Wat gaan we doen, mees?

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Wat gaan we doen, mees?"

Transcriptie

1 Wat gaan we doen, mees? Onderzoek alles... en maak er een grafiek van Wouter Sluitman Heb het lef en doe af en toe het rekenboek aan de kant. De rekenavonturen die zich dan in de klas kunnen gaan afspelen, doen menig leraar watertanden. Wouter Sluitman waagde de sprong en laat de lezers van Willem Bartjens meegenieten. Groep 7, rekenen, les 33. Maar meester, waar staan de dagen dan? Ik schrik van deze vraag, want de grafiek blinkt mijns inziens uit in duidelijkheid. Wie kan Manon even helpen? Enkele voorzichtige vingers. Sven krijgt de beurt: Onderaan? Waarom denk je dat? Nou volgens mij staan daar de dagen. De meeste kinderen kijken stomverbaasd, terwijl in grote letters op de x- as MA DI WO DO VR staat geschreven. Hoe is het mogelijk dat mijn kinderen, die toch vrijwel allemaal op de rekentoetsen van het Leerlingvolgsysteem gemiddeld of bovengemiddeld scoren, niet in staat zijn de grafiek in één oogopslag te lezen? Ik vraag de klas: Waar dienen grafieken eigenlijk voor? Om te rekenen. Leg je antwoord eens uit. Nou, anders heb je niets te rekenen. Eindelijk zegt Lucas: Volgens mij maken grafieken duidelijk wat je hebt onderzocht. AHAA! HET MAAKT IETS DUIDELIJK! Overdreven enthousiast huppel ik nu door de klas. HET MAAKT DUIDELIJK WAT JE HEBT ONDERZOCHT. JA, JAA! De kinderen knikken. We zijn het eens. Nou, dat kunnen wij ook! Boeken weg! Boeken weg? Ja, gooi ze maar weg... eh... doe ze maar in je la. Hun stralende gezichten verraden dat ze veel verwachten van wat er nu komen gaat. Tara, wil jij even samen met Norah wat vellen karton pakken. Gooi je boeken maar weg, we gaan onderzoek doen En Bram, wil jij even wat gekleurd papier pakken. Ja, pak maar van elke kleur een stapel. Wat gaan we doen, mees? Onderzoek doen Dit is zo n beetje de inleiding van de rekenles die ik wil beschrijven. Graag zou ik hierbij willen vermelden dat het een willekeurig en representatief voorbeeld van mijn rekenonderwijs betreft. Ik ben immers een groot voorstander van realistisch en aanschouwelijk onderwijs. Maar de eerlijkheid gebiedt mij te zeggen dat ik helaas, in de afgelopen maanden het gevecht tegen het routinematig volgen van de methode dikwijls verloren heb. Te vaak heb ik de kinderen op de leerstof afgestemd in plaats van andersom. Vandaag echter beschrijf ik een moment van glorie. Een fijne, betekenisvolle rekenles die mijns inziens de moeite van het bekijken waard is! Jullie gaan in groepjes een onderzoek doen en de resultaten van het onderzoek verwerken jullie in een grafiek zodat precies duidelijk wordt wat de uitkomst van jullie onderzoek is. Natuurlijk zijn er kinderen die allerlei vragen hebben, maar daar schenk ik deze keer bewust weinig aandacht aan. Het moet een onderzoek zijn dat je in de klas kan uitvoeren. Wie heeft er al een idee? Lucas komt over de brug: Ik zou wel willen onderzoeken welke schoenmaat iedereen heeft. En hoe zou je dan de grafiek maken? Nou, gewoon. Mijn gestrekte arm met krijtje in de hand nodigt Lucas uit om naar het bord te komen. Zijn voorbeeld werkt verhelderend en ik proef dat een verdere toelichting mijnerzijds meer kwaad dan goed zal doen. Eén ding wil ik nog even zeggen: niemand is verplicht om mee te doen aan het onderzoek. Als je bijvoorbeeld liever niet wilt vertellen wat je schoenmaat is, dan mag je dat gewoon voor je houden en dan mogen de onderzoekers hier niet om zeuren. In het echt gebeurt het trouwens ook dat mensen weigeren om mee te doen aan een onderzoek. Ik ben blij dat niemand opmerkt dat in het echt de onderzoekers wel zeuren als je niet mee wilt werken. Aan de slag Snel maak ik groepjes van drie of vier kinderen. Elk groepje telt tenminste één goede rekenaar. Als ze aan het werk zijn valt me op dat het lang niet altijd de goede rekenaar is, die de leiding neemt. Hier en daar geeft de verdeling op de assen aanleiding tot discussie. Hoe verdeel je 31 kinderen mooi over 58 centimeter? Hoe dik moeten de staven zijn? Hoe hoog wordt eigenlijk de hoogste staaf? De jonge onderzoekers gaan aan de slag: Wat is jouw lievelingseten? Wat 2000/2001 jrg. 20 nr. 4 willem bartjens 13

2 Frank Roosendaal wil je later worden? Wat is je lievelingsspel? Bij sommige onderzoeken word ik ook betrokken. Hoe lang bent u meester?... Wauw, 1 meter 82 dan wordt de grafiek lekker hoog! Ik zie een groep waar ze de gegevens direct in de grafiek verwerken. Trots wordt mij de taakverdeling uitgelegd. We hebben eerst samen de grafiek bedacht en nu stellen Fiorella en Michiel de vragen en wij tekenen alles gelijk in de grafiek, met potlood nog. Straks gaan we samen de stroken knippen. Gelukkig weet ik het advies begin pas aan de grafiek als je alle gegevens hebt, voor mij te houden. Laat ze dat maar zelf ontdekken! De kinderen zijn zeer enthousiast. Bedenk een vraag voor de klas Ik leg de leerlingen uit dat ze straks hun onderzoek moeten presenteren en daarbij een klassenvraag moeten stellen. Dat is een vraag aan de klas waarvan het antwoord uit de grafiek kan worden gehaald. Het werk wordt hervat en twintig minuten later hangen de grafieken op het 1 bord en zitten de kinderen in de kring. Het eerste groepje heeft onderzocht hoeveel glitters iedereen in de klas heeft: Nou, en we zijn erachter gekomen dat er twee kinderen zijn die vijftien glitters hebben. En onze vraag is: Hoeveel kinderen hebben nul glitters? Tijdens de nabespreking zijn de kinderen zeer betrokken. Hoe kan het ook anders? Meester, wat moet je doen als je klaar bent? Deze (toch te verwachten) vraag overvalt mij een beetje. Eh... dan eh... Nou, dan ga je met je groepje de presentatie voorbereiden. Welke presentatie? 14 willem bartjens jrg. 20 nr /2001

3 De grafieken gaan over hen zelf! De motivatie om een vraag van een klasgenoot te beantwoorden is groot. Er komt veel ter sprake. De problemen die de presenterende groepjes hebben ondervonden zijn dikwijls voor iedereen herkenbaar. Ja, dat hadden wij ook! Zeker het aspect ruimtegebrek op de horizontale as blijkt een gemeenschappelijk probleem te zijn geweest. En de oplossingen waren zeer divers. Van het overdoen door de schoenmaten-groep tot het beperken van de groep ondervraagden door de lengte-groep tot het simpelweg aanplakken van een extra stuk karton door de Glitter-groep. (Je ziet er niets van!) De grafiek die aangeeft hoeveel jongens en meisjes er in de groepen 6 t/m 8 zitten, wordt gretig door de klas geanalyseerd. Alles wat de kinderen uit deze grafiek kunnen opmaken komt op tafel, vaak gevolgd door een uitleg voor degenen die het niet begrijpen. Onze klas heeft de meeste kinderen! Groep 8a heeft de minste kinderen! In bijna iedere klas zitten meer jongens dan meisjes. Het verschil tussen het aantal jongens en meisje is het grootst in 6a, enz. Ik doe niet mee en ben apetrots! Tijd voor de volgende presentatie. Er komt veel aan de orde De beroepen-groep begint zijn presentatie met zelfkritiek: Nou, wij hebben de staven niet goed gemaakt want de staaf met 3 is niet anderhalf keer zo groot als de staaf met 2. En wij hebben de verticale verdeling veel te groot gemaakt. Hij is wel veertig en hij hoeft maar dertien te zijn, maar dat komt omdat we eerst de grafiek getekend hadden, terwijl we beter hadden kunnen wachten totdat we precies wisten hoe hoog hij moest zijn. Onze vraag aan de klas is: Heeft de meester wel of niet meegedaan aan dit onderzoek?! Het zijn niet de goede rekenaars die de leiding nemen Drie paar pretoogjes kijken nu de klas rond. Ronald krijgt de beurt: Ja, want bij elkaar hebben jullie 32 personen ondervraagd en er zitten maar 31 kinderen in deze klas. Ja, dat klopt! Ik vraag Ronald hoe hij weet dat er 32 personen zijn ondervraagd. Voordat hij ook maar kans ziet zijn lippen te bewegen, rolt het antwoord al op z n kwik-kwek-en-kwaks uit de monden van het drietal. Gewoon alle staven optellen! Dan weet je het. Zichtbaar nagenietend van het zojuist gegeven antwoord, gaat het drietal tevreden zitten. Het aardige is dat bij elke bespreking wel iets nieuws ter sprake komt. Zo verklaren de jongens van de toetsgroep (die van mij op willekeurige volgorde het aantal fouten van een rekentoets hadden gekregen) hoe zij het gemiddelde hebben uitgerekend. Vervolgens vertellen de kinderen van de lekkerste-eten-groep dat ze eerst een enquête hebben gehouden en daarna pas hebben bepaald welke gerechten er in de grafiek zouden voorkomen. Bij hen hoefden de kinderen niet uit een aantal keuzemogelijkheden te kiezen. Wanneer duurt een les te lang? Hoewel de presentaties vlot verlopen, ben ik blij als het laatste groepje aan de klas vraagt of er nog vragen zijn. Juist op het moment dat ik mijzelf voorlieg dat deze rekenles van ruim anderhalf uur eigenlijk voor niemand te lang heeft geduurd en ik deze laatste groep vriendelijk wil bedanken voor zijn bijdrage, barst er een discussie los. In de grafiek van de lengte-groep begint de verticale as namelijk niet bij 0, zoals bij de andere groepen, maar bij 1,35 m! De vraag is: Mag dat eigenlijk wel? De argumenten voor en Jasper Oostlander 2000/2001 jrg. 20 nr. 4 willem bartjens 15

4 tegen worden tegen elkaar afgewogen. Uiteindelijk vinden de meeste kinderen dat de grafiek een goed beeld geeft van wat er is onderzocht en dat het dus wel mag. Toch willen ze nog van mij horen hoe het officieel moet. Nu doet zich de vreemde situatie voor dat ík wil stoppen met de rekenles en dat de kínderen willen doorgaan. Aan hun gezichten te zien zullen ze geen genoegen nemen met een ontwijkend antwoord. Ze willen harde feiten. Voor het eerst in mijn onderwijsloopbaan begin ik tégen mijn zin uit te wijden over een rekenonderwerp. Volgens mij worden er door mensen die grafieken maken verschillende oplossingen gebruikt. Of ze beginnen gewoon in de oorsprong... Oorsprong?? Eh... (Ik wijs op de oorsprong in een grafiek) De plek waar de twee assen bij elkaar komen wordt oorsprong genoemd. Of ze beginnen daar gewoon met het getal waarmee ze willen beginnen en laten dat verder zo. Zoals jullie dat hebben gedaan. Of ze beginnen met het getal waarmee ze willen beginnen (in jullie geval was dat 1,35 m) maar doen dan iets met die as. Maar jongens dat is stof voor het voortgezet onderwijs! Nee, vertel nou. Wat doen ze dan met die as, meester? (Zachtjes nu:) Ze halen een stuk van de as weg en vullen die lege plek vervolgens met een soort z- teken in. Ze geven hiermee aan: Ik laat niet alles zien want alleen de bovenkant is interessant. Plechtig (maar mij er terdege Heeft de meester wel of niet meegedaan aan dit onderzoek? van bewust dat de tijdsduur van deze rekenles nu echt de spuigaten uitloopt) teken ik in een van de grafieken het omgekeerde z-teken in de y-as. Kijk, zo. Maar dit mag je meteen weer vergeten, hoor! (Als ze iets niet zullen vergeten...) Het vervolg Een paar dagen later kreeg de grafiekenles een staartje. Jongens en meisje, zoals jullie weten zijn de finales van het dam- schaaktoernooi gespeeld en hebben wij een trotse winnaar in ons midden! gejuich Nu is vrijdagmiddag de prijsuitreiking en... voor de rest van de middag is er een spelletjescircuit! harder gejuich. Ik leg uit dat er zeven activiteiten zijn: simultaan dammen, simultaan schaken, dominobaan bouwen, computeren, sjoelen, spelletjes doen en tafeltennissen. Van die zeven activiteiten mogen zij hun eerste, tweede en derde keus bij mij opgeven. Marie-Louise mag als eerste haar bestelling doorgeven. Haar eerste keus is simultaan dammen, haar tweede keus: dominobaan bouwen en haar derde keus: computeren. Dan volgt Peter. Eerste keus: computeren; tweede keus: simultaan dammen; derde keus: spelletjes doen. Op het moment dat ik Richard vraag wat zijn voorkeuren zijn, hoor ik links van mij een opgetogen Bram roepen: Hé mees, daar kunnen we straks ook Jasper Oostlander 16 willem bartjens jrg. 20 nr /2001

5 2 Stel je voor, je bent een fabrikant die computerspelletjes maakt. En je probeert de eigenaren van speelgoedwinkels ervan te overtuigen dat ze vooral computerspelletjes moeten inkopen omdat kinderen vooral dáár zo dol op zijn. Welke grafiek zou je de winkeliers dan laten zien? De kinderen kwamen er op dat ze dan de grafiek die alleen aangeeft wat de eerste keuze van de kinderen was, zouden gebruiken. En stel je nu eens voor dat je een fabrikant bent die dominosteentjes maakt. Welke grafiek zou je dan het liefst aan de verkopers van speelgoed laten zien? Nu kozen de kinderen unaniem voor de grafiek die alleen alle keuzes bij elkaar aangeeft. Björn merkte op dat het onderdeel spelletjes best populair lijkt in de ene grafiek terwijl hij in de eerstekeuze-grafiek niet eens voorkomt! Daar waren de kinderen even stil van... een grafiek van maken! Direct krijgt hij bijval van zijn klasgenoten. Ja, dat kan! Gaan we dat doen, mees? Ook door míjn lijf gaat een vreugdeschok. Het schiet door mijn hoofd dat het vergelijken van verschillende grafieken die gebaseerd zijn op dezelfde gegevens heel leerzaam kan zijn en dat het bovendien naadloos aansluit op de vorige grafiekenles. Het kost me moeite om mijzelf in toom te houden en de situatie maximaal uit te buiten. Ja, maar hoe willen jullie dat dan doen? Nou gewoon, u moet straks die lijst kopiëren. Oja, zo krijgt iedereen de gegevens. Maar het is zoveel informatie. Is het wel mogelijk om daar een grafiek van te maken? Diverse kinderen proberen mij ervan te overtuigen dat die gegevens toch echt wel in een grafiek te verwerken zijn. Omdat iedereen door elkaar praat, is er voor mij geen touw aan vast te knopen. Hoeft ook niet, de boodschap was overgekomen. De kinderen gingen hard aan het werk. Sommige gezamenlijk, anderen alleen. Degenen die moeite hadden met het maken van de grafiek vroegen mij of een klasgenoot te hulp. Met tips als: Kijk anders alleen naar de eerste keuze of Kijk anders alleen naar hoeveel keer iets gekozen is wisten ook kinderen die doorgaans moeite met rekenen hebben, een grafiek te maken. Sterke rekenaars daagde ik uit om alle gegevens in één grafiek te stoppen. In afbeelding 2 is te zien dat sommige kinderen dat inderdaad voor elkaar kregen. Alleen kwamen de makers van dit voorbeeld in de problemen toen ze nul keer gekozen moesten weergeven. Zij hadden per abuis de verticale as bij 1 laten beginnen. De nabespreking De nabespreking was mijns inziens om van te smullen! De kinderen hadden bewondering voor elkaars werk en ontdekten dat grafieken gebruikt kunnen worden om mensen te misleiden. Ik legde hen de volgende vraag voor: Hé mees, daar kunnen we ook een grafiek van maken! Zo kwam de tweede grafiekenles in stilte ten einde. Al met al is er tijdens de twee rekenlessen veel ter sprake gekomen en ik heb weer bevestigd gekregen wat ik al dondersgoed wist. Namelijk, dat kinderen veel van elkaar leren als ze daar maar de kans voor krijgen. Ik heb ervaren dat kinderen enorm betrokken en vindingrijk zijn als ze een reëel probleem voorgeschoteld krijgen. Ik ontdekte dat er eigenlijk vanzelf nieuwe rekenuitdagingen ontstaan met mogelijkheden tot differentiatie als die maar als zodanig (h)erkend worden. Ik heb weer eens ondervonden dat het beslist de moeite waard is om de rekenmethode wat vaker aan de kant te gooien. Om mijn mening kracht bij te zetten zou ik nu eigenlijk willen vertellen dat ik de kinderen nogmaals les 33 heb voorgeschoteld en dat ze die allemaal zonder fouten wisten op te lossen. Helaas! De waarheid is dat ik inmiddels bij les 46 ben terwijl ik bij les 52 had moeten zijn. Ik loop dus achter en vind dat ik geen tijd heb voor les 33. Want ja, volgens de methode... De auteur van dit artikel is leerkracht van groep 7 van de Willem- Alexanderschool te Amstelveen. 2000/2001 jrg. 20 nr. 4 willem bartjens 17

3 Hoogbegaafdheid op school

3 Hoogbegaafdheid op school 3 Hoogbegaafdheid op school Ik laat op school zien wat ik kan ja soms nee Ik vind de lessen op school interessant meestal soms nooit Veel hoogbegaafde kinderen laten niet altijd zien wat ze kunnen. Dit

Nadere informatie

Benodigdheden: A. Inleiding: kringgesprek 15 minuten.

Benodigdheden: A. Inleiding: kringgesprek 15 minuten. Handleiding Groep Les Thema Wat zie je en wat vind je ervan? Weet wat je ziet Welkom bij de eerste les van het Nationaal Media paspoort voor uw groep! De kinderen (en u als leerkracht) worden zich in deze

Nadere informatie

Tijdens de lessen loop ik rond en probeer ik de leerlingen te helpen, vragen te beantwoorden, tips te geven en de leerlingen wat te leren.

Tijdens de lessen loop ik rond en probeer ik de leerlingen te helpen, vragen te beantwoorden, tips te geven en de leerlingen wat te leren. Fase 1 Reflectie week 1 Wat gedaan De eerste week meteen alleen voor een nieuwe klas en een nieuwe les opstarten. Hoe zullen de leerlingen reageren? Hoe hoog is het niveau? Hoe is de werkhouding? Zijn

Nadere informatie

Grafieken. 10-13 jaar. Rekenles over het maken van grafieken. Rekenen. 60 minuten. Weerstation, data, grafieken

Grafieken. 10-13 jaar. Rekenles over het maken van grafieken. Rekenen. 60 minuten. Weerstation, data, grafieken Grafieken Rekenles over het maken van grafieken 10-13 jaar Rekenen Weerstation, data, grafieken 60 minuten Op het digitale schoolbord bekijkt de leerkracht met de klas verschillende grafieken over het

Nadere informatie

LESBRIEF POEZIE OVER DE POST. Beste leerkracht,

LESBRIEF POEZIE OVER DE POST. Beste leerkracht, LESBRIEF POEZIE OVER DE POST Beste leerkracht, In deze lesbrief staan de lesopbouw, tips en aanvullende informatie om met de woorden die per post zijn opgestuurd aan de slag te gaan met de leerlingen.

Nadere informatie

Maak van je kind een maker!

Maak van je kind een maker! Maak van je kind een maker! En word er zelf ook één. Zes regels waarmee dat waarschijnlijk best wel lukt. 1 Welkom In dit boekje vertellen we over maken. Het is speciaal gemaakt voor ouders die samen met

Nadere informatie

Samen rekenen... alleen!

Samen rekenen... alleen! veel Inside 2-99 Samen rekenen... leuker dan alleen! Rekenen met een tutor: wat wil je nog meer? Agnes Vosse Dit artikel is eerder gepubliceerd in Willem Bartjens, jaargang 17, januari 1998 1. Inleiding

Nadere informatie

Het Land van Oct. Marte Koning Frans Ballering. Vierkant voor Wiskunde Wiskundeclubs

Het Land van Oct. Marte Koning Frans Ballering. Vierkant voor Wiskunde Wiskundeclubs Het Land van Oct Marte Koning Frans Ballering Vierkant voor Wiskunde Wiskundeclubs Hoofdstuk 1 Inleiding Hoi, ik ben de Vertellende Teller, en die naam heb ik gekregen na mijn meest bekende reis, de reis

Nadere informatie

Hiervoor zet ik me in! in klas

Hiervoor zet ik me in! in klas Hiervoor zet ik me in! in klas Ik ben voorzichtig met de spullen van een ander. Ik kom altijd op tijd op school. In de klas praat ik zachtjes met andere leerlingen. Ik behandel anderen zoals ik zelf behandeld

Nadere informatie

Een overtuigende tekst schrijven

Een overtuigende tekst schrijven Een overtuigende tekst schrijven Taalhandeling: Betogen Betogen ervaarles Schrijftaak: Je mening geven over een andere manier van herdenken op school instructieles oefenlesles Lesdoel: Leerlingen kennen

Nadere informatie

Opzet onderwijsexperiment

Opzet onderwijsexperiment Opzet onderwijsexperiment Huub de Beer Eindhoven, 27 maart 2011 Inhoudsopgave 1 Introductie 1 2 Smal longdrink glas 3 2.1 Maak een maatbeker....................... 3 2.2 Lees de grafiek..........................

Nadere informatie

Drents Museum. Wat als de stoel van meneer Rietveld kon praten? Groep 3 Les 4 De opdracht...

Drents Museum. Wat als de stoel van meneer Rietveld kon praten? Groep 3 Les 4 De opdracht... Drents Museum Wat als de stoel van meneer Rietveld kon praten? Groep 3 Les 4 De opdracht... Les 4 De opdracht... Drents Museum Groep 3 Duur: naar eigen inzicht (evt. te verdelen over meerdere lessen) Lesvoorbereiding

Nadere informatie

en zelfbeeld Lichamelijke ontwikkeling Lesdoelen: Werkvormen: Benodigdheden: Kinderboeken: Les 1: Wie ben ik Lesoverzicht

en zelfbeeld Lichamelijke ontwikkeling Lesdoelen: Werkvormen: Benodigdheden: Kinderboeken: Les 1: Wie ben ik Lesoverzicht I Lichamelijke ontwikkeling en zelfbeeld Les 1: Wie ben ik Lesoverzicht Lesdoelen: Kinderen worden zich meer bewust van eigen talenten en eigenschappen en ontwikkelen een positief zelfbeeld. Kinderen kunnen

Nadere informatie

Chique woorden Weet jij wat deze woorden betekenen? Vraag om de beurt de betekenis van een chique woord aan elkaar.

Chique woorden Weet jij wat deze woorden betekenen? Vraag om de beurt de betekenis van een chique woord aan elkaar. LES 8: Spijsvertering (2) Chique woorden Weet jij wat deze woorden betekenen? Vraag om de beurt de betekenis van een chique woord aan elkaar. Defecatie - Poepen Borborygmus - Knorrende maag Monosodiumglutamaat

Nadere informatie

STEENSOEP OMA VERTELT EEN VERHAAL

STEENSOEP OMA VERTELT EEN VERHAAL Hotel Hallo - Thema 6 Hallo opdrachten STEENSOEP 1. Knip de strip. Strip Knip de strip los langs de stippellijntjes. Leg de stukken omgekeerd en door elkaar heen op tafel. Draai de stukken weer om en leg

Nadere informatie

De vragen sluiten aan bij de belevingswereld van de leerlingen en zijn onderverdeeld in de volgende vijftien categorieën:

De vragen sluiten aan bij de belevingswereld van de leerlingen en zijn onderverdeeld in de volgende vijftien categorieën: > Categorieën De vragen sluiten aan bij de belevingswereld van de leerlingen en zijn onderverdeeld in de volgende vijftien categorieën: 1 > Poten, vleugels, vinnen 2 > Leren en werken 3 > Aarde, water,

Nadere informatie

De pietenschool. speluitleg

De pietenschool. speluitleg De pietenschool speluitleg Speel de pietenspelletjes, doe de oefeningen en word een echte hulppiet! De Pietenschool is een leuk en gezellig spel voor de Sinterklaastijd. Het spel kan op verschillende manieren

Nadere informatie

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering.

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. Bij SNAP leren we ouders en kinderen vaardigheden om problemen op te lossen en meer zelfcontrole te ontwikkelen. Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. SNAP (STOP

Nadere informatie

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S 2 Ik en autisme In het vorige hoofdstuk is verteld over sterke kanten die mensen met autisme vaak hebben. In dit hoofdstuk vertellen we over autisme in het algemeen. We beginnen met een stelling. In de

Nadere informatie

- ontdekken dat stilte en rust helpen om een gepaste uitdrukking te vinden voor gevoelens.

- ontdekken dat stilte en rust helpen om een gepaste uitdrukking te vinden voor gevoelens. Tuin van Heden 1 Werken met kunst in de paasperiode Opmerking vooraf: Voor de uitwerking van deze lessen hebben we doelen gehaald uit verschillende thema s van de betreffende graad. Na elk doel verwijzen

Nadere informatie

leer-actief werkboek Naam: www.leer-actief.nl 1

leer-actief werkboek Naam: www.leer-actief.nl 1 leer-actief werkboek Naam: www.leer-actief.nl 1 actief leren WWW.leer-actief.nl Dit is Wybo. Wybo was vroeger een heel gewoon jongetje, maar hij was wel erg lui. En dat...werd zijn redding. Hij had nooit

Nadere informatie

LESBRIEF. Grote Anna leert lezen en rekenen. Digibordles lezen : Digibordles rekenen : Wij maken kinderdromen waar www.clavisbooks.

LESBRIEF. Grote Anna leert lezen en rekenen. Digibordles lezen : Digibordles rekenen : Wij maken kinderdromen waar www.clavisbooks. Samenvatting: Grote Anna heeft een bijzondere dag vandaag! Ze gaat voor het eerst naar de grote school. Anna heeft er veel zin in. Ze heeft zelfs een nieuwe boekentas en schrijfspulletjes gekregen! Het

Nadere informatie

Grenzeloze vrijheid? Discussiebijeenkomst tienerclub

Grenzeloze vrijheid? Discussiebijeenkomst tienerclub Grenzeloze vrijheid? Discussiebijeenkomst tienerclub Leeftijd: 12-16 jaar Tijdsduur: 1 uur Doelen - De jongeren denken na over de betekenis van de muur tussen Israël en de Palestijnse gebieden in het dagelijks

Nadere informatie

het begin van dit boek

het begin van dit boek De autisme survivalgids 9 het begin van dit boek Ken je dat gevoel? Je bent een kind. Een jongen of een meisje. Om je heen zijn er heel veel andere kinderen. Allemaal zien ze er net een beetje anders uit.

Nadere informatie

Lesbrief Assenstelsels. Versie 1

Lesbrief Assenstelsels. Versie 1 Versie 1 Datum: 11 juni 2011 Cursus: Docent: Taal in alle vakken Radha Gangaram Panday Door: Mario Hummeling, 1597628 Shafi Ilahibaks, 1540943 Cyril Bouwman, 1581806 Herman Hofmeijer, 1058201 Nico van

Nadere informatie

Bijlage 1 Thema 1. De helppagina van een tijdschrift

Bijlage 1 Thema 1. De helppagina van een tijdschrift 98 De helppagina van een tijdschrift Bijlage 1 Thema 1 Ik ben een meisje van 10 jaar en zit in groep 6. Wij zijn in nieuwe groepjes gezet en nu zit ik tegenover een meisje waar ik me heel erg aan erger.

Nadere informatie

AVONTURENPAKKET DE UITVINDERS

AVONTURENPAKKET DE UITVINDERS LESBRIEVEN LEERLINGENBESTAND LESBRIEF 1: WATER VERZAMELEN Verhaal: De Uitvinders en De Verdronken Rivier Opdracht 1: Opdracht 2: Opdracht 3: Opdracht 4: Brainstorm over water Bouw een water-takel-kraan

Nadere informatie

Groep 8 Verdiepingsles: Lagerhuis (dubbele les) Groep 8 Verdiepingsles: Lagerhuis voorbereiding. Leerkrachtinformatie

Groep 8 Verdiepingsles: Lagerhuis (dubbele les) Groep 8 Verdiepingsles: Lagerhuis voorbereiding. Leerkrachtinformatie Leerkrachtinformatie (dubbele les) Lesduur: 2 x 50 minuten (klassikaal) Introductie van de activiteit 1. Deze klassikale les bestaat uit twee delen: Voorbereiding Uitvoering voorbereiding Lesduur: 50 minuten

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

Knabbel en Babbeltijd.

Knabbel en Babbeltijd. Knabbel en Babbeltijd. (zorg ervoor dat je deze papieren goed leest, uitprint en meeneemt naar de VBW) Het thema van deze VBW-week is Zeesterren. Het thema is de titel van de week (dus geen kreet of korte

Nadere informatie

Benodigdheden: A. Inleiding: voorbeeld 5 minuten. B. Spel: wat klopt wel, wat klopt niet? 15 minuten.

Benodigdheden: A. Inleiding: voorbeeld 5 minuten. B. Spel: wat klopt wel, wat klopt niet? 15 minuten. Handleiding Groep 2 Les Thema Wat klopt wel en wat klopt niet? Weet wat je ziet Om mediabeelden goed op hun betrouwbaarheid te kunnen beoordelen is het belangrijk onderscheid te maken tussen feit en fictie.

Nadere informatie

Les 1 Voorspellen Leestekst: De nieuwe computer. Introductiefase: 2. Vraag: "Kan iemand mij vertellen wat voorspellen betekent?"

Les 1 Voorspellen Leestekst: De nieuwe computer. Introductiefase: 2. Vraag: Kan iemand mij vertellen wat voorspellen betekent? Les 1 Voorspellen Leestekst: De nieuwe computer "Welkom:..." Introductiefase: 1. "We gaan vandaag proberen te voorspellen." 2. Vraag: "Kan iemand mij vertellen wat voorspellen betekent?" 3. Discussie:...

Nadere informatie

Reflectiegesprekken met kinderen

Reflectiegesprekken met kinderen Reflectiegesprekken met kinderen Hierbij een samenvatting van allerlei soorten vragen die je kunt stellen bij het voeren van (reflectie)gesprekken met kinderen. 1. Van gesloten vragen naar open vragen

Nadere informatie

SOCIALE VAARDIGHEDEN MET AFLATOUN

SOCIALE VAARDIGHEDEN MET AFLATOUN SOCIALE VAARDIGHEDEN MET AFLATOUN Dit thema is opgesplitst in drie delen; gevoelens, ruilen en familie. De kinderen gaan eerst aan de slag met gevoelens. Ze leren omgaan met de gevoelens van anderen. Daarna

Nadere informatie

Algemene informatie week 36

Algemene informatie week 36 Algemene informatie week 36 Wij heten alle peuters, leerlingen, ouders, opa s en oma s heel hartelijk welkom en wensen iedereen een fijn, goed, gezellig, leerzaam jaar toe. Samen maken we er een mooi jaar

Nadere informatie

Opdracht bij een bedrijfsbezoek door leerlingen Een aantrekkelijk bedrijfsbezoek speurtocht door het bedrijf

Opdracht bij een bedrijfsbezoek door leerlingen Een aantrekkelijk bedrijfsbezoek speurtocht door het bedrijf Opdracht bij een bedrijfsbezoek door leerlingen Een aantrekkelijk bedrijfsbezoek speurtocht door het bedrijf Introductie Er gebeuren allerlei activiteiten binnen een technisch bedrijf. Meer dan we ons

Nadere informatie

Lesideeën groep 1 en 2

Lesideeën groep 1 en 2 2 Doelstellingen Na het project kunnen de kinderen vertellen hoe een tandarts en een tandheelkundige praktijk eruitzien. Ook kunnen de kinderen vertellen hoe, wanneer en hoe vaak ze tandenpoetsen. Werkwijze

Nadere informatie

Dit document hoort bij de training voor mentoren blok 4 coachingsinstrumenten, leerstijlen.

Dit document hoort bij de training voor mentoren blok 4 coachingsinstrumenten, leerstijlen. Dit document hoort bij de training voor mentoren blok 4 coachingsinstrumenten, leerstijlen. Leerstijlentest van David Kolb Mensen, scholieren dus ook, verschillen nogal in de wijze waarop ze leren. Voor

Nadere informatie

En, wat hebben we deze les geleerd?

En, wat hebben we deze les geleerd? Feedback Evaluatie Team 5 En, wat hebben we deze les geleerd? FEED BACK in de klas En, wat hebben we deze les geleerd? Leerkracht Marnix wijst naar het doel op het bord. De leerlingen antwoorden in koor:

Nadere informatie

Scheldwoorden inventariseren, werkvorm, filmpje en gesprek en uitbeelden, filmpje en gesprek en werkvorm, stellingen, handvaardigheidswerk

Scheldwoorden inventariseren, werkvorm, filmpje en gesprek en uitbeelden, filmpje en gesprek en werkvorm, stellingen, handvaardigheidswerk Verliefd, en dan... Leeftijd: 12-16 Soort bijeenkomst: club, catechese Soort werkvorm: heel programma Thema: Liefde, Seksualiteit Tijdsduur: 1 uur 40 min. Scheldwoorden inventariseren, werkvorm, filmpje

Nadere informatie

Huiswerk Spreekbeurten Werkstukken

Huiswerk Spreekbeurten Werkstukken Huiswerk Spreekbeurten Werkstukken - 2 - Weer huiswerk? Nee, deze keer geen huiswerk, maar een boekje óver huiswerk! Wij (de meesters en juffrouws) horen jullie wel eens mopperen als je huiswerk opkrijgt.

Nadere informatie

Wat is verantwoordelijkheid en waarom is het belangrijk?

Wat is verantwoordelijkheid en waarom is het belangrijk? Wat is verantwoordelijkheid en waarom is het belangrijk? Verantwoordelijkheid. Ja, ook heel belangrijk voor school!!! Het lijkt veel op zelfstandigheid, maar toch is het net iets anders. Verantwoordelijkheid

Nadere informatie

Les 1 Vragen stellen Leestekst: De tandarts

Les 1 Vragen stellen Leestekst: De tandarts Les 1 Vragen stellen Leestekst: De tandarts "Welkom:... " Introductiefase: 1. "Vandaag gaan we weer een tekst lezen. Daarbij gaan we een nieuwe strategie leren. Deze strategie heet vragen stellen. We gaan

Nadere informatie

lesbrieven water verzamelen avonturenpakket de uitvinders en de verdronken rivier leerlingen werkblad Lesbrief 1:

lesbrieven water verzamelen avonturenpakket de uitvinders en de verdronken rivier leerlingen werkblad Lesbrief 1: lesbrieven leerlingen werkblad Lesbrief 1: water verzamelen Verhaal: De Uitvinders en De Verdronken Rivier Opdracht 1: Opdracht 2: Opdracht 3: Opdracht 4: Brainstorm over water Bouw een water-takel-kraan

Nadere informatie

Nieuwsbrief. 18 september 2015

Nieuwsbrief. 18 september 2015 Nieuwsbrief 18 september 2015 Oranjestraat 28, 7681 DN Vroomshoop, tel: 0546-642137 Van de directie Beste ouders, Achter ons schoolplein ligt een maïsveld. Veel kinderen lopen na schooltijd of in het weekend

Nadere informatie

Bevriend met Bram of met een autist

Bevriend met Bram of met een autist Bevriend met Bram of met een autist Eerste druk, januari 2010 2010 Nanno Ymus isbn: 978-90-484-0990-7 nur: 283 Uitgever: Free Musketeers, Zoetermeer www.freemusketeers.nl De namen, plaatsen en gebeurtenissen

Nadere informatie

Tovervierkanten. De magische krachten van getallenvierkanten. Erica de Goeij en Adri Treffers

Tovervierkanten. De magische krachten van getallenvierkanten. Erica de Goeij en Adri Treffers Tovervierkanten 1 De magische krachten van getallenvierkanten Erica de Goeij en Adri Treffers De leerlingen uit groep 4 van de Julianaschool in Bilthoven genieten doorgaans van de rekenlessen uit de methode.

Nadere informatie

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen.

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Wat is PDD-nos? 4 PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Eigenlijk vind ik stoornis een heel naar woord. Want zo lijkt het net of er iets niet goed aan me

Nadere informatie

MINDER ARMOEDE MILLENNIUMDOEL 1. Beantwoord de volgende vragen en gebruik daarbij de kaart MINDER ARMOEDE.

MINDER ARMOEDE MILLENNIUMDOEL 1. Beantwoord de volgende vragen en gebruik daarbij de kaart MINDER ARMOEDE. MILLENNIUMDOEL 1 MINDER ARMOEDE kaart MINDER ARMOEDE. 1. Wat betekent de extreme armoedegrens? 2. In welk werelddeel liggen de meeste landen waar mensen onder de armoedegrens van 1,25 dollar per dag leven?

Nadere informatie

30 TIPS VOOR OUDERS EN BEGELEIDERS VAN LEERLINGEN MET LEERPROBLEMEN

30 TIPS VOOR OUDERS EN BEGELEIDERS VAN LEERLINGEN MET LEERPROBLEMEN 30 TIPS VOOR OUDERS EN BEGELEIDERS VAN LEERLINGEN MET LEERPROBLEMEN Alle kinderen die wij gevraagd hebben om een tip voor jullie hebben gezegd: blijf je vertrouwen in mij tonen, behandel me niet als een

Nadere informatie

Tik-tak Tik-tak tik-tak. Ik tik de tijd op mijn gemak. Ik haast me niet zoals je ziet. Tik-tak tik-tak, ik denk dat ik een slaapje pak.

Tik-tak Tik-tak tik-tak. Ik tik de tijd op mijn gemak. Ik haast me niet zoals je ziet. Tik-tak tik-tak, ik denk dat ik een slaapje pak. Tik-tak - Lees het gedicht tik-tak voor. Doe dit in het strakke ritme van een langzaam tikkende klok: Tik - tak - tik - tak Ik tik - de tijd - op mijn - gemak. Enzovoort. - Laat de kinderen vrij op het

Nadere informatie

Werkvormen: Lesdoelen: Benodigdheden: Kinderboeken: Filmpje: Les 2: Ik verander in de puberteit (meisje) Lesoverzicht

Werkvormen: Lesdoelen: Benodigdheden: Kinderboeken: Filmpje: Les 2: Ik verander in de puberteit (meisje) Lesoverzicht Les 2: Ik verander in de puberteit (meisje) Lesoverzicht Werkvormen: Lesdoelen: Kinderen weten welke lichamelijke en emotionele veranderingen zich bij meisjes voordoen in de puberteit. Kinderen weten dat

Nadere informatie

Sinterklaas. en de. smikkelende Smulpiet

Sinterklaas. en de. smikkelende Smulpiet en de smikkelende Door Maarten Stevens http://www.cts-producties.nl http://www.schooltoneel.net http:// Rollen: Behoeft geen verdere uitleg De baas van alle pieten. Een verantwoordelijke, rustige piet.

Nadere informatie

Reality Reeks - Verwerkingsopdrachten. Hey Russel! Een bijzondere vriendschap

Reality Reeks - Verwerkingsopdrachten. Hey Russel! Een bijzondere vriendschap Reality Reeks - Verwerkingsopdrachten Hey Russel! Een bijzondere vriendschap Lees blz. 5 tot en met 8. Jim vindt Rudsel een rare naam. Jim zegt dit ook tegen Rudsel. Vind jij het ook een rare naam? Is

Nadere informatie

LEERKRACHTGEDEELTE ACTIVITEIT HOE-FILE: HOE MAAK IK HET UIT? VAN LIEF NAAR EX.

LEERKRACHTGEDEELTE ACTIVITEIT HOE-FILE: HOE MAAK IK HET UIT? VAN LIEF NAAR EX. LEERKRACHTGEDEELTE ACTIVITEIT HOE-FILE: HOE MAAK IK HET UIT? VAN LIEF NAAR EX. Omschrijving van de activiteit De leerlingen lezen tips over correct handelen als je het uitmaakt met je lief. Ze bespreken

Nadere informatie

Les 3 Vragenstellen Leestekst: De inbreker. 1. "Vandaag gaan we voor de derde keer een tekst lezen en daarbij vragen maken."

Les 3 Vragenstellen Leestekst: De inbreker. 1. Vandaag gaan we voor de derde keer een tekst lezen en daarbij vragen maken. Les 3 Vragenstellen Leestekst: De inbreker "Welkom:... " Introductiefase: 1. "Vandaag gaan we voor de derde keer een tekst lezen en daarbij vragen maken." 2. Vraag: "Welke vraag hebben we daarbij nodig?"

Nadere informatie

Liefde, voor iedereen gelijk?

Liefde, voor iedereen gelijk? Seksuele diversiteit graad 2 Lesvoorbereiding Liefde, voor iedereen gelijk? Bij lesmateriaal, bij deze les op de site, vind je het nodige lesmateriaal voor deze les: Print de verhalen 'Het geheim van Mirjam'

Nadere informatie

Bontje, de poes van de molen groep 3/4

Bontje, de poes van de molen groep 3/4 Verhalend ontwerp over Olie- en Korenmolen Woldzigt in Roderwolde Bontje, de poes van de molen groep 3/4 Episode 1: Bontje, de poes van de molen Bontje is een lieve poes. Ze woont in een molen en is van

Nadere informatie

rekentrainer jaargroep 7 Fietsen op Terschelling. Teken en vul in. Zwijsen naam: reken-wiskundemethode voor het basisonderwijs

rekentrainer jaargroep 7 Fietsen op Terschelling. Teken en vul in. Zwijsen naam: reken-wiskundemethode voor het basisonderwijs Zwijsen jaargroep 7 naam: reken-wiskundemethode voor het basisonderwijs Waar staat deze paddenstoel ongeveer? Teken op de kaart. Welke afstand of welke route fietsen de kinderen? naam route afstand Janna

Nadere informatie

21. Lichaamslengte, deel 2: in een grafiek

21. Lichaamslengte, deel 2: in een grafiek 21. Lichaamslengte, deel 2: in een grafiek Leeftijdsgroep Ongeveer 12-16 jaar Kerndoel Deze les levert een bijdrage aan kerndoel 4: De leerlingen leren meten en leren omgaan met meetinstrumenten, gangbare

Nadere informatie

Welkom op de leukste pagina van de hele school!

Welkom op de leukste pagina van de hele school! Welkom op de leukste pagina van de hele school! We hebben weer een heleboel gedaan de afgelopen weken zoals leuke uitstapjes en de avond4daagse. De kinderen krijgen al een beetje het vakantiegevoel te

Nadere informatie

30 TIPS VOOR OUDERS EN BEGELEIDERS VAN LEERLINGEN MET LEERPROBLEMEN. Wijs ze op. www.lereniseenmakkie.nl. en de online coach.

30 TIPS VOOR OUDERS EN BEGELEIDERS VAN LEERLINGEN MET LEERPROBLEMEN. Wijs ze op. www.lereniseenmakkie.nl. en de online coach. 30 TIPS VOOR OUDERS EN BEGELEIDERS VAN LEERLINGEN MET LEERPROBLEMEN Wijs ze op en de online coach. Vermijd stressverhoging: dat blokkeert het leren nog meer. Wijs je kind steeds weer op wat het al wel

Nadere informatie

Jessica Huizer. aardrijkskunde

Jessica Huizer. aardrijkskunde Naam: Studentnummer: Opleiding: Klas: Vak: Docent: Jessica Huizer 0541685 Pabo 2P aardrijkskunde Vincent Bax 3 lessen * Introductie thema: Identiteit * introductie venster: Hindoeïsme * Les1: godsdiensten

Nadere informatie

Dino en het ei. Duur activiteit: 30 minuten Lesdoelen: De kleuters: kunnen een prent linken aan een tekst; kunnen het verhaal navertellen.

Dino en het ei. Duur activiteit: 30 minuten Lesdoelen: De kleuters: kunnen een prent linken aan een tekst; kunnen het verhaal navertellen. Dino en het ei Bibliografie: Demyttenaere, B. (2004). Dino en het ei. Antwerpen: Standaard. Thema: niet alles is steeds wat het lijkt, illusies Korte inhoud: Elke nacht staat er een groot wit ei tussen

Nadere informatie

Inhoud Voor de leerling Voor de leraar Algemeen

Inhoud Voor de leerling Voor de leraar Algemeen Vogel ABC Inhoud Voor de leerling... 2 Inleiding... 2 Aanpak... 2 Opdracht... 3 Evaluatie-formulier (groep 3-4)... 4 Voor de leraar... 5 Instructie en feedback... 5 Verbinding met hele groep... 5 Beoordeling...

Nadere informatie

Teken een architect. Lees het volgende verhaal:

Teken een architect. Lees het volgende verhaal: Teken een architect Lees het volgende verhaal: Een architect heeft een hele dag nagedacht over een nieuwe brug die gebouwd moet worden. Via de brug moet het verkeer, ook zware vrachtwagens, over een brede

Nadere informatie

Pannenkoeken met stroop

Pannenkoeken met stroop Pannenkoeken met stroop Al een maand lang zegt Yvonne alleen maar nee. Heb je je best gedaan op school? Nee. Was het leuk? Nee. Heb je nog met iemand gespeeld? Nee. Heb je lekker gegeten? Nee. Heb je goed

Nadere informatie

Middenbouw: Wieringerzand

Middenbouw: Wieringerzand Middenbouw: Wieringerzand Wieringerzand, ons eigen eiland Daar gaan we kamperen en er valt veel te leren. We bouwen een huis daar voelen wij ons thuis. We gaan op de fiets dat kost bijna niets. Grote Rekendag

Nadere informatie

Lesbrief. Introductie

Lesbrief. Introductie Lesbrief Introductie Deze lesbrief hoort bij Lieve Stine, weet jij het? van Stine Jensen en Sverre Fredriksen. Dit boek bestaat uit 20 brieven en antwoorden van filosoof Stine. Deze lesbrief bestaat uit

Nadere informatie

1. Van je juf of meester krijg je een plaatje. Bekijk je plaatje goed. 3. Zoek samen nog vier klasgenoten met een ander plaatje.

1. Van je juf of meester krijg je een plaatje. Bekijk je plaatje goed. 3. Zoek samen nog vier klasgenoten met een ander plaatje. Opdracht 1 Ongeveer 150 jaar geleden stonden er veel steenfabrieken langs de IJssel. De stenen werden van klei gemaakt. Dat kon je langs de IJssel vinden. Als de rivier overstroomde, bleef er een laagje

Nadere informatie

Lesvoorbereiding Leef! Sociaal-emotionele vaardigheden klas 3-4

Lesvoorbereiding Leef! Sociaal-emotionele vaardigheden klas 3-4 Lesvoorbereiding Leef! Sociaal-emotionele vaardigheden klas 3-4 Hoofdstuk Vaardigheid: Leerdoel: 1 Geluk Weten wat geluk is en dit kunnen omschrijven De leerling kan: zijn definitie van geluk geven; feiten

Nadere informatie

Mirjams mama en moekie

Mirjams mama en moekie Seksuele diversiteit graad 1 Mirjams mama en moekie Lesvoorbereiding Bij lesmateriaal, bij deze les op de site, vind je het nodige lesmateriaal voor deze les: Print 2 lege gedragspatroongrafieken af voor

Nadere informatie

LEERKRACHTGEDEELTE ACTIVITEIT: ZEG HET MET EEN T- SHIRT

LEERKRACHTGEDEELTE ACTIVITEIT: ZEG HET MET EEN T- SHIRT LEERKRACHTGEDEELTE ACTIVITEIT: ZEG HET MET EEN T- SHIRT Omschrijving van de activiteit De leerlingen bedrukken een T-shirt met een eigen tekst op basis van instructies. Fase Overgang fase alfabetisering

Nadere informatie

De lamp. Copyright Vakcollege Groep B.V. 2011. Alle rechten voorbehouden.

De lamp. Copyright Vakcollege Groep B.V. 2011. Alle rechten voorbehouden. De lamp Copyright Vakcollege Groep B.V. 2011. Alle rechten voorbehouden. De lamp Met lampen is het als met schoenen; ze zijn vanzelfsprekend en je ziet ze overal. Pas als de stroom een keer uitvalt, merk

Nadere informatie

Lespakket Bent u een goed verstaander? voor middelbare scholieren

Lespakket Bent u een goed verstaander? voor middelbare scholieren Lespakket Bent u een goed verstaander? voor middelbare scholieren Handleiding bij de webtentoonstelling Bent u een goed verstaander? Waar gaat het over? Een goed verstaander... maakt dit spreekwoord moeiteloos

Nadere informatie

Nationaal Gevangenismuseum Gevangen in beeld

Nationaal Gevangenismuseum Gevangen in beeld Nationaal Gevangenismuseum Gevangen in beeld Groep 8 Les 1. Boeven in beeld Les 1. Boeven in beeld Nationaal Gevangenismuseum Groep 8 120 minuten Samenvatting van de les De les begint met een klassikaal

Nadere informatie

hoge stroming Fase Ontdek en onderzoek

hoge stroming Fase Ontdek en onderzoek Groep 7 & 8 Team van maximaal 4 leerlingen Leerling materiaal TECHNIEK TOERNOOI hoge stroming Fase Ontdek en onderzoek Verdeel de rollen Je werkt in een groepje van vier leerlingen. Iedereen in je groepje

Nadere informatie

Rapportage sociaal-emotionele ontwikkeling Playing for Success

Rapportage sociaal-emotionele ontwikkeling Playing for Success Rapportage sociaal-emotionele ontwikkeling Playing for Success Leercentrum Nijmegen Oberon, november 2012 1 Inleiding Playing for Success heeft, naast het verhogen van de taal- en rekenprestaties van de

Nadere informatie

Bijlage W2 groep 7 1

Bijlage W2 groep 7 1 1 Inhoudsopgave 1 Inleiding: Waarom ik een werkstuk maak 2 Zo begin ik met mijn werkstuk 3 De onderdelen van het werkstuk 4 Waaraan moet mijn werkstuk voldoen? 4 Beoordelingsschema voor je werkstuk 5 Hoe

Nadere informatie

Kern De leerlingen bedenken welke 'eigenschappen' ze voor hun eigen klas belangrijk vinden.

Kern De leerlingen bedenken welke 'eigenschappen' ze voor hun eigen klas belangrijk vinden. [ volgende > ] 'Joepie, lief heeft gewonnen!' Kern De leerlingen bedenken welke 'eigenschappen' ze voor hun eigen klas belangrijk vinden. OPMERKING Dit is een vervolg op de les 'eigen kwaliteiten' en /

Nadere informatie

Vragenlijst naar effect van geluidsapparatuur

Vragenlijst naar effect van geluidsapparatuur Vragenlijst naar effect van geluidsapparatuur Leerlingversie Datum: - - Naam leerling: Geb. datum: Leerkracht: Groep: Ingevuld door: leerkracht / leerling / samen* Leerling draagt: 1 hoortoestel / 2 hoortoestellen

Nadere informatie

lesmap Wortel van Glas HETGEVOLG Wortel van Glas 16+

lesmap Wortel van Glas HETGEVOLG Wortel van Glas 16+ Wortel van Glas 16+ Naast de reguliere producties is en blijft het werk met en voor moeilijke doelgroepen een absolute noodzaak voor Stefan Perceval. Binnen dat kader presenteren we ook Wortel van Glas,

Nadere informatie

t Toetertje OBS De Schoener

t Toetertje OBS De Schoener nieuwsbrief 22 e jaargang, nr.5 19-09-2014 t Toetertje OBS De Schoener Ouderavond/Infoavond Op maandag 29 september a.s. zal de jaarlijkse ouderavond plaatsvinden. Vanaf 19.30 uur wordt eerst het huishoudelijk

Nadere informatie

september 2013 Huygens College Kernuur Leesles Muziek Engels Dans PROJECT TITEL Werkboek First ID

september 2013 Huygens College Kernuur Leesles Muziek Engels Dans PROJECT TITEL Werkboek First ID september 2013 Huygens College Kernuur NAAM JAAR KLAS VAK PROJECT TITEL Leesles Muziek Engels Dans Werkboek First ID Inhoud Werkboek First ID 4 Het gebruik van de Powerpoint 7 Instructie voor het gebruik

Nadere informatie

Een deel van het onderzoek doe je met z n tweeën, het andere deel doe je zelfstandig. Dit onderzoek telt als repetitie A en B.

Een deel van het onderzoek doe je met z n tweeën, het andere deel doe je zelfstandig. Dit onderzoek telt als repetitie A en B. In jouw stad of dorp zijn er vast wel wijken waar mensen met wat hogere inkomens wonen en wijken waar mensen met wat lagere inkomens wonen. Er wordt beweerd dat mensen met een hoger inkomen meer en verder

Nadere informatie

EXAMEN CLUBLEIDER B (CLB)

EXAMEN CLUBLEIDER B (CLB) EXAMEN CLUBLEIDER B (CLB) Spelregels Dit gedeelte bestaat uit 18 opgaven. U hebt voor dit onderdeel anderhalf uur de tijd. Om te kunnen slagen moet u voor dit onderdeel minimaal 30 van de 54 punten behalen.

Nadere informatie

Lucy heeft een ballon

Lucy heeft een ballon Caro Kindercoach & begeleiding Maasdijk 16 4283 GA Giessen 0620380336 info@carokindercoach.nl www.carokindercoach.nl heeft een ballon Handleiding Doelgroep: Kinderen van 3 tot 6 jaar. Doel van het lezen

Nadere informatie

Het Rosie Pr0ject. in makkelijke taal. Graeme Simsion

Het Rosie Pr0ject. in makkelijke taal. Graeme Simsion Het Rosie Pr0ject in makkelijke taal Graeme Simsion Dit boek heeft het keurmerk Makkelijk Lezen 1 Mijn naam is Don Tillman. Ik ben professor op een universiteit in Australië. Daar werk ik al tien jaar.

Nadere informatie

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 MEMORY WOORDEN 1.1 TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 ik jij hij zij wij jullie zij de baby het kind ja nee de naam TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 2 MEMORY WOORDEN 1.2 TaalCompleet A1 Memory Woorden

Nadere informatie

Les 3 Voorspellen Leestekst: Mijn droom. Introductiefase:

Les 3 Voorspellen Leestekst: Mijn droom. Introductiefase: Les 3 Voorspellen Leestekst: Mijn droom "Welkom:..." Introductiefase: 1. "Vandaag gaan we voor de laatste keer voorspellen." 2. Vraag: "Kan iemand mij vertellen welke vraag wij onszelf moeten stellen om

Nadere informatie

Soms is er thuis ruzie Dan is mama boos en roept soms omdat ik mijn speelgoed niet opruim Maar ik heb daar helemaal niet mee gespeeld Dat was Bram,

Soms is er thuis ruzie Dan is mama boos en roept soms omdat ik mijn speelgoed niet opruim Maar ik heb daar helemaal niet mee gespeeld Dat was Bram, Soms is er thuis ruzie Dan is mama boos en roept soms omdat ik mijn speelgoed niet opruim Maar ik heb daar helemaal niet mee gespeeld Dat was Bram, mijn kleine broer Dat is niet van mij mama Dan zegt ze

Nadere informatie

Lesbrief Uitvinders. Inleiding

Lesbrief Uitvinders. Inleiding Lesbrief Uitvinders Inleiding Ruben laat Sara zien dat hij een satéprikker door een ballon kan prikken zonder dat de ballon knapt! Ook kan hij een regenboog maken met een glas water. Sara vindt het erg

Nadere informatie

Les 1 Probleem verkennen, ideeën verzinnen en kiezen

Les 1 Probleem verkennen, ideeën verzinnen en kiezen en Casus Tafels leren in samenwerking met OBS Het Galjoen, Den Hoorn Wetenschapsknooppunt Zuid-Holland TU Delft en ontwerpbureau Meeple In deze casus ontwerpen leerlingen een leuke manier om tafels te

Nadere informatie

- ontdekken dat stilte en rust helpen om een gepaste uitdrukking te vinden voor gevoelens.

- ontdekken dat stilte en rust helpen om een gepaste uitdrukking te vinden voor gevoelens. Tuin van Heden 2 Werken met kunst in de paasperiode Opmerking vooraf: Voor de uitwerking van deze lessen hebben we doelen gehaald uit verschillende thema s van de betreffende graad. Na elk doel verwijzen

Nadere informatie

Vrienden kun je leren

Vrienden kun je leren Vrienden kun je leren Hallo! Wij zijn Reinder en Berber, en wij hebben de afgelopen maanden hard gewerkt om dit boekje te maken, speciaal voor jongeren met het syndroom van Asperger. Hieronder vind je

Nadere informatie

SAMEN DELEN. een lesbrief in het kader van de schoenendoosactie

SAMEN DELEN. een lesbrief in het kader van de schoenendoosactie SAMEN DELEN een lesbrief in het kader van de schoenendoosactie INHOUD LESBRIEF 1. Introductie 2. De SAMEN DELEN Lesinhoud 3. De SAMEN DELEN Quizzz 4. Het SAMEN DELEN Diploma 5. De SAMEN DELEN Activiteiten

Nadere informatie

Kijk naar de prenten van de bekende kunstenaar Andy Warhol. Kan je bij elke afbeelding het juiste product en de keersom geven?

Kijk naar de prenten van de bekende kunstenaar Andy Warhol. Kan je bij elke afbeelding het juiste product en de keersom geven? Kijk naar de prenten van de bekende kunstenaar Andy Warhol. Kan je bij elke afbeelding het juiste product en de keersom geven? Teken een beeldtafel. Kijk naar het voorbeeld en gebruik je eigen fantasie.

Nadere informatie

les1 Vragenblad 1: Ballenbaan van 7 seconden Datum: Naam: Samengewerkt met: Bij vragen met een * zet je een rondje om het goede antwoord.

les1 Vragenblad 1: Ballenbaan van 7 seconden Datum: Naam: Samengewerkt met: Bij vragen met een * zet je een rondje om het goede antwoord. Vragenblad 1: Ballenbaan van 7 seconden Datum: Naam: les1 Samengewerkt met: Bij vragen met een * zet je een rondje om het goede antwoord. 1. Voor deze opdracht moesten we snel en handig samenwerken om

Nadere informatie

Daphne. Wij hebben de g.k.ij. op bezoek gekregen. We hebben spelletjes gedaan. Dat moest bij. Met 1 arm of iets anders.

Daphne. Wij hebben de g.k.ij. op bezoek gekregen. We hebben spelletjes gedaan. Dat moest bij. Met 1 arm of iets anders. Wij hebben de g.k.ij. op bezoek gekregen. We hebben spelletjes gedaan. Dat moest bij. Met 1 arm of iets anders. Zo konden we voelen hoe is om gehandicapt te zijn. Ik zelf vond het heel leerzaam en heb

Nadere informatie

Differentiëren met een groepsplan

Differentiëren met een groepsplan Differentiëren met een groepsplan Dolf Janson 1 verschil maken recht doen aan verschillen afstemmen op verschillen adaptief onderwijs inspelen op onderwijsbehoeften onderwijs passend maken Recht doen aan

Nadere informatie