Valincidenten in verpleeghuizen: gemiddeld bijna 2 per bed per jaar met bij 1,3% een fractuur als gevolg

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Valincidenten in verpleeghuizen: gemiddeld bijna 2 per bed per jaar met bij 1,3% een fractuur als gevolg"

Transcriptie

1 oorspronkelijke stukken Valincidenten in verpleeghuizen: gemiddeld bijna 2 per bed per jaar met bij 1,3% een fractuur als gevolg B.P.J.Dijcks, J.C.L.Neyens, J.M.G.A.Schols, J.C.M.van Haastregt, H.F.J.M.Crebolder en L.P.de Witte Zie ook de artikelen op bl en Doel. Vaststellen hoeveel valincidenten zich jaarlijks voordoen in Nederlandse verpleeghuizen en hoeveel fracturen als gevolg van valincidenten. Opzet. Schriftelijke enquête. Methode. Alle 371 Nederlandse verpleeghuizen kregen een enquêteformulier toegestuurd waarin werd gevraagd naar het aantal somatische en psychogeriatrische bedden en naar het aantal valincidenten en fracturen als gevolg daarvan in 2000 en Resultaten. Van de vragenlijsten werden er 202 geretourneerd (54%). Deze waren als volgt verdeeld over de 3 verpleeghuistypen: gecombineerd: 151 (75%), somatisch: 15 (7%), psychogeriatrisch: 36 (18%). De deelnemende verpleeghuizen hadden gemiddeld een capaciteit van 180 bedden. Jaarlijks waren er gemiddeld meer dan 300 gerapporteerde valincidenten per verpleeghuis; in (SD: 180; mediaan 314), in (SD: 165, mediaan 294). Per bed waren er gemiddeld bijna 2 valincindenten per jaar. Het aantal valincidenten per bed was onder de groep psychogeriatrische patiënten groter dan onder de groep somatische patiënten. Er waren per verpleeghuis gemiddeld ongeveer 4 fracturen per jaar als gevolg van valincidenten: in ,3 (SD: 3,7; mediaan 4,0), in ,6 (SD: 2,8; mediaan 3,0). Het jaarlijks aantal fracturen door een valincident was gemiddeld ongeveer 23 per 1000 bedden. Gemiddeld had 1,3% van de valincidenten een fractuur tot gevolg. Er waren hierbij geen duidelijke verschillen tussen somatische en psychogeriatrische patiënten. Conclusie. Het gerapporteerde aantal valincidenten per verpleeghuisbed was gemiddeld bijna 2 per jaar; daarvan had gemiddeld 1,3% een fractuur tot gevolg. Ned Tijdschr Geneeskd 2005;149: Kenniscentrum voor Revalidatie en Handicap irv, Postbus 192, 6430 AD Hoensbroek. Mw.drs.B.P.J.Dijcks, gezondheidswetenschapper en epidemioloog; hr. drs.j.c.l.neyens, geriatrisch fysiotherapeut (tevens: Streekverpleeghuis De Riethorst, Geertruidenberg); hr.dr.l.p.de Witte, arts-onderzoeker. Universiteit van Tilburg, faculteit Sociale Wetenschappen, Wetenschappelijk Centrum voor Transformatie in Zorg & Welzijn Tranzo, Tilburg. Hr.prof.dr.J.M.G.A.Schols, verpleeghuisarts (tevens: Vivre, Maastricht en Universiteit Maastricht, capaciteitsgroep Huisartsgeneeskunde, Maastricht). Universiteit Maastricht, Maastricht. Capaciteitsgroep Zorgwetenschappen: mw.dr.j.c.m.van Haastregt, gezondheidswetenschapper. Capaciteitsgroep Huisartsgeneeskunde: hr.prof.dr.h.f.j.m.crebolder, emeritus hoogleraar Huisartsgeneeskunde. Correspondentieadres: mw.drs.b.p.j.dijcks Onder een val wordt verstaan: een gebeurtenis waarbij de patiënt onbedoeld op de grond of een lager niveau terechtkomt, ongeacht de oorzaak. 1 Betrekkelijk veel valincidenten doen zich voor onder de groep ouderen. Ouderen in verpleeghuizen hebben een extra grote kans op vallen, vooral psychogeriatrische patiënten. 2 In een internationaal overzicht gebaseerd op de bevindingen uit 16 studies wordt een gemiddelde jaarlijkse incidentie van valpartijen bij verpleeghuispatiënten gerapporteerd van 1,5 per bed. 3 In 2 Nederlandse onderzoeken werd een incidentie van respectievelijk 3,3 en 4,1 per psychogeriatrische patiënt per jaar gevonden. 4 5 Het is niet zozeer de hoge incidentie van valincidenten op zich die zorgwekkend is, als wel de combinatie van een hoge incidentie met een verhoogd risico op letsel als gevolg van vallen in deze ouderengroep. Valincidenten kunnen aanzienlijke fysieke gevolgen hebben, zoals een heupfractuur of ander ernstig letsel. Bovendien is de kans op overlijden na een heupfractuur in deze groep relatief groot. 3 In bovengenoemde overzichtsstudie wordt gerapporteerd dat ongeveer 4% van de valincidenten in verpleeghuizen resulteert in een fractuur en dat 11% andere verwondingen tot gevolg heeft. 3 Uit het Nederlands onderzoek uit 1994 komt naar voren dat 2,0% van alle valincidenten resulteert in een fractuur en nog eens 0,4% ander ernstig lichamelijk letsel tot gevolg heeft. 4 In de Nederlandse studie uit 1993 bleek dat 2,5% van de valincidenten een fractuur tot gevolg had. 5 Naast gevolgen op fysiek vlak, kunnen valincidenten psychische gevolgen met zich meebrengen, zoals angst om te vallen, depressiviteit, gevoelens van hulpeloosheid en sociaal isolement Ze kunnen derhalve een aanzienlijk negatieve invloed hebben op de kwaliteit van leven van de getroffen patiënten. 3 Daarnaast stijgt na valpartijen die zich voordoen in een intramurale setting, zeker als deze resul- Ned Tijdschr Geneeskd mei;149(19) 1043

2 teren in een heupfractuur, vaak de behoefte aan zorg van de patiënt. Dit heeft een verhoging van de werkdruk bij het verzorgend personeel tot gevolg. In Nederland ontbreekt het aan actuele cijfers over de incidentie van valincidenten en ontstane fracturen als gevolg daarvan in verpleeghuizen. Bij de 2 eerder genoemde Nederlandse studies was bovendien slechts een beperkt aantal verpleeghuizen betrokken, waardoor deze bevindingen mogelijk niet representatief zijn voor heel Nederland. Daarom voerden wij een onderzoek uit onder Nederlandse verpleeghuizen met als doel vast te stellen hoeveel valincidenten zich daar jaarlijks voordoen en hoeveel fracturen er vóórkomen als gevolg daarvan. patiënten en methode Meetinstrument. Wij stelden een schriftelijke vragenlijst samen, die werd gestuurd naar alle verpleeghuizen in Nederland. Daarbij werd gebruikgemaakt van het bestand van Arcares (landelijke branchevereniging voor verpleging en verzorging), dat ten tijde van het versturen van de enquête de adresgegevens van 371 verpleeghuizen bevatte. De enquête werd gericht aan de directie met de vraag deze te laten invullen door de zorgmanager. Bij het invullen kon gebruikgemaakt worden van de incidentenregistratie die verpleeghuizen in Nederland verplicht zijn bij te houden. Nadat de vragenlijsten verzonden waren, werd 3 weken later een herinnering verstuurd. In de enquête werd gevraagd naar het aantal somatische en het aantal psychogeriatrische bedden. Daarnaast werd gevraagd naar het aantal valincidenten en het aantal fracturen als gevolg daarvan in 2000 en 2001, waarbij werd verzocht om de gegevens weer te geven voor de psychogeriatrische en de somatische afdelingen apart en voor alle afdelingen tezamen. Analyse. De data werden geanalyseerd met het statistisch computerprogramma SPSS (Statistical Package for the Social Sciences Benelux BV, Gorinchem). Er werden frequentieverdelingen gemaakt en voor de discrete variabelen werden het gemiddelde en de standaarddeviatie berekend. Omdat sommige uitkomsten scheef verdeeld waren, werd tevens de mediaan berekend. Het aantal valincidenten werd per bed berekend om een goede vergelijking te kunnen maken tussen de somatische en de psychogeriatrische patiënten en met de gegevens uit de literatuur. Het aantal fracturen werd per 1000 bedden berekend. Deze gegevens werden steeds per verpleeghuis berekend over de somatische en de psychogeriatrische bedden en het totaal daarvan. Om na te gaan hoe vaak een valincident resulteerde in een fractuur, werd het aantal fracturen als percentage van het aantal valincidenten berekend. Om na te gaan hoe representatief de gevonden gegevens waren ten opzichte van de landelijke situatie, werd de verdeling van de verpleeghuizen in de onderzoeksgroep naar type verpleeghuis vergeleken met de landelijke verdeling. Deze was: 72% gecombineerde verpleeghuizen, 13% somatische en 14% psychogeriatrische. 8 resultaten Respons. In totaal werden 371 enquêteformulieren verstuurd; daarvan werden er 202 geretourneerd (54%). Deze waren als volgt verdeeld over de 3 verpleeghuistypen: gecombineerd: 151 (75%), somatisch: 15 (7%) en psychogeriatrisch: 36 (18%). In de onderzoeksgroep waren de somatische verpleeghuizen derhalve ondervertegenwoordigd ten opzichte van de landelijke situatie, terwijl de gecombineerde en psychogeriatrische licht oververtegenwoordigd waren. Aantal bedden. De deelnemende somatische verpleeghuizen hadden gemiddeld een capaciteit van 124 bedden (SD: 46), de psychogeriatrische 136 (SD: 66). De deelnemende gecombineerde verpleeghuizen hadden de grootste capaciteit; gemiddeld 197 bedden (SD: 91). In deze verpleeghuizen was het aantal bedden voor psychogeriatrische patiënten gemiddeld wat groter dan het aantal voor somatische patiënten. Hierbij moet worden opgemerkt dat sommige grote verpleeghuizen eigenlijk een samenvoeging waren van meerdere locaties. Aantal valincidenten. In de deelnemende verpleeghuizen, die gemiddeld een capaciteit van 180 bedden hadden, deden zich jaarlijks gemiddeld meer dan 300 gerapporteerde valincidenten per verpleeghuis voor; in (SD: 180; mediaan 314), in (SD: 165, mediaan 294). Het aantal valincidenten per bed, uitgesplitst naar categorie patiënten en voor de totale groep, is weergegeven in tabel 1. De somatische afdelingen betreffen de somatische verpleeghuizen en de somatische afdelingen van de gecombineerde huizen, de psychogeriatrische afdelingen betreffen de psychogeriatrische verpleeghuizen en de psychogeriatrische afdelingen van de gecombineerde huizen. In totaal vonden in de deelnemende Nederlandse verpleeghuizen per jaar gemiddeld bijna 2 gerapporteerde valincidenten plaats per bed. Het aantal valincidenten per psychogeriatrisch bed was hoger dan dat per somatisch bed. Aantal fracturen als gevolg van valincidenten. Uit de gegevens bleek dat zich in een Nederlands verpleeghuis gemiddeld ongeveer 4 gerapporteerde fracturen per jaar voordeden als gevolg van valincidenten: in ,3 (SD: 3,7; mediaan 4,0), in ,6 (SD: 2,8; mediaan 3,0). Tabel 2 geeft het aantal fracturen als gevolg van valincidenten per 1000 bedden weer: het jaarlijks aantal gerapporteerde fracturen die het gevolg zijn van een valincident was gemiddeld ongeveer 23 per 1000 bedden. In de groep psychogeriatrische patiënten traden per bed meer fracturen op dan in de groep somatische patiënten. Wanneer het aantal fracturen als percentage van het aantal valincidenten werd berekend, bleek dat gemiddeld 1,3% van de valincidenten een fractuur 1044 Ned Tijdschr Geneeskd mei;149(19)

3 tabel 1. Aantal valincidenten per bed en per categorie patiënten in 202 Nederlandse verpleeghuizen in 2000 en 2001* valincidenten per bed somatische afdelingen psychogeriatrische afdelingen totaal (n = 105) (n = 116) (n = 126) (n = 137) (n = 176) (n = 184) aantal B 1,00; n (%) 41 (39) 42 (36) 6 (5) 7 (5) 17 (10) 18 (10) 1,01-1,50; n (%) 33 (31) 43 (37) 14 (11) 22 (16) 44 (25) 59 (32) 1,51-2,00; n (%) 19 (18) 14 (12) 25 (20) 32 (23) 41 (23) 34 (18) 2,01-2,50; n (%) 4 (4) 10 (9) 29 (23) 27 (20) 43 (24) 43 (23) 2,51-3,00; n (%) 3 (3) 3 (3) 31 (25) 24 (18) 19 (11) 19 (10) C 3,01; n (%) 5 (5) 4 (3) 21 (17) 25 (18) 12 (7) 11 (6) mediaan aantal 1,3 1,2 2,4 2,2 1,9 1,8 gemiddeld aantal (SD) 1,3 (0,6) 1,3 (0,6) 2,3 (0,9) 2,2 (0,8) 1,9 (0,7) 1,8 (0,6) *In een aantal geretourneerde enquêteformulieren ontbraken waarden. tot gevolg had. Er waren hierbij geen duidelijke verschillen tussen somatische en psychogeriatrische patiënten. beschouwing Uit ons onderzoek kan geconcludeerd worden dat zich jaarlijks een aanzienlijk aantal valincidenten voordeed in verpleeghuizen: verpleeghuispatiënten bleken gemiddeld genomen bijna 2 keer per jaar te vallen. Uit de literatuur komt naar voren dat de hoge incidentie onder andere wordt veroorzaakt door het veelvuldig vóórkomen van onder andere loopstoornissen, zwakte, duizeligheid, chronische ziekten, cognitieve beperkingen, verwardheid, en beperkingen in het uitvoeren van activiteiten van het dagelijks leven bij verpleeghuispatiënten; dit zijn allemaal factoren die samengaan met een groter risico op vallen Psychogeriatrische patiënten vallen vaker dan somatische patiënten. In onze studie werd een lagere valincidentie voor deze groep gevonden dan in 2 eerdere Nederlandse studies. 4 5 Dit verschil kan mogelijk deels verklaard worden door het verschil in patiëntenpopulaties; in het ene onderzoek 4 zijn de immobiele patiënten geëxcludeerd en in het andere 5 zijn alleen patiënten met dementie opgenomen. Verder zijn de gegevens uit de studie van Van Dijk et al. slechts gebaseerd op de registratiegegevens van 1 verpleeghuis 5 en die uit de studie van Vermeulen op 9 verpleeghuizen. 4 Ze zijn daardoor minder representatief voor de Nederlandse verpleeghuizen in zijn totaliteit. Een andere verklaring voor de gevonden verschillen met de eerdere studies zou kunnen zijn dat er de laatste jaren in verpleeghuizen al meer aandacht besteed wordt aan valpreventie. De hogere valfrequentie onder de groep psychogeriatrische patiënten kan volgens diverse onderzoekers onder andere toegeschreven worden aan de veelvoorkomende cognitieve functiestoornissen, gedragsstoornissen en bij- tabel 2. Aantal fracturen als gevolg van valincidenten per 1000 bedden en per categorie patiënten in 202 Nederlandse verpleeghuizen in 2000 en 2001* fracturen per 1000 bedden somatische afdelingen psychogeriatrische afdelingen totaal (n = 85) (n = 92) (n = 106) (n = 111) (n = 158) (n = 166) aantal 0; n (%) 38 (45) 39 (42) 20 (19) 17 (15) 20 (13) 14 (8) 0,01-20,00; n (%) 29 (34) 32 (35) 23 (22) 27 (24) 58 (37) 72 (43) 20,01-40,00; n (%) 13 (15) 14 (15) 37 (35) 36 (32) 51 (32) 57 (34) > 40,00; n (%) 5 (6) 7 (8) 26 (25) 31 (28) 29 (18) 23 (14) mediaan aantal 8,3 9,5 24,4 26,7 21,0 19,6 gemiddeld aantal (SD) 10,9 (13,1) 12,2 (15,5) 26,3 (20,5) 28,8 (22,2) 22,8 (17,6) 22,7 (16,7) *In een aantal geretourneerde enquêteformulieren ontbraken waarden. Ned Tijdschr Geneeskd mei;149(19) 1045

4 komende morbiditeit onder deze groep Ruim 80% van deze groep patiënten lijdt aan een of andere vorm van dementie. 12 Bij patiënten met een dementiesyndroom neemt de motoriek geleidelijk af tot uiteindelijk een volledige immobiliteit ontstaat. Tijdens dat proces is er een verhoogde kans op vallen. Bovendien hebben patiënten met dementie een minder goed overzicht op valgevaarlijke situaties. Daarnaast kan de gemiddeld hogere leeftijd van psychogeriatrische ten opzichte van somatische patiënten het hogere valrisico gedeeltelijk verklaren. Wat het aantal fracturen betreft, kwam uit de enquête naar voren dat gemiddeld 1,3% van de valincidenten resulteerde in een fractuur. Dit percentage is lager dan de aantallen die genoemd zijn in eerdere studies. Mogelijk is er de laatste jaren al een trend ingezet om meer gebruik te maken van hulpmiddelen, zoals heupbeschermers, die het risico op een fractuur kunnen beperken. Ook een betere preventie/- behandeling van osteoporose door toediening van calcium, vitamine D en bifosfonaten zou een rol kunnen spelen. Bij de weergegeven incidentiecijfers moeten enkele kanttekeningen geplaatst worden. Wij benadrukken dat het gaat om het aantal gerapporteerde valincidenten en fracturen. Hoewel verpleeghuizen verplicht zijn incidenten te registreren, kan het werkelijke aantal valincidenten en fracturen hoger liggen vanwege onderrapportage. Ten tweede bleek dat in de onderzoeksgroep de somatische huizen ondervertegenwoordigd waren ten opzichte van de landelijke situatie, terwijl de gecombineerde en psychogeriatrische huizen licht oververtegenwoordigd waren. Dit kan betekenen dat het gemiddelde aantal gerapporteerde valincidenten per verpleeghuis over heel Nederland in werkelijkheid wat lager is dan uit de enquête naar voren kwam. Verder is het mogelijk dat de huizen die de vragenlijst terugstuurden een (actiever) valpreventiebeleid voerden, hetgeen kan betekenen dat hogere incidentiecijfers waren gevonden indien gegevens van alle verpleeghuizen beschikbaar waren geweest. Gegevens over de mate waarin valpreventiebeleid wordt gevoerd, waren evenwel niet voorhanden, noch van de respondenten noch van de verpleeghuizen die niet reageerden. Wel is bekend dat minder dan 5% van de verpleeghuizen die deelnamen aan het onderzoek over een valpreventieprotocol beschikt. 17 Hoewel het niet vastgelegd hebben van beleidsmaatregelen in een protocol niet direct betekent dat er geen beleid wordt gevoerd, geeft dit wel enige indicatie dat verpleeghuizen nog betrekkelijk weinig beleid voeren op het gebied van valpreventie. De kans op vertekening van de resultaten door bovengenoemd punt is derhalve gering. Een sterk kenmerk van de huidige studie betreft het responspercentage dat bovengemiddeld was voor de gebruikte onderzoeksmethode en voldoende was om betrouwbare uitspraken te kunnen doen. Uit de resultaten van ons onderzoek blijkt duidelijk dat vallen in verpleeghuizen een aanzienlijk probleem is. Daarom bevelen wij preventieve interventies aan. Vanwege het relatief grote risico op vallen en morbiditeit als gevolg daarvan onder de groep psychogeriatrische patiënten, verdient het bijzondere aandacht om interventies te ontwikkelen specifiek voor deze patiëntengroep. Prof.dr.W.J.A.van den Heuvel, medisch socioloog, Universiteit Maastricht, droeg bij aan dit artikel. Belangenconflict: geen gemeld. Financiële ondersteuning: ZonMw. Aanvaard op 29 september 2004 Literatuur 1 Kellogg International Work Group on the Prevention of Falls by the Elderly. The prevention of falls in later life. Dan Med Bull 1987;34 Suppl 4: Vermeulen HBM. Vallen en valpreventie bij psychogeriatrische verpleeghuisbewoners. In: Het verpleeghuis thuis? Utrecht: Nederlandse Vereniging van Verpleeghuisartsen; Rubenstein LZ, Josephson KR, Robbins AS. Falls in the nursing home. Ann Intern Med 1994;121: Vermeulen HBM. Vallen en valpreventie in het verpleeghuis: een interventiestudie naar het effect van een bed-alarm-systeem [proefschrift]. Nijmegen: Katholieke Universiteit Nijmegen; Dijk PTM van, Meulenberg OGRM, Sande HJ van de, Habbema JDF. Falls in dementia patients. Gerontologist 1993;33: American Geriatrics Society, British Geriatrics Society, and American Academy of Orthopaedic Surgeons Panel on Falls Prevention. Guideline for the prevention of falls in older persons. J Am Geriatr Soc 2001; 49: Tinetti ME, Mendes de Leon CF, Doucette JT, Baker DI. Fear of falling and fall-related efficacy in relationship to functioning among community-living elders. J Gerontol 1994;49:M Bartels LP. Instellingen van intramurale gezondheidszorg. Basisgegevens per Utrecht: Prismant; Bedsine RW, Rubenstein LZ, Snyder L, editors. Medical care of the nursing home resident. Philadelphia: American College of Physicians; Ejaz FK, Jones JA, Rose MS. Falls among nursing home residents: an examination of incident reports before and after restraint reduction programs. J Am Geriatr Soc 1994;42: Tinetti ME, Speechley M, Ginter SF. Risk factors for falls among elderly persons living in the community. N Engl J Med 1988;319: SIG Informatiecentrum voor de gezondheidszorg (SIG). Jaarboek verpleeghuizen Utrecht: SIG; Verpleeghuizen in cijfers Informatie uit LVZ en SIVIS. Utrecht: Prismant; Bueno-Cavanillas A, Padilla-Ruiz F, Jiménez-Moleón JJ, Peinado- Alonso CA, Gálvez-Vargas R. Risk factors in falls among the elderly according to extrinsic and intrinsic precipitating causes. Eur J Epidemiol 2000;16: Chel VGM, Ooms ME. Fractuurpreventie bij ouderen in het verpleeghuis: valpreventie, vitamine D en heupbeschermers. Tijdschrift voor Verpleeghuisgeneeskunde 1999;23: Meyer G, Warnke A, Bender R, Mühlhauser I. Effect on hip fractures of increased use of hip protectors in nursing homes: cluster randomised controlled trial. BMJ 2003;326: Dijcks BPJ, Neyens JCL. Valincidenten in verpleeghuizen Hoensbroek: irv; Ned Tijdschr Geneeskd mei;149(19)

5 Abstract Falls in nursing homes: on average almost two per bed per year, resulting in a fracture in 1.3% Objective. To determine how many falls occur annually in Dutch nursing homes and how many fractures are the result of falls. Design. Written questionnaire study. Method. All 371 Dutch nursing homes received a questionnaire requesting information on the number of somatic and psychogeriatric beds and the number of falls and fractures as a result of falls in 2000 and Results. Of the 371 questionnaires, 202 (54%) were returned. These were distributed as follows over the three types of nursing homes: combined: 151 (75%), somatic: 15 (7%), psychogeriatric: 36 (18%). The average capacity of the participating nursing homes was 180 beds. There was an average of more than 300 reported falls per nursing home: 336 in 2000 (SD: 180; median 314) and 311 in 2001 (SD: 165, median 294). On average, there were almost 2 falls per bed per year. The number of falls per bed in the psychogeriatric group was higher than in the somatic group. There was an average of about 4 fractures per year per nursing home as a result of falls: 4.3 in 2000 (SD: 3.7; median 4.0) and 3.6 in 2001 (SD: 2.8; median 3.0). The average number of annual fractures due to a fall was about 23 per 1000 beds. An average of 1.3% of the falls resulted in a fracture. There were no clear differences here between somatic and psychogeriatric patients. Conclusion. The reported number of falls per nursing-home bed averaged almost 2 per year, and an average of 1.3% of these falls resulted in a fracture. Ned Tijdschr Geneeskd 2005;149: Ned Tijdschr Geneeskd mei;149(19) 1047

Samenvatting Hoofdstuk 1 Hoofdstuk 2 hoofdstuk 3

Samenvatting Hoofdstuk 1 Hoofdstuk 2 hoofdstuk 3 Vallen komt in alle leeftijdsgroepen voor, maar vormt vooral bij ouderen een groot gezondheidsprobleem. Onder een val wordt verstaan een gebeurtenis waarbij de betrokkene onbedoeld op de grond of een lager

Nadere informatie

Valpreventie voor psychogeriatrische cliënten

Valpreventie voor psychogeriatrische cliënten Valpreventie voor psychogeriatrische cliënten Blijf Staan valpreventie Aantal valincidenten in verpleeghuizen In verpleeghuizen wordt veel gevallen. Onder een valincident verstaan we een onbedoelde verandering

Nadere informatie

valpreventie Sophia E. de Rooij internist-geriater 03 april 2008

valpreventie Sophia E. de Rooij internist-geriater 03 april 2008 valpreventie Sophia E. de Rooij internist-geriater 03 april 2008 Mw Grijpstuiver, 75 jaar oud Vroeger Nu de kans op een val is groot! - ongeveer driekwart van alle letsels, opgelopen bij een privéongeval,

Nadere informatie

Validatie van de Depressie lijst (DL) en de Geriatric Depression Scale (GDS-30) bij Verpleeghuisbewoners

Validatie van de Depressie lijst (DL) en de Geriatric Depression Scale (GDS-30) bij Verpleeghuisbewoners Validatie van de Depressie lijst (DL) en de Geriatric Depression Scale (GDS-30) bij Verpleeghuisbewoners van Somatische en Psychogeriatrische Afdelingen Validation of the Depression List (DL) and the Geriatric

Nadere informatie

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim The Relationship between Work Pressure, Mobbing at Work, Health Complaints and Absenteeism Agnes van der Schuur Eerste begeleider:

Nadere informatie

Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van. zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten

Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van. zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten met diabetes mellitus type 2 in de huisartsenpraktijk Thinking

Nadere informatie

De relatie tussen incontinentie, toiletgangvaardigheden en morbiditeit in verpleeghuizen.

De relatie tussen incontinentie, toiletgangvaardigheden en morbiditeit in verpleeghuizen. Samenvatting De relatie tussen incontinentie, toiletgangvaardigheden en morbiditeit in verpleeghuizen. Continentie gaat in de westerse wereld samen met het gebruik van het water closet, in de volksmond

Nadere informatie

Type Dementie als Oorzaak van Seksueel Ontremd Gedrag. Aanwezigheid van het Gedrag bij Type Alzheimer?

Type Dementie als Oorzaak van Seksueel Ontremd Gedrag. Aanwezigheid van het Gedrag bij Type Alzheimer? Type Dementie als Oorzaak van Seksueel Ontremd Gedrag Aanwezigheid van het Gedrag bij Type Alzheimer? Type of Dementia as Cause of Sexual Disinhibition Presence of the Behavior in Alzheimer s Type? Carla

Nadere informatie

Feiten over vrijheidsbeperking in verpleeghuizen

Feiten over vrijheidsbeperking in verpleeghuizen Universiteit Maastricht, mei 2009 Feiten over vrijheidsbeperking in verpleeghuizen Wat is vrijheidsbeperking? Bij een discussie over vrijheidsbeperking is het belangrijk vast te stellen wat we precies

Nadere informatie

VEILIGHEID & VOORSCHRIJVEN VAN MEDICATIE SARAH JANUS

VEILIGHEID & VOORSCHRIJVEN VAN MEDICATIE SARAH JANUS VEILIGHEID & VOORSCHRIJVEN VAN MEDICATIE SARAH JANUS OVER MIJ Veiligheid & voorschrijven van medicatie 6-11-2014 2 IK ZAL HET VANDAAG HEBBEN OVER Onderzoek doen OF waarom onderzoek doen leuk is en soms

Nadere informatie

De Invloed van Familie op

De Invloed van Familie op De Invloed van Familie op Depressie- en Angstklachten van Verpleeghuisbewoners met Dementie The Influence of Family on Depression and Anxiety of Nursing Home Residents with Dementia Elina Hoogendoorn Eerste

Nadere informatie

Valpreventie in woonzorgcentra Stand van zaken met betrekking tot de effectiviteit van valpreventiemaatregelen

Valpreventie in woonzorgcentra Stand van zaken met betrekking tot de effectiviteit van valpreventiemaatregelen Valpreventie in woonzorgcentra Stand van zaken met betrekking tot de effectiviteit van valpreventiemaatregelen Koen Milisen RN, PhD & Ellen Vlaeyen, RN, MSN Expertisecentrum Val- en fractuurpreventie Vlaanderen

Nadere informatie

VERBAND VAN ACTIVITEITEN MET DEPRESSIE EN WELBEVINDEN 1

VERBAND VAN ACTIVITEITEN MET DEPRESSIE EN WELBEVINDEN 1 VERBAND VAN ACTIVITEITEN MET DEPRESSIE EN WELBEVINDEN 1 Hedonisme en Eudemonisme bij Activiteiten in Verband met Depressieve Symptomen en Welbevinden bij Ouderen in Verpleeghuizen Hedonism and Eudaimonia

Nadere informatie

Preventie van vallen, doen we met zijn allen

Preventie van vallen, doen we met zijn allen Preventie van vallen, doen we met zijn allen 15jarig jubileum congres LPZ 11 oktober 2012 Dr. J.C.L. Neyens Inhoud programma valpreventie Omvang van het probleem vallen Gevolgen van vallen Risicofactoren

Nadere informatie

De Invloed van Vaktherapeutische Interventies op Angst- en Depressiesymptomen bij

De Invloed van Vaktherapeutische Interventies op Angst- en Depressiesymptomen bij De Invloed van Vaktherapeutische Interventies op Angst- en Depressiesymptomen bij Mensen met een Psychiatrische Stoornis de Modererende Invloed van de Therapeutische Alliantie The Effect of Arts Therapies

Nadere informatie

De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en. Discrepantie

De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en. Discrepantie De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en Discrepantie The Relationship between Involvement in Bullying and Well-Being and the Influence of Social Support

Nadere informatie

UITKOMSTEN WAT IS EEN UITKOMST? 30/04/2013. A is beter dan B? C is goedkoper dan D? Uitkomst = Het effect van een bepaalde interventie op

UITKOMSTEN WAT IS EEN UITKOMST? 30/04/2013. A is beter dan B? C is goedkoper dan D? Uitkomst = Het effect van een bepaalde interventie op UITKOMSTEN WAT IS EEN UITKOMST? A is beter dan B? C is goedkoper dan D? Mijn innovatie is beter dan de concurrentie Uitkomst = Het effect van een bepaalde interventie op Bijvoorbeeld: Mortaliteit Kwaliteit

Nadere informatie

Diabetespatiënten in Verpleeghuizen De Relatie tussen Diabetes, Depressieve Symptomen en de Rol van Executieve Functies

Diabetespatiënten in Verpleeghuizen De Relatie tussen Diabetes, Depressieve Symptomen en de Rol van Executieve Functies Diabetespatiënten in Verpleeghuizen De Relatie tussen Diabetes, Depressieve Symptomen en de Rol van Executieve Functies Diabetic Patients in Nursing Homes The Relationship between Diabetes, Depressive

Nadere informatie

The relationship between social support and loneliness and depressive symptoms in Turkish elderly: the mediating role of the ability to cope

The relationship between social support and loneliness and depressive symptoms in Turkish elderly: the mediating role of the ability to cope The relationship between social support and loneliness and depressive symptoms in Turkish elderly: the mediating role of the ability to cope Een onderzoek naar de relatie tussen sociale steun en depressieve-

Nadere informatie

de Rol van Persoonlijkheid Eating: the Role of Personality

de Rol van Persoonlijkheid Eating: the Role of Personality De Relatie tussen Dagelijkse Stress en Emotioneel Eten: de Rol van Persoonlijkheid The Relationship between Daily Stress and Emotional Eating: the Role of Personality Arlette Nierich Open Universiteit

Nadere informatie

De Relatie tussen Apathische Symptomen, Depressieve Symptomen en Executief Cognitief. Functioneren bij Verpleeghuisbewoners:

De Relatie tussen Apathische Symptomen, Depressieve Symptomen en Executief Cognitief. Functioneren bij Verpleeghuisbewoners: De Relatie tussen Apathische Symptomen, Depressieve Symptomen en Executief Cognitief Functioneren bij Verpleeghuisbewoners: een 8-Maanden Follow-Up Studie Lily Fredrix Empirisch Afstudeeronderzoek: scriptie

Nadere informatie

De Relatie tussen Angst en Psychologische Inflexibiliteit. The Relationship between Anxiety and Psychological Inflexibility.

De Relatie tussen Angst en Psychologische Inflexibiliteit. The Relationship between Anxiety and Psychological Inflexibility. RELATIE ANGST EN PSYCHOLOGISCHE INFLEXIBILITEIT 1 De Relatie tussen Angst en Psychologische Inflexibiliteit The Relationship between Anxiety and Psychological Inflexibility Jos Kooy Eerste begeleider Tweede

Nadere informatie

Het effect van een verkorte mindfulness training bij ouderen op mindfulness, experiëntiële vermijding, self-efficacy in het omgaan met emoties,

Het effect van een verkorte mindfulness training bij ouderen op mindfulness, experiëntiële vermijding, self-efficacy in het omgaan met emoties, Het Effect van een Verkorte Mindfulness Training bij Ouderen op Mindfulness, Experiëntiële Vermijding, Self-Efficacy in het Omgaan met Emoties, Zelftranscendentie, en Quality of Life The Effects of a Shortened

Nadere informatie

valpreventie voor psychogeriatrische cliënten

valpreventie voor psychogeriatrische cliënten valpreventie voor psychogeriatrische cliënten Aantal valincidenten in verpleeghuizen In verpleeghuizen wordt veel gevallen. Jaarlijks vallen verpleeghuiscliënten gemiddeld 2 keer. Psychogeriatrische cliënten

Nadere informatie

Deze test werd ontwikkeld en aangewend om het medicatiemanagement en de verschillende aspecten hiervan te evalueren in de ambulante zorg.

Deze test werd ontwikkeld en aangewend om het medicatiemanagement en de verschillende aspecten hiervan te evalueren in de ambulante zorg. Drug Regimen Unassisted Grading Scale (DRUGS) Edelberg HK, Shallenberger E, Wei JY (1999) Medication management capacity in highly functioning community living older adults: detection of early deficits.

Nadere informatie

AFKORTINGEN IN TABELLEN

AFKORTINGEN IN TABELLEN VERANTWOORDING Dit document bevat de tabellen waarop het volgende artikel gebaseerd is: Veer, A.J.E. de, Francke, A.L. Verpleegkundigen positief over bevorderen van zelfmanagement. TVZ: Tijdschrift voor

Nadere informatie

Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten

Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten Difference in Perception about Parenting between Parents and Adolescents and Alcohol Use of Adolescents

Nadere informatie

Vormen Premorbide Persoonlijkheidskenmerken die Samenhangen met Neuroticisme een Kwetsbaarheid voor Depressie en Apathie bij Verpleeghuisbewoners?

Vormen Premorbide Persoonlijkheidskenmerken die Samenhangen met Neuroticisme een Kwetsbaarheid voor Depressie en Apathie bij Verpleeghuisbewoners? Vormen Premorbide Persoonlijkheidskenmerken die Samenhangen met Neuroticisme een Kwetsbaarheid voor Depressie en Apathie bij Verpleeghuisbewoners? Are Premorbid Neuroticism-related Personality Traits a

Nadere informatie

De Relatie tussen Voorschoolse Vorming en de Ontwikkeling van. Kinderen

De Relatie tussen Voorschoolse Vorming en de Ontwikkeling van. Kinderen Voorschoolse vorming en de ontwikkeling van kinderen 1 De Relatie tussen Voorschoolse Vorming en de Ontwikkeling van Kinderen The Relationship between Early Child Care, Preschool Education and Child Development

Nadere informatie

INVLOED VAN CHRONISCHE PIJN OP ERVAREN SOCIALE STEUN. De Invloed van Chronische Pijn en de Modererende Invloed van Geslacht op de Ervaren

INVLOED VAN CHRONISCHE PIJN OP ERVAREN SOCIALE STEUN. De Invloed van Chronische Pijn en de Modererende Invloed van Geslacht op de Ervaren De Invloed van Chronische Pijn en de Modererende Invloed van Geslacht op de Ervaren Sociale Steun The Effect of Chronic Pain and the Moderating Effect of Gender on Perceived Social Support Studentnummer:

Nadere informatie

Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen. Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles

Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen. Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen tussen Leeftijdsgroepen Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles between Age Groups Rik Hazeu Eerste begeleider:

Nadere informatie

Determinanten en Barrières van Seksuele Patiëntenvoorlichting. aan Kankerpatiënten door Oncologieverpleegkundigen

Determinanten en Barrières van Seksuele Patiëntenvoorlichting. aan Kankerpatiënten door Oncologieverpleegkundigen Determinanten en Barrières van Seksuele Patiëntenvoorlichting aan Kankerpatiënten door Oncologieverpleegkundigen Determinants and Barriers of Providing Sexual Health Care to Cancer Patients by Oncology

Nadere informatie

Positieve, Negatieve en Depressieve Subklinische Psychotische Symptomen en het Effect van Stress en Sekse op deze Subklinische Psychotische Symptomen

Positieve, Negatieve en Depressieve Subklinische Psychotische Symptomen en het Effect van Stress en Sekse op deze Subklinische Psychotische Symptomen Positieve, Negatieve en Depressieve Subklinische Psychotische Symptomen en het Effect van Stress en Sekse op deze Subklinische Psychotische Symptomen Positive, Negative and Depressive Subclinical Psychotic

Nadere informatie

Valproblematiek in de eerste en tweede lijn. Dr Marielle Emmelot-Vonk Klinisch geriater Geriatrie UMC Utrecht m.h.emmelotvonk@umcutrecht.

Valproblematiek in de eerste en tweede lijn. Dr Marielle Emmelot-Vonk Klinisch geriater Geriatrie UMC Utrecht m.h.emmelotvonk@umcutrecht. Valproblematiek in de eerste en tweede lijn Dr Marielle Emmelot-Vonk Klinisch geriater Geriatrie UMC Utrecht m.h.emmelotvonk@umcutrecht.nl Het komt vaak voor Het heeft belangrijke gevolgen Balans en veroudering

Nadere informatie

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur M. Zander MSc. Eerste begeleider: Tweede begeleider: dr. W. Waterink drs. J. Eshuis Oktober 2014 Faculteit Psychologie en Onderwijswetenschappen

Nadere informatie

Uitgebreide toelichting van het meetinstrument

Uitgebreide toelichting van het meetinstrument Uitgebreide toelichting van het meetinstrument Falls Efficacy Scale International (FES-I) & Short FES-I 31 mei 2012 Review en invoer: E van Engelen 1 Algemene gegevens Het meetinstrument heeft betrekking

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/38701 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Visschedijk, Johannes Hermanus Maria (Jan) Title: Fear of falling in older patients

Nadere informatie

Relatie Tussen Organisatie-Onrechtvaardigheid, Bevlogenheid en Feedback. The Relationship Between the Organizational Injustice, Engagement and

Relatie Tussen Organisatie-Onrechtvaardigheid, Bevlogenheid en Feedback. The Relationship Between the Organizational Injustice, Engagement and Onrechtvaardigheid, bevlogenheid en feedback 1 Relatie Tussen Organisatie-Onrechtvaardigheid, Bevlogenheid en Feedback The Relationship Between the Organizational Injustice, Engagement and Feedback Nerfid

Nadere informatie

Osteoporose: de feiten

Osteoporose: de feiten Reinier de Graaf Groep Osteoporose: de feiten Dieu Donne Niesten Orthopedisch chirurg RdGG CBO richtlijn 2011 Osteoporose is een chronische aandoening die in hoofdzaak bij ouderen voorkomt Mede als gevolg

Nadere informatie

Valpreventie in woonzorgcentra

Valpreventie in woonzorgcentra Valpreventie in woonzorgcentra Stand van zaken met betrekking tot de effectiviteit van valpreventiemaatregelen Wintermeeting, 27 februari 2015 Ellen Vlaeyen, RN, MSN & Koen Milisen RN, PhD Expertisecentrum

Nadere informatie

Kwetsbaarheid bij ouderen: een uitdaging Risicofactoren, meetinstrumenten en samenhangende zorg

Kwetsbaarheid bij ouderen: een uitdaging Risicofactoren, meetinstrumenten en samenhangende zorg Kwetsbaarheid bij ouderen: een uitdaging Risicofactoren, meetinstrumenten en samenhangende zorg In vergrijzende samenlevingen is de zorg voor het toenemende aantal kwetsbare ouderen een grote uitdaging

Nadere informatie

PSYCHIATRIE IN HET VERPLEEGHUIS. Inleiding

PSYCHIATRIE IN HET VERPLEEGHUIS. Inleiding PSYCHIATRIE IN HET VERPLEEGHUIS Inleiding Hoewel onderzoek uitwijst dat multimorbiditeit bij ouderen eerder regel dan uitzondering is, ontbreken exacte cijfers over de combinatie van psychiatrische en

Nadere informatie

Running head: OPVOEDSTIJL, EXTERNALISEREND PROLEEMGEDRAG EN ZELFBEELD

Running head: OPVOEDSTIJL, EXTERNALISEREND PROLEEMGEDRAG EN ZELFBEELD 1 Opvoedstijl en Externaliserend Probleemgedrag en de Mediërende Rol van het Zelfbeeld bij Dak- en Thuisloze Jongeren in Utrecht Parenting Style and Externalizing Problem Behaviour and the Mediational

Nadere informatie

Feiten over vrijheidsbeperking in verpleeghuizen

Feiten over vrijheidsbeperking in verpleeghuizen Universiteit Maastricht, december 2010 Feiten over vrijheidsbeperking in verpleeghuizen Wat is vrijheidsbeperking? Bij een discussie over vrijheidsbeperking is het belangrijk vast te stellen wat we precies

Nadere informatie

De relatie tussen depressie- en angstsymptomen, diabetesdistress, diabetesregulatie en. proactieve copingvaardigheden bij type 2 diabetespatiënten

De relatie tussen depressie- en angstsymptomen, diabetesdistress, diabetesregulatie en. proactieve copingvaardigheden bij type 2 diabetespatiënten De relatie tussen depressie- en angstsymptomen, diabetesdistress, diabetesregulatie en proactieve copingvaardigheden bij type 2 diabetespatiënten The relationship between depression symptoms, anxiety symptoms,

Nadere informatie

DE KENNIS OVER OUDERE PATIËNTEN QUIZ (KOP-Q)

DE KENNIS OVER OUDERE PATIËNTEN QUIZ (KOP-Q) DE KENNIS OVER OUDERE PATIËNTEN QUIZ (KOP-Q) Onderzoeksgroep Chronisch zieken, Faculteit Gezondheidszorg, Hogeschool Utrecht, Utrecht, Nederland Jeroen Dikken, MSc, RN Jita G. Hoogerduijn, PhD Marieke

Nadere informatie

Hartpatiënten Stoppen met Roken De invloed van eigen effectiviteit, actieplannen en coping plannen op het stoppen met roken

Hartpatiënten Stoppen met Roken De invloed van eigen effectiviteit, actieplannen en coping plannen op het stoppen met roken 1 Hartpatiënten Stoppen met Roken De invloed van eigen effectiviteit, actieplannen en coping plannen op het stoppen met roken Smoking Cessation in Cardiac Patients Esther Kers-Cappon Begeleiding door:

Nadere informatie

Is valpreventie kosteneffectief?

Is valpreventie kosteneffectief? Is valpreventie kosteneffectief? Prof. Dr. Lieven Annemans Ghent University, Brussels University Lieven.annemans@ugent.be Lieven.annemans@vub.ac.be Maart 2014 1 Reactie van de overheden op de crisis Jaarlijkse

Nadere informatie

De Invloed van Identificatie met Actieve Ouderen en Welbevinden op de. Lichaamsbeweging van Ouderen

De Invloed van Identificatie met Actieve Ouderen en Welbevinden op de. Lichaamsbeweging van Ouderen Running head: ACTIEVE OUDEREN EN BEWEGEN 1 De Invloed van Identificatie met Actieve Ouderen en Welbevinden op de Lichaamsbeweging van Ouderen The Influence of Identification with 'Active Elderly' and Wellbeing

Nadere informatie

Running head: INVLOED MBSR-TRAINING OP STRESS EN ENERGIE 1. De Invloed van MBSR-training op Mindfulness, Ervaren Stress. en Energie bij Moeders

Running head: INVLOED MBSR-TRAINING OP STRESS EN ENERGIE 1. De Invloed van MBSR-training op Mindfulness, Ervaren Stress. en Energie bij Moeders Running head: INVLOED MBSR-TRAINING OP STRESS EN ENERGIE 1 De Invloed van MBSR-training op Mindfulness, Ervaren Stress en Energie bij Moeders The Effect of MBSR-training on Mindfulness, Perceived Stress

Nadere informatie

Het Effect van Verschil in Sociale Invloed van Ouders en Vrienden op het Alcoholgebruik van Adolescenten.

Het Effect van Verschil in Sociale Invloed van Ouders en Vrienden op het Alcoholgebruik van Adolescenten. Het Effect van Verschil in Sociale Invloed van Ouders en Vrienden op het Alcoholgebruik van Adolescenten. The Effect of Difference in Peer and Parent Social Influences on Adolescent Alcohol Use. Nadine

Nadere informatie

De Relatie tussen (Over)Gewicht. en Seksdrive bij Mannen en Vrouwen. The Relationship between (Over)Weight. and Sex Drive in Men and Women

De Relatie tussen (Over)Gewicht. en Seksdrive bij Mannen en Vrouwen. The Relationship between (Over)Weight. and Sex Drive in Men and Women De Relatie tussen (Over)Gewicht en Seksdrive bij Mannen en Vrouwen The Relationship between (Over)Weight and Sex Drive in Men and Women Mandy M. de Nijs Eerste begeleider: Dr. W. Waterink Tweede begeleider:

Nadere informatie

De Relatie Tussen de Gehanteerde Copingstijl en Pesten op het Werk. The Relation Between the Used Coping Style and Bullying at Work.

De Relatie Tussen de Gehanteerde Copingstijl en Pesten op het Werk. The Relation Between the Used Coping Style and Bullying at Work. De Relatie Tussen de Gehanteerde Copingstijl en Pesten op het Werk The Relation Between the Used Coping Style and Bullying at Work Merijn Daerden Studentnummer: 850225144 Werkstuk: Empirisch afstudeeronderzoek:

Nadere informatie

Validatie van de Nederlandstalige. Mindful Attention Awareness Scale. Validation of the Dutch

Validatie van de Nederlandstalige. Mindful Attention Awareness Scale. Validation of the Dutch Validatie van de Nederlandstalige Mindful Attention Awareness Scale Validation of the Dutch Mindful Attention Awareness Scale Marie Anne Schulten December 2009 Eerste begeleider: Dr. A. Brouwers Tweede

Nadere informatie

Differences in stress and stress reactivity between highly educated stay-at-home and working. mothers with spouse and young children

Differences in stress and stress reactivity between highly educated stay-at-home and working. mothers with spouse and young children 1 Differences in stress and stress reactivity between highly educated stay-at-home and working mothers with spouse and young children Verschil in stress en stressreactiviteit tussen hoogopgeleide thuisblijf-

Nadere informatie

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa Physical factors as predictors of psychological and physical recovery of anorexia nervosa Liesbeth Libbers

Nadere informatie

Twee en een half jaar Kwaliteitsmeting in de Fysiotherapie

Twee en een half jaar Kwaliteitsmeting in de Fysiotherapie Twee en een half jaar Kwaliteitsmeting in de Fysiotherapie Feiten en cijfers tot nu toe Managementsamenvatting Na twee en een half jaar kwaliteitsmetingen in de fysiotherapie is het een geschikt moment

Nadere informatie

MAPPING STUDIE. Anne van den Brink. Specialist Ouderengeneeskunde, Junior Onderzoeker

MAPPING STUDIE. Anne van den Brink. Specialist Ouderengeneeskunde, Junior Onderzoeker MAPPING STUDIE Anne van den Brink Specialist Ouderengeneeskunde, Junior Onderzoeker UKON symposium 7 april 2016 A study on the characteristics, care needs and quality of life of patients with both Mental

Nadere informatie

Effecten Omgevingsinterventie en Fysieke Activiteit 1. Hoofdeffecten en Mediators van een Omgevingsinterventie op Maat ter Bevordering van

Effecten Omgevingsinterventie en Fysieke Activiteit 1. Hoofdeffecten en Mediators van een Omgevingsinterventie op Maat ter Bevordering van Effecten Omgevingsinterventie en Fysieke Activiteit 1 Hoofdeffecten en Mediators van een Omgevingsinterventie op Maat ter Bevordering van Fysieke Activiteit bij Ouderen Main Effects and Mediators of a

Nadere informatie

Academia Press 2014. Vallen werd lange tijd beschouwd als een onvoorspelbaar incident dat niet kon. 1 Inleiding

Academia Press 2014. Vallen werd lange tijd beschouwd als een onvoorspelbaar incident dat niet kon. 1 Inleiding 147 1 Inleiding Vallen werd lange tijd beschouwd als een onvoorspelbaar incident dat niet kon worden vermeden (Miller, 2012). Het is nog maar twintig jaar dat vallen gezien wordt als een ernstig en multifactorieel

Nadere informatie

Waarom schrijven specialisten ouderen- geneeskunde psychofarmaca voor?

Waarom schrijven specialisten ouderen- geneeskunde psychofarmaca voor? UMCG Waarom schrijven specialisten ouderen- geneeskunde psychofarmaca voor? Verenso Jaarcongres 2011 Dr. S.U. Zuidema (Sytse) Afdeling Eerstelijnsgeneeskunde UMC St Radboud Nijmegen Afdeling Huisartsgeneeskunde

Nadere informatie

De Effecten van Informeel Werkplekleren op Duurzame Inzetbaarheid in de Nederlandse. Maakindustrie

De Effecten van Informeel Werkplekleren op Duurzame Inzetbaarheid in de Nederlandse. Maakindustrie De Effecten van Informeel Werkplekleren op Duurzame Inzetbaarheid in de Nederlandse Maakindustrie The effects of Informal Workplace Learning on Employability in the Dutch manufacturing sector Jochem H.

Nadere informatie

De Invloed van Kenmerken van ADHD op de Theory of Mind: een Onderzoek bij Kinderen uit de Algemene Bevolking

De Invloed van Kenmerken van ADHD op de Theory of Mind: een Onderzoek bij Kinderen uit de Algemene Bevolking Kenmerken van ADHD en de Theory of Mind 1 De Invloed van Kenmerken van ADHD op de Theory of Mind: een Onderzoek bij Kinderen uit de Algemene Bevolking The Influence of Characteristics of ADHD on Theory

Nadere informatie

Master Thesis. Early Career Burnout Among Dutch Nurses: Comparing Theoretical Models. Using an Item Response Approach.

Master Thesis. Early Career Burnout Among Dutch Nurses: Comparing Theoretical Models. Using an Item Response Approach. 1 Master Thesis Early Career Burnout Among Dutch Nurses: Comparing Theoretical Models Using an Item Response Approach. Burnout onder Beginnende Nederlandse Verpleegkundigen: een Vergelijking van Theoretische

Nadere informatie

Begeleiding van psychische klachten bij revalidatie. dr. Bianca Buijck Coördinator Rotterdam Stroke Service 17 maart 2015

Begeleiding van psychische klachten bij revalidatie. dr. Bianca Buijck Coördinator Rotterdam Stroke Service 17 maart 2015 Begeleiding van psychische klachten bij revalidatie dr. Bianca Buijck Coördinator Rotterdam Stroke Service 17 maart 2015 Even voorstellen Psychische klachten: neuropsychiatrische symptomen (NPS) De laatste

Nadere informatie

Voorspellers van Leerbaarheid en Herstel bij Cognitieve Revalidatie van Patiënten met Niet-aangeboren Hersenletsel

Voorspellers van Leerbaarheid en Herstel bij Cognitieve Revalidatie van Patiënten met Niet-aangeboren Hersenletsel Voorspellers van Leerbaarheid en Herstel bij Cognitieve Revalidatie van Patiënten met Niet-aangeboren Hersenletsel Een onderzoek naar de invloed van cognitieve stijl, ziekte-inzicht, motivatie, IQ, opleiding,

Nadere informatie

Stigmatisering van Mensen met Keelkanker: de Rol van Mindfulness van de Waarnemer

Stigmatisering van Mensen met Keelkanker: de Rol van Mindfulness van de Waarnemer Met opmaak: Links: 3 cm, Rechts: 2 cm, Boven: 3 cm, Onder: 3 cm, Breedte: 21 cm, Hoogte: 29,7 cm Stigmatisering van Mensen met Keelkanker: de Rol van Mindfulness van de Waarnemer Stigmatisation of Persons

Nadere informatie

Pagina 1. Samenvatting

Pagina 1. Samenvatting Samenvatting Dit artikel omschrijft het belang van het ondervangen van valangst bij ouderen. Valangst komt voor na een eerdere val maar ook bij ouderen die nooit eerder gevallen zijn. Valangst kan leiden

Nadere informatie

Invloed van Mindfulness Training op Ouderlijke Stress, Emotionele Self-Efficacy. Beliefs, Aandacht en Bewustzijn bij Moeders

Invloed van Mindfulness Training op Ouderlijke Stress, Emotionele Self-Efficacy. Beliefs, Aandacht en Bewustzijn bij Moeders Invloed van Mindfulness Training op Ouderlijke Stress, Emotionele Self-Efficacy Beliefs, Aandacht en Bewustzijn bij Moeders Influence of Mindfulness Training on Parental Stress, Emotional Self-Efficacy

Nadere informatie

Kinderen met Internaliserende Problemen. The Effectiveness of Psychodynamic Play Group Therapy for Children. with Internalizing Problems.

Kinderen met Internaliserende Problemen. The Effectiveness of Psychodynamic Play Group Therapy for Children. with Internalizing Problems. Spelgroepbehandeling voor kinderen met internaliserende problemen De Effectiviteit van een Psychodynamische Spelgroepbehandeling bij Kinderen met Internaliserende Problemen. The Effectiveness of Psychodynamic

Nadere informatie

LinkedIn Profiles and personality

LinkedIn Profiles and personality LinkedInprofielen en Persoonlijkheid LinkedIn Profiles and personality Lonneke Akkerman Open Universiteit Naam student: Lonneke Akkerman Studentnummer: 850455126 Cursusnaam en code: S57337 Empirisch afstudeeronderzoek:

Nadere informatie

Valgerelateerde ziekenhuisopnamen bij ouderen in Nederland. [Trends in Fall-Related Hospital Admissions in Older Persons in the Netherlands]

Valgerelateerde ziekenhuisopnamen bij ouderen in Nederland. [Trends in Fall-Related Hospital Admissions in Older Persons in the Netherlands] Valgerelateerde ziekenhuisopnamen bij ouderen in Nederland [Trends in Fall-Related Hospital Admissions in Older Persons in the Netherlands] Klaas A. Hartholt; Nathalie van der Velde; Casper W.N. Looman;

Nadere informatie

Function Focused Care in het ziekenhuis Ontwikkeling en eerste ervaringen pilot

Function Focused Care in het ziekenhuis Ontwikkeling en eerste ervaringen pilot Function Focused Care in het ziekenhuis Ontwikkeling en eerste ervaringen pilot Carolien Verstraten RN MSc Janneke M. de Man-van Ginkel RN PhD, Silke Metzelthin PhD, Marieke Schuurmans RN PhD & Basic Care

Nadere informatie

Geriatrische revalidatie: valangst nader toegelicht

Geriatrische revalidatie: valangst nader toegelicht Geriatrische revalidatie: valangst nader toegelicht Wetenschapsdag SANO 3 juni 2016 Maaike Scheffers Barnhoorn Afdeling Public Health en Eerstelijnsgeneeskunde AIOTO SO Disclosure Potentiële Belangenverstrengeling

Nadere informatie

PERSOONLIJKHEID EN OUTPLACEMENT. Onderzoekspracticum scriptieplan Eerste begeleider: Mw. Dr. T. Bipp Tweede begeleider: Mw. Prof Dr. K.

PERSOONLIJKHEID EN OUTPLACEMENT. Onderzoekspracticum scriptieplan Eerste begeleider: Mw. Dr. T. Bipp Tweede begeleider: Mw. Prof Dr. K. Persoonlijkheid & Outplacement: Wat is de Rol van Core Self- Evaluation (CSE) op Werkhervatting na Ontslag? Personality & Outplacement: What is the Impact of Core Self- Evaluation (CSE) on Reemployment

Nadere informatie

Het Effect van Assertive Community Treatment (ACT) op het. Sociaal Functioneren van Langdurig Psychiatrische Patiënten met. een Psychotische Stoornis.

Het Effect van Assertive Community Treatment (ACT) op het. Sociaal Functioneren van Langdurig Psychiatrische Patiënten met. een Psychotische Stoornis. Het Effect van Assertive Community Treatment (ACT) op het Sociaal Functioneren van Langdurig Psychiatrische Patiënten met een Psychotische Stoornis. The Effect of Assertive Community Treatment (ACT) on

Nadere informatie

CoRPS. 'Cancer survivorship' onderzoek in Zuid Oost Nederland: van epidemiologische bevindingen naar interventies

CoRPS. 'Cancer survivorship' onderzoek in Zuid Oost Nederland: van epidemiologische bevindingen naar interventies 'Cancer survivorship' onderzoek in Zuid Oost Nederland: van epidemiologische bevindingen naar interventies Center of Research on Psychology in Somatic diseases Lonneke van de Poll Franse, Integraal Kankercentrum

Nadere informatie

Ik voel niets maar eigenlijk alles: Verbanden tussen Alexithymie, Somatisatiestoornis en Depressie. I feel nothing though in essence everything:

Ik voel niets maar eigenlijk alles: Verbanden tussen Alexithymie, Somatisatiestoornis en Depressie. I feel nothing though in essence everything: Ik voel niets maar eigenlijk alles: Verbanden tussen Alexithymie, Somatisatiestoornis en Depressie I feel nothing though in essence everything: Associations between Alexithymia, Somatisation and Depression

Nadere informatie

De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen

De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen The Association between Daily Hassles, Negative Affect and the Influence of Physical Activity Petra van Straaten Eerste begeleider

Nadere informatie

SLACHTOFFER CYBERPESTEN, COPING, GEZONDHEIDSKLACHTEN, DEPRESSIE. Cyberpesten: de implicaties voor gezondheid en welbevinden van slachtoffers en het

SLACHTOFFER CYBERPESTEN, COPING, GEZONDHEIDSKLACHTEN, DEPRESSIE. Cyberpesten: de implicaties voor gezondheid en welbevinden van slachtoffers en het SLACHTOFFER CYBERPESTEN, COPING, GEZONDHEIDSKLACHTEN, DEPRESSIE Cyberpesten: de implicaties voor gezondheid en welbevinden van slachtoffers en het modererend effect van coping Cyberbullying: the implications

Nadere informatie

Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch

Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch Bottlenecks in Independent Learning: Self-Regulated Learning, Stress

Nadere informatie

Stoppen-met-roken Begeleiding door Cardiologie Verpleegkundigen: Intentie, Gedrag en Determinanten

Stoppen-met-roken Begeleiding door Cardiologie Verpleegkundigen: Intentie, Gedrag en Determinanten Stoppen-met-roken Begeleiding door Cardiologie Verpleegkundigen: Intentie, Gedrag en Determinanten Smoking Cessation Guidance by Cardiac Nurses: Intention, Behavior and Determining Factors Jan van Riet

Nadere informatie

Ontpopping. ORGACOM Thuis in het Museum

Ontpopping. ORGACOM Thuis in het Museum Ontpopping Veel deelnemende bezoekers zijn dit jaar nog maar één keer in het Van Abbemuseum geweest. De vragenlijst van deze mensen hangt Orgacom in een honingraatpatroon. Bezoekers die vaker komen worden

Nadere informatie

Geriatrische screening / CGA binnen de zorg voor oudere kankerpatiënten: stand van zaken. Cindy Kenis. Geriatrisch Oncologisch Verpleegkundige

Geriatrische screening / CGA binnen de zorg voor oudere kankerpatiënten: stand van zaken. Cindy Kenis. Geriatrisch Oncologisch Verpleegkundige Cindy Kenis Geriatrisch Oncologisch Verpleegkundige UZ Leuven, België Geriatrische screening / CGA binnen de zorg voor oudere kankerpatiënten: stand van zaken Introductie (1) Definitie Comprehensive Geriatric

Nadere informatie

Solidariteit: een zinkend schip? Toegankelijkheid en betaalbaarheid van de gezondheidszorg

Solidariteit: een zinkend schip? Toegankelijkheid en betaalbaarheid van de gezondheidszorg Solidariteit: een zinkend schip? Toegankelijkheid en betaalbaarheid van de gezondheidszorg Prof. dr. Sara Willems Vakgroep Huisartsgeneeskunde en Eerstelijnsgezondheidszorg Sara.Willems@ugent.be Incidentie

Nadere informatie

Relatie tussen Persoonlijkheid, Opleidingsniveau, Leeftijd, Geslacht en Korte- en Lange- Termijn Seksuele Strategieën

Relatie tussen Persoonlijkheid, Opleidingsniveau, Leeftijd, Geslacht en Korte- en Lange- Termijn Seksuele Strategieën Relatie tussen Persoonlijkheid, Opleidingsniveau, Leeftijd, Geslacht en Korte- en Lange- Termijn Seksuele Strategieën The Relation between Personality, Education, Age, Sex and Short- and Long- Term Sexual

Nadere informatie

Het voorkomen van geneesmiddel gerelateerde problemen bij oudere patiënten met polyfarmacie ontslagen uit het ziekenhuis

Het voorkomen van geneesmiddel gerelateerde problemen bij oudere patiënten met polyfarmacie ontslagen uit het ziekenhuis Samenvatting Het voorkomen van geneesmiddel gerelateerde problemen bij oudere patiënten met polyfarmacie ontslagen uit het ziekenhuis Hoofdstuk 1 bevat de algemene inleiding van dit proefschrift. Dit hoofdstuk

Nadere informatie

Samenwerking in academisch netwerkensaetwerken

Samenwerking in academisch netwerkensaetwerken Home no. 1 Feb. 2015 Revalidatie chronische aandoeningen Eerdere edities Verenso.nl Samenwerking in academisch netwerkensaetwerken Verbetering van patiëntenzorg door wetenschap: in beweging! Lizette Wattel,

Nadere informatie

Sekseverschillen in Huilfrequentie en Psychosociale Problemen. bij Schoolgaande Kinderen van 6 tot 10 jaar

Sekseverschillen in Huilfrequentie en Psychosociale Problemen. bij Schoolgaande Kinderen van 6 tot 10 jaar Sekseverschillen in Huilfrequentie en Psychosociale Problemen bij Schoolgaande Kinderen van 6 tot 10 jaar Gender Differences in Crying Frequency and Psychosocial Problems in Schoolgoing Children aged 6

Nadere informatie

Verschillendedesigns beantwoorden verschillende vragen

Verschillendedesigns beantwoorden verschillende vragen Verschillendedesigns beantwoorden verschillende vragen Zelf echo s uitvoeren bij IVF Hoe betrouwbaar zijn de beelden? Hoe vaak worden vrouwen zwanger? Hoe voelende koppelszicherbij? Watkosthet? 1 Hoe betrouwbaar

Nadere informatie

De Relatie tussen Existential Fulfilment, Emotionele Stabiliteit en Burnout. bij Medewerkers in het Hoger Beroepsonderwijs

De Relatie tussen Existential Fulfilment, Emotionele Stabiliteit en Burnout. bij Medewerkers in het Hoger Beroepsonderwijs De Relatie tussen Existential Fulfilment, Emotionele Stabiliteit en Burnout bij Medewerkers in het Hoger Beroepsonderwijs The Relationship between Existential Fulfilment, Emotional Stability and Burnout

Nadere informatie

Effecten van een Mindfulness-Based Stressreductie Training. op Existentiële Voldoening. Effects of a Mindfulness-Based Stress Reduction Program

Effecten van een Mindfulness-Based Stressreductie Training. op Existentiële Voldoening. Effects of a Mindfulness-Based Stress Reduction Program Effecten van een Mindfulness-Based Stressreductie Training op Existentiële Voldoening Effects of a Mindfulness-Based Stress Reduction Program on Existential Fulfillment Y. Ducaneaux-Teeuwen Eerste begeleider:

Nadere informatie

Valpreventie na een CVA

Valpreventie na een CVA Valpreventie na een CVA Dr. Vivian Weerdesteyn Universitair hoofddocent Drs. Hanneke van Duijnhoven Arts in opleiding tot revalidatie-arts en klinisch onderzoeker Vallen na een CVA CVA Vallen na een CVA

Nadere informatie

Emotioneel Belastend Werk, Vitaliteit en de Mogelijkheid tot Leren: The Manager as a Resource.

Emotioneel Belastend Werk, Vitaliteit en de Mogelijkheid tot Leren: The Manager as a Resource. Open Universiteit Klinische psychologie Masterthesis Emotioneel Belastend Werk, Vitaliteit en de Mogelijkheid tot Leren: De Leidinggevende als hulpbron. Emotional Job Demands, Vitality and Opportunities

Nadere informatie

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior Martin. W. van Duijn Student: 838797266 Eerste begeleider:

Nadere informatie

De Relatie tussen Ervaren Organisatiecultuur en Organizational. Commitment in de Periode na een Overname.

De Relatie tussen Ervaren Organisatiecultuur en Organizational. Commitment in de Periode na een Overname. De Relatie tussen Ervaren Organisatiecultuur en Organizational Commitment in de Periode na een Overname. The Relation Between Perceived Organizational Culture and Organizational Commitment After an Acquisition.

Nadere informatie

Introduction Henk Schwietert

Introduction Henk Schwietert Introduction Henk Schwietert Evalan develops, markets and sells services that use remote monitoring and telemetry solutions. Our Company Evalan develops hard- and software to support these services: mobile

Nadere informatie

Zo blijven ouderen op de been

Zo blijven ouderen op de been Zo blijven ouderen op de been Winne Kramer Msc winnekramer@casema.nl Inleiding 1. Val probleem 2. Cijfers 2017 Overlijden 65 plus na een val incident Ziekenhuis opnames 65 plus na val Spoedeisende hulp

Nadere informatie

Het meten van de kwaliteit van leven bij kinderen met JIA

Het meten van de kwaliteit van leven bij kinderen met JIA Het meten van de kwaliteit van leven bij kinderen met JIA Measuring quality of life in children with JIA Masterthese Klinische Psychologie Onderzoeksverslag Marlot Schuurman 1642138 mei 2011 Afdeling Psychologie

Nadere informatie

Jan Visschedijk. Valangst en heupfracturen

Jan Visschedijk. Valangst en heupfracturen Jan Visschedijk Valangst en heupfracturen Overzicht I. VALANGST Vallen vs valangst? Wat is valangst? Hoe meten we valangst? Wat kun je er aan doen? II. VALANGST NA EEN HEUPFRACTUUR Literatuurstudie Cross-sectionele

Nadere informatie