/Paterswolde. 3. Revitaliseren van het bedrijventerrein. Het bedrijventerrein oogt oudbollig en niet meer van deze tijd. Een complete herontwikkeling is te kostbaar en er zijn te veel eigenaren. Een gedeeltelijke revitalisering van bijvoorbeeld het bloemenveilingscomplex naar een distributie/overslagcentrum voor de stad Groningen is een optie. Zeker gezien de ontwikkelingen met de ringweg van de stad, waardoor de stad nog moeilijker bereikbaar gaat worden in de komende jaren. De vraag is echter of dit centrum dichterbij de stad

58 P a g i n a 57 moet liggen of dat het bedrijventerrein hier een optie voor is, dit heeft een vervolgonderzoek nodig. 4. Aansluiten van alle bedrijven op het glasvezelnetwerk. Er ligt een glasvezelkabel onder de Burgemeester Legroweg. Om het hele bedrijventerrein aan te sluiten op het glasvezelnetwerk zal het bedrijventerrein niet direct aantrekkelijker worden voor nieuwe bedrijven maar zal het bedrijventerrein wel klaar maken naar de toekomst toe. 5. Aanpakken van de oostelijke ontsluiting. De oostelijke ontsluiting van het bedrijventerrein moet aangepakt worden. Het is lastig om op de doorgaande weg te komen vanaf deze ontsluiting. Daarnaast is deze toegang naar het bedrijventerrein niet representatief, daarerntegen is er een mooie representatieve ontsluiting met in- en uitvoegstroken aan de westkant van het bedrijventerrein. Aan te bevelen is om de ontsluiting weer zoals vroeger te maken en de oostelijke onsluiting op te heffen of er een eenrichtingsweg van te maken. Het bedrijventerrein De Punt heeft in de toekomst zeker een bestaanrecht waarbij er een lage leegstand met veel bedrijfsactiviteiten kan zijn. Hiervoor moet echter wel geïnvesteerd worden.

59 P a g i n a Discussie Na het voltooien van het onderzoek kan worden afgevraagd hoe het onderzoek verlopen is. Was het onderzoek voldoende kritisch, wat kon er beter, is het vernieuwend genoeg en zijn er nieuwe inzichten verkregen? Dit onderzoek is eigenlijk op te splitsen in twee onderdelen. Het verzamelen van de informatie door de deskresearch en het houden van de interviews om zo te achterhalen hoe men in het werkveld denkt over het bedrijventerrein en welke stellingen een bijdrage kunnen leveren bij het instandhouden en/of verder ontwikkelen van het bedrijventerrein De Punt. Voor het maken van de kwaliteitsscore is gebruik gemaakt van de RoyalhashkoningDHV Kwaliteitsscore, hierbij waren twee pdf-bestanden beschikbaar (via internet) waarbij alleen de resultaten van het onderzoek beschikbaar waren. Er waren dus geen complete onderzoekrapporten beschikbaar waardoor er een afgeleide van de officiele kwaliteitsscore is gemaakt. De scores die gegeven worden zijn subjectief en elke onderzoeker zal er een andere score aan gegeven. Gedurende het onderzoek zijn sommige scores iets naar boven bijgesteld, omdat er in het begin erg kritische en lage scores werden gegeven volgens de begeleiders. Bij de officiele kwaliteitsscore worden ook wegingsfactoren voor een sub-criteria gehanteerd, omdat deze wegingsfactoren niet beschikbaar waren zijn er in dit onderzoek overal dezelfde wegingsfactoren gehanteerd. Daarnaast worden er bij de officiele onderzoeksmethode interviews gehouden met de werkgevers en nemers wat zij van het bedrijventerrein vinden. Daar is bij deze kwaliteitsscore geen gebruik van gemaakt, dit wordt gedaan in het vervolgonderzoek van deze scriptie. Bij de originele opzet van het onderzoek zou er een groepsinterview gehouden worden doormiddel van de Delphi-methode. Er is geprobeerd om meerdere professionals tegelijk om tafel te krijgen maar dit bleek niet haalbaar. Het regelen en afstemmen van ongeveer zes personen uit het bedrijfsleven op één bepaald tijdstip was niet te realiseren. Hierdoor is de planning van het gehele onderzoek erg uitgelopen. Daarom is er gekozen om individuele interviews te houden maar wel met het principe van de Delphi-methode. Waarbij de interviewer eigenlijk niet zijn mening geeft en alleen de mening met cijfers van de eerder geïnterviewde geeft. Om bij het eerste interview ook argumenten voor en tegen te kunnen geven, om zo de geïnterviewde aan het denken te zetten nadat hij zijn eigen mening had gegeven, heeft de onderzoeker wel zijn eigen mening moeten gebruiken. Deze argumenten zijn alleen bij het eerste interview gebruikt en zijn daarna niet meer gebruikt. Om het onderzoek betrouwbaarder te maken had hier eigenlijk gebruik gemaakt moeten worden van een proef-interview waardoor de mening van de onderzoeker niet werd meegenomen in het onderzoek, zodat de Delphi-methode beter werd toegepast. In de transcripten van het eerste interview is na te gaan hoe erg de eerste geïnterviewde is beïnvloed door deze argumenten, waarbij de onderzoeker zelf van mening is dat deze invloed niet groot was. De geïnterviewde bleef bij zijn standpunten en beaamde sommige argumenten wel omdat hij daar bijvoorbeeld nog niet aan gedacht had. In totaal zijn er vijf personen geïnterviewd waarvan vier bedrijfsmakelaars en één persoon van het bestuur van de plaatselijke ondernemersvereniging (welke geen

60 P a g i n a 59 bedrijfsvoering heeft op het bedrijventerrein zelf). Er is expres voor personen gekozen die niet direct verbonden zijn met het bedrijventerrein of daar een direct belang hebben. Hierdoor konden zij openlijk hun mening geven. Wel blijft het een steekproef en zullen de cijfers en argumenten veranderen wanneer er bijvoorbeeld meer personen worden geïnterviewd of een ondernemer van het bedrijventerrein zelf naar de stelling gevraagd wordt. In het vervolgonderzoek dat gaat plaats vinden zal onderzocht worden wat de ondernemers zelf van het bedrijventerrein vinden en hoe zij daar hun toekomst zien. Dat is voor dit onderzoek afgebakend door de opdrachtgever om daar niet mee in contact te komen. Dit onderzoek is vernieuwend aangezien er nog geen eerder onderzoeken naar het bedrijventerrein De Punt gedaan is in deze opzet. De uitkomsten en de verzamelde data van dit onderzoek over het bedrijventerrein De Punt gaan gebruikt worden in het vervolgonderzoek bij het Living Lab Groningen Airport Eelde om zo de gehele doelstelling van de onderzoeksopzet van dhr. M.H. Stijnenbosch te behalen. Dit onderzoek is daar een onderdeel van.

61 P a g i n a Begrippenlijst Bedrijventerrein: Terrein in gebruik voor nijverheid, handel en zakelijke dienstverlening (CBS, Begrippen, 2015). IBIS: Integraal Bedrijventerreinen Informatie Systeem Structurele veroudering: de slijtage van een pand als gevolg van gebruik, door de werking van de elementen (weer) en als gevolg van aantasting door fysieke (trilling verkeer) en chemische factor en. Het is in het algemeen een langdurig, langzaam verlopend proces (Korteweg, 2002). Economische veroudering: die vormen van veroudering die het gevolg zijn van de geringer wordende bruikbaarheid en/of aantrekkelijkheid van een pand en/of locatie voor kantoorhoudende bedrijven en organisaties en die niet het gevolg zijn van structurele veroudering (Korteweg, 2002). Werklocaties: Een terrein dat vanwege zijn bestemming bestemd en geschikt is voor gebruik door handel,nijverheid, commerciële en niet-commerciële dienstverlening en industrie. Onder de omschrijvingvallen daarmee tevens (delen van) werklocaties die gedeeltelijk bestemd zijn en geschikt zijnvoor kantoren. De volgende terreinen vallen er niet onder: - terrein voor grondstoffenwinning, olie en gaswinning; - terrein voor waterwinning; - terrein voor agrarische doeleinden zonder verwerkende industrie en logistiek; - terrein voor afvalstort. (Arcadis, 2011) Terstond uitgeefbare grond: Aanbod van bouwrijpe gronden (in netto ha) in handen van gemeente, gemeentelijk grondbedrijf, gemeentelijk havenbedrijf, havenschap of particulier die nog niet verkocht of in erfpacht uitgeven zijn aan een gebruiker (Stijnenbosch, 2014).

62 P a g i n a Literatuurlijst 4Value. (2015). 4WOZ. Opgehaald van 4Valua: Agrisun. (2015). Waarom Agrisun? Opgeroepen op 7 juli, 2015, van Agrisun: Arcadis. (2011). IBIS werklocaties: De stand van zaken in de planning en uitgifte van werklocaties op 1 januari 2011 en de uitgifte in Arcadis. Broekhuizen, C. d. (2014). Vastgoedrapport Groningen-Assen. Groningen: Scholma Druk. CBS. (2000). Gemeente op maat 1999: Zuidlaren. Voorburg/Heerlen: CBS. CBS. (2015). Begrippen. Opgeroepen op 16 februari, 2015, van CBS: Culivers. (2015). Over Culivers. Opgeroepen op 25 juli, 2015, van Culivers: de Vreede, J. (2015, 12 mei). AD Misdaadmeter Opgeroepen op 18 juni, 2015, van Algemeen Dagblad: Misdaadmeter/article/detail/ /2015/05/12/AD-Misdaadmeter-2015-deranglijst-en-alle-cijfers.dhtml DHVRoyalHaskoning. (2009). Kwaliteitsscan bedrijventerreinen: Benchmarkt van 28 scans in de provincie Overijssel. Dönszelman, C. T. (2011). Luchtkwaliteit in Drenthe: Actualisatie van informatie. Delft: CE Delft. Etin, A. (2007). Hoe gaan we om met ruimtelijke kwaliteit op bedrijventerreinen? Haren: VNO-NCW Noord. Franken, M. (2009). Bedrijventerreinen, de regio aan zet. Utrecht: Universiteit Utrecht. Funda. (2015). Te huur bedrijfshallen. Opgeroepen op 12 mei, 2015, van Funda: Funda. (2015). Verhuurde kantoorruimte. Opgeroepen op 12 mei, 2015, van Funda: Gemeente-Tynaarlo. (2013). Bestemmingsplan bedrijventerreinen Tynaarlo. Vries: Gemeente Tynaarlo. Gemeente-Tynaarlo. (2015). Bedrijventerreinen. Opgeroepen op 6 augustus, 2015, van Gemeente Tynaarlo: bedrijventerreinen/ Google. (2015). Maps. Opgeroepen op 21 maart, 2015, van Google: Groningen-Assen, R. (2015). Over ons. Opgeroepen op 30 mei, 2015, van Regio Groningen-Assen: Korteweg, P. (2002). Veroudering van kantoorgebouwen: probleem of uitdaging? Utrecht: Universiteit Utrecht. Lisa. (2015). Het werkgelegenheidsregister van Nederland. Opgeroepen op 22 april, 2015, van Lisa: Louw, E. N. (2014). Planning van bedrijventerreinen. Den Haag: Sdu. Milieu, M. v. (2012). Handreiking ladder voor duurzame verstedelijking: Samenvatting. Den Haag.

63 P a g i n a 62 MKB-Nederland. (2015). Keurmerk Veilig Ondernemen. Opgeroepen op 1 juli, 2015, van MKB Nederland: Noorden, D. v. (2015, 11 september). Groen licht hotel Van der Valk Kranenburg Zuid. Opgeroepen op 10 augustus, 2015, van Dagblad van het Noorden: Noorden, D. v. (2015, 15 januari). Nieuw crematorium Tynaarlo en Groningen. Opgeroepen op 10 augustus, 2015, van Dagblad van het Noorden: Ophof, A. (2015, 8 juni). Vliegtuigen Dutch Flight Academy in de verkoop. Opgeroepen op 8 juni, 2015, van RTV Drenthe: Provincie-Drenthe. (2015). Bodeminformatiekaart provincie Drenthe. Opgeroepen op 20 juli, 2015, van Drenthe: Provincie-Drenthe. (2015). Kaarten. Opgeroepen op 22 juni, 2015, van Drenthe: Provincie-Drenthe. (2015, 31 juli). Rapport bodeminformatie Eelde. Globiscode: DR Provincie-Drenthe. (2015, 31 juli). Rapportbodeminformatie Eelde. Globiscode: DR Punt, D. Y. (2014, 27 oktober). Informatiemarkt snel internet. Opgeroepen op 10 juli, 2015, van Yde/De Punt: Qbuzz. (2015, 8 juni). Dienstregeling lijn 2. Opgeroepen op 6 juni, 2015, van Qbuzz: Qbuzz. (2015, 6 juni). Dienstregeling lijn 50. Opgeroepen op 6 juni, 2015, van Qbuzz: Rijksoverheid. (2015). Ruimtelijkeplannen. Opgeroepen op 24 juli, 2015, van Ruimtelijkeplannen: Stec Groep, S. (. (2005). Vraaggestuurd Bedrijventerreinenbeleid: Concrete handvatten voor een succesvol vraaggestuurd bedrijventerreinenbeleid. Utrecht: SenterNovem (RVO). Stijnenbosch, M. (2014). Bedrijventerreinen: In planologische kengetallen. Alphen aan de Rijn: Kluwer. Tynaarlo, G. (2015). Bedrijfscontactfunctionaris. Opgeroepen op 14 juli, 2015, van Gemeente Tynaarlo: rsoon/ Van der Krabben, E. P. (2015). De markt voor bedrijventerreinen: Uitkomsten van onderzoek en beleid. Den Haag: Platform 31. Van der Tol-van Beek, M. (2005). Markttechnische haalbaarheid intensief ruimtegebruik op bedrijventerreinen. Amsterdam: Universiteit van Amsterdam. Van Ulsen, D. (2002). Intensief ruimtegebruik op bedrijventerreinen.

64 P a g i n a 63 Verbind-Drenthe. (2015). Hoogwaardig breedband: samen maken we het mogelijk. Opgeroepen op 10 juli, 2015, van Verbind Drenthe: Voortman, M. (2013, 26 augustus). Hennepkwekerij in Eelde ontmaskerd. Opgeroepen op 18 juni, 2015, van han: Weterings, A. K. (2008). Werkgelegenheid op bedrijventerreinen. Deen Haag/ Bilthoven: Planbureau voor de Leefomgeving.

65 P a g i n a 64 Bijlage 1: DHV RoyalHaskoning Kwaliteitsscore criteria Ruimtelijke inrichting & beeldkwaliteit Wegenstructuur Samenhang stedenbouw Uitstraling openbare ruimte, groen en water Natuurkwaliteit Uitstraling gebouwen Buitenopslag afgeschermd Water Intensief ruimtegebruik Intern zoneren en clusteren bedrijven Goede aanpassing en/of aansluiting bij woonomgeving Faciliteiten & voorzieningen Fiets- en wandelpaden Aanwezigheid voorzieningen en faciliteiten Vervoermanagement Veiligheid (sociaal) Milieu prestaties Energie Duurzaam bouwen - multifunctionaliteit Duurzaam bouwen - duurzaam materiaalgebruik Bodemverontreiniging Luchtkwaliteit Economie Imago Werknemersklimaat Site marketing Segmentering Bewegwijzering Mate van leegstand Digitale bereikbaarheid Organisatie & beheer Beveiliging (bedrijf) Faciliterende rol overheid Terreinmanagement Parkeren Beheer terrein door één organisatie Coördinatie en inkoop collectieve voorzieningen Vervoermanagement

66 P a g i n a 65 Bijlage 2: praktische uitvoering deelvraag 5 Fase 1: Voorbereiding Ter voorbereiding van de interviews moet allereerst een goed beeld verkregen zijn van het bedrijventerrein. Hiervoor moeten de andere deelvragen eerst zijn beantwoord en zijn uitgewerkt. Hierdoor wordt de onderzoeker de persoon die de meeste kennis heeft over het bedrijventerrein De Punt. Ook is dit van belang om een goed inzicht te verkrijgen over mogelijke stellingen die worden voorgelegd tijdens de interviews. Fase 2: Uitwerken stellingen Aan de hand van de eerder benoemde deelvragen zullen er stellingen bedacht. Dit zal in samenwerking gedaan worden met de opdrachtgever dhr. M.H. Stijnenbosch. Deze stellingen met korte uitleg voor geïnterviewden staan in Bijlage 5: Stellingen met uitleg met voor- en tegenargumenten eerste interview Fase 3: De interviews Voor het houden van de interviews zal er gebruik gemaakt worden van een afgeleidde van de Delpi-methode. Door de interviews zo in te delen blijft het zeer gestructureerd en is het uitwerken van de verkregen data een stuk makkelijker dan een ongestructureerd interview. Er zullen tien stellingen uitgewerkt worden met verschillende voor- en tegenargumenten. De zelf bedachte voor- en tegenargumenten zullen alleen in het eerste interview gebruikt worden, zodat ronde 5 ook in het eerste interview plaats vindt. In de interviews erna zullen alleen de argumenten gebruikt worden die de geïnterviewden zelf tot dan hebben gegeven. Om de discussie goed te leiden zal er een strikt geregisseerde interactie plaatsvinden. Per stelling zullen er zes rondes zijn waarbij de stakeholders hun mening moeten geven over de stelling. De interviews zullen per stelling uit de volgende rondes bestaan: 11. Stelling voor lezen Allereerst wordt de stelling voor gelezen door de interviewer. 12. Score geven De geïnterviewde moet een cijfer geven van 0 tot 10 over de stelling. Hierbij betekend een 0 dat de participant het met de stellig sterk oneens is en bij een score van 10 er helemaal mee eens is. Er mogen alleen ronde cijfers gegeven worden, dus geen cijfers achter de komma, dit is van belang voor het berekenen van de modus. Dit moet de deelnemer schrijven op een scorekaart die hij krijgt, de interviewer schrijft deze score ook op, zodat er na de beargumenatie geen veranderingen plaats vind bij de eerst gegeven score. De geïnterviewde krijgt later de gelegenheid om zijn score bij te stellen. 13. Score inventariseren De interviewer zal de score van de deelnemer vragen. Omdat er geen groepsinterview plaats vindt, zal de interviewer de modus oplezen van voorgaande interviews. Bij het eerste interview dat gehouden wordt zullen de cijfers van een proefinterview benoemd worden.

67 P a g i n a Voor- en tegenargumenten geinterviewde Nadat er is geïnventariseerd hoe de deelnemer aan kijkt tegen de stelling, doormiddel van de score, moet hij kort en bondig zijn voor- en tegenargumenten geven. 15. Voor- en tegenargumenten andere interviews Omdat er geen groepsinterview gehouden wordt zal de interviewer de argumenten van voorgaande interviews oplezen om zo wel het principe van de Delpi-methode te hanteren. Bij het eerste interview zal er net zoals bij het inventariseren van de score gebruik gemaakt worden van de argumenten van het proefinterview. 16. Bijstellen score Vervolgens moet de deelnemer weer een score geven hoe hij na de ronde van argumenten tegen de stelling aankijken. Daarnaast zal er gevraagd worden door de interviewer om kort op te schrijven, door middel van steekwoorden, hoe de deelnemer uiteindelijk tot deze score gekomen is. 17. Gegeven eindscore De interviewer zal nadat de geinterviewde zijn cijfer en beargumentering heeft opgeschreven nogmaals vragen naar de score die de geinterviewde gegeven heeft. Hieruit wordt een eindcijfer berekend. Dit gebeurt door het meest gegeven cijfer (modus) op een stelling als eindcijfer te geven. 18. Herhaling van rondes 1 t/m 6 tot alle stellingen behandeld zijn. 19. Inleveren formulier De discussieleider neemt het ingevulde formulier in. 20. Afsluiten van het inerview Hierbij wordt een korte samenvatting van het interview gegeven en wordt de geinterviewde bedankt voor zijn deelname. Fase 4: Uitwerken data Het uitwerken van de data zal gebeuren in de volgende stappen: Stap 1 Uitwerken van de audio die opgenomen is tijdens de interviews in een tekstverwerker. Doordat de discussie zeer gestructureerd gaat verlopen is het indelen van de fragmenten makkelijk en wordt er direct een duidelijk overzicht verkregen. De argumenten die zijn aangevoerd door de geinterviewde worden in de uitgewerkte tekst gearceerd. Vervolgens worden deze gearceerde argumenten per stelling en per interview geparafraseerd. Stap 2 De ingevulde formulieren worden per stelling verwerkt. Per stelling wordt de eindscore weergegeven, voor de eindscore is gebruik gemaakt van een gemiddelde van de gegeven cijfers. Alle voor- en tegenargumenten worden per stelling opgesomd. Stap 3 Nadat de verkregen data van de interviews verwerkt is, kunnen er conclusies getrokken worden per stelling. Deze conclusies worden gebasseerd op de eindscore van de

68 P a g i n a 67 stellingen en worden onderbouwd met de argumenten die de geïnterviewden hebben opgeschreven of benoemd tijdens de interviews. Stap 4 Als laatste stap worden de verkregen conclusies in verband gebracht met de probleemstelling. Hierbij moeten de volgende vragen beantwoordt worden: Kan er een antwoord op de vraag worden gegeven? Zijn er aanvullende vragen? Ontbreekt er nog informatie? Zo ja, dan moet er opnieuw gegevens verzameld worden totdat er een volledig antwoord op de probleemstelling geformuleerd kan worden.

69 P a g i n a 68 Bijlage 3: adresgegevens bedrijventerrein De Punt Burgemeester J.G. J.G. Legroweg TD Eelde Bedrijfsnaam - Aantal werknemers - SBI-Code - SBI-omschrijving - Kavel Aankoop jaar Bedrag Gebruikersoppervlak Grondoppervlak Eigenaar Eigenaar-gebruiker Object Soort object Bestemming WOZ-waarde m² m² HB van der Goot Burgemeester Legroweg TD Eelde Ja Vrijstaande woonboerderij Wonen Burgemeester J.G. Legroweg TD Eelde Bedrijfsnaam - Aantal werknemers - SBI-Code - SBI-omschrijving Kavel Aankoop jaar Bedrag Gebruikersoppervlak Grondoppervlak Eigenaar Eigenaar-gebruiker Object Soort object Bestemming Nee WOZ-waarde m² 939 m² Cooperatieve Bloemenveiling FloraHolland Legmeerdijk GB Aalsmeer Vrijstaande bedrijfswoning Bedrijventerrein

70 P a g i n a 69 Burgemeester J.G. Legroweg TD Eelde Bedrijfsnaam - Aantal werknemers - SBI-code - SBI-omschrijving - Kavel Aankoop jaar Bedrag Gebruikersoppervlak Grondoppervlak Eigenaar Eigenaar-gebruiker Object Soort object Bestemming WOZ-waarde m² 860 m² Cooperatieve Bloemenveiling FloraHolland Legmeerdijk GB Aalsmeer Nee Vrijstaande bedrijfswoning Bedrijventerrein Burgemeester J.G. Legroweg TD Eelde Bedrijfsnaam SBI-Code 2 SBI-Omschrijving Aantal werknemers Bloemenhandel Bolding (d) Winkels in bloemen en planten, Klein Summerlae - Investments BV. FloraHolland 4611 (gh) (o) Handelsbemiddeling landbouwprod Klein Bloemenhuis Lubbe Alflora BV 4622 (gh) (gh) 4622(gh) Veilingen van landbouw-, tuinbouw- Groothandel in bloemen en planten Groothandel in overige machines, Groothandel in bloemen en planten Groot Klein Klein Klein Klein 2 Om deze tabel overzichtelijk te houden wordt hier gewerkt met afkortingen.(d) = Detailhandel, (gh) = Groothandel, (o) = Overig, (i) = Industrie en (v) = Vervoer

71 P a g i n a 70 Bloemen Mozaïek Inkoop Colijn Wassenaar en Co Bloemenkeus Basics en Trends BV Happy Flower Eelde Itervema Trade Gustav Bio Heat BV FlorapuntNL Intervema BV Faber Bloementransport BV Juvero Beheer BV Fleura Metz Kavel Aankoop jaar Bedrag Gebruikersoppervlak Grondoppervlak Eigenaar 4622 (gh) 4622 (gh) 4622 (gh) (gh) 4622 (gh) 4622 (gh) 3821 (i) 4622 (gh) 4622 (gh) 4941 (v) 4622 (gh) 4622 (gh) Eigenaar-gebruiker Object Soort object Bestemming WOZ-waarde Groothandel in bloemen en planten Groothandel in bloemen en planten Groothandel in bloemen en planten Groothandel in overige machines, Groothandel in bloemen Groothandel in bloemen Behandeling van onschadelijk afval Groothandel in bloemen en planten Groothandel in bloemen en planten Goederenvervoer over de weg Groothandel in bloemen Groothandel in bloemen m² m² Cooperatieve Bloemenveiling FloraHolland Legmeerdijk GB Aalsmeer Ja en nee Expositiehal/evenementenhal Bedrijventerrein Klein Klein Klein Klein Klein Klein Klein Groot Middel Groot Klein Klein Burgemeester J.G. Legroweg 80a 9761TD Eelde Bedrijfsnaam - Aantal werknemers - SBI-code - SBI-omschrijving - Kavel Aankoop jaar Bedrag Gebruikersoppervlak Grondoppervlak Eigenaar Eigenaar-gebruiker Object Soort object Bestemming WOZ-waarde m² m² Intervema B.V. Burg. J.G. Legroweg TD Eelde Ja Opslag/distributie Bedrijventerrein

72 P a g i n a 71 Burgemeester J.G. Legroweg TD Eelde Bedrijfsnaam - Aantal werknemers - SBI-code - SBI-omschrijving - Kavel Aankoop jaar Bedrag Gebruikersoppervlak Grondoppervlak Eigenaar Eigenaar-gebruiker Object Soort object Bestemming WOZ-waarde m² m² Waterschap Hunze en Aa's Aquapark PJ Veendam Ja Rioolwaterzuiveringsinstall. Bedrijventerrein Burgemeester J.G. Legroweg TD Eelde Bedrijfsnaam Aantal werknemers SBI-Code SBI-omschrijving Kavel Aankoop jaar Bedrag Gebruikersoppervlak Grondoppervlak Eigenaar DFA B.V. Middel 8541 (Overig) Niet-universitair hoger onderwijs m² m² S N Z Holding Bv Brummenseweg LP Eerbeek Ja Eigenaar-gebruiker Object Soort object Bestemming WOZ-waarde Kantoor Bedrijventerrein

73 P a g i n a 72 Burgemeester J.G. Legroweg TD Eelde Bedrijfsnaam Aantal werknemers SBI-Code SBI-omschrijving Kavel Aankoop jaar Bedrag Gebruikersoppervlak Grondoppervlak Eigenaar Eigenaar-gebruiker Object Soort object Bestemming WOZ-waarde Burgemeester J.G. Legroweg TD Eelde Hesseling Kunststoffen & Displays B.V. Klein (Groothandel) Groothandel in hout en plaatmateriaal m² m² Habee Holding Assen B.v. Australieweg TE Assen Ja Produktie (fabriek) Bedrijventerrein Bedrijfsnaam Aantal werknemers SBI-Code SBI-omschrijving Kavel Aankoop jaar Bedrag Gebruikersoppervlak Grondoppervlak Eigenaar Harener Tegelhandel Klein (Detailhandel) Winkels in tegels m² m² EJ Niezen Rijksstraatweg AK Glimmen Nee Eigenaar-gebruiker Object Soort object Bestemming WOZ-waarde Showroom/werkplaats/garage Bedrijventerrein

74 P a g i n a 73 Burgemeester J.G. Legroweg TD Eelde Bedrijfsnaam - Aantal werknemers - SBI-Code - SBI-omschrijving - Kavel Aankoop jaar Bedrag Gebruikersoppervlak Grondoppervlak Eigenaar Eigenaar-gebruiker Object Soort object Bestemming WOZ-waarde m² m² MAM Pannen Paterswoldsemeer WZ XH Haren Nee Kantoor Bedrijventerrein Burgemeester J.G. Legroweg TD Eelde Bedrijfsnaam Aantal werknemers SBI-Code SBI-omschrijving Kavel Aankoop jaar Bedrag Gebruikersoppervlak Grondoppervlak Eigenaar Eigenaar-gebruiker Object Paul Woldendorp Klein (Garage) Handel in en reparatie van personenauto's en bedrijfsauto's m² m² PJ Woldendorp Norgerweg PD Yde Ja

75 P a g i n a 74 Soort object Bedrijf Bestemming Bedrijventerrein WOZ-waarde Burgemeester J.G. Legroweg TD Eelde Bedrijfsnaam SBI-Code SBI-Omschrijving Aantal werknemers Blush Salon Techno Automotive B.V (Overig) (Garage) Schoonheidsverzorging, pedicures en manicures Reparatie van specifieke autoonderdelen Klein Klein Kavel Aankoop jaar Bedrag Gebruikersoppervlak Grondoppervlak Eigenaar Eigenaar-gebruiker Object Soort object Bestemming WOZ-waarde m² m² Mardedowija Beheer B.v. Vaart Z.Z GG Assen Nee Showroom/werkplaats/garage Bedrijventerrein Burgemeester J.G. Legroweg TD Eelde Bedrijfsnaam Aantal werknemers SBI-code SBI-omschrijving Kavel Aankoop jaar Bedrag Gebruikersoppervlak Grondoppervlak Handelsonderneming Badim BV Klein (Groothandel) Groothandel in watersportartikelen m² m²

76 P a g i n a 75 Eigenaar Vakfoto Technifo B.V. Meeuwerderweg ET Groningen Ja Eigenaar-gebruiker Object Soort object Bestemming WOZ-waarde Opslag/distributie Bedrijventerrein Burgemeester J.G. Legroweg TD Eelde Bedrijfsnaam Aantal werknemers SBI-code SBI-omschrijving Kavel Aankoop jaar Bedrag Gebruikersoppervlak Grondoppervlak Eigenaar Culi-Vers B.V. Middel 4632 (Groothandel) Groothandel in vlees en vleeswaren en in wild en gevogelte m² m² Nujo-beheer Bv Wilkerweg CK Gieten Ja Eigenaar-gebruiker Object Soort object Bestemming WOZ-waarde Showroom/werkplaats/garage Bedrijventerrein Burgemeester J.G. Legroweg 98a 9761TD Eelde Bedrijfsnaam Aantal werknemers SBI-code SBI-omschrijving Kavel Aankoop jaar Bedrag Gebruikersoppervlak Grondoppervlak Eigenaar Mertens AVR Klein 9002 (Overig) Dienstverlening voor uitvoerende kunst m m² Mertens AVR Holding B.V. Norgerweg PD De Punt

77 P a g i n a 76 Eigenaar-gebruiker Ja Object Soort object Showroom/werkplaats/garage Bestemming Bedrijventerrein WOZ-waarde Burgemeester J.G. Legroweg 98b 9761TD Eelde Bedrijfsnaam Aantal werknemers - SBI-code - SBI-omschrijving - Kavel Aankoop jaar Bedrag Gebruikersoppervlak Grondoppervlak Eigenaar Agrisun m² m² Rubrovast B.v. Lage Kaviksweg LK De Lutte Ja Eigenaar-gebruiker Object Soort object Bestemming WOZ-waarde Opslag/distributie Bedrijventerrein Burgemeester J.G. Legroweg 98C 9761TD Eelde Bedrijfsnaam Aantal werknemers SBI-code SBI-omschrijving Kavel Aankoop jaar Bedrag Gebruikersoppervlak Grondoppervlak Eigenaar Eigenaar-gebruiker Object Soort object Bestemming WOZ-waarde m² 798 m² Van Den Belt Beheer B.v. Noorderdwarsvaart KJ Drachten Ja Benzinestation Bedrijventerrein

78 P a g i n a 77 Burgemeester J.G. Legroweg 98d 9761TD Eelde Bedrijfsnaam Aantal werknemers SBI-code SBI-omschrijving Kavel Aankoop jaar Bedrag Gebruikersoppervlak Grondoppervlak Eigenaar Eigenaar-gebruiker Object Soort object Bestemming WOZ-waarde Euracon BV Middel (Bouw) Installatie van verwarmings- en luchtbehandelingsapparatuur m² m² Thijs Beheer Zeijen B.V. Hoofdstraat 6a 9491AE Zeijen Nee Opslag/distributie Bedrijventerrein Burgemeester J.G. Legroweg TD Eelde Printprofs Kavel Aankoop jaar Bedrag Gebruikersoppervlak Grondoppervlak Eigenaar Bedrijfsnaam SBI-Code SBI-Omschrijving Aantal werknemers Active Swimwear (Detailhandel) Detailh. via postorder/internet in kleding en mode- Klein artikelen (Industrie) Overige drukkerijen n.e.g m² m² JL Wolters Kerkstraat PK Noordlaren Klein

79 P a g i n a 78 Eigenaar-gebruiker Ja Object Soort object Showroom/werkplaats/garage Bestemming Bedrijventerrein WOZ-waarde Burgemeester J.G. Legroweg 100a 9761TD Eelde Bedrijfsnaam - Aantal werknemers - SBI-code - SBI-omschrijving - Kavel Aankoop jaar Bedrag Gebruikersoppervlak Grondoppervlak Eigenaar m² m² FM van Santbrink Hoppenkampsweg GB Eelde Ja Eigenaar-gebruiker Object Soort object Bestemming WOZ-waarde Groothandel Bedrijventerrein

80 P a g i n a 79 Burgemeester J.G. Legroweg TD Eelde Bedrijfsnaam Aantal werknemers SBI-code SBI-omschrijving Kavel Aankoop jaar Bedrag Gebruikersoppervlak Grondoppervlak Eigenaar MISTERBASSMAN Klein 9521 (Overig) Reparatie van consumentenelektronica (geen computers) m² 986m² AH Doedens Burg. Strubenweg EV Eelde Nee Eigenaar-gebruiker Object Soort object Bestemming WOZ-waarde Showroom/werkplaats/garage Bedrijventerrein Burgemeester J.G. Legroweg TD Eelde Bedrijfsnaam Aantal werknemers SBI-code SBI-omschrijving Kavel Aankoop jaar Bedrag Gebruikersoppervlak Grondoppervlak Eigenaar Eigenaar-gebruiker Heas & Doedens Middel (Detailhandel) Winkels in onderdelen voor elektrische huishoudelijke app m² m² AH Doedens Burg. Strubenweg EV Eelde Ja

81 P a g i n a 80 Object Soort object Bestemming WOZ-waarde Showroom/werkplaats/garage Bedrijventerrein Burgemeester J.G. Legroweg 104a 9761TD Eelde Bedrijfsnaam - Aantal werknemers - SBI-code - SBI-omschrijving - Kavel Aankoop jaar Bedrag Gebruikersoppervlak Grondoppervlak Eigenaar m² m² JJ Veldman de Hulst PB Roden Ja Eigenaar-gebruiker Object Soort object Bestemming WOZ-waarde Bedrijf Bedrijventerrein Burgemeester J.G. Legroweg TD Eelde Bedrijfsnaam - Aantal werknemers - SBI-code - SBI-omschrijving - Kavel Aankoop jaar Bedrag Gebruikersoppervlak Grondoppervlak Eigenaar m² m² MAM Pannen Paterswoldsemeer WZ 3

82 P a g i n a XH Haren Eigenaar-gebruiker Nee Object Soort object Showroom/werkplaats/garage Bestemming Bedrijventerrein WOZ-waarde Burgemeester J.G. Legroweg TD Eelde Bedrijfsnaam SBI-Code SBI-Omschrijving Aantal werknem ers Robert Schoon Automobielen Van Bergen Auto s Kavel Aankoop jaar Bedrag Gebruikersoppervlak Grondoppervlak Eigenaar (Garage) (Garage) Eigenaar-gebruiker Object Soort object Bestemming WOZ-waarde Handel in en reparaties van personenauto s en bedrijfsauto s Handel in en reparaties van personenauto s en bedrijfsauto s m² m² Pannen Holding Bv van de Woestijnelaan WL Groningen Nee Opslag/distributie Bedrijventerrein Klein Klein Burgemeester J.G. Legroweg TD Eelde Bedrijfsnaam Aantal werknemers SBI-code SBI-omschrijving Kavel Aankoop jaar Bedrag Gebruikersoppervlak All in One Bouw Klein 4120 (Bouw) Algemene burgerlijke en utiliteitsbouw m²

83 P a g i n a 82 Grondoppervlak Eigenaar Eigenaar-gebruiker Object Soort object Bestemming WOZ-waarde m² B Mulder Burg. J.G. Legroweg TD Eelde Ja Geschakelde bedrijfswoning Bedrijventerrein Burgemeester J.G. Legroweg 110a 9761TD Eelde Bedrijfsnaam SBI-Code SBI-Omschrijving Aantal werknemers Mtschp Verloskundigenpraktijk (Overig) Klein Klein Stroomdal Kavel Aankoop jaar Bedrag Gebruikersoppervlak Grondoppervlak Eigenaar (Overig Praktijken van verloskundigen Praktijken van fysiotherapeuten Eigenaar-gebruiker Object Soort object Bestemming WOZ-waarde m² 190 m² F Krijthe Burg. J.G. Legroweg TD Eelde Ja Praktijkruimte Bedrijventerrein Burgemeester J.G. Legroweg TD Eelde Bedrijfsnaam Aantal werknemers SBI-code SBI-omschrijving Kavel

84 P a g i n a 83 Aankoop jaar Bedrag Gebruikersoppervlak Grondoppervlak Eigenaar Eigenaar-gebruiker Object Soort object Bestemming WOZ-waarde m² m² F Krijthe Burg. J.G. Legroweg TD Eelde Ja Vrijstaande woonboerderij Bedrijventerrein Burgemeester J.G. Legroweg 112b 9761TD Eelde Bedrijfsnaam Aantal werknemers SBI-code SBI-omschrijving Kavel Aankoop jaar Bedrag Gebruikersoppervlak Grondoppervlak Eigenaar Eigenaar-gebruiker Object Soort object Bestemming WOZ-waarde BI Select B.V. Middel 2740 (Industrie) Vervaardiging van elektrische lampen, verlichtingsapparaten m² m² BI Select Beheer B.V. Burg. J.G. Legroweg TD Eelde Ja Opslag/distributie Bedrijventerrein Burgemeester J.G. Legroweg TD Eelde

85 P a g i n a 84 Bedrijfsnaam - Aantal werknemers - SBI-code - SBI-omschrijving - Kavel Aankoop jaar Bedrag Gebruikersoppervlak Grondoppervlak Eigenaar Eigenaar-gebruiker Object Soort object Bestemming WOZ-waarde m² 614 m² JGI Ruiter Groningerweg TB Paterswolde Nee Vrijstaande woning Bedrijventerrein Burgemeester J.G. Legroweg TD Eelde Bedrijfsnaam Aantal werknemers SBI-code SBI-omschrijving Kavel Aankoop jaar Bedrag Gebruikeroppervlak Grondoppervlak Eigenaar Eigenaar-gebruiker Object Soort object Bestemming WOZ-waarde Sight Landscaping B.V. Middel 8130 (Overig) Landschapsverzorging m² m² Krinkels Onroerend Goed B.v. Plantagebaan CK Wouw Nee Showroom/werkplaats/garage Bedrijventerrein

86 P a g i n a 85 Bijlage 4: Kwaliteitsscore De Punt Fysieke kenmerken In onderstaande tabel zijn de fysieke kenmerken weergegeven van het bedrijventerrein De Punt. Aangegeven is onder andere in welke levensfase het terrein zich bevindt en de toatale oppervlakte van het terrein. Aangegeven is ook welk deel van het terrein in de kwaliteitsmeting is meegenomen Ook wordt een kwalitatieve uitspraak gedaan over de bereikbaarheid van het terrein. Deze uitspraak wordt nader toegelicht bij de toelichting op de sterrenkwalificatie. Fysieke kenmerken Naam terrein/gemeente De Punt (Tynaarlo) Fase Beheer Segment Gemengd Specifieke kenmerken Productiegebonden detailhandel toegestaan. Specifieke functieaanduiding voor bloemenveiling. Oppervlak 37 hectare (Gemeente-Tynaarlo, Bestemmingsplan bedrijventerreinen Tynaarlo, 2013) Leeftijd 40 jaar (1974) Ontsluiting OV en Rijksweg A28 Milieu hindercategorie Toelaatbaar categorie 1 en 2 Na aantoning toelaatbaarheid categorie 3.1 mogelijk (Gemeente-Tynaarlo, Bestemmingsplan bedrijventerreinen Tynaarlo, 2013) Huurprijs Kantoorruimte 56,50 per m² per jaar excl. btw (Funda, Verhuurde kantoorruimte, 2015) Bedrijfsruimte per m² per jaar excl btw (Funda, Te huur bedrijfshallen, 2015) Grondprijs -- Leegstand < 5% Figuur 15: Satellietfoto afgebakendgebied bedrijventerrein De Punt (Google, 2015)

87 P a g i n a Ruimtelijke inrichting & beeldkwaliteit 1.1. Wegenstructuur De wegenstructuur op het bedrijventerrein is duidelijk en overzichtelijk. In Figuur 16: Plattegrond bedrijventerrein De Punt is de wegenstructuur te zien. Er zijn twee ontsluitingen op het terrein. De ontsluiting die het dichtst bij het Noord-Willemskanaal gelegen is, zorgt voor een onveilige verkeerssituatie. De vrachtwagens die aan- en afrijden richting de bloemenveiling moeten grote bochten maken. Hierdoor staat het verkeer vaak stil op de doorgaande weg, het verkeer moet immers ook rekening houden met het fietspad dat langs de weg loopt en voorrang heeft op het afslaande verkeer. Aan de andere kant van de weg is ook een bustransferium gelegen. Meerdere malen per uur vertrekken hier bussen, zij wachten daar op elkaar (de busverbindingen worden verder uitgewerkt bij 2.3 vervoersmanagement). Mede hierdoor zijn er door de dag heen meerdere keren per uur onveilige situaties bij deze ontsluiting. Figuur 16: Plattegrond bedrijventerrein De Punt (Rijksoverheid, 2015) Op het terrein zelf zijn twee openbare hoofdwegen gelegen. Deze zijn breed en overzichtelijk zoals in Figuur 17: Foto openbare hoofdweg bedrijventerrein De Punt is te zien. Doordat het meeste vrachtverkeer richting de bloemenveiling gebruik maakt van de ontsluiting die eerder genoemd is, blijft de weg waaraan de meeste kleinere bedrijven gevestigd zitten rustig. Figuur 17: Foto openbare hoofdweg bedrijventerrein De Punt

88 P a g i n a 87 Conclusie De wegenstructuur op bedrijventerrein De Punt zelf is goed en overzichtelijk. Echter, laat de ontsluiting wel te wensen over. Doordat het meeste verkeer geen gebruik maakt van de hoofdweg die van west naar oost ligt, blijft het rustig op de rest van het bedrijventerrein. Punten Score Gegeven score 0 Zeer slecht 1 Slecht 2 Onvoldoende X 3 Voldoende 4 Goed 5 Uitmuntend 1.2. Samenhang stedenbouw Een sterk punt voor een bedrijventerrein is dat de gebouwen die er gevestigd zijn afgestemd zijn op elkaar qua uiterlijk. Hierdoor krijgt het bedrijventerrein een uniform uiterlijk. De gemeente kan een stedenbouwkundig plan opstellen om de uniformiteit te waarborgen. Bij het bedrijventerrein De Punt is hier geen sprake van. Figuur 18: Foto's samenhang stedenbouw bedrijventerrein De Punt Uit Figuur 18: Foto's samenhang stedenbouw bedrijventerrein De Punt valt te zien dat de gebouwen niet op elkaar zijn afgestemd qua uiterlijk of kleur, omdat er bij het ontwikkelen van het bedrijventerrein geen stedenbouwkundig plan of welstandsnota is opgesteld voor het uiterlijk van de gebouwen. In het gemeentelijk archief van de gemeente Tynaarlo zijn de bestemmingsplannen van destijds (1980) opgevraagd. Hierin staat alleen vermeld wat de bouwhoogte, dakgoothoogte, dakhellingsgraad en de maximale footprint mag zijn. Dit heeft er toe geleid dat er een grote diversiteit is in soorten gebouwen. Zowel het type gebouw als de kleurcombinaties lopen sterk uiteen.

89 P a g i n a 88 Conclusie De samenhang is ver te zoeken. De verschillende type bebouwingen dragen bij aan de diversiteit, terwijl er uniformiteit uit de markt gevraagd wordt. Punten Score Gegeven score 0 Zeer slecht 1 Slecht X 2 Onvoldoende 3 Voldoende 4 Goed 5 Uitmuntend 1.3. Uitstraling openbare ruimte, groen en water Ook op bedrijventerrein De Punt is er een openbare ruimte. Om het bedrijventerrein heen, langs de Burgemeester Legroweg zijn groenstroken aangelegd met bomen, te zien in Figuur 19: Groenstrook langs de Burgemeester Legroweg. Bij de ontsluiting aan de westkant is een vijver gerealiseerd, deze is te zien in Figuur 20: Vijver bedrijventerrein De Punt. De vijver is goed onderhouden en oogt netjes. Figuur 19: Groenstrook langs de Burgemeester Legroweg Figuur 20: Vijver bedrijventerrein De Punt Tussen het voorterrein en de hoofdwegen op het terrein zijn stukken sloten aangelegd voor afwatering van hemelwater, zoals in Figuur 21: Sloot tussen voorterrein en hoofdweg te zien is. Deze sloten zijn niet overwoekerd met planten. Ook is er een sloot aanwezig op het terrein van de bloemenveiling zelf. Naast de sloot is een prive-weg met meerdere hoge bomen, dit is te zien in Figuur 22: Sloot met hoge beplanting op terrein bloemenveiling.

90 P a g i n a 89 Figuur 21: Sloot tussen voorterrein en hoofdweg Figuur 22: Sloot met hoge beplanting op terrein bloemenveiling Figuur 23: Sloot en beplanting terrein bloemenveiling Verder heeft bedrijventerrein De Punt een relatief groene opzet. Op de voorterreinen van meerdere terreinen is laag struikgewas aangebracht. Maar ook het terrein van de waterzuiveringsinstallatie wordt omringd door hoge bomen, hierdoor wordt dit gebouw onttrokken uit het gezichtsveld. Conclusie Bedrijventerrein De Punt heeft relatief gezien een groene opzet. Er zijn meerdere stroken aanwezig voor water en er is een vijver. Daarnaast staan er op meerder kavels een lage beplanting. Het aanzicht van de doorgaande weg is redelijk, deze wordt afgesloten met verschillende bomen. Punten Score Gegeven score 0 Zeer slecht 1 Slecht 2 Onvoldoende 3 Voldoende X 4 Goed 5 Uitmuntend

91 P a g i n a Natuurkwaliteit Sinds de stichting van het bedrijventerrein De Punt is er al rekening gehouden met een goede groen voorziening langs de omtrek van het bedrijventerrein, uitgezonderd de bloemenveiling. Om geen inbreuk te geven op het landelijke karakter is er in 1975 besloten door de (destijds) gemeente Eelde om een afschermende beplantingsstrook aan te brengen ter breedte van 10 meter langs de doorgaande weg. Daarbij was er in eerste instantie het idee dat er tussen de bedrijven nog groenstroken aangelegd zouden worden. Door de jaren heen hebben er wel veranderingen plaats gevonden. De natuurkwaliteit speelt een grote rol in de directe omgeving. Het bedrijventerrein is gelegen vlakbij de Drentsche Aa en verschillende landgoederen. Het beekdal de Drentsche Aa ligt op ongeveer 500 meter afstand van het bedrijventerrein, zie Figuur 24: Kaart Drentsche Aa en Natura2000-gebied. Omdat de Drentsche Aa behoort tot een van de Nationale Parken en tot een Natura2000-gebied kan dit invloed hebben op de bedrijven die zich willen vestigen op het bedrijventerrein m.b.t. milieu-hindercategorieën. Figuur 24: Kaart Drentsche Aa en Natura2000-gebied (Provincie-Drenthe, Kaarten, 2015)

92 P a g i n a 91 Conclusie Het bedrijventerrein De Punt ligt net buiten de grenzen die aangewezen zijn voor de Drentsche Aa, echter kan dit wel van invloed zijn op het beleid dat gemaakt wordt door de gemeente m.b.t. de milieu-hindercategorie. Op het bedrijventerrein zelf is door de gemeente veel aandacht besteed aan de groen voorziening en het groene uiterlijk van het bedrijventerrein. Punten Score Gegeven score 0 Zeer slecht 1 Slecht 2 Onvoldoende 3 Voldoende X 4 Goed 5 Uitmuntend

93 P a g i n a Uitstraling gebouwen De gebouwen op bedrijventerrein De Punt zijn geen architectonische hoogstandjes. Zoals eerder is aangegeven is er een grote diversiteit van typen gebouwen. De uitstraling per gebouw is hierdoor zeer verschillend. Sommige gebouwen lijken van de buitenkant slecht onderhouden. Andere gebouwen zien er veel beter onderhouden uit. Een groot verschil in de uitstraling zit in het gebruik van de plaatmaterialen. Een goed voorbeeld hiervoor is te zien in Figuur 25: Foto Burgemeester Legroweg 90. Dit pand heeft een moderne en rustige uitstraling, de beplating aan de gevel ziet er netjes en verzorgd uit. Dit is niet bij alle panden het geval. Zoals te zien is in Figuur 26: Foto Burgemeester Legroweg 102. Deze twee panden staan tegen over elkaar in de straat, hierdoor wordt er een heel apart straatbeeld gecreëerd. Dit soort tegenstellingen zijn te zien over het gehele bedrijventerrein. Figuur 25: Foto Burgemeester Legroweg 90 Figuur 26: Foto Burgemeester Legroweg 102 Conclusie De verschillende soorten gebouwen op het bedrijventerrein De Punt lopen sterk uiteen, zo ook het onderhoud aan de buitenkant. Dit zorgt voor sterke tegenstellingen in het straatbeeld. Punten Score Gegeven score 0 Zeer slecht 1 Slecht 2 Onvoldoende X 3 Voldoende 4 Goed 5 Uitmuntend

94 P a g i n a Buitenopslag afgeschermd Naast dat de gebouwen in de straat zorgen voor een bepaalde uitstraling, zo zorgt ook het gebruik van de buitenruimte voor de uitstraling. Zowel op privéterrein als in de openbare ruimte. Zoals te zien in Figuur 27: Foto gebruik buitenopslag worden de vuilcontainers gebruikt aan de voorzijde van het gebouw direct naast de openbare ruimte. De vuilcontainers worden niet afgeschermd van het straatbeeld. Dit zorgt ervoor dat het straatbeeld zeer rommelig oogt. Naast deze vuilcontainers wordt de buitenopslag op de rest van het bedrijventerrein aan de achterkant van de panden gedaan. Figuur 27: Foto gebruik buitenopslag Conclusie Op één locatie op het bedrijventerrein wordt de buitenopslag niet netjes afgeschermd. Dit zorgt er echter wel voor dat de hele straat rommelig oogt. Op de rest van het terrein wordt de buitenopslag beter afgeschermd. Punten Score Gegeven score 0 Zeer slecht 1 Slecht 2 Onvoldoende X 3 Voldoende 4 Goed 5 Uitmuntend 1.7. Water Zoals eerder vermeld bij het criterium: 1.3 Uitstraling openbare ruimte, groen en water zijn er verschillende sloten en één vijver aanwezig op het bedrijventerrein. Daar werd beoordeeld of dit een toevoegde waarde heeft voor de kwaliteit van de openbare ruimte. Bij dit punt wordt het water beoordeeld als hemelwater en wordt dus gezien als afwateringsmogelijkheden. Aangezien de sloten over het hele bedrijventerrein lopen is een afwateringsmogelijkheid altijd dichtbij. Daarnaast kan de vijver zorgen voor een tijdelijke wateroverstort als het riool vol zit. Mochten er zeer grote problemen voorkomen met hemelwater, dan kan dit altijd worden overgepompt in het Noord-Willemskanaal, dit kanaal ligt direct aan de oostzijde van het bedrijventerrein.

95 P a g i n a 94 Conclusie Afwateringsmogelijkheden voor hemelwater zijn over het hele bedrijventerrein dichtbij. Er zijn meerder mogelijkheden om grote hoeveelheden hemelwater weg te pompen of tijdelijk op te slaan. Punten Score Gegeven score 0 Zeer slecht 1 Slecht 2 Onvoldoende 3 Voldoende 4 Goed X 5 Uitmuntend 1.8. Intensief ruimtegebruik Voorzover bekend en onderzocht is, wordt er op dit moment geen gebruik gemaakt van intensief ruimtegebruik tussen de bedrijven onderling. Het terrein heeft weinig tot geen gebruik van dubbele/gezamelijke gebruik van functies. Wel zijn er mogelijkheden beschikbaar om hiervan gebruik te maken. Aangezien een groot deel van het Flora-Holland complex leeg staat kan hier voor een vergoeding gebruik van gemaakt worden. Dit kan zowel in het gebouw als op het buitenterrein. In het bestemmingsplan staat niets over intensief ruimtegebruik. Voorzover bekend stimuleert de gemeente Tynaarlo dit niet. Conclusie Op dit moment wordt er geen gebruik gemaakt van intensief ruimtegebruik. Er zijn wel mogelijkheden beschikbaar om hier gebruik van te maken. Punten Score Gegeven score 0 Zeer slecht 1 Slecht X 2 Onvoldoende 3 Voldoende 4 Goed 5 Uitmuntend

96 P a g i n a Intern zoneren en clusteren bedrijven Op het bedrijventerrein De Punt lopen maar twee wegen. Hierdoor is het moeilijk om bepaalde soorten bedrijven te clusteren. Het bedrijventerrein was in eerste instantie alleen bedoeld voor vliegveld of bloemenveiling gerelateerde bedrijvigheid. Het bedrijventerrein had dus eerst de bedoeling om één cluster te vormen met dezelfde soort bedrijvigheid. Hier is uiteindelijk weinig van terecht gekomen. De milieuhindercategorie is voor het hele bedrijventerrein gelijk, hierin valt dus niet te clusteren (Gemeente- Tynaarlo, Bestemmingsplan bedrijventerreinen Tynaarlo, 2013). Wel zijn de woningen, die er al stonden voor dat het bedrijventerrein gerealiseerd werd, aan de rand van het bedrijventerrein gesitueerd. De bedrijfswoningen van de bloemenveiling zijn later bijgebouwd, maar deze zijn ook aan de rand van het bedrijventerrein gelegen. Conclusie Op bedrijventerrein De Punt wordt niet gedaan aan het intern zoneren en clusteren van bedrijven om hinder met de (woon)omgeving te voorkomen. Dit is echter ook niet nodig aangezien de milieu-hindercategorieën laag zijn en de woningen in de directe omgeving gesitueerd zijn tussen de bedrijven maar aan de rand van het bedrijventerrein. Punten Score Gegeven score 0 Zeer slecht 1 Slecht 2 Onvoldoende 3 Voldoende X 4 Goed 5 Uitmuntend

97 P a g i n a Goede aanpassing en/of aansluiting bij woonomgeving Zoals vermeld is bij 1.4 Natuurkwaliteit is er bij de aanleg van het bedrijventerrein rekening gehouden met een groen voorziening, om het bedrijventerrein heen, om de aansluiting op de woonomgeving te vergroten. Als er met de auto langs het bedrijventerrein gereden wordt, is er een constante groenvoorziening. Dit betreft een grasveld met hoge beplanting en een vijver. De ontsluiting van het bedrijventerrein aan de oost-zijde zorgt wel voor onoverzichtelijke verkeersituaties zoals vermeld in 1.1 Wegenstructuur. De voorziening die gelegen is op het bedrijventerrein betreft alleen een benzinepomp. Als er net naast het bedrijventerrein gekeken wordt is daar ook een (bus)transferium dat gebruikt wordt door bewoners uit de directe omgeving maar ook de werknemers van de gevestigde bedrijven maken hier gebruik van. Conclusie Bij het ontwikkelen van het bedrijventerrein is er rekening gehouden met de overgang tussen de gebouwen en de directe omgeving door een groen strook aan te leggen. De voorzieningen die op/om het bedrijventerrein zijn worden door de hele omgeving gebruikt. Punten Score Gegeven score 0 Zeer slecht 1 Slecht 2 Onvoldoende 3 Voldoende X 4 Goed 5 Uitmuntend

98 P a g i n a Faciliteiten & voorzieningen 2.1. Fiets- en wandelpaden Zoals in Figuur 28: Foto openbare hoofdweg bedrijventerrein De Punt heeft de hoofdweg over het bedrijventerrein heen geen fiets- of wandelpaden. De weg is echter zo rustig dat hier rustig over gefietst of gewandeld kan worden. Figuur 28: Foto openbare hoofdweg bedrijventerrein De Punt Er zijn dus geen fiets- en wandelpaden aanwezig op het bedrijventerrein zelf. Maar om het bedrijventerrein heen zijn meerdere fietspaden aangelegd om naar het bedrijventerrein toe te kunnen fietsen. In Figuur 29: Kaart fietspaden directe omgeving zijn deze fietspaden aangegeven met zwarte lijnen. De fietspaden beschikken niet over een speciaal trottoir voor voetgangers zoals te zien is in Figuur 30: Fietspad om het bedrijventerrein De Punt heen, de voetgangers kunnen uiteraard wel gebruik maken van het fietspad als wandelpad. Figuur 29: Kaart fietspaden directe omgeving (Rijksoverheid, 2015)

99 P a g i n a 98 Figuur 30: Fietspad om het bedrijventerrein De Punt heen Conclusie Op het bedrijventerrein zelf zijn geen fiets- en wandelpaden beschikbaar. Gezien de hoeveelheid verkeer op het bedrijventerrein zelf is dat in eerste instantie ook niet nodig. In de directe omgeving zijn meerdere fietspaden aangelegd om van en naar het bedrijventerrein te gaan, deze kunnen ook als wandelpaden gebruikt worden. Punten Score Gegeven score 0 Zeer slecht 1 Slecht 2 Onvoldoende X 3 Voldoende 4 Goed 5 Uitmuntend

100 P a g i n a Aanwezigheid voorzieningen en faciliteiten Op het bedrijventerrein De Punt zijn weinig voorzieningen en faciliteiten aanwezig. De voorzieningen en faciliteiten die aanwezig zijn, zijn aangegeven in Figuur 31: Voorzieningen en faciliteiten bedrijventerrein De Punt. Op het bedrijventerrein is een onbemand tankstation aanwezig. Tijdens het maken van dit onderzoek is dit tankstation afgebroken en is er een nieuw onbemand tankstation gebouwd. Figuur 31: Voorzieningen en faciliteiten bedrijventerrein De Punt (Rijksoverheid, 2015) Naast het onbemande tankstation heeft het bedrijventerrein een transferium en een bushalte in de directe omgeving. Een andere faciliteit die niet direct in de omgeving ligt, is een viskraam. Deze staat dagelijks op een parkeerterrein direct naast de op- en afrit van de A28 (vanaf het bedrijventerrein zelf is dit net onder de viaduct door). Gezien de grootte van het bedrijventerrein valt er ook niet te verwachten dat er meer voorzieningen en faciliteiten aanwezig zijn. Conclusie Op het bedrijventerrein zelf zijn er weinig voorzieningen, alleen een onbemand tankstation. In de directe omgeving zijn wel openbaar vervoer voorzieningen aanwezig. Als er iets verder gekeken wordt is er ook een viskraam aanwezig. Punten Score Gegeven score 0 Zeer slecht 1 Slecht 2 Onvoldoende 3 Voldoende X 4 Goed 5 Uitmuntend

101 P a g i n a Vervoermanagement Gezien de grootte van het bedrijventerrein is er geen vervoersmanagment nodig op het bedrijventerrein zelf om de werknemers van een openbaar vervoervoorziening naar hun werklocatie te krijgen. Maar zoals in voorgaand punt is benoemd is er wel een bushalte en een transferium aanwezig om de werknemers naar het bedrijventerrein te vervoeren. Figuur 32: Buslijnen naar bedrijventerrein De Punt (Rijksoverheid, 2015) Zoals te zien is in Figuur 32: Buslijnen naar bedrijventerrein De Punt rijden er twee soorten lijnen naar het bedrijventerrein toe, lijn 2 en 50. Hieronder een korte routebeschrijving van deze lijnen waarbij alleen belangrijke bushaltes benoemd worden, zodat er een beeld verkregen wordt hoe de lijnen ongeveer rijden. Lijn 2 Groningen - Station Noord Groningen - Grote markt Groningen Hoofdstation Groningen v. K. Verschuurlaan Groningen Martini ziekenhuis Paterswolde - Centrum Eelde - Centrum Groningen Airport Eelde De Punt - Transferium Lijn 2 rijdt overdag twee keer per uur langs de bushalte en het transferium. s Avonds na uur rijdt de bus nog éénmaal per uur. Dit doet de lijn zowel doordeweeks al in het weekend. Het transferium is het eindpunt van deze lijn, hierna draait de bus om en vertrekt hij weer naar Groningen Station Noord (Qbuzz, Dienstregeling lijn 2, 2015).

Welkom op De Punt. Een inventarisatie van bedrijventerrein De Punt en haar toekomst. Goedegebure FD, Derck

Welkom op De Punt. Een inventarisatie van bedrijventerrein De Punt en haar toekomst. Goedegebure FD, Derck Welkom op De Punt Een inventarisatie van bedrijventerrein De Punt en haar toekomst Goedegebure FD, Derck Welkom op De Punt Student: F.D. Goedegebure Derckgoedegebure@gmail.com Studentnummer: 247702 Scriptie:

Nadere informatie

Wel of niet verouderd?

Wel of niet verouderd? afbeelding plaatsen op dit grijze vlak (of vraag Jolanda/ Edwin om een mooie plaat) tip drawing lines aanzetten (linksonder draw ; grid and guides ; display drawing guides on screen. Over de beoordeling

Nadere informatie

Factsheet bedrijventerrein Spaanse Polder, Gemeente Rotterdam/Schiedam

Factsheet bedrijventerrein Spaanse Polder, Gemeente Rotterdam/Schiedam Factsheet bedrijventerrein Spaanse Polder, Gemeente Rotterdam/Schiedam Factsheet bedrijventerrein Spaanse Polder, Gemeente Rotterdam/Schiedam A. Inleiding Deze factsheet geeft een bondig overzicht van

Nadere informatie

Bedrijventerrein Kapelpolder (Maassluis) Maatschappelijke waarde. Met de Kamer van Koophandel weet je wel beter

Bedrijventerrein Kapelpolder (Maassluis) Maatschappelijke waarde. Met de Kamer van Koophandel weet je wel beter Bedrijventerrein Kapelpolder (Maassluis) Maatschappelijke Met de Kamer van Koophandel weet je wel beter Bedrijventerrein Kapelpolder, gemeente Maassluis A. Inleiding Deze factsheet geeft een bondig overzicht

Nadere informatie

Enquête Revitalisering Bedrijventerrein Overvecht. Rapportage. Uitgevoerd in opdracht van: Gemeente Utrecht

Enquête Revitalisering Bedrijventerrein Overvecht. Rapportage. Uitgevoerd in opdracht van: Gemeente Utrecht Enquête Revitalisering Bedrijventerrein Overvecht Rapportage Uitgevoerd in opdracht van: Gemeente Utrecht Uitgevoerd door: ETIN Adviseurs s-hertogenbosch, mei 2009 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 1 1.1 Populatie

Nadere informatie

Bedrijventerrein De Mient (Capelle a/d IJssel) Maatschappelijke waarde. Met de Kamer van Koophandel weet je wel beter

Bedrijventerrein De Mient (Capelle a/d IJssel) Maatschappelijke waarde. Met de Kamer van Koophandel weet je wel beter Bedrijventerrein De Mient (Capelle a/d IJssel) Maatschappelijke waarde Met de Kamer van Koophandel weet je wel beter Bedrijventerrein De Mient, gemeente Capelle a/d IJssel A. Inleiding Deze factsheet geeft

Nadere informatie

Vraag 6 Hoe groot is de vloeroppervlakte van de bedrijfsruimte die u denkt nodig te hebben voor uw uitbreiding- of verplaatsingsplannen?

Vraag 6 Hoe groot is de vloeroppervlakte van de bedrijfsruimte die u denkt nodig te hebben voor uw uitbreiding- of verplaatsingsplannen? Conclusie Tot 2020 wordt een behoefte naar bedrijventerrein in de gemeente Zijpe geraamd van circa 5 hectare. Dit is ook de oppervlakte die in de planningsopgave in de provinciale structuurvisie is opgenomen.

Nadere informatie

Factsheet bedrijventerrein Stormpolder, Gemeente Krimpen aan de IJssel

Factsheet bedrijventerrein Stormpolder, Gemeente Krimpen aan de IJssel Factsheet bedrijventerrein Stormpolder, Gemeente Krimpen aan de IJssel Factsheet bedrijventerrein Stormpolder, Gemeente Krimpen aan de IJssel A. Inleiding Deze factsheet geeft een bondig overzicht van

Nadere informatie

Factsheet bedrijventerrein Mijlpolder, Gemeente Binnenmaas

Factsheet bedrijventerrein Mijlpolder, Gemeente Binnenmaas Factsheet bedrijventerrein Mijlpolder, Gemeente Binnenmaas Factsheet bedrijventerrein Mijlpolder, Gemeente Binnenmaas A. Inleiding Deze factsheet geeft een bondig overzicht van de maatschappelijke en economische

Nadere informatie

Factsheet bedrijventerrein Pothof, Gemeente Rozenburg

Factsheet bedrijventerrein Pothof, Gemeente Rozenburg Factsheet bedrijventerrein Pothof, Gemeente Rozenburg Factsheet bedrijventerrein Pothof, Gemeente Rozenburg A. Inleiding Deze factsheet geeft een bondig overzicht van de maatschappelijke en economische

Nadere informatie

KLEINSCHALIGE BEDRIJFSRUIMTEN IN MIDDELGROTE STEDEN 24 MEI 2017

KLEINSCHALIGE BEDRIJFSRUIMTEN IN MIDDELGROTE STEDEN 24 MEI 2017 KLEINSCHALIGE BEDRIJFSRUIMTEN IN MIDDELGROTE STEDEN 24 MEI 2017 VERENIGING VOOR MAKELAARS EN TAXATEURS KLEINSCHALIGE BEDRIJFSRUIMTEN IN MIDDELGROTE STEDEN 24 MEI 2017 INLEIDING... 6 1.1 ONDERZOEKSVRAAG

Nadere informatie

Bedrijventerrein Kethelvaart (Schiedam) Maatschappelijke waarde. Met de Kamer van Koophandel weet je wel beter

Bedrijventerrein Kethelvaart (Schiedam) Maatschappelijke waarde. Met de Kamer van Koophandel weet je wel beter Bedrijventerrein Kethelvaart (Schiedam) Maatschappelijke waarde Met de Kamer van Koophandel weet je wel beter Factsheet bedrijventerrein Kethelvaart Gemeente Schiedam 1. FACTSHEET BEDRIJVENTERREIN KETHELVAART,

Nadere informatie

ONDERZOEKSOPDRACHT KCNR SEPTEMBER 2016

ONDERZOEKSOPDRACHT KCNR SEPTEMBER 2016 ONDERZOEKSOPDRACHT KCNR SEPTEMBER 2016 Titel van de opdracht Duurzame Logistieke Hub Groningen Airport Eelde Korte omschrijving van de onderzoeksopdracht De stad Groningen wil vervuilend vrachtverkeer

Nadere informatie

Gemeente Oegstgeest. Onderbouwing Ladder voor duurzame verstedelijking Oude Vaartweg. 11 maart 2015

Gemeente Oegstgeest. Onderbouwing Ladder voor duurzame verstedelijking Oude Vaartweg. 11 maart 2015 Gemeente Oegstgeest Onderbouwing Ladder voor duurzame verstedelijking Oude Vaartweg 11 maart 2015 DATUM 11 maart 2015 TITEL Onderbouwing Ladder voor duurzame verstedelijking Oude Vaartweg OPDRACHTGEVER

Nadere informatie

Samenvatting. De Kvk en IKE hebben de onderzoeksresultaten aangeboden aan het College van B&W van Etten- Leur.

Samenvatting. De Kvk en IKE hebben de onderzoeksresultaten aangeboden aan het College van B&W van Etten- Leur. JJuunni i 22 Uitkomsten Ruimtebehoefteonderzoek Gemeente Etten-Leur Samenvatting De provincie Noord-Brabant en de gemeente Etten-Leur zijn een onderzoek gestart naar de meest geschikte locatie voor een

Nadere informatie

Handreiking Ladder voor duurzame verstedelijking. Samenvatting

Handreiking Ladder voor duurzame verstedelijking. Samenvatting Handreiking Ladder voor duurzame verstedelijking Samenvatting Samenvatting Handreiking bij de ladder voor duurzame verstedelijking Op 1 oktober 2012 is het Besluit ruimtelijke ordening (Bro) gewijzigd,

Nadere informatie

Factsheet bedrijventerrein Kromme Gouwe, Gemeente Gouda

Factsheet bedrijventerrein Kromme Gouwe, Gemeente Gouda Factsheet bedrijventerrein Kromme Gouwe, Gemeente Gouda Factsheet bedrijventerrein Kromme Gouwe, Gemeente Gouda A. Inleiding Deze factsheet geeft een bondig overzicht van de maatschappelijke en economische

Nadere informatie

Voortgangsrapportage Werklocaties

Voortgangsrapportage Werklocaties Voortgangsrapportage Werklocaties Inleiding Het Programma Werklocaties Limburg 2020 legt de herstructureringsopgave en de planningsopgave voor bedrijventerreinen vast tot en met 2020. Na een voorbereiding

Nadere informatie

Factsheet bedrijventerrein Boonsweg, Gemeente Binnenmaas

Factsheet bedrijventerrein Boonsweg, Gemeente Binnenmaas Factsheet bedrijventerrein Boonsweg, Gemeente Binnenmaas Factsheet bedrijventerrein Boonsweg, Gemeente Binnenmaas A. Inleiding Deze factsheet geeft een bondig overzicht van de maatschappelijke en economische

Nadere informatie

Ontwikkelstrategie Lammenschansdriehoek, Gemeente Leiden (februari 2013) Ontwikkelstrategie

Ontwikkelstrategie Lammenschansdriehoek, Gemeente Leiden (februari 2013) Ontwikkelstrategie (februari 2013) Ontwikkelstrategie Lammenschans, Leiden in opdracht van: Gemeente Leiden februari 2013, Amsterdam Kerkstraat 204 1017 GV Amsterdam Postbus 15550 1001 NB Amsterdam Soeters Van Eldonk architecten

Nadere informatie

ECONOMISCHE WAARDE PINNEPOT IS BOVENGEMIDDELD

ECONOMISCHE WAARDE PINNEPOT IS BOVENGEMIDDELD ECONOMISCHE WAARDE PINNEPOT IS BOVENGEMIDDELD Gemiddelde economische waarde, goed perspectief Het economisch effect van Pinnepot is uitgedrukt in een score. Deze score geeft op basis van objectief meetbare

Nadere informatie

v e r s i e 2 0 1 4 Naam gemeente De naam van de gemeente waarin (het grootste deel van) het bedrijventerrein gelegen is.

v e r s i e 2 0 1 4 Naam gemeente De naam van de gemeente waarin (het grootste deel van) het bedrijventerrein gelegen is. D e f i n i t i e l i j s t b e d r i j v e n t e r r e i n e n b i j d e M o n i t o r W e r k l o c a t i e s v a n d e P r o v i n c i e N o o r d - H o l l a n d v e r s i e 2 0 1 4 Bedrijventerrein

Nadere informatie

LIVING LAB GRONINGEN AIRPORT EELDE

LIVING LAB GRONINGEN AIRPORT EELDE LIVING LAB GRONINGEN AIRPORT EELDE Living Lab Groningen Airport Eelde 16.30 16.40 17.00 INLEIDING Philip Broeksma, kwartiermaker LLGAE Sprekers Henk Brink Theun Wijbenga Han de Ruiter Martin Stijnenbosch

Nadere informatie

Werklocaties Leusden. Avond van Leusden 30/01/ 14

Werklocaties Leusden. Avond van Leusden 30/01/ 14 Werklocaties Leusden Avond van Leusden 30/01/ 14 Programma Toelichting opdracht De context De staat van de werklocaties De markt 2 TOELICHTING OPDRACHT 3 Aanleiding onderzoek Visietraject Princenhof Toenemende

Nadere informatie

Het is tijd voor verandering

Het is tijd voor verandering 2011 Het is tijd voor verandering Is er nog toekomst voor de aanloopstraten? Auteur: Tim de Vries In opdracht van: Stad+Straat BV Begeleiders: Titus Meijer Erwin van Leeuwen Vastgoed & Makelaardij Instituut

Nadere informatie

LIVING LAB GRONINGEN AIRPORT EELDE. Philip Broeksma, kwartiermaker

LIVING LAB GRONINGEN AIRPORT EELDE. Philip Broeksma, kwartiermaker LIVING LAB GRONINGEN AIRPORT EELDE Philip Broeksma, kwartiermaker Living Lab Groningen Airport Eelde Onderwijs Overheid Onderzoek Ondernemers Omgeving Gezamenlijk, gelijkwaardig Innovaties, experimenten,

Nadere informatie

Gemeente Oosterhout. Kantorenlocatie Beneluxweg- Zuid

Gemeente Oosterhout. Kantorenlocatie Beneluxweg- Zuid Gemeente Oosterhout Kantorenlocatie Beneluxweg- Zuid Netto oppervlakte: ca. 1.4 hectare Aantal bedrijven: 1 bedrijf Bereikbaarheid (wegen, spoor, water, openbaar vervoer): A27 en openbaar vervoer Type

Nadere informatie

De Toekomst van Bedrijventerreinen. Gusta Renes

De Toekomst van Bedrijventerreinen. Gusta Renes De Toekomst van Bedrijventerreinen Gusta Renes Inleiding Beeldvorming bedrijventerreinen Veel (nieuwe) bedrijventerreinen Veel grond beschikbaar voor uitgifte Weinig samenwerking tussen gemeenten Lage

Nadere informatie

Bedrijventerrein Kerkerak (Sliedrecht) Waardeloos of waardevol? Met de Kamer van Koophandel weet je wel beter

Bedrijventerrein Kerkerak (Sliedrecht) Waardeloos of waardevol? Met de Kamer van Koophandel weet je wel beter Bedrijventerrein Kerkerak (Sliedrecht) Waardeloos of waardevol? Met de Kamer van Koophandel weet je wel beter Factsheet bedrijventerrein Kerkerak, Gemeente Sliedrecht A. Inleiding Deze factsheet geeft

Nadere informatie

Regionale behoefteraming Brainport Industries Campus Eindhoven

Regionale behoefteraming Brainport Industries Campus Eindhoven Regionale behoefteraming Brainport Industries Campus Eindhoven 23 juni 2015 Managementsamenvatting Status: Managementsamenvatting Datum: 23 juni 2015 Een product van: Bureau Stedelijke Planning bv Silodam

Nadere informatie

Bedrijventerrein Nieuw Mathenesse (Schiedam) Maatschappelijke waarde. Met de Kamer van Koophandel weet je wel beter

Bedrijventerrein Nieuw Mathenesse (Schiedam) Maatschappelijke waarde. Met de Kamer van Koophandel weet je wel beter Bedrijventerrein Nieuw Mathenesse (Schiedam) Maatschappelijke waarde Met de Kamer van Koophandel weet je wel beter Factsheet bedrijventerrein Nieuw Mathenesse, Gemeente Schiedam A. Inleiding Deze factsheet

Nadere informatie

Woningbouw Het plan maakt de ontwikkeling van twee woningen aan het Landaspad mogelijk. Tegen deze ontwikkeling hebben wij geen bezwaar.

Woningbouw Het plan maakt de ontwikkeling van twee woningen aan het Landaspad mogelijk. Tegen deze ontwikkeling hebben wij geen bezwaar. Bestaande overcapaciteit aan bedrijventerreinen In de stadsregio Arnhem-Nijmegen bestaat een groot overaanbod aan bedrijventerreinen. Voor de periode 2016-2025 bedraagt dit minstens 150 ha. Van het bestaande

Nadere informatie

Verkoopbrochure kavels Steenspil 14-16, bedrijventerrein Oude Molen te Halsteren 1

Verkoopbrochure kavels Steenspil 14-16, bedrijventerrein Oude Molen te Halsteren 1 Verkoopbrochure kavels Steenspil 14-16, bedrijventerrein Oude Molen te Halsteren 1 Inhoudsopgave 1. Omschrijving registergoed... 3 2. Verkoopprocedure... 5 3. Foto s... 7 BIJLAGEN... 9 Kaart Bergen op

Nadere informatie

Monitor bedrijventerreinen provincie Groningen Afdeling Ruimte & Samenleving, oktober 2014

Monitor bedrijventerreinen provincie Groningen Afdeling Ruimte & Samenleving, oktober 2014 Monitor bedrijventerreinen provincie Groningen 2013 Afdeling Ruimte & Samenleving, oktober 2014 Hoofdstuk 1 Inleiding In deze notitie zijn de belangrijkste conclusies uit de IBIS-inventarisatie 2013 voor

Nadere informatie

Betreft Klant Van Datum Besluit ruimtelijke ordening: Ladder voor duurzame verstedelijking

Betreft Klant Van Datum Besluit ruimtelijke ordening: Ladder voor duurzame verstedelijking MEMO Betreft : Motivering ladder voor duurzame verstedelijking t.b.v. realisatie kinderdagverblijf Klant : J.P.M. Langelaan, Buitenbrinkweg 81, Ermelo Van : J.M. Miellet, Exlan Datum : Oktober 2016 Besluit

Nadere informatie

Brainport Eindhoven/ A2-zone (Brainport Avenue)

Brainport Eindhoven/ A2-zone (Brainport Avenue) Brainport Eindhoven/ A2-zone (Brainport Avenue) Nota Ruimte budget 75 miljoen euro voor Brainport Eindhoven en 6,8 miljoen voor ontwikkeling A2-zone Planoppervlak 3250 hectare (Brainport Eindhoven) Trekker

Nadere informatie

Analyse ontwikkeling van vraag en aanbod logistiek terreinen in de regio Schiphol

Analyse ontwikkeling van vraag en aanbod logistiek terreinen in de regio Schiphol Analyse ontwikkeling van vraag en aanbod logistiek terreinen in de regio Schiphol Hoofdrapport 4 maart 2013 Inhoudsopgave 1. Aanleiding en context pagina 3 3. Geografische afbakening pagina 4 4. Ontwikkeling

Nadere informatie

Achtergrondrapportage

Achtergrondrapportage Achtergrondrapportage behorend bij het essay Het geheim van bedrijventerrein Noordwest Opzet rapportage Historie locatie bedrijventerrein Noordwest Eerdere bestemmingen van het gebied Planontwikkeling

Nadere informatie

Noord-Nederland REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT. Marktstructuur. Vraag. Aanbod

Noord-Nederland REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT. Marktstructuur. Vraag. Aanbod REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT Noord-Nederland Marktstructuur Voorraad kantoorruimte in Noord-Nederland (*1. m²) 46.787 643 973 1.222 Drenthe Friesland Groningen Overig Nederland De drie noordelijke

Nadere informatie

Supermarkten & de ladder voor duurzame verstedelijking. Sascha Stavenuiter Houten, 24 juni 2015

Supermarkten & de ladder voor duurzame verstedelijking. Sascha Stavenuiter Houten, 24 juni 2015 Supermarkten & de ladder voor duurzame verstedelijking Sascha Stavenuiter Houten, 24 juni 2015 Introductie Plaats van de Ladder binnen het wettelijk kader Agenda Ladder duurzame verstedelijking Jurisprudentie

Nadere informatie

downloadbaar document, behorende bij bijlage I

downloadbaar document, behorende bij bijlage I Monitor Uitvoeringsstrategie Plabeka Voortgangsrapportage 2009-2010 downloadbaar document, behorende bij bijlage I Definities monitor B.V. en verschillen met andere bronnen Om een foute interpretatie van

Nadere informatie

Adviesrapport: Krachtige kern Olst. Minor Stedelijke vernieuwing Datum: Klas: MRSVE School: Saxion Hogescholen

Adviesrapport: Krachtige kern Olst. Minor Stedelijke vernieuwing Datum: Klas: MRSVE School: Saxion Hogescholen Minor Stedelijke vernieuwing Datum: Klas: MRSVE School: Saxion Hogescholen 2 COLOFON Opdrachtgever: Ondernemingsvereniging GO-Olst & Plaatselijk Belang Olst Datum: 31 augustus 2015 3 SAMENVATTING In Olst

Nadere informatie

ECONOMISCHE WAARDE PINNEPOT IS BOVENGEMIDDELD

ECONOMISCHE WAARDE PINNEPOT IS BOVENGEMIDDELD ECONOMISCHE WAARDE PINNEPOT IS BOVENGEMIDDELD Bovengemiddelde economische waarde, goed perspectief Het economisch effect van Pinnepot is uitgedrukt in een score. Deze score geeft op basis van objectief

Nadere informatie

ONDERZOEKSOPDRACHT KCNR SEPTEMBER 2016

ONDERZOEKSOPDRACHT KCNR SEPTEMBER 2016 ONDERZOEKSOPDRACHT KCNR SEPTEMBER 2016 Titel van de opdracht Ontwikkeling Logistieke Hub bij Flora Holland Eelde Korte omschrijving van de onderzoeksopdracht In samenwerking met verschillende partners

Nadere informatie

Verkoopbrochure kavel E-13, Steenspil 20-23, bedrijventerrein Oude Molen te Halsteren 1

Verkoopbrochure kavel E-13, Steenspil 20-23, bedrijventerrein Oude Molen te Halsteren 1 Verkoopbrochure kavel E-13, Steenspil 20-23, bedrijventerrein Oude Molen te Halsteren 1 Inhoudsopgave 1. Omschrijving registergoed... 3 2. Verkoopprocedure... 5 3. Foto s... 7 BIJLAGEN... 10 Verkooptekening...

Nadere informatie

Verkoopbrochure kavel D-2, Vang 13, bedrijventerrein Oude Molen te Halsteren 1

Verkoopbrochure kavel D-2, Vang 13, bedrijventerrein Oude Molen te Halsteren 1 Verkoopbrochure kavel D-2, Vang 13, bedrijventerrein Oude Molen te Halsteren 1 Inhoudsopgave 1. Omschrijving registergoed... 3 2. Verkoopprocedure... 5 3. Foto s... 7 BIJLAGEN... 9 VERKOOPTEKENING... 10

Nadere informatie

Factsheet Quick Scan Bedrijfsvastgoed Rekenkamercommissie Almere

Factsheet Quick Scan Bedrijfsvastgoed Rekenkamercommissie Almere Factsheet Quick Scan Bedrijfsvastgoed Rekenkamercommissie Almere Inleiding In Nederland nam de van bedrijfsvastgoed (kantoor-, bedrijfs- en winkelruimte) de laatste jaren toe. De verwachting is dat de

Nadere informatie

REVITALISERING HERONTWIKKELING Noodzakelijk Voor kantoor- en winkelpanden

REVITALISERING HERONTWIKKELING Noodzakelijk Voor kantoor- en winkelpanden REVITALISERING HERONTWIKKELING Noodzakelijk Voor kantoor- en winkelpanden Kader Sinds de crisis van 2008 tot 2016 is er veel veranderd in de vraag naar bedrijfshuisvesting. Met name de kantorenmarkt en

Nadere informatie

Proces locatiekeuze Asielzoekerscentrum gemeente Meppel

Proces locatiekeuze Asielzoekerscentrum gemeente Meppel Proces locatiekeuze Asielzoekerscentrum gemeente Meppel Inleiding Het proces om tot een locatiekeuze voor de vestiging van een asielzoekerscentrum (AZC) te komen is precair. In dit document wordt verder

Nadere informatie

Behoefteraming bedrijventerreinen Zuid-Holland. Stec Groep Hub Ploem Bestuurlijk overleg Midden-Holland 2 oktober 2017

Behoefteraming bedrijventerreinen Zuid-Holland. Stec Groep Hub Ploem Bestuurlijk overleg Midden-Holland 2 oktober 2017 Behoefteraming bedrijventerreinen Zuid-Holland Stec Groep Hub Ploem Bestuurlijk overleg Midden-Holland 2 oktober 2017 Uitgifte blijft achter, aanbod blijft stijgen 1200 1000 800 600 400 200 0 2012 2013

Nadere informatie

Schiedamse aanpak biedt basis voor. goede samenwerking

Schiedamse aanpak biedt basis voor. goede samenwerking Schiedamse aanpak biedt basis voor goede samenwerking 1 2 Schiedamse aanpak biedt basis voor goede samenwerking Medio 2019 moet Nieuw-Mathenesse een modern, gemengd bedrijventerrein zijn waarmee de gemeente

Nadere informatie

Ladder voor duurzame verstedelijking Bestemmingsplan Huis ter Heide West, gemeente Zeist

Ladder voor duurzame verstedelijking Bestemmingsplan Huis ter Heide West, gemeente Zeist Ladder voor duurzame verstedelijking Bestemmingsplan Huis ter Heide West, gemeente Zeist De Ladder voor duurzame verstedelijking is in de Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte (SVIR) geïntroduceerd en

Nadere informatie

1. KWALITATIEVE VRAAG: EEN ONDERSCHEID IN BEELDKWALITEITEN

1. KWALITATIEVE VRAAG: EEN ONDERSCHEID IN BEELDKWALITEITEN BIJLAGE A 1. KWALITATIEVE VRAAG: EEN ONDERSCHEID IN BEELDKWALITEITEN Bedrijventerreinen zijn onder te verdelen op basis van verschijningsvorm De vraag naar bedrijfsruimte is gedifferentieerd is en kan

Nadere informatie

Aanbod bedrijventerreinen

Aanbod bedrijventerreinen Staat van 2014 Aanbod bedrijventerreinen Wat is de index van het uitgeefbare oppervlak (2002 = 100)? Ten opzichte van 2002 is er nog 57% uitgeefbaar terrein over Vergelijking in de tijd (Index uitgeefbaar

Nadere informatie

Verkoopbrochure F-kavels Steenspil, bedrijventerrein Oude Molen te Halsteren 1

Verkoopbrochure F-kavels Steenspil, bedrijventerrein Oude Molen te Halsteren 1 Verkoopbrochure F-kavels Steenspil, bedrijventerrein Oude Molen te Halsteren 1 Inhoudsopgave 1. Omschrijving registergoed... 3 2. Verkoopprocedure... 5 3. Foto s... 7 BIJLAGEN... 10 VERKOOPTEKENING...

Nadere informatie

BOUWKAVEL DE FLAMMERT Bergen

BOUWKAVEL DE FLAMMERT Bergen BOUWKAVEL DE FLAMMERT Bergen TE KOOP VRAAGPRIJS 350.000 k.k. Bouwgrond beschikbaar op het bedrijventerrein "De Flammert in Bergen t.b.v. een bedrijfspand in combinatie met een bedrijfswoning. De bouwkavel

Nadere informatie

Te Huur Kantoorruimte. Otto Hahnweg 25 te Utrecht

Te Huur Kantoorruimte. Otto Hahnweg 25 te Utrecht Te Huur Kantoorruimte Otto Hahnweg 25 te Utrecht Plaats Utrecht. Adres Otto Hahnweg 25. Omschrijving Het betreft hier op een goede zichtlocatie gelegen kantoorruimte, welke is gesitueerd op de eerste en

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Inleiding 3 Toelichting 4 1. MKB 5 2. HMC 6 3. Grote logistiek 7. Bijlagen

Inhoudsopgave. Inleiding 3 Toelichting 4 1. MKB 5 2. HMC 6 3. Grote logistiek 7. Bijlagen 2 Inhoudsopgave Inleiding 3 Toelichting 4 1. MKB 5 2. HMC 6 3. Grote logistiek 7 Bijlagen Inleiding Regio Holland Rijnland is bezig met het opstellen van een regionale bedrijvenstrategie. In het PHO Economie

Nadere informatie

Toepassing van de ladder in Provincie Zuid-Holland

Toepassing van de ladder in Provincie Zuid-Holland Toepassing van de ladder in Provincie Zuid-Holland Seminar, Ladder voor duurzame verstedelijking: lessen uit de praktijk, 10 maart 2015 Willemien Croes Wat is de Ladder voor Provincie Zuid- Holland? Instrument

Nadere informatie

Verkoopbrochure kavel A-10 en A-11, Vang 8, 11 bedrijventerrein Oude Molen te Halsteren

Verkoopbrochure kavel A-10 en A-11, Vang 8, 11 bedrijventerrein Oude Molen te Halsteren 1 Inhoudsopgave 1. Omschrijving registergoed... 3 2. Verkoopprocedure... 5 3. Foto s... 7 BIJLAGEN... 8 VERKOOPTEKENING... 9 VERKOOPTEKENING... 9 KAART BERGEN OP ZOOM... 10 KAART BESTEMMINGSPLAN... 11

Nadere informatie

Drenthe, Friesland en Groningen. Landelijke marktontwikkelingen

Drenthe, Friesland en Groningen. Landelijke marktontwikkelingen Landelijke marktontwikkelingen Na een korte opleving in 2011 viel de opname van bedrijfsruimte in 2012 opnieuw terug. Tegen de verwachting in bleef het aanbod echter redelijk stabiel. Wel wordt een steeds

Nadere informatie

Evaluatie kapsalons aan huis Handhaven of loslaten van het verbod op nieuwe kapsalons aan huis?

Evaluatie kapsalons aan huis Handhaven of loslaten van het verbod op nieuwe kapsalons aan huis? 1 Evaluatie kapsalons aan huis Handhaven of loslaten van het verbod op nieuwe kapsalons aan huis? Dronten, februari 2012 2 1. Inleiding Binnen de gemeente Dronten is sinds 2003 discussie gevoerd over het

Nadere informatie

Bouwkavels De President. Projectinformatie. Spoorlaan/Johan Enschedelaan Hoofddorp. btmakelaars.nl

Bouwkavels De President. Projectinformatie. Spoorlaan/Johan Enschedelaan Hoofddorp. btmakelaars.nl Projectinformatie Bouwkavels De President Spoorlaan/Johan Enschedelaan Hoofddorp btmakelaars.nl BT Makelaars +31 (0) 20 3 166 166 info@btmakelaars.nl Te koop Bouwkavels op bedrijvenpark De President (Fase

Nadere informatie

Bedrijventerreinenboek De Hoeksche Waard

Bedrijventerreinenboek De Hoeksche Waard Bedrijventerreinenboek De Hoeksche Waard Uitgevoerd in opdracht van: Samenwerkingsorgaan Hoeksche Waard Nijmegen, 30 april 2014 Inhoud A B Aanbod in beeld Bedrijventerrein factsheets 1 A Aanbod in beeld

Nadere informatie

Oss beleid rondom uitgifte grond verdient navolging

Oss beleid rondom uitgifte grond verdient navolging Oss beleid rondom uitgifte grond verdient navolging Als eerste gemeente in Nederland koos Oss voor een aangescherpt en vooral samenhangend beleid gericht op de ontwikkeling van nieuwe bedrijventerreinen

Nadere informatie

Kansen voor maakindustrie in verstedelijkt

Kansen voor maakindustrie in verstedelijkt Kansen voor maakindustrie in verstedelijkt PAGINA 26 gebied De gemeente Delft heeft een forse woon- en werkambitie geformuleerd: 15.000 extra woningen en 10.000 extra banen in de periode tot 2040. Beide

Nadere informatie

Resultaten Enquête Campagne verbetering regionale wegen (TNS-NIPO in opdracht van Bouwend Nederland )

Resultaten Enquête Campagne verbetering regionale wegen (TNS-NIPO in opdracht van Bouwend Nederland ) Enquête Campagne verbetering regionale wegen (TNS-NIPO in opdracht van Bouwend Nederland ) Zoetermeer, februari 12 Algemeen Decentrale overheden (provincies, waterschappen en gemeenten) zijn samen verantwoordelijk

Nadere informatie

Verkoopbrochure F-kavels Steenspil, bedrijventerrein Oude Molen te Halsteren 1

Verkoopbrochure F-kavels Steenspil, bedrijventerrein Oude Molen te Halsteren 1 Verkoopbrochure F-kavels Steenspil, bedrijventerrein Oude Molen te Halsteren 1 Inhoudsopgave 1. Omschrijving registergoed... 3 2. Verkoopprocedure... 5 3. Foto s... 7 BIJLAGEN... 10 VERKOOPTEKENING...

Nadere informatie

KOOPSOM 210,00 v.o.n.

KOOPSOM 210,00 v.o.n. Land van Matena ong. te Papendrecht Kavel 4 - ca. 1.997 m² bouwgrond. KOOPSOM 210,00 v.o.n. exclusief BTW. Kenmerken Koopsom 210,-- v.o.n. Opleveringsniveau Vrij van huur en gebruik, bouwrijp, ontdaan

Nadere informatie

Feiten en cijfers Brabantse bedrijventerreinen Toelichting, 11 juli 2017 Provincie Noord-Brabant

Feiten en cijfers Brabantse bedrijventerreinen Toelichting, 11 juli 2017 Provincie Noord-Brabant Feiten en cijfers Brabantse bedrijventerreinen 2017 Toelichting, 11 juli 2017 Provincie Noord-Brabant O 2/33 Feiten en cijfers Brabantse bedrijventerreinen 2017 11 juli 2017 Inhoud Samenvatting 5 1. Inleiding

Nadere informatie

Basisvragenlijst onderzoek MKB-vriendelijkste gemeente van Nederland

Basisvragenlijst onderzoek MKB-vriendelijkste gemeente van Nederland Basisvragenlijst onderzoek MKB-vriendelijkste gemeente van Nederland 2012-2013 1. In welke gemeente is uw onderneming gehuisvest? (bij meerdere vestigingen graag de hoofdvestiging vermelden) 2. Welk rapportcijfer

Nadere informatie

h.ebels(&gemeentelangediik.ni en (in cc.) s.appeiman(d~c~emeenteiangediik.nl

h.ebels(&gemeentelangediik.ni en (in cc.) s.appeiman(d~c~emeenteiangediik.nl gemeente Langedijk Urhahn Urban Design Tav. de heer S. Feenstra Laagte Kadijk 153 1O18ZD AMSTERDAM Datum 17 maart 2015 B P/PEZ/SA Afdeling/team Uw brief/nummer Inlichtingen bi1 Onderwerp Bijiage(r) De

Nadere informatie

Bundeling werken in nationale bundelingsgebieden,

Bundeling werken in nationale bundelingsgebieden, Bundeling werken in nationale bundelingsgebieden, 2000 2008 Indicator 20 mei 2010 U bekijkt op dit moment een archiefversie van deze indicator. De actuele indicatorversie met recentere gegevens kunt u

Nadere informatie

Bedrijventerreinen Noord-Veluwe. Regionale bijeenkomst raadsleden Gerrit Marskamp

Bedrijventerreinen Noord-Veluwe. Regionale bijeenkomst raadsleden Gerrit Marskamp Bedrijventerreinen Noord-Veluwe Regionale bijeenkomst raadsleden 08-02-2017 Gerrit Marskamp Opbouw presentatie De hamvraag/dilemma Wat willen we als gemeenten? Wat hebben we? Wat is het speelveld? Vraag

Nadere informatie

Charloisse Poort. stec groep ECONOMISCHE WAARDE CHARLOISSE POORT IS GEMIDDELD

Charloisse Poort. stec groep ECONOMISCHE WAARDE CHARLOISSE POORT IS GEMIDDELD ECONOMISCHE WAARDE CHARLOISSE POORT IS GEMIDDELD Gemiddelde economische waarde, goed perspectief Het economisch effect van Charloisse Poort is uitgedrukt in een score. Deze score geeft op basis van objectief

Nadere informatie

Bestemmingsplan Bedrijventerrein Oosterhorn (Industrieterrein Delfzijl)

Bestemmingsplan Bedrijventerrein Oosterhorn (Industrieterrein Delfzijl) Bestemmingsplan Bedrijventerrein Oosterhorn (Industrieterrein Delfzijl) Toetsingsadvies over het milieueffectrapport en de aanvullingen wind en geur 16 mei 2017 / projectnummer: 3041 1. Toetsingsadvies

Nadere informatie

Ladder voor duurzame verstedelijking

Ladder voor duurzame verstedelijking Ladder voor duurzame verstedelijking Klik om de modelstijlen te bewerken Tweede niveau Derde niveau Vierde niveau Vijfde niveau Ladder voor duurzame verstedelijking 1. Waar komt het vandaan? 2. Wat is

Nadere informatie

Hengelo, Hart van Zuid

Hengelo, Hart van Zuid Hengelo, Hart van Zuid Nota Ruimte budget 14,5 miljoen euro Planoppervlak 50 hectare Trekker Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer ROC van Twente Internationale potentie

Nadere informatie

Datum : 3 december 2013 Onze referentie : 13.305 / HP Onderwerp : onderbouwing verhuisdynamiek in gemeente Neder-Betuwe

Datum : 3 december 2013 Onze referentie : 13.305 / HP Onderwerp : onderbouwing verhuisdynamiek in gemeente Neder-Betuwe GEM Kesteren Zuid De heer Alkema Datum : 3 december 2013 Onze referentie : 13.305 / HP Onderwerp : onderbouwing verhuisdynamiek in gemeente Neder-Betuwe Geachte heer Alkema, U vroeg ons onderzoek te doen

Nadere informatie

HetGroenZicht. Enschede. Werkt u het liefst in het groen? Bouwkavels Euregioweg Enschede - Bedrijventerrien Euregio III Doet u mee?

HetGroenZicht. Enschede. Werkt u het liefst in het groen? Bouwkavels Euregioweg Enschede - Bedrijventerrien Euregio III Doet u mee? HetGroenZicht WWW.HETGROENZICHT.NL Enschede 'BEDRIJVENTERREIN VAN NU' Werkt u het liefst in het groen? Ve rk o o p b r o c hu r e Bouwkavels Euregioweg Enschede - Bedrijventerrien Euregio III Doet u mee?

Nadere informatie

PROJECTINFORMATIE MIJESTRAAT 35 ROTTERDAM. Koopsom op aanvraag 1 COLLIERS INTERNATIONAL ROTTERDAM

PROJECTINFORMATIE MIJESTRAAT 35 ROTTERDAM. Koopsom op aanvraag 1 COLLIERS INTERNATIONAL ROTTERDAM TE KOOP Logistieke bedrijfsruimte Oppervlakte bedrijfsruimte ca. 5.000 m² Oppervlakte kantoorruimte ca. 300 m² Meerdere laadperrons Parkeren op eigen terrein Koopsom op aanvraag 1 COLLIERS INTERNATIONAL

Nadere informatie

Ruimte voor de Economie van morgen

Ruimte voor de Economie van morgen Algemeen Ruimte voor de Economie van morgen Reactie van het Amsterdamse bedrijfsleven Juli 2017 Het is verheugend dat de gemeente een visie heeft ontwikkeld op de ruimtelijk economische toekomst van stad

Nadere informatie

Tynaarlo. Bron:

Tynaarlo. Bron: Tynaarlo Bron: www.tynaarlobouwt.nl Introductie Tynaarlo is een klein dorp in de gelijknamige Drentse gemeente waarvan o.a. ook Eelde en Zuidlaren deel uitmaken. Er wonen ongeveer 1800 inwoners. In deze

Nadere informatie

Ladder Holland Rijnland. Basisonderbouwing plannen bedrijventerrein. Stec Groep aan Holland Rijnland

Ladder Holland Rijnland. Basisonderbouwing plannen bedrijventerrein. Stec Groep aan Holland Rijnland Ladder Holland Rijnland Basisonderbouwing plannen bedrijventerrein Stec Groep aan Holland Rijnland Peter van Geffen & Bouke Timmen September 2016 Ladder Holland Rijnland: basismotivering plannen bedrijventerrein

Nadere informatie

Nota Samenvatting en beantwoording zienswijzen. Bestemmingsplan Ambachtsschool

Nota Samenvatting en beantwoording zienswijzen. Bestemmingsplan Ambachtsschool Nota Samenvatting en beantwoording zienswijzen Bestemmingsplan Ambachtsschool Gemeente Enschede Programma Stedelijke Ontwikkeling Team Bestemmingsplannen Februari 2016 SAMENVATTING EN BEANTWOORDING ZIENSWIJZEN

Nadere informatie

Werklocaties Leusden. Avond van Leusden 19 juni

Werklocaties Leusden. Avond van Leusden 19 juni Werklocaties Leusden Avond van Leusden 19 juni Aanleiding Toenemende leegstand Nieuwe ontwikkelingen blijven uit Druk vanuit provincie 2 Titel presentatie Centrale onderzoeksvraag Hoe positioneert Leusden

Nadere informatie

Welkom. Informatiebijeenkomst Raad & Staten. 3 december 2013

Welkom. Informatiebijeenkomst Raad & Staten. 3 december 2013 Welkom Informatiebijeenkomst Raad & Staten 3 december 2013 Koningsas Zone rond het spoor, de A28 en NW Kanaal tussen Groningen en Assen Panoramische snelweg en spoor beleving van het landschap essentieel

Nadere informatie

Onderzoeksvoorstel Techniek het jaar rond! Onderzoek naar techniekbevorderende activiteiten in het basisonderwijs van Rivierenland

Onderzoeksvoorstel Techniek het jaar rond! Onderzoek naar techniekbevorderende activiteiten in het basisonderwijs van Rivierenland Onderzoeksvoorstel Techniek het jaar rond! Onderzoek naar techniekbevorderende activiteiten in het basisonderwijs van Rivierenland Kenniscentrum Bèta Techniek Floor Binkhorst Februari 2013 Inhoudsopgave

Nadere informatie

Economische visie. Gemeente Cranendonck

Economische visie. Gemeente Cranendonck Economische visie Gemeente Cranendonck Economische visie voor en door ondernemers Om in de toekomst de kansen en mogelijkheden op economisch gebied optimaal kunnen benutten, is een gezamenlijke koers en

Nadere informatie

Dintelmond: voorbereid op de toekomst

Dintelmond: voorbereid op de toekomst Dintelmond: voorbereid op de toekomst Gemeente Moerdijk Stec Groep, 27 november 2013 Evert-Jan de Kort & Erik Jan van Dijk programma 7.15 uur: ontvangst met koffie en broodjes 7.30 uur: opening/welkomstwoord

Nadere informatie

ARTIKEL LID 2 BRO: LADDER VOOR DUURZAME VERSTEDELIJKING

ARTIKEL LID 2 BRO: LADDER VOOR DUURZAME VERSTEDELIJKING ANNEKE FRANKEN & HANS KOOLEN GIJS HEUTINK ADVOCATEN ARTIKEL 3.1.6 LID 2 BRO: LADDER VOOR DUURZAME VERSTEDELIJKING www.gijsheutinkadvocaten.nl Inhoudsopgave Achtergrond Ladder Toepassingsbereik Ladder Ruimtelijke

Nadere informatie

Onderzoek Bedrijvenpanel: Ondernemersklimaat

Onderzoek Bedrijvenpanel: Ondernemersklimaat Versie definitief Datum 19 november 2009 1 (17) Onderzoek Bedrijvenpanel: Ondernemersklimaat Auteur Tineke Brouwers Het tweede onderzoek Op 12 oktober 2009 kregen alle leden van het Bedrijvenpanel van

Nadere informatie

MEOB. Inleiding. Factsheet. MEOB in beeld

MEOB. Inleiding. Factsheet. MEOB in beeld Inleiding in beeld (gemeente Oegstgeest) is een van de terreinen die in kader van de regionale bedrijventerreinenstrategie Holland-Rijnland op de rol staan voor een pilot herstructurering. In deze sheet

Nadere informatie

Reconnecting Rotterdam Port Samenvatting

Reconnecting Rotterdam Port Samenvatting Reconnecting Rotterdam Port Samenvatting Aart de Koning, april 2010 De aanleiding: de concurrentiepositie van de haven van Rotterdam staat onder druk De haven van Rotterdam is altijd sterk verankerd geweest

Nadere informatie

Bedrijventerrein Vijfsluizen (Schiedam) Maatschappelijke waarde. Met de Kamer van Koophandel weet je wel beter

Bedrijventerrein Vijfsluizen (Schiedam) Maatschappelijke waarde. Met de Kamer van Koophandel weet je wel beter Bedrijventerrein Vijfsluizen (Schiedam) Maatschappelijke waarde Met de Kamer van Koophandel weet je wel beter Factsheet bedrijventerrein Vijfsluizen Gemeente Schiedam FACTSHEET BEDRIJVENTERREIN VIJFSLUIZEN,

Nadere informatie

Schieoevers Maakt de toekomst. Ontwikkelingsscenario s met focus op synergie

Schieoevers Maakt de toekomst. Ontwikkelingsscenario s met focus op synergie Schieoevers Maakt de toekomst Ontwikkelingsscenario s met focus op synergie S C H I E O E V E R S M A A K T D E T O E K O M S T Delft nog aantrekkelijker maken, létterlijk maken. Ruimte zien, kansen creëren

Nadere informatie

Bedrijfsruimtemarkt oost-nederland Overijssel en Gelderland

Bedrijfsruimtemarkt oost-nederland Overijssel en Gelderland Landelijke marktontwikkelingen Na een korte opleving in 2011 viel de opname van bedrijfsruimte in 2012 opnieuw terug. Tegen de verwachting in bleef het aanbod echter redelijk stabiel. Wel wordt een steeds

Nadere informatie

Reactienota zienswijzen. Ontwerp Bestemmingsplan Ammerzoden Noord mei 2017

Reactienota zienswijzen. Ontwerp Bestemmingsplan Ammerzoden Noord mei 2017 Reactienota zienswijzen Ontwerp Bestemmingsplan Ammerzoden Noord 2016 11 mei 2017 1. INLEIDING Voor het gebied Ammerzoden Noord, 2 e fase is een woningbouwplan in voorbereiding. In het woningbouwplan worden

Nadere informatie

Werklocaties. Nota Kantoren Rotterdam samengevat. 19 juni 2019

Werklocaties. Nota Kantoren Rotterdam samengevat. 19 juni 2019 Werklocaties Nota Kantoren Rotterdam samengevat 19 juni 2019 2 Ruimtelijkeconomisch beleid voor kantoren in Rotterdam Voor een aantrekkelijke, economisch sterke stad is er evenwicht nodig tussen zowel

Nadere informatie

Economische monitor. Voorne PutteN 5 GEMEENTEN. 4 e editie. Opzet en inhoud

Economische monitor. Voorne PutteN 5 GEMEENTEN. 4 e editie. Opzet en inhoud 4 e editie Economische monitor Voorne PutteN Opzet en inhoud In 2010 verscheen de eerste editie van de Economische Monitor Voorne-Putten, een gezamenlijk initiatief van de vijf gemeenten Bernisse, Brielle,

Nadere informatie