een educatief computerspel voor het secundair onderwijs artikel P&G - april

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "een educatief computerspel voor het secundair onderwijs artikel P&G - april"

Transcriptie

1 een educatief computerspel voor het secundair onderwijs artikel P&G - april Vrije Universiteit Brussel Department Research & Development Afdeling WetenschapsCommunicatie Wim Van Broeck Pleinlaan Brussel

2 Situering van Stimulus binnen het werk van de cel Wetenschapscommunicatie van de VUB. Sinds 1988 kunnen jongeren tijdens de tweejaarlijkse Wetenschapsweek actief kennismaken met het onderzoek aan de Vrije Universiteit Brussel. De VUB vervulde daarmee op vlak van wetenschapscommunicatie een pioniersrol in Vlaanderen. Daarnaast was de afdeling R&D-Wetenschapscommunicatie de motor achter een drietal succesvolle rondreizende tentoonstellingen en twee jongerenprojecten, de ComiX-files en het Virtueel Museum. Momenteel wordt er ook gewerkt aan de uitbouw van een netwerk van WetenschapsWinkels in Vlaanderen. >Stimulus, het sluitstuk van het VUB ICT-platform: Met de ComiX-files en het Virtueel Museum heeft de cel Wetenschapscommunicatie van de VUB al 2 succesvolle projecten op haar naam staan, respectievelijk voor de 1 ste (12-14 jaar) en 3 de graad (16-18 jaar) van het secundair onderwijs. Een project specifiek gericht naar de 2 de graad ontbrak. Met Stimulus, educatieve software voor wetenschappen, is die leemte opgevuld. Het VUB-ICT-platform voor het secundair onderwijs heeft nu een goede basis verkregen voor een toekomstige ontwikkeling. De drie projecten hebben elk hun eigen internetadres, maar zijn ook toegankelijk via 1 gemeenschappelijk platformadres Het Museumgebouw functioneert als portaal voor alle jongerenprojecten. >Door wie werd Stimulus gemaakt? Stimulus is een complex project. Dat betekent dat er heel wat mensen zich uit de naad werkten om het tot een goed einde te brengen. Het concept werd ontwikkeld binnen de cel Wetenschapscommunicatie. De inhoud kwam tot stand i.s.m. de lerarenopleidingwerkgroep Chemie van de Vrije Universiteit Brussel, de pedagogische begeleidingsdiensten van het officieel gesubsidieerd onderwijs en het gemeenschapsonderwijs. Technische bijstand kregen wij van Prof. Paul Geerlings hoofd van de dienst Algemene Chemie VUB, Prof. Michel Lefebvre van de Koninklijke Militaire School en de medewerkers van het Rekencentrum VUB-ULB. De omzetting naar educatieve software was in handen van een gespecialiseerd multimedia kantoor in Brussel. Stimulus kwam tot stand via een co-financiering van de Vrije Universiteit Brussel en de Vlaamse Overheid in het kader van het actieplan Wetenschapsinformatie en Innovatie. 2

3 Beschrijving van Stimulus Stimulus is een educatief computerspel voor de 2 de graad ASO en TSO. Meer specifiek gaat het om digitale lespaketten voor de wetenschappen chemie, biologie en fysica. Stimulus is modulair opgebouwd rond een concreet thema en gegoten in een spelformaat. Momenteel bevat Stimulus 1 module in het vakgebied chemie in de context van de vuurwerkfabriek. Wij werken aan de ontwikkeling van een 2 de module binnen chemie, namelijk wasmiddelen. Wij hopen in de toekomst nog meer modules, ook binnen andere vakgebieden i.s.m. openbare en private partners, te ontwikkelen. Stimulus beginpagina Naast de lespaketten krijgen leerkrachten binnen Stimulus de mogelijkheid hun Droomexperiment te verwezenlijken. Lessen chemie zonder experimenten zijn moeilijk denkbaar. Stimulus biedt leraars de mogelijkheid dàt experiment uit te voeren dat, om technische, veiligheids- en/of financiële redenen, op school onuitvoerbaar is. In de Stimulus Info en Help krijgt de leerkracht in PDF- een Stimulus handleiding en Stimulus opdrachten. Leraars kunnen er ondermeer terecht voor examenvragen en data over onze StimulusDemotoer, een tekst over Wetenschap als studie- & beroepskeuze en een lijst van Belangrijke wetenschappers. Stimulus Info en Help zijn dynamische instrumenten die ons toelaten om op een permanente basis via een Content Management System teksten en beelden toe te voegen. 3

4 >Hoe zijn die Stimulus modules opgebouwd? Elke Stimulus module is een kant-en-klaar lespakket, opgesplitst in verschillende doe-opdrachten. Vakgebonden eindtermen vormen de achtergrond van de Stimulusmodule. Het zijn die eindtermen die concreet in de doe-opdrachten worden uitgewerkt. Een evaluatieopdracht sluit de module af. In deze pilootfase hebben wij ons beperkt tot de uitwerking van 1 module. De setting is de vuurwerkfabriek. Aan de hand van acht doe-opdrachten wordt één bepaald toepassingsgebied van de chemie de pyrotechniekdoorlopen. Extra aandacht ging naar de veiligheidsrisico s verbonden aan de manipulatie van explosieve en brandbare stoffen. Stimulus is dus ideaal om explosieve experimenten 100% veilig in de klas uit te voeren. De acht opdrachten die de jongeren kunnen doorlopen, zijn erg gevarieerd en bevatten een interne logica. Wij starten klassiek met leesteksten en introduceren doorheen de module videoreportages en interactieve proeven. Gaandeweg worden de antwoordmogelijkheden diverser en beperken wij ons niet louter tot de opties ja of nee. De vergaarde kennis en vaardigheden zijn nuttig voor de oplossing van de volgende opdracht. Niettegenstaande deze interne logica bezit de leerkracht de vrijheid om a la carte een selectie te maken in functie van zijn lesprogramma en leerlijn. Indien men alle opdrachten wil doorlopen moet men minimaal 4 lesmomenten van 50 minuten uittrekken. De Morgen 6 november 2003 Om de attractiviteit en interactiviteit van Stimulus te optimaliseren, hebben we zeer nadrukkelijk elementen uit de wereld van videospelletjes geïntegreerd. Leerlingen zien bijvoorbeeld hun score na elke opdracht, moeten verschillende levels afwerken, monteren én lanceren virtueel een vuurpijl, enz. Wij hebben getracht de doe-opdrachten zo open mogelijk te maken, t.t.z. in sommige gevallen bestaat er meer dan 1 oplossing voor een bepaald probleem. Ten tweede is de module Vuurwerk lineair opgebouwd en werden geen zijsprongen voorzien. In de toekomst willen wij die open richting die kenmerkend is voor videospelletjesexplicieter toepassen in de uitwerking van andere modules. >Alle doe-opdrachten van de vuurwerkfabriek op een rij : Opdracht 1 : Deze opdracht is vrij klassiek en bestaat uit drie reeksen van vijf meerkeuzevragen. De leerlingen moeten de antwoorden uit vier korte leesteksten halen. Deze leesteksten zijn uiteraard in Stimulus terug te vinden. Sommige antwoorden worden weggeschreven in een databank en zijn voor later gebruik consulteerbaar door de leerling. Na het doorlopen van één vragenreeks kan de speler als bonus- een videoreportage van het productieproces van raketbrandstof zien. Deze opdracht kan men ook volledig zonder computerinfrastructuur uitvoeren. Een PDF papieren Stimulus bezorgt de leerkracht de vijftien meerkeuzevragen. Het opzoeken en gebruiken van chemische informatie in gedrukte bronnen en langs elektronische weg staat in de eindtermen. 4

5 Opdracht 2 : R&S-zinnen (Risk & Safety zinnen) en gevarensymbolen Deze opdracht bestaat uit 2 interactieve oefeningen waarbij het raadplegen van R&Szinnen noodzakelijk is. Net zoals de leesteksten is ook de volledige lijst van R&S-zinnen in Stimulus terug te vinden. Deze opdracht werd om veiligheidsoverwegingen vooraan in de module geplaatst. Kennis van R&S-zinnen zit in een eindterm vervat. Opdracht 3 : Virtueel lab bestanddelen van buskruit In Stimulus werd een virtueel lab gebouwd dat twaalf stoffen en vier experimenten bevat. Elk experiment werd vastgelegd op video. Op basis van een goede observatie van deze experimenten kunnen jongeren fysische eigenschappen voor twaalf stoffen bestuderen: brandbaarheid, vlamkleur en oplosbaarheid in water en tolueen. Opdracht 4 : Virtueel lab buskruit scheiden In het lab kan men nagaan welke eigenschap het best geschikt is om buskruit te scheiden. Ook hier werken wij met videofragmenten en kan men mits een accurate observatie en een geslaagde deductie tot de correcte oplossing komen. Scheidingstechnieken staat in de eindtermen. Opdracht 5: Virtueel lab filtratietechniek Tenslotte kan men in het virtueel lab ook verschillende filtratieparcours uittesten. Wanneer de gebruiker de eigenschappen kent van de stoffen en de juiste oplosmiddelen toevoegt, kan men buskruit scheiden in zijn drie bestanddelen. In deze opdracht is meer dan 1 goede oplossing mogelijk. Het uitvoeren van een scheidingsmethode werd in de eindtermen ingeschreven. Opdracht 6 : Reactievergelijkingen Om het explosieve karakter van buskruit duidelijk te maken, hebben wij een aantal reactievergelijkingen verpakt in een spelformaat. Leerlingen moeten het voorgetal kunnen invullen, de indexcijfers zijn gegeven. De reactievergelijkingen worden telkens geduid en geplaatst in een context. Uiteraard wordt bij elk fout antwoord de juiste feedback gegeven. Leerlingen leren zo een aantal wetmatigheden van chemische reacties. Opdracht 7 : Vuurpijl maken en lanceren Voor velen het hoogtepunt van Stimulus. Alle opgedane kennis moet men bovenhalen, wil men deze opdracht con brio afleggen. De bedoeling is een vuurpijl te maken die op een welbepaalde hoogte ontploft met een welbepaalde kleur en effect. Dit is een experiment dat uiterst zelden in vivo op school door leerlingen zelf zal worden uitgevoerd. Opdracht 8 : De laatste opdracht is een toets over de kennis die men in de vuurwerkfabriek heeft opgedaan Het principe is hetzelfde als in opdracht 1: aan de hand van drie reeksen van vijf vragen peilen wij naar de verworven inzichten omtrent de chemie van vuurwerk. Bij het afsluiten van deze opdracht krijgt de jongere zijn/haar individuele puntenscore te zien voor alle opdrachten. 5

6 Link naar Info over Stimulus Tabellen waarin de resultaten van de verschillende opdrachten worden weggeschreven Link naar ondermeer de leesteksten, lijst van R&Szinnen Score wordt na elke opdracht aangepast Alle opdrachten genummerd van 1 tot 8; reeds uitgevoerde opdrachten zijn rood gekleurd. Een screenshot van Stimulus met aanduiding van de voornaamste functies. 6

7 Doelgroep en doelstellingen van Stimulus > doelgroep van Stimulus Stimulus werd ontwikkeld voor leraars en leerlingen van de 2de graad wetenschappen (biologie, chemie en fysica). Leerkrachten zijn natuurlijke partners in onze sensibiliseringscampagne voor wetenschappen, en leerkrachten zijn ook onze primaire doelgroep op vlak van ICT-integratie in het onderwijs. Zij nemen immers de beslissing om al dan niet de stap richting ICT-implementatie te zetten. Uiteraard moet Stimulus ook aan de verwachtingen van leerlingen voldoen. Stimulus moet hip zijn wil het in concurentie met klassieke computerspelletjes niet verbleken. Het is dus vanuit deze dubbele optiek leraars én leerlingen- dat wij Stimulus hebben ontwikkeld. > doelstellingen van Stimulus In Stimulus vinden we net zoals bij de twee andere jongerenprojecten de ComiX-files en het Virtueel Museum - onze drie doelstellingen terug. Eind jaren 80, begin jaren 90 was onze focus gericht op (i) de sensibilisering van jongeren voor het wetenschappelijk onderzoek en de wetenschappelijke methode. Concreet richten wij ons op de vertaling van wetenschappelijke teksten naar populaire versies en op interactieve bezoeken aan de universiteit. Het klassiek voorbeeld is de Vlaamse Wetenschapsweek. Met de ontwikkeling van het World Wide Web half jaren 90 werd een tweede doelstelling toegevoegd : (ii) leerlingen en leraars vertrouwd maken met de mogelijkheden van informatie- en communicatietechnologieën (ICT). Onze eerste ICT projecten, INTERNETdagen (1995) en ComiX-Files (1997), dateren dan ook van die periode. Vrij snel werd duidelijk dat onze ICT-projecten de rollen van leerkracht en leerlingen in het leerproces beïnvloeden. Met andere woorden, onze ICT-projecten beïnvloeden de klaspraktijk en omgekeerd. Precies door deze vaststelling is het belangrijk aandacht te hebben voor (iii) de innovatieve didactiek van onze projecten. Logisch dus dat wij van deze didactische component onze derde doelstelling hebben gemaakt. In een onderzoek dat aansluit op de ontwikkeling van Stimulus willen wij nagaan in welke mate leerkrachten aan de ICT in Stimulus een didactische meerwaarde toekennen. De resultaten van dat onderzoek worden eind dit jaar verwacht. We bespreken de functie van Stimulus voor elk van de drie doelstellingen. >> hoe Stimulus een brug kan vormen tussen het secundair en universitair onderwijs? Stimulus is educatieve software binnen de wetenschappen, en momenteel meer specifiek binnen het vakgebied chemie. Een domein dat een uitgebreid universitair onderzoeksterrein laat aftekenen. Hoewel met gemak aanknopingspunten te vinden zijn tussen enerzijds de leerstof secundair onderwijs -die zeer schematisch beschreven is in (vakgebonden) eindtermen- en anderzijds universitair onderzoek, blijft het een uitdaging om die universitaire kennis naar het kennis- en bevattingsvermogen van jarigen te vertalen. Voor die inhoudelijke ontwikkeling van de module vuurwerk werkten wij samen met de lerarenopleiding van de VUB, een aantal leerkrachten en pedagogisch adviseurs van het SO. Die werkgroep heeft eindtermen geselecteerd, deze geplaatst binnen de context van vuurwerk en ze vervolgens gelinkt aan concrete experimenten. Op methodologisch vlak stelden wij samen met professoren en assisterend personeel van de VUB de experimenten van het virtueel lab (zie opdracht 3,4 en 5) op punt. Via 7

8 Stimulus kunnen jongeren proefondervindelijk een aantal eigenschappen van chemische stoffen bepalen en kunnen zij een wetenschappelijk verantwoorde scheidingsmethode proefondervindelijk uittesten. Tenslotte kan elke leerkracht bij ons terecht voor de uitvoering van zijn/haar Droomexperiment. Het Droomexperiment biedt jongeren een unieke kans om zelf in een universitair lab aan de slag te gaan en tegelijkertijd een deel van het lesprogramma te realiseren. Kortom twee vliegen in een klap. >> Stimulus en enkele ICT features onder de loep Leerkrachten bezitten een sleutelpositie in het ICT-adoptieproces in de klas. Op het eerste gezicht een benijdenswaardige machtspositie. Maar lang niet voor elke leraar. Leerkrachten zitten zeer vaak gesandwicht tussen enerzijds de overheid die, met de nieuwe leerplannen achter de hand, hen verplicht ICT in hun lessen te integreren en anderzijds een generatie leerlingen die in tegenstelling tot het overgrote deel van het lerarenkorps- opgegroeid is met ICT. Niet verwonderlijk dat bij de introductie van ICT veel leerkrachten vrezen hun kennismonopolie te verliezen en hun rol als kennisoverdrager in vraag stellen. Met die informatie in het achterhoofd bouwden wij Stimulus als een digitaal werkinstrument dat in eerste instantie tegemoet komt aan de noden van leerkrachten. In het bijzonder aan leerkrachten die, om welke reden dan ook, watervrees tonen wanneer het op gebruik van ICT aankomt. Daarom moest de ICT-drempel zeer laag gehouden worden. Zowel met betrekking tot de basis knoppenkennis als op vlak van minimum vereisten van computerinfrastructuur. Een gebruiker heeft een computer met browser nodig (Explorer, Safari, Netscape) inclusief Macromedia Flash plugin en Quicktime voor de video (beide gratis te downloaden van het internet). De basisvaardigheden nodig om tekstverwerking en werkbladen te gebruiken, blijkt ruim voldoende om met Stimulus in de klas te werken. 8

9 De laagdrempeligheid van Stimulus is natuurlijk slechts een voorwaarde voor het gebruik in de klas. Leerkrachten moeten echter overtuigd worden dat Stimulus ook een didactische meerwaarde oplevert t.o.v. andere leermiddelen. Wij denken dat deze meerwaarde schuilt in de introductie van ICT. Ter illustratie overlopen we een aantal Stimulus features : videoreportages, experimenten op video en netwerkfunctie. Wij beschouwen multimedia als onderdeel van ICT. Multimedia betekent beelden, bewegende beelden, tekst en geluid. De Stimulus opdrachten bevatten verschillende videofragmenten te verduidelijking van een opdracht of als kern van een opdracht. Wat het eerste betreft : Stimulus laat in een korte videoreportage de verschillende stappen in het productieproces van rakketbrandstof zien. Een mooie aanvulling wanneer men de toepassingen van de chemie behandelt. screenshot opdracht 1 waar drie videoreportages gelinkt werden 9

10 Soms vormen beelden de kern van een opdracht. Experimenten op video bieden de leerkracht het voordeel dat hij/zij (i) geen tijd voor voorbereidingen noch afbouw moet uittrekken, (ii) geen veiligheidsriciso s loopt (zeker in geval van buskruit), niet afhankelijk is van financiële beperkingen voor aankoop van producten en materiaal (iii) en -het meest belangrijke zeker is dat het experiment geslaagd is en de resultaten goed zichtbaar zijn voor zijn/haar leerlingen! screenshot van experiment in opdracht 3 waarbij de oplosbaarheid van koolstof wordt bepaald ICT betekent voor ons ook netwerken, zowel lokale netwerken als Internet. Beide zijn verenigd in Stimulus en kunnen geselecteerd worden door de leerkracht, afhankelijk van de beschikbaarheid op de school. Spelen in een netwerk simuleert gedeeltelijk de klassituatie met dat verschil dat men niet meer fysiek in elkaars nabijheid moet zijn en de directe communicatie (verbaal en niet verbaal) ontbreekt. Dat laatste wordt deels ondervangen door de chat functie waar we zo dadelijk op terugkomen. Wanneer een leerkracht als spelleider Stimulus in netwerk speelt, dan krijgt hij/zij een mooi overzicht van alle deelnemers, hun score voor elke opdracht en bijgevolg hun vordering doorheen het spel. De leerkracht heeft in elk geval een zekere mate van controle over de vorderingen binnen het spel. Het is belangrijk te vermelden dat de school niet noodzakelijk over een eigen lokaal netwerk moet beschikken. Een netwerksessie kan gewoon via het Internet! 10

11 Het netwerkoverzicht werd aangevuld met een chatfunctie waardoor de leerkracht feedback aan de leerlingen kan geven. Dat is zeker nuttig indien de spelers zich niet in dezelfde ruimte bevinden. De chatfunctie opent mogelijkheden voor afstandsonderwijs. De leerlingen van hun kant kunnen bijkomende duiding en achtergrond vragen. Chatten tussen de leerlingen is onmogelijk. Bij afsluiting van de netwerksessie tenslotte kan de leerkracht de scores bewaren op de Stimulusserver (alleen als er online wordt gespeeld) of uitprinten. screenshot van netwerkoverzicht 11

12 Stimulus heeft een dubbel doelpubliek. Stimulus moet niet enkel voor leraars aantrekkelijk zijn, het moet ook appeleren aan de smaak van scholieren. Onze vooronderstelling was dat terwijl het technische aspect de belangrijkste drempel voor leraars zou zijn, voor jongeren eerder de look&feel van doorslaggevend belang is. Met look&feel verwijzen wij niet enkel naar de opbouw en vormgeving, maar ook naar de narratieve structuur, de presentatie en de animering van de opdrachten. Stimulus is een spel waarin spelers punten kunnen scoren. Wij hebben er reeds op gewezen dat de geïntegreerde netwerkfunctie van Stimulus leerkrachten een zekere mate van controle geeft. Voor leerlingen creëert dit netwerk de kans om in klasverband tegen elkaar spelen. Op basis van een aantal demo s in scholen blijkt dit netwerkaspect zeer motiverend om de opdrachten tot een goed einde te brengen. Voor de ontwikkeling van Stimulus hebben wij nog andere elementen uit de wereld van de computerspelletjes opgepikt. Stimulus module vuurwerk heeft een verhaallijn meegekregen waarin de 8 opdrachten hun plaats krijgen. De spelers worden in de rol geplaatst van onderzoekers die in opdracht van de federale politie een in beslaggenomen partij springstoffen moeten onderzoeken. De spelers krijgen daarom vertrouwelijke informatie doorgespeeld. Affectieve componenten zoals identificatie met een onderzoeker- spelen een positieve rol in het leerproces. screenshot : voorbeeld hoe vertrouwelijke informatie aan speler wordt gegeven 12

13 Wij hebben gezien dat een aantal opdrachten in een virtueel lab worden uitgevoerd. Met behulp van animatie, video en databank werd virtueel een equivalent voor het echte lab gebouwd. De voordelen voor de leerkracht van virtuele experimenten hebben we hoger gezien. Het voordeel voor de leerling is natuurlijk dat men niet meer fysiek gebonden is aan een echt chemie lab (wat niet uitsluit dat werken in een echt chemie lab andere voordelen biedt). De schoolbibliotheek waar men tegelijkertijd boeken en andere naslagwerken kan raadplegen, kan net zo goed worden gebruikt. Leerlingen kunnen ook thuis voor de computer bijvoorbeeld- de vlamkleur van cadmiumsulfaat bepalen. Handig bij de voorbereiding van een toets of herhalingsoefeningen, of gewoon leuk om op eigen ritme op je eigen plek het een en ander van het vakgebied chemie te ontdekken. screenshot : experimenteel vaststellen van de vlamkleur van cadmiumsulfaat 13

14 ICT betekent voor ons ook computeranimatie, en dat komt in de wereld van explosieve stoffen goed van pas. Kennis vergaren en vaardigheden leren die je onmiddellijk kan toepassen bij de bouw van je eigen vuurpijl is zeer uitdagend en tegelijkertijd haalbaar. Een Flash animatie biedt spelers de mogelijkheid om virtueel at random een vuurpijl te fabriceren en lanceren. screenshot : animatie van ontploffen van vuurpijl met gouden vonkjes ICT stelt ons ook in staat om gegevens uit databanken op een interactieve en aantrekkelijke manier aan leerlingen ter beschikking te stellen. In Stimulus worden de resultaten van hun experimenten (opdrachten 2,3 en 4) en hun opzoekwerk (opdracht 1) in tabellen 1 en 2 weggeschreven. Het zijn hun eigen onderzoeksgegevens die een leidraad vormen bij de oplossing van een volgende opdracht. screenshot : tabel 2 geeft de resultaten van de experimenten weer 14

15 >> wat is de didactische waarde van Stimulus? De opgroeiende generatie ICT-vaardigheden aanleren kan je perfect rechtvaardigen op basis van socio-economische redenen. Maar Stimulus komt het best tot zijn recht in een bredere, didactische context. Stimulus belicht vanuit een didactische invalshoek, laat mogelijkheden zien om leerexperimenten op te zetten zowel binnen als buiten de klassieke context van het klaslokaal. In de eerste plaats maakt Stimulus leerexperimenten, zoals onderzoekend leren en opdrachtgestuurd onderwijs, mogelijk. In opdrachtgestuurd onderwijs analyseren jongeren de voorliggende problemen vanuit een onderzoekende houding. De kennisoverdracht in Stimulus start niet met een theoretische inleiding. Integendeel, jongeren starten vanuit doe-opdrachten en bouwen actief hun kennis op, hetgeen de kennisoverdracht een nieuwe dynamiek geeft. Ten tweede betreft het leerexperimenten die inherent verbonden zijn aan het spelformaat van Stimulus. Volgende elementen komen aan bod: Via de introductie van levels met stijgende moeilijkheidsgraad kunnen leerkrachten inspelen op individuele cognitieve capaciteiten en behoeften (differentiatie); Leerlingen worden aangespoord om verder te gaan in de probleemoplossing, wat de motivering om te leren verhoogt. Elementen die jongeren zelf ontdekken onthouden ze veel beter. De chat functie laat individuele begeleiding en directe feedback door leerkrachten toe; Identificatie met een onderzoeker heeft een positieve rol in het leerproces. De online beschikbaarheid opent de mogelijkheid om leerlingen die tijdelijk niet in de klas kunnen zijn toch te betrekken bij de les. Het geeft leerlingen en leerkrachten de kans om in onderlinge afspraak lessen voor te bereiden en evaluaties uit te voeren onafhankelijk van het klaslokaal. De narratieve structuur in Stimulus laat toe de leerstof te koppelen aan de ervaringswereld van jongeren en plaatst de leerstof via het probleem in een relevante context. Ten derde wordt in Stimulus leren niet beperkt tot studeren, maar bewust verruimd tot ervaren, plezier beleven in klasverband en zelfs tot niet-schoolse kennisverwerving *. Een te sterk onderscheid tussen studeren en spelen neemt het leerplezier weg. Vaak worden de laatste activiteiten dan gezien als iets leuks, maar zijn ze irrelevant voor het verwerken van de leerstof. En het eerste wordt gezien als een moeilijke bezigheid maar noodzakelijk wil men slagen voor het examen. Via educatieve spelmodules gaan we na of wij het leerplezier een nieuwe impuls kunnen geven door spelelementen en leerstof te mixen tot een bruikbaar instrument voor leraars en leerlingen. * Een didactisch lespakket dat additioneel door een werkgroep verbonden aan de lerarenopleiding van de VUB in voorbereiding is, werkt een aantal buitenschoolse experimenten uit. Dat pakket zal bij het begin van schooljaar in PDF aan Stimulus worden toegevoegd. 15

16 screenshot : samenstellen en uittesten van het buskruit in opdracht 7 Uiteraard beïnvloedt de introductie van een educatief spel zoals Stimulus onvermijdelijk de verhouding tussen de leerkracht en leerling. De inhoudelijke deskundigheid staat weliswaar niet ter discussie, maar de rol van de leerkracht als begeleider van leerprocessen wordt sterker benadrukt. Uiteraard wordt hij daarbij geconsulteerd op zijn eigen vakgebied, maar daarnaast zal hij nog duidelijker inzicht krijgen in het leerproces van de leerlingen. We willen nagaan of leerkrachten via Stimulus de mogelijkheden krijgen om een relatie met leerlingen op te bouwen die kan leiden naar zelfstandig leren. De introductie van Stimulus in de klas betekent dat de leraar wetenschappen, samen met de leerlingen, op een leerrijke manier een aantal ICT-vaardigheden verwerven, naast de verwerving van een aantal vakgebonden eindtermen. Ook leerlingen zullen actiever betrokken worden in het leerproces. Niettegenstaande Stimulus volledig digitaal is, sluit dit project klassieke leermiddelen niet uit. Het is belangrijk dat ICT complementair gezien wordt aan andere leermiddelen. Stimulus zou perfect deel kunnen uitmaken van het leerplan en zo nu en dan in de leerlijn kunnen worden opgenomen. Tot slot nog dit : Momenteel loopt een gebruikersonderzoek bij leerkrachten secundair onderwijs. Bij afsluiting van het onderzoek eind september hopen wij meer inzicht te verkrijgen over het gebruik van Stimulus en de invloed ervan op het leerproces. Wenst u op de hoogte te blijven van Stimulus, graag een seintje via mail. Stimulus bevat ook een korte enquete, indien u Stimulus hebt gebruikt in de klas appreciëren wij uw feedback. Alvast bedankt. april

Achtergrond:uitgangspunt 11/20/2012. ENW-project Professionaliseringspakket voor ELO s in het secundair onderwijs

Achtergrond:uitgangspunt 11/20/2012. ENW-project Professionaliseringspakket voor ELO s in het secundair onderwijs 1 ENW-project Professionaliseringspakket voor ELO s in het secundair onderwijs Prof. dr. T. Schellens Leen Casier Veerle Lagaert Prof. dr. B. De Wever Prof. dr. M. Valcke 2 ENW-project Professionaliseringspakket

Nadere informatie

Dossier Mediacoach 2015

Dossier Mediacoach 2015 Dossier Mediacoach 2015 Mediacoach is een opleiding voor professionelen die werken met jongeren en/of volwassenen en die mediawijsheid willen integreren in hun eigen beroepspraktijk. Mediawijsheid is onontbeerlijk

Nadere informatie

PRAKTISCH. BIOLOGIE 2e GRAAD ASO OVERZICHT. Telefoon: 015 36 36 36 Fax: 015 36 36 37 Bezoek onze website: www.plantyn.com

PRAKTISCH. BIOLOGIE 2e GRAAD ASO OVERZICHT. Telefoon: 015 36 36 36 Fax: 015 36 36 37 Bezoek onze website: www.plantyn.com WAT OMVAT BIO NATURALIS 3 VOOR DE LEERLING? Leerwerkboek: Laboboek: Een algemene inhoudstafel en methodewijzer Onderzoeksvragen die elk nieuw onderwerp inluiden Actieve leermethode: gevarieerde werkvormen,

Nadere informatie

OEFENINGEN ROND WETENSCHAPPELIJK ONDERZOEK AAN PRINCESS ELISABETH ANTARCTICA-STATION

OEFENINGEN ROND WETENSCHAPPELIJK ONDERZOEK AAN PRINCESS ELISABETH ANTARCTICA-STATION 2014 OEFENINGEN ROND WETENSCHAPPELIJK ONDERZOEK AAN PRINCESS ELISABETH ANTARCTICA-STATION Het educatief pakket Polar Quest werd gerealiseerd door de International Polar Foundation. Niets uit deze uitgave

Nadere informatie

Profilering derde graad

Profilering derde graad De leerling heeft in de 1ste en de 2de graad, de gelegenheid gehad zijn/haar interesses te ontdekken en heeft misschien al enig idee ontwikkeld over toekomstige werk- of studieplannen. Vaardigheden, inzet,

Nadere informatie

1. De leerlingen hebben een positieve houding tegenover ICT en zijn bereid ICT te gebruiken ter ondersteuning van hun leren.

1. De leerlingen hebben een positieve houding tegenover ICT en zijn bereid ICT te gebruiken ter ondersteuning van hun leren. Eindtermen ICT 1. De leerlingen hebben een positieve houding tegenover ICT en zijn bereid ICT te gebruiken ter ondersteuning van hun leren. 2. De leerlingen gebruiken ICT op een veilige, verantwoorde en

Nadere informatie

Profilering derde graad

Profilering derde graad De leerling heeft in de 1ste en de 2de graad, de gelegenheid gehad zijn/haar interesses te ontdekken en heeft misschien al enig idee ontwikkeld over toekomstige werk- of studieplannen. Vaardigheden, inzet,

Nadere informatie

Profilering derde graad

Profilering derde graad De leerling heeft in de 1ste en de 2de graad, de gelegenheid gehad zijn/haar interesses te ontdekken en heeft misschien al enig idee ontwikkeld over toekomstige werk- of studieplannen. Vaardigheden, inzet,

Nadere informatie

Advies over het algemeen vak Informatica in de tweede en derde graad van het ASO

Advies over het algemeen vak Informatica in de tweede en derde graad van het ASO Vlaamse Onderwijsraad Afdeling ASO Leuvenseplein 4 24 maart 2000 1000 Brussel ASO/RLE/ADV/001 Advies over het algemeen vak Informatica in de tweede en derde graad van het ASO 1 Situering Sedert 1993 bestudeert

Nadere informatie

Voorstelling kennismakingspakket logistiek. Dept. MOW 26/01/2011 Genk

Voorstelling kennismakingspakket logistiek. Dept. MOW 26/01/2011 Genk Voorstelling kennismakingspakket logistiek Dept. MOW 26/01/2011 Genk Agenda Inleiding Doel kennismakingspakket logistiek Toelichting kennismakingspakket logistiek Inleiding L-Pack voor de leerling: doos,

Nadere informatie

Onderzoekscompetenties. Schooljaar 2015-2016. GO! atheneum Campus Kompas Noordlaan 10 9230 Wetteren 09 365 60 60

Onderzoekscompetenties. Schooljaar 2015-2016. GO! atheneum Campus Kompas Noordlaan 10 9230 Wetteren 09 365 60 60 GO! atheneum Campus Kompas Noordlaan 10 9230 Wetteren 09 365 60 60 Schooljaar 2015-2016 E-mail: ka.wetteren@g-o.be atheneum@campuskompas.be Website: www.campuskompas.be/atheneum Scholengroep Schelde Dender

Nadere informatie

AANKONDIGING NASCHOLING. 13 maart 2008. Hoogbegaafden: kwetsbare vogels in het secundair onderwijs

AANKONDIGING NASCHOLING. 13 maart 2008. Hoogbegaafden: kwetsbare vogels in het secundair onderwijs AANKONDIGING NASCHOLING 13 maart 2008 Hoogbegaafden: kwetsbare vogels in het secundair onderwijs Doelstellingen Aan het einde van deze dag hebben deelnemers zicht op de behoefte aan zorg van hoogbegaafden

Nadere informatie

Workshops voor Scholengemeenschappen. PE-DIC-idee PE-DIC-initiatief PE-DIC-in orde!

Workshops voor Scholengemeenschappen. PE-DIC-idee PE-DIC-initiatief PE-DIC-in orde! Ines Vandoorne (Beeldopvoeding) - Bernadette De Geest (Muzikale Opvoeding) Kathleen Pisman (Dramatisch Spel - Bewegingsexpressie) - Liliane Steppe (Muzisch taalgebruik) Muzo - Workshops voor scholengemeenschappen

Nadere informatie

ENQUETE GECOMBINEERD ONDERWIJS TALEN THRESHOLD VIA DOKEOS 2008/2009-S1

ENQUETE GECOMBINEERD ONDERWIJS TALEN THRESHOLD VIA DOKEOS 2008/2009-S1 Aantal ingevulde enquêtes: Stedelijke Nijverheids- en Taalleergangen - CVO Centrum voor Volwassenenonderwijs Arsenaalstraat 4 8000 BRUGGE tel 050 33 76 69 fax 050 34 91 94 mail: adm@snt.be www.snt.be ENQUETE

Nadere informatie

Profilering derde graad

Profilering derde graad Profilering derde graad De leerling heeft in de eerste en de tweede graad de gelegenheid gehad om zijn of haar interesses te ontdekken. Misschien heeft hij of zij al enig idee ontwikkeld over toekomstige

Nadere informatie

SYNTHESERAPPORT EVALUATIE WETENSCHAPPELIJKE OLYMPIADES SAMENVATTING

SYNTHESERAPPORT EVALUATIE WETENSCHAPPELIJKE OLYMPIADES SAMENVATTING SYNTHESERAPPORT EVALUATIE WETENSCHAPPELIJKE OLYMPIADES SAMENVATTING Studiedienst en Prospectief Beleid 1 Departement Economie, Wetenschap en Innovatie Vlaamse Overheid Koning Albert II-laan 35 bus 10 1030

Nadere informatie

Checklist ICT-nascholingsbehoeften.

Checklist ICT-nascholingsbehoeften. Vakgroep Onderwijskunde Checklist ICT-nascholingsbehoeften. Instrument voor: directeurs - ICT-coordinatoren - nascholingscoordinatoren Promotor: Onderzoekers: Prof. Dr. Martin Valcke Isabel Rots Marjolein

Nadere informatie

STUDIEGEBIED CHEMIE (tso)

STUDIEGEBIED CHEMIE (tso) (tso) Tweede graad... Techniek-wetenschappen Derde graad Techniek-wetenschappen Studierichting Techniek-wetenschappen de graad Een woordje uitleg over de studierichting... Logisch denken Laboratoriumwerk

Nadere informatie

Studiedag "Wat kan ik (van) je leren? Samenwerkend leren in onderwijs Lerende netwerken

Studiedag Wat kan ik (van) je leren? Samenwerkend leren in onderwijs Lerende netwerken Studiedag "Wat kan ik (van) je leren? Samenwerkend leren in onderwijs Lerende netwerken Marieke van Nieuwenhuyze Karine De Gendt 9 juni 2015 Introductiesessie lerende netwerken Waarom heb je voor deze

Nadere informatie

Hoe kan de school in het algemeen werk maken van het nieuwe concept (stam + contexten)?

Hoe kan de school in het algemeen werk maken van het nieuwe concept (stam + contexten)? Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel VOET EN STUDIEGEBIED ASO STUDIERICHTING : ECONOMIE Hoe kan de school in het algemeen werk maken van het nieuwe concept

Nadere informatie

(Gedeeltelijk) afstandsonderwijs in SLO.

(Gedeeltelijk) afstandsonderwijs in SLO. (Gedeeltelijk) afstandsonderwijs in SLO. 05 doelgroep BaKO BaLO BaSO SLO tijdperspectief : week maand semester opleiding traject regulier werk opleidingsonderdeel: vak p e d stage Uitdaging Doel Aanpak/oplossing

Nadere informatie

Natural Europe - Natuurlijk Europa

Natural Europe - Natuurlijk Europa Natural Europe - Natuurlijk Europa General Information Summary Natuurlijk Europa zet een aantal softwaretools in die het mogelijk maken voor leerkrachten om innovatieve online trajecten te ontwerpen via

Nadere informatie

Junior College EEN INITIATIEF VAN

Junior College EEN INITIATIEF VAN Junior College EEN INITIATIEF VAN Junior College is een initiatief van de KU Leuven en KU Leuven Kulak om wetenschap op hoog niveau tot in de klas te brengen. Modules rond wiskunde, geschiedenis en taal

Nadere informatie

STUDIEAANBOD SINT-JOZEF HUMANIORA 2015-2016

STUDIEAANBOD SINT-JOZEF HUMANIORA 2015-2016 STUDIEAANBOD SINT-JOZEF HUMANIORA 2015-2016 EERSTE GRAAD Eerste leerjaar Algemene vorming (moderne) Klassieke studiën ( of CLIL-) Tweede leerjaar Grieks- Moderne wetenschappen (SEI of CLIL-SEI) ASO TWEEDE

Nadere informatie

Profilering derde graad

Profilering derde graad Profilering derde graad De leerling heeft in de eerste en de tweede graad de gelegenheid gehad om zijn of haar interesses te ontdekken. Misschien heeft hij of zij al enig idee ontwikkeld over toekomstige

Nadere informatie

De Vlaard. Nieuwsbrief ICT Mei 2011. http://www.klassetv.nl/extra/lespakketten/tandenpoetsen/index.php

De Vlaard. Nieuwsbrief ICT Mei 2011. http://www.klassetv.nl/extra/lespakketten/tandenpoetsen/index.php De Vlaard Nieuwsbrief ICT Mei 2011 Tanden poetsen : kleuters tot zesde leerjaar http://www.klassetv.nl/extra/lespakketten/tandenpoetsen/index.php Dit lespakket voor kleuters tot zesde leerjaar gaat over

Nadere informatie

Bevindingen huiswerkenquête schooljaar 2013-2014

Bevindingen huiswerkenquête schooljaar 2013-2014 Bevindingen huiswerkenquête schooljaar 2013-2014 1. Resultaten ouderbevraging 1. De meest voorgekomen antwoorden zijn: - Het inoefenen van geziene leerstof. - Het is een vorm van controle door en voor

Nadere informatie

Al spelend leren: onderzoek naar de educatieve (meer)waarde van computergames in de klas Project Ben de Bever

Al spelend leren: onderzoek naar de educatieve (meer)waarde van computergames in de klas Project Ben de Bever Al spelend leren: onderzoek naar de educatieve (meer)waarde van computergames in de klas Project Ben de Bever 2010-2011 Een onderzoek van: Universiteit Gent Katarina Panic Prof. Dr. Verolien Cauberghe

Nadere informatie

Methodewijzer. Surf naar. www.plantyn.com

Methodewijzer. Surf naar. www.plantyn.com Wilt u meer informatie over Ars Legendi of een presentatie in uw school? Neem dan contact op met uw vertegenwoordiger. Johan Jonckers Telefoon: 0476 76 19 40 johan.jonckers@plantyn.com Dirk Van Den Berghen

Nadere informatie

Studiegebied. (tso) Tweede graad... Techniek-wetenschappen. Derde graad...

Studiegebied. (tso) Tweede graad... Techniek-wetenschappen. Derde graad... Studiegebied (tso) Tweede graad... Techniek-wetenschappen Derde graad... Techniek-wetenschappen STUDIEGEBIED CHEMIE Studierichting Techniek-wetenschappen de graad Een woordje uitleg over de studierichting...

Nadere informatie

Taal, expressie en communicatie ondersteund met ICT-tools in de lerarenopleiding

Taal, expressie en communicatie ondersteund met ICT-tools in de lerarenopleiding Ronde 1 Geert Kraeye en Barbara Linsen Arteveldehogeschool, Gent Contact: geert.kraeye@arteveldehs.be barbara.linsen@arteveldehs.be Taal, expressie en communicatie ondersteund met ICT-tools in de lerarenopleiding

Nadere informatie

Atheneum Boom en ICT. Inleiding

Atheneum Boom en ICT. Inleiding Inleiding Vermits computers niet meer weg te denken zijn uit onze maatschappij, doet onze school dan ook haar uiterste best om onze leerlingen vaardigheden en attitudes bij te brengen op het gebied van

Nadere informatie

VITAAL Plus 1 e graad

VITAAL Plus 1 e graad VITAAL Plus 1 e graad Krachtlijnen VITAAL Plus 1 e graad 1 Bouwstenen VITAAL Plus 1 e graad DIFFERENTIATIE TAALTAKEN AUTHENTIEKE COMMUNICATIEVE SITUATIES SCHOOLTAALWOORDEN VAARDIGHEDEN REMEDIËRING INTERCULTURALITEIT

Nadere informatie

Bedrijfsspel Ecoman² Vakoverschrijdend Project Ondernemen

Bedrijfsspel Ecoman² Vakoverschrijdend Project Ondernemen Bedrijfsspel Ecoman² Vakoverschrijdend Project Ondernemen www.ecoman.be ONDERNEMEN IN DE PRAKTIJK VOOR LAATSTEJAARS SECUNDAIR Academiejaar 2009-2010 De perfecte invulling van de vrije ruimte, de geïntegreerde

Nadere informatie

Afstandsonderwijs (AO) binnen de lerarenopleiding Katho

Afstandsonderwijs (AO) binnen de lerarenopleiding Katho Afstandsonderwijs (AO) binnen de lerarenopleiding Katho Vraagstelling/Probleemstelling Omschrijving: De opleiding via afstandsonderwijs is ontstaan vanuit een vraag op de arbeidsmarkt. Er was een tekort

Nadere informatie

Nieuwsbrief. Techniek, (g)een zorg voor later - technische geletterdheid bevorderen Leerlijnen technische geletterdheid

Nieuwsbrief. Techniek, (g)een zorg voor later - technische geletterdheid bevorderen Leerlijnen technische geletterdheid Techniek, (g)een zorg voor later - technische geletterdheid bevorderen Leerlijnen technische geletterdheid Tijdens het schooljaar 2009 2010 werkte het Steunpunt Diversiteit & Leren samen met RVO - Society,

Nadere informatie

Educatief pakket duurzame energie Didactische onderbouwing

Educatief pakket duurzame energie Didactische onderbouwing Educatief pakket duurzame energie Didactische onderbouwing Inhoud Welkom Doelen Profielschetsen Materialen Bijlagen Met het Solly Systeem worden kinderen al op jonge leeftijd geïntroduceerd in de wereld

Nadere informatie

STUDENT aan de Universiteit Hasselt 2013-2014

STUDENT aan de Universiteit Hasselt 2013-2014 STUDENT aan de Universiteit Hasselt 2013-2014 introductiedagen start academiejaar septembercursussen nuttige links INTRODUCTIEDAGEN www.uhasselt.be/introductiedagen In september, vóór de start van het

Nadere informatie

OPRICHTING 21/12/2012 2013-2014 OPSTART 2015: OVERGANGSJAAR. Financiering Minister Gatz & Minister Crevits

OPRICHTING 21/12/2012 2013-2014 OPSTART 2015: OVERGANGSJAAR. Financiering Minister Gatz & Minister Crevits OPRICHTING 21/12/2012 2013-2014 OPSTART 2015: OVERGANGSJAAR Financiering Minister Gatz & Minister Crevits VIAA: FOCUS EN MODEL DIGITALISEREN INTERACTIE ARCHIVEREN Nog 500.000 uur te digitaliseren in de

Nadere informatie

EDUGO campus De Brug

EDUGO campus De Brug LAGER ONDERWIJS 3 de graad STEM in de lessen Wiskunde Wereldoriëntatie Mens en techniek Mens en natuur Labo s & workshops Wetenschappen: labo (EDUGO campus De Toren) Technologie: workshops (EDUGO campus

Nadere informatie

Studieaanbod Schooljaar 2015-2016

Studieaanbod Schooljaar 2015-2016 Studieaanbod Schooljaar 2015-2016 SINT-LODEWIJKSCOLLEGE Beste leerling Met deze brochure in de hand kun je zien welke studierichtingen in het Sint- Lodewijkscollege aangeboden worden. Het is een waaier

Nadere informatie

Ijkingstoets voor toekomstige

Ijkingstoets voor toekomstige Ijkingstoets voor toekomstige wetenschapsstudenten Carolien Van Soom Lerarendag Faculteit Wetenschappen 7 mei 2014 Ijkingstoets voor toekomstige wetenschapsstudenten 1. Achtergrond 2. Opzet ijkingstoets

Nadere informatie

Hogescholen en Universiteiten met een open blik

Hogescholen en Universiteiten met een open blik Editie 2009-2010 Hogescholen en Universiteiten met een open blik Om elkaar te begrijpen, moet je elkaar kennen. Vanuit die gedachte organiseert het Prins Filipfonds een project dat uitwisseling en samenwerking

Nadere informatie

Vragenlijst ICT-nascholingsbehoeften.

Vragenlijst ICT-nascholingsbehoeften. Vakgroep Onderwijskunde Vragenlijst ICT-nascholingsbehoeften. Instrument voor leerkrachten. Promotor: Onderzoekers: Prof. Dr. Martin Valcke Isabel Rots Marjolein Verbeke - INLEIDING - Sinds enkele jaren

Nadere informatie

Recensie: Wat wij moeten weten over jongeren en hun digitale wereld

Recensie: Wat wij moeten weten over jongeren en hun digitale wereld reageren bijlagen attenderen printversie Recensie: Wat wij moeten weten over jongeren en hun digitale wereld Datum 01/02/2007 Auteur publicatie Guus Wijngaards, Jos Fransen, Pieter Swager (INHOLLAND) Titel

Nadere informatie

2. In functie van implementatie van onderzoekscompetenties in de lerarenopleiding

2. In functie van implementatie van onderzoekscompetenties in de lerarenopleiding Gebruikswijzer P- Reviews: Hoe kunnen de Reviews op een nuttige manier geïntegreerd worden in de lerarenopleiding? In deze gebruikswijzer bekijken we eerst een aantal mogelijkheden tot implementatie van

Nadere informatie

Opleiding tot Webdesigner Schooljaar 2015-2016 Leerplan TSO 3 Webdesigner Grafische Technieken (06-07/1696/N/G)

Opleiding tot Webdesigner Schooljaar 2015-2016 Leerplan TSO 3 Webdesigner Grafische Technieken (06-07/1696/N/G) Schooljaar 2015-2016 Leerplan TSO 3 Webdesigner Grafische Technieken (06-07/1696/N/G) Inleiding De opleiding Webdesigner richt zich tot volwassenen met interesse voor een job als webdesigner/graficus.

Nadere informatie

Samengevat door Lieve D Helft ICT-coördinator Scholengemeenschap InterEssen

Samengevat door Lieve D Helft ICT-coördinator Scholengemeenschap InterEssen Samengevat door ICT-coördinator Scholengemeenschap InterEssen Eindtermen ICT Vanaf het schooljaar 2007-2008 zijn er eindtermen voor ICT in het lager onderwijs, dus zal men ICT meer en meer moeten integreren

Nadere informatie

KANT EN KLAAR PLUS. Uitdagende thema s voor pientere en hoogbegaafde leerlingen

KANT EN KLAAR PLUS. Uitdagende thema s voor pientere en hoogbegaafde leerlingen KANT EN KLAAR PLUS Uitdagende thema s voor pientere en hoogbegaafde leerlingen Handleiding voorwoord Voor u ligt een unieke uitgave in Vlaanderen! Het Centrum voor Begaafdheidsonderzoek ijvert al een tiental

Nadere informatie

Infobrochure SLO SPECIFIEKE LERARENOPLEIDING

Infobrochure SLO SPECIFIEKE LERARENOPLEIDING Infobrochure SLO SPECIFIEKE LERARENOPLEIDING INHOUD Voor wie? Waar staan wij voor? Opleidingsstructuur en diploma Inhoud van de modules Studiepunten Studieduur en modeltraject Flexibiliteit Waar en wanneer

Nadere informatie

Specifieke lerarenopleiding ECTS-fiches. ECTS-Fiche Vakdidactische oefeningen 1 Code: 10374 Academiejaar: 2015-2016 Aantal studiepunten: 6

Specifieke lerarenopleiding ECTS-fiches. ECTS-Fiche Vakdidactische oefeningen 1 Code: 10374 Academiejaar: 2015-2016 Aantal studiepunten: 6 Specifieke lerarenopleiding ECTS-fiches ECTS-Fiche Vakdidactische oefeningen 1 Code: 10374 Academiejaar: 2015-2016 Aantal studiepunten: 6 Studietijd: 120 à 150 uur Deliberatie: mogelijk Vrijstelling: niet

Nadere informatie

Minimumstandaard ICT, ten aanzien van. - voorzieningen binnen de school. - de medewerkers

Minimumstandaard ICT, ten aanzien van. - voorzieningen binnen de school. - de medewerkers Minimumstandaard ICT, ten aanzien van - voorzieningen binnen de school - de medewerkers DDS, januari 2011 Inleiding In dit document wordt de minimum standaard voor ICT beschreven. Alle DDS scholen streven

Nadere informatie

CyberSoda? Mijn dada!

CyberSoda? Mijn dada! CyberSoda? Mijn dada! Initieert meisjes van 9 tot 16 jaar in de wondere wereld van de informatica Een initiatief van het ADA Netwerk Vrouwen en Informatica Een pedagogisch multimedia-instrument OP HET

Nadere informatie

> VERSLAG MAATSCHAPPELIJKE STAGES I Inspraakdag Vlaams Parlement Vrijdag 18 maart 2011 (voormiddag)

> VERSLAG MAATSCHAPPELIJKE STAGES I Inspraakdag Vlaams Parlement Vrijdag 18 maart 2011 (voormiddag) > VERSLAG MAATSCHAPPELIJKE STAGES I Inspraakdag Vlaams Parlement Vrijdag 18 maart 2011 (voormiddag) Aanwezig: 18 leerlingen en 1 begeleidende leerkracht Vertegenwoordiging: Sint-Theresia-instituut Kortrijk,

Nadere informatie

CVO PANTA RHEI - Schoonmeersstraat GENT

CVO PANTA RHEI - Schoonmeersstraat GENT identificatie opleiding Talen modulenaam Spaans Richtgraad 3: niveau 7 en 8 (ERK = Vantage) code module 6014/6015 en 6016/6017 goedkeuring door aantal lestijden 120/jaar studiepunten datum goedkeuring

Nadere informatie

KLASSIEKE STUDIËN LATIJN GRIEKS

KLASSIEKE STUDIËN LATIJN GRIEKS KLASSIEKE STUDIËN LATIJN GRIEKS EERSTE GRAAD PEDAGOGISCH-DIDACTISCHE WENKEN LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS VVKSO BRUSSEL Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel

Nadere informatie

STEM omvat alle vakken, opleidingen en projecten waarin wetenschappen, wiskunde en technologie sterk aanwezig zijn.

STEM omvat alle vakken, opleidingen en projecten waarin wetenschappen, wiskunde en technologie sterk aanwezig zijn. Waarom STEM? STEM omvat alle vakken, opleidingen en projecten waarin wetenschappen, wiskunde en technologie sterk aanwezig zijn. Alle technologie die vandaag de maatschappij beheerst is bedacht, ontworpen

Nadere informatie

De specifieke lerarenopleiding

De specifieke lerarenopleiding geëngageerd onderzoekend communicatief talent ontwikkelend vakdeskundig leerling gericht samenwerkend De specifieke lerarenopleiding dynamisch leergierig master Jij bent... inspirerend creatief toekomstgericht

Nadere informatie

1. Mindmap ICT-leerlijn. - Eenvoudig overzicht ICT in onze school (regelmatig bijwerken) 2. Kleuters

1. Mindmap ICT-leerlijn. - Eenvoudig overzicht ICT in onze school (regelmatig bijwerken) 2. Kleuters 1. Mindmap ICT-leerlijn - Eenvoudig overzicht ICT in onze school (regelmatig bijwerken) 2. Kleuters - Volglijst per kleuter: 10 moetjes voor de 5-jarige kleuters - Andere mogelijkheid: observatielijst

Nadere informatie

Een exploratieve studie naar de relatie tussen geïntegreerd STEM-onderwijs en STEM-vaardigheden op secundair niveau

Een exploratieve studie naar de relatie tussen geïntegreerd STEM-onderwijs en STEM-vaardigheden op secundair niveau Een exploratieve studie naar de relatie tussen geïntegreerd STEM-onderwijs en STEM-vaardigheden op secundair niveau dr. H. Knipprath ing. J. De Meester STEM Science Engineering Technology Mathematics 2

Nadere informatie

1. Algemene situering van de cursus NCZ leraar secundair onderwijs-groep 1 2. Doel van de cursus NCZ

1. Algemene situering van de cursus NCZ leraar secundair onderwijs-groep 1 2. Doel van de cursus NCZ 1. Algemene situering van de cursus NCZ leraar secundair onderwijs-groep 1 De cursus niet-confessionele zedenleer (NCZ) in de opleiding leraar secundair onderwijsgroep 1 (LSO-1) sluit aan bij de algemene

Nadere informatie

Dit aanbod is niet bindend, we kunnen ook een mix op maat maken, indien nodig!

Dit aanbod is niet bindend, we kunnen ook een mix op maat maken, indien nodig! Beste, in deze brochure vind je een overzicht van navormingsinitiatieven voor het onderwijs die ik geef. Alle sessies zijn sterk ICT-gericht, maar de nadruk ligt op het toepassen in de klaspraktijk en

Nadere informatie

De competenties die prioritair aan bod komen tijdens dit opleidingsonderdeel zijn:

De competenties die prioritair aan bod komen tijdens dit opleidingsonderdeel zijn: Specifieke lerarenopleiding C ECTS-fiche opleidingsonderdeel vakdidactische oefeningen 2 Code: 10375 Academiejaar: 2015-2016 Aantal studiepunten: 6 Studietijd: 120 à 150 uur Deliberatie: mogelijk Vrijstelling:

Nadere informatie

Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel

Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel Nieuwe leerplannen en lessentabellen met ingang van 1 september 2010 In de regel worden alle graadleerplannen (en bijhorende

Nadere informatie

Opleiding van leraren in de informaticawetenschappen

Opleiding van leraren in de informaticawetenschappen Opleiding van leraren in de informaticawetenschappen Studienamiddag Informaticawetenschappen in het leerplichtonderwijs Paleis der Academiën, Brussel, 2015-04-29 Bern Martens Lerarenopleiding Sec. Onderwijs

Nadere informatie

Nieuwsbrief. Interactieve werkvormen in de klaspraktijk. Onderzoeksresultaten en tips voor de praktijk

Nieuwsbrief. Interactieve werkvormen in de klaspraktijk. Onderzoeksresultaten en tips voor de praktijk Interactieve werkvormen in de klaspraktijk Onderzoeksresultaten en tips voor de praktijk Lia Blaton, medewerker Onderzoek naar onderwijspraktijk In het kader van de opdracht van het Steunpunt Gelijke Onderwijskansen

Nadere informatie

> VERSLAG MAATSCHAPPELIJKE STAGES II Inspraakdag Vlaams Parlement Vrijdag 18 maart 2011 (namiddag)

> VERSLAG MAATSCHAPPELIJKE STAGES II Inspraakdag Vlaams Parlement Vrijdag 18 maart 2011 (namiddag) > VERSLAG MAATSCHAPPELIJKE STAGES II Inspraakdag Vlaams Parlement Vrijdag 18 maart 2011 (namiddag) Aanwezig: 18 leerlingen Vertegenwoordiging: Vrij Technisch Instituut Leuven, Sint-Theresia-instituut Kortrijk,

Nadere informatie

Huiswerkbeleid Versie: november 2013

Huiswerkbeleid Versie: november 2013 Huiswerkbeleid Versie: november 2013 1 Inhoud 1. Wat is huiswerk?... 3 2. Doelstellingen huiswerk... 3 3. Doorlopende leerlijn... 3 4. Rol leerkracht... 6 5. Rol ouder... 7 6. Rol kind/leerling... 7 2

Nadere informatie

WORKSHOP. Type ASO TSO BSO KSO DBSO (mits afstemming vooraf)

WORKSHOP. Type ASO TSO BSO KSO DBSO (mits afstemming vooraf) WORKSHOP NAAM ORGANISATIE TITEL WORKSHOP Studio Globo En... Actie?! DOELGROEP Lager Onderwijs 3 e graad Secundair Onderwijs 1 e graad 2 e graad 3 e graad 4 e graad Type ASO TSO BSO KSO DBSO (mits afstemming

Nadere informatie

Persdossier ikgeeflevenaanmijnplaneet.indeklas.be 28 september 2010

Persdossier ikgeeflevenaanmijnplaneet.indeklas.be 28 september 2010 Persdossier ikgeeflevenaanmijnplaneet.indeklas.be 28 september 2010 Persbericht Wat vind je in de virtuele edukit? Een dynamische website Activiteiten in detail De algemene campagne ikgeeflevenaanmijnplaneet.be

Nadere informatie

(6) Raket Valkuilen bij wow-proefjes

(6) Raket Valkuilen bij wow-proefjes Praktijk-wijzer & oefeningen (6) Raket Valkuilen bij wow-proefjes INLEIDING Materiaal 1. Azijn (10cl) 2. Bakpoeder (50g) 3. Balans 4. Maatbeker 5. Plastic flesje 6. Kurk met zelfgemaakte raket Werkwijze

Nadere informatie

STEM@school. 1. Aanleiding STEM@school 2. STEM@school 3. Kader voor een geïntegreerde STEM-didactiek: 4. Ontwikkelwerk

STEM@school. 1. Aanleiding STEM@school 2. STEM@school 3. Kader voor een geïntegreerde STEM-didactiek: 4. Ontwikkelwerk STEM@school STEM@school 1. Aanleiding STEM@school 2. STEM@school 3. Kader voor een geïntegreerde STEM-didactiek: 4. Ontwikkelwerk ROSE studie (2010) Aanleiding STEM@school ROSE studie (2010) Aanleiding

Nadere informatie

SCHOLEN, DE PLAATS BIJ UITSTEK OM JONGEREN TE BEVRAGEN?

SCHOLEN, DE PLAATS BIJ UITSTEK OM JONGEREN TE BEVRAGEN? SCHOLEN, DE PLAATS BIJ UITSTEK OM JONGEREN TE BEVRAGEN? Lessen uit scholenonderzoek in Vlaanderen Jessy Siongers Universiteit Gent Vrije Universiteit Brussel Steunpunt Cultuur & Jeugdonderzoeksplatform

Nadere informatie

DAG VAN MAVO EN PAV op ZATERDAGVOORMIDDAG 28 FEBRUARI 2015

DAG VAN MAVO EN PAV op ZATERDAGVOORMIDDAG 28 FEBRUARI 2015 DIOCESANE PEDAGOGISCHE BEGELEIDINGSDIENST BISDOM BRUGGE jan.bonne@vsko.be SECUNDAIR ONDERWIJS VAKBEGELEIDING PAV Brugge, 30-01-2015 Ter kennisgeving aan alle directies van scholen met PAV Gelieve een kopie

Nadere informatie

Jonge reporters in het Federaal Parlement

Jonge reporters in het Federaal Parlement 1 Inleiding Met de DVD Jonge reporters en de bijbehorende website zijn het Federaal Parlement en de Koning Boudewijnstichting de uitdaging aangegaan om jongeren van de derde graad secundair onderwijs (bso,

Nadere informatie

1 en 2 oktober 2013. Bezoek aan Groningen

1 en 2 oktober 2013. Bezoek aan Groningen 1 en 2 oktober 2013 Bezoek aan Groningen programma 1-2 oktober 2013 www.cultuurindespiegel.be 1. Stavaza van CIS Nederland 2. Emiel Copini (14-18jaar) en Theisje van Dorsten (4-10 jaar) 3. Astrid Rass

Nadere informatie

Uw Bestuur Interactief Concreet samenwerkingsvoorstel. Opzetten online research service voor lokale en provinciale besturen

Uw Bestuur Interactief Concreet samenwerkingsvoorstel. Opzetten online research service voor lokale en provinciale besturen Uw Bestuur Interactief Concreet samenwerkingsvoorstel Opzetten online research service voor lokale en provinciale besturen 2008 1 Uitgangspunten Permanente behoefte aan feedback Geen onderzoeksinfrastructuur

Nadere informatie

BASECAMPvzw 2011. De missie van Basecamp vzw

BASECAMPvzw 2011. De missie van Basecamp vzw BASECAMPvzw 2011 De missie van Basecamp vzw 1 Doel Basecamp vzw groeide vanuit een kerngroep van begeleiders met elk een eigen theoretische, technische en sociale achtergrond. Omwille van deze achtergronden

Nadere informatie

Dag van het zesde leerjaar PN206BA/1516 reeks 1 Dinsdag 26 januari 2016

Dag van het zesde leerjaar PN206BA/1516 reeks 1 Dinsdag 26 januari 2016 PEDIC Vormingsinitiatief voor leraren van het zesde leerjaar. Een organisatie van PEDIC in samenwerking met de pedagogische begeleidingsdienst regio Oost-Vlaanderen. OPZET Tijdens deze derde editie van

Nadere informatie

Techniek Explora leerplan GO! 2015

Techniek Explora leerplan GO! 2015 Techniek Explora leerplan GO! 2015 Wat wil ik u met deze presentatie vertellen? Techniek Explora conform nieuw leerplan: een analyse - Visie - Competenties - Ondersteunende kennis - Begrippen - Evaluatie

Nadere informatie

Aanvraag tot vrijstelling van een of meerdere modules

Aanvraag tot vrijstelling van een of meerdere modules Aanvraag tot vrijstelling van een of meerdere modules Algemene informatie De directie van het centrum kan je vrijstellingen verlenen van opleidingsonderdelen (modules). Dat betekent dat je bepaalde modules

Nadere informatie

Nieuwe ontwikkelingsdoelen en een nieuw leerplan

Nieuwe ontwikkelingsdoelen en een nieuw leerplan Nieuwe ontwikkelingsdoelen en een nieuw leerplan Aangepast leerplan voor b-stroom in voege vanaf september 2010 graadsleerplan, chronologie van thema s niet bindend aandacht voor taalondersteuning, gebruik

Nadere informatie

Bijeenkomst BICTA Digiborden/KlasseTV

Bijeenkomst BICTA Digiborden/KlasseTV Bijeenkomst BICTA Digiborden/KlasseTV Michel Habraken Peter te Riele Agenda donderdag 19 juni 2008 13.00 13.45 uur Welkom en opening Agenda Startopdracht Doelstelling Presentatie Digitale schoolborden

Nadere informatie

Van TSO naar TSO : (g)een probleem

Van TSO naar TSO : (g)een probleem Scholengemeenschap Vlaamse Ardennen Van TSO naar TSO : (g)een probleem De brochure Van ASO naar TSO werd uitgebreid met een gedeelte dat de aansluitmogelijkheden bij overgangen binnen de TSO-richtingen

Nadere informatie

1 en 2 oktober 2013. Bezoek aan Groningen

1 en 2 oktober 2013. Bezoek aan Groningen 1 en 2 oktober 2013 Bezoek aan Groningen programma 1-2 oktober 2013 www.cultuurindespiegel.be - Barend geeft een stavaza van CIS Nederland - Emiel Copini (10-14 jaar) - Theisje van Dorsten (4-10 jaar)

Nadere informatie

Connect en Connect & go

Connect en Connect & go Gloednieuwe methode Engels voor A-stroom en aso Connect en Connect & go Als leerkracht Engels staat u vandaag voor een pak uitdagingen. Uw les moet communicatief en aantrekkelijk zijn. Ze zit liefst barstensvol

Nadere informatie

Limburgse aanpak familiaal geweld

Limburgse aanpak familiaal geweld 24 september 2013 Limburgse aanpak familiaal geweld Een gecoördineerde aanpak sinds 2004 Preventief-curatieve aanpak: 9 doelgroepen Curatief-repressieve aanpak: multidisciplinair 90 % gewone dossiers:

Nadere informatie

Leerpaden in Toledo.

Leerpaden in Toledo. Leerpaden in Toledo. 16 doelgroep BaKO BaLO BaSO SLO tijdperspectief : week maand semester opleiding traject regulier werk opleidingsonderdeel: vak p e d stage Uitdaging Het is belangrijk dat studenten

Nadere informatie

Het heden is zwanger van de toekomst (Denis Diderot Frans Filosoof 1713-1784)

Het heden is zwanger van de toekomst (Denis Diderot Frans Filosoof 1713-1784) 1. Inleiding Het heden is zwanger van de toekomst (Denis Diderot Frans Filosoof 1713-1784) Kinderen zijn de toekomst Later zullen ze leren, werken en leven in een andere maatschappij. Een samenleving waarvan

Nadere informatie

CREATIEF DENKEN in ONDERWIJS Worskhops, training, begeleiding en materialen.

CREATIEF DENKEN in ONDERWIJS Worskhops, training, begeleiding en materialen. in NDERWIJS Creativiteit en Creatief Denken Creativiteit is een unieke eigenschap van de mens. Kijk om je heen, alles wat verzonnen en gemaakt is, vindt zijn oorsprong in het menselijk brein. Dat geldt

Nadere informatie

Open & Online. De (mogelijke) rollen van bibliotheken. Onderwijs

Open & Online. De (mogelijke) rollen van bibliotheken. Onderwijs Open & Online De (mogelijke) rollen van bibliotheken Onderwijs Enthousiasme om mee te werken aan het onderzoek De opkomst hier vandaag Vragen en nieuwsgierigheid Leidraad met vragen opgesteld Telefonische

Nadere informatie

> In plaats van losse filmpjes of niet-methodische materialen

> In plaats van losse filmpjes of niet-methodische materialen Inleiding Nieuwe zaken koppelt geschiedenis, aardrijkskunde, natuur en techniek aan actualiteit. Met aantrekkelijke en flexibel inzetbare lessen op basis van het laatste nieuws, brengt Nieuwe zaken wekelijks

Nadere informatie

Lesvoorbereiding: Kapper en schoonheidsspecialist (beroepen: kapper en schoonheidsspecialist)

Lesvoorbereiding: Kapper en schoonheidsspecialist (beroepen: kapper en schoonheidsspecialist) Lesvoorbereiding: Kapper en schoonheidsspecialist (beroepen: kapper en schoonheidsspecialist) Klas: 1ste graad secundair onderwijs Leervak: Techniek Onderwerp: Atelier i.v.m. de beroepssectoren en specifiek

Nadere informatie

Digitaal lesmateriaal zoeken, maken en delen met

Digitaal lesmateriaal zoeken, maken en delen met Digitaal lesmateriaal zoeken, maken en delen met Trainerscursus deel 1 Open Universiteit / CELSTEC 10-1-2013 1 1 Leermiddelen Taak van private sector of toch (deels) publiek? Wet gratis schoolboeken (scholen

Nadere informatie

1 Basiscompetenties voor de leraar secundair onderwijs

1 Basiscompetenties voor de leraar secundair onderwijs 1 Basiscompetenties voor de leraar secundair onderwijs Het Vlaams parlement legde de basiscompetenties die nagestreefd en gerealiseerd moeten worden tijdens de opleiding vast. Basiscompetenties zijn een

Nadere informatie

Leidraad voor bedrijfsbezoeken met leerlingen

Leidraad voor bedrijfsbezoeken met leerlingen Ontdek wie wat doet in een bedrijf Leidraad voor bedrijfsbezoeken met leerlingen Maak kennis met de voedingsindustrie Leidraad voor bedrijfsbezoeken met leerlingen 1 2 Gerealiseerd i.s.m. werkgroep voeding

Nadere informatie

GELIJKE ONDERWIJSKANSEN. OMGAAN MET DIVERSITEIT

GELIJKE ONDERWIJSKANSEN. OMGAAN MET DIVERSITEIT GELIJKE ONDERWIJSKANSEN. OMGAAN MET DIVERSITEIT Wat is diversiteit? Diversiteit betekent verscheidenheid. Mensen kunnen op heel veel vlakken van elkaar verschillen. Het is die veelheid die we in het begrip

Nadere informatie

COMPLEMENTAIRE ACTIVITEIT Toegepaste Informatica (1u/week)

COMPLEMENTAIRE ACTIVITEIT Toegepaste Informatica (1u/week) COMPLEMENTAIRE ACTIVITEIT Toegepaste Informatica (1u/week) KA Voskenslaan - Gent Schooljaar: 2006/2007 Leraar: Annick Van Daele 3 de graad ASO 1ste en 2 de jaar Klassen: Wetenschappen-Topsport (graadsklas)

Nadere informatie