nieuwsbrief TAAL & ONDERWIJS sept 2011 We vliegen erin! Werken aan ontluikende geletterdheid in de kleuterklas

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "nieuwsbrief TAAL & ONDERWIJS sept 2011 We vliegen erin! Werken aan ontluikende geletterdheid in de kleuterklas"

Transcriptie

1 We vliegen erin! Werken aan ontluikende geletterdheid in de kleuterklas Door Martien Berben en Goedele Vandommele, CTO-medewerkers In de huidige maatschappij maakt iedereen de hele dag door gebruik van geletterdheidsvaardigheden. Je hebt deze vaardigheden nodig om je job goed te kunnen uitvoeren. Bijvoorbeeld in je werk als kleuterleid(st)er: je leest vakliteratuur, vult het aanwezigheidsregister in, zoekt informatie op via het internet,... Maar ook daarbuiten is geletterdheid een noodzaak om volwaardig te kunnen deelnemen aan het maatschappelijke leven. Dagelijks moet je immers teksten invullen, begrijpen, ondertekenen, Denk maar aan het invullen van belastingsbrieven of het lezen en invullen van briefjes van de school van je kinderen. Zelfs 's avonds voor de televisie kan het zijn dat je moet lezen, als je een Deense politieserie met ondertitels wil volgen. 1 op 7 Vlamingen heeft moeite met dit soort van taken en is helaas niet voldoende geletterd om goed te kunnen functioneren in een opleiding, op het werk en in het maatschappelijke leven. Het is dus belangrijk om al vanaf de kleuterklas de ontwikkeling van de geletterdheid te stimuleren. Beter voorkomen dan genezen! Maar hoe doe je dat dan? Dit artikel staat vol tips en uitgewerkte lesideeën die het werken aan geletterdheid in de kleuterklas concretiseren. Je vindt eerst een korte toelichting van het begrip ontluikende geletterdheid (OG). Vervolgens vind je links naar lesideeën om binnen het thema Vliegen aandacht te hebben voor het werken aan ontluikende geletterdheid in verschillende hoeken en activiteiten. Een speciaal woordje van dank gaat naar de leerkrachten die het voorbije schooljaar de vormingssessies van het CTO rond ontluikende geletterdheid in de kleuterklas volgden en meewerkten aan de uitwerking van de lesideeën. Ontluikende Geletterdheid als competentie: meer dan kennis alleen! Ontluikende geletterdheid wordt soms vrij eng en kennisgericht ingevuld: denk maar aan het auditief en visueel onderscheiden van woorden en letters, inzicht in rijm, een goede pengreep, enz. Toch zijn zulke kennisdoelen niet de enige, en zelfs niet de belangrijkste aandachtspunten voor geletterdheid bij kleuters. Werken aan ontluikende geletterdheid impliceert dat je de kleuters in de eerste plaats een aantal inzichten bijbrengt. In Bruggen Bouwen 1 worden de volgende inzichten opgesomd: schriftelijke symbolen en tekens kunnen betekenis hebben, en dus boodschappen overdragen; 1 Publicatie met voorbeeldactiviteiten om te werken rond de overgang kleuter lager onderwijs. Meer info via de CTO site op deze pagina: download het artikel (.pdf)

2 geschreven taal kan tijd en afstand overbruggen; geschreven taal kan bewaard blijven; geschreven taal kan dienen als geheugensteun; geschreven taal kan ook voor de kleuter zelf van persoonlijk belang kan zijn; gesproken woorden bestaan uit klanken, en aan klanken kunnen letters worden verbonden; een basisinzicht in verhaalstructuren, en in bepaalde conventies die gelden bij lezen (zoals de leesrichting). Heel terecht wordt in Bruggen Bouwen ook gewezen op het grote belang van de ontwikkeling van positieve attitudes ten opzichte van geschreven taal. Kinderen moeten het positieve gevoel ontwikkelen dat: luisteren naar geschreven taal leuk en gezellig is; je via geschreven taal soms heel interessante dingen op het spoor komt, en heel interessante dingen te weten kunt komen; geschreven taal mensen dichterbij elkaar brengt; het zelf lezen van verhalen en teksten een aangename ervaring zal zijn. Bij de ontwikkelingsdoelen van lezen, schrijven en taalbeschouwing komen heel wat van deze kennis-, vaardigheids-, inzichts- of attitudedoelen rond ontluikende geletterdheid terug. Ontwikkelingsdoel 3.4 wijst bijvoorbeeld expliciet op het belang van attitudes: de kleuters zijn bereid spontaan en zelfstandig de voor hen bestemde boeken en andere infobronnen in te kijken. Ontluikende Geletterdheid in de kleuterklas: meer dan letters stempelen Letters stempelen, werken met pictogrammen, werken rond klank-letterherkenning, het zijn bekende en veel voorkomende manieren om aan de meest herkenbare geletterdheidsdoelen te werken. Zoals je in onderstaande voorstelling kan zien, zijn er nog talloze andere mogelijkheden om aan ontluikende geletterdheid (OG) te werken. Visuele boodschappen in de klasruimte Modelgedrag leidster Functionele lees en schrijfactiviteit Activiteiten met boeken OG als bijkomend aandachtspunt Activiteiten Technische, geïsoleerde activiteiten Interactie Toegang tot schrijf en leesmateriaal In een krachtige geletterdheidsomgeving wordt er van al deze verschillende manieren gebruik gemaakt om aan ontluikende geletterdheid te werken. Je kan bijvoorbeeld pictogrammen

3 ophangen die het dagverloop aangeven (visuele boodschappen), je kan briefjes van ouders voorlezen (modelgedrag leidster), je kan tijdens je interactie met kinderen duidelijk maken dat de stip op hun hand betekent dat ze iets moeten meebrengen en je kan voor een gezellig ingerichte en uitgebreide boekenhoek zorgen zodat kinderen toegang hebben tot leesmateriaal. Ook het uitvoeren van activiteiten waarbij aandacht voor geletterdheid expliciet of impliciet wordt meegenomen, is belangrijk. Thema Vliegen in de kleuterklas: een schat aan ideeën Met een klik op de link vind je talrijke voorbeelden van expliciete of impliciete aandacht voor ontluikende geletterdheid bij de uitwerking van het thema vliegen. Er wordt stilgestaan bij: mogelijke doelen die in zo'n thema bereikt kunnen worden; een geletterde introductie van het thema, met gezamenlijke brainstorm die genoteerd wordt door de leidster (modelgedrag); een schrijfhoek met functionele lees- en schrijfactiviteiten; een wereldverkennende ontdekhoek waarin instructies worden gelezen en resultaten genoteerd en ook nog eens werk gemaakt wordt van ontluikende gecijferdheid; geletterdheid in de computerhoek; mogelijkheden tot verrijking van de andere hoeken (poppenhoek, bouwhoek, zandtafel, ) waarin zowel technische geïsoleerde activiteiten (zandtafel) een plaats kunnen vinden als meer functionele lees- en schrijfactiviteiten; een afsluiting van het thema, waarin de functionaliteit van de activiteiten in de schrijfhoek wordt ervaren. Haal de ideeën eruit die jij interessant vindt! Achter sommige ideeën staat een sterretje (*). Die ideeën zijn nog verder uitgewerkt in een aparte fiche. Je vindt de uitwerking van de fiches ook terug in dit artikel. De leerkrachten die het thema uitwerkten, hadden speciale aandacht voor de ontwikkelingsdoelen rond geletterdheid. Voor de duidelijkheid zijn enkel die ontwikkelingsdoelen opgelicht. Vanzelfsprekend wordt er ook gewerkt aan de ontwikkelingsdoelen van de mondelinge vaardigheden. We wensen je veel vliegplezier!

4 DOELSTELLINGEN SCHRIJVEN LEZEN 4.2 De kleuters kunnen met hulp van volwassenen, eigen boodschappen door middel van symbolen vastleggen en kenbaar maken. 3.1 De kleuters kunnen aan de hand van visueel materiaal een boodschap herscheppen. 3.2 De kleuters kunnen door symbolen voorgestelde boodschappen in verband met concrete activiteiten begrijpen. 3.4 De kleuters zijn bereid om spontaan en zelfstandig voor hen bestemde boeken en andere infobronnen in te kijken. TAALBESCHOUWING 5.2 De kleuters beseffen dat boodschappen visueel kunnen worden bewaard en daardoor opnieuw kunnen worden opgeroepen. 5.3 De kleuters beseffen dat mensen door middel van het schrift boodschappen kunnen vastleggen. 5.4 De kleuters beseffen dat bepaalde symbolen (pictogrammen, lettertekens,...) dienen om boodschappen over te dragen. GECIJFERDHEID 2.6 De kleuters kunnen bij benadering een voorwerp "meten" met een zelfgekozen maateenheid. 2.7 De kleuters kunnen verandering, beweging, (snelheid) die ze met hun eigen lichaam ervaren of die ze bij voorwerpen, verschijnselen of bij andere mensen waarnemen, verwoorden. 3.1 ( ) De kleuters kunnen pictogrammen in verband met "richtingen" als symbolen hanteren.

5 KLASSIKALE INLEIDING VAN HET THEMA Vertel de kleuters dat je met het vliegtuig op reis bent geweest. Toon eventueel een foto van een vliegtuig of maak een tekening op een groot blad terwijl je vertelt hoe het vliegtuig eruitzag. Geef de kleuters tijd om aan te vullen met eigen ervaringen. Stel de klas samen met de kleuters op in vliegtuigopstelling. De kleuters mogen zelf ideeën geven over de inrichting. Gebruik stoelen, tafeltjes, voorwerpen uit de winkel of poppenhoek,... Jij bent de steward(ess). De kleuters checken in in hun vliegtuig. Ze hebben geen ticket. Bespreek klassikaal: Kun je zomaar in een vliegtuig stappen? Hoe gebeurt dit in de luchthaven? Wat heb je nodig om echt te vertrekken? Neem briefjes die kunnen dienen als ticket en laat de kleuters instappen. Waar gaan jullie naartoe? (Haal de wereldbol of wereldkaart erbij en situeer de landen die de kleuters vermelden). Wat neem je mee als je met het vliegtuig op reis gaat? Hoe zorg je ervoor dat je dat allemaal kunt meenemen? Maak een woordspin. Teken daarvoor eerst een vliegtuig in het midden van een groot blad. Maak rond het vliegtuig tekeningen van de ideeën die de kleuters linken met het thema en schrijf de kernwoorden erbij.

6 SCHRIJFHOEK De kleuters maken: Paspoorten* Tickets* Logo's van vliegtuigen, vliegtuigmaatschappijen* Kaartjes waarop de bestemming staat om aan je koffer te hangen* Routebeschrijvingen Veiligheidsinstructies Postkaartjes, kaartjes van op reis Wereldkaart Menu's Reclameboekjes: 'Te koop in de tax free'

7 EEN PASPOORT MAKEN De kleuters geven gegevens weer in letters en tekeningen. Van de verschillende paspoorten kun je een boekje maken voor de klas om later nog eens in te kijken. Ideeën voor op het paspoort: De kleuters tekenen zichzelf. De kleuters zetten hun duimafdruk. Ze schrijven/plakken/stempelen hun naam. Ze maken/verzinnen een eigen 'handtekening'. Ze tekenen 2 ogen en kleuren deze juist in, afhankelijk van de eigen oogkleur. Ze noteren hun gewicht en lengte: ze meten en wegen zichzelf met natuurlijke maateenheden en de juf schrijft de lengte en gewicht op naast het symbool. Ze geven hun kenteken een plaats op het paspoort. Ze noteren (kan met hulp) het aantal broertjes en zusjes. Differentiatie: Vraag meer/minder gegevens naar gelang de leeftijd/mogelijkheden van de kleuter. De ene kleuter wil graag ook de geboortedatum erbij, de andere zal het schrijven van enkele letters van de naam voldoende vinden.

8 EEN VLIEGTUIGTICKET MAKEN Elke kleuter vult op het vliegtuigticket cijfergegevens in, bijvoorbeeld: Vliegtuignummer Uur vertrek Uur aankomst Je kunt hierbij kleuters laten experimenteren met het opschrijven van cijfers. Een andere mogelijkheid is dat je de kleuters een gegeven vliegtuignummer, aankomst- en vertrekuur laat overschrijven van een voorbeeldvliegtuigticket. Jij vult het plaatsnummer in. Aan het einde van het thema zoekt de kleuter naar zijn zitplaats in de vliegtuigklas. NAAM: STOELNUMMER: UUR VERTREK: UUR AANKOMST: EEN LOGO/LETTERWOORD ONTWERPEN VOOR EEN VLIEGTUIGMAATSCHAPPIJ De kleuters voorzien verschillende vliegtuigjes/prenten van vliegtuigjes met logo's. Ze kunnen logo s overtekenen of ontwerpen zelf een logo. De kleuters kunnen de logo s overtekenen op stickers en deze stickers op vliegtuigjes plakken die ze zelf vouwen. Op deze manier kan iedereen zijn vliegtuigje herkennen.

9 LABELS VOOR AAN JE REISKOFFER MAKEN De kleuters vullen het label in. Ze nemen naam, adres, bestemming over van een individueel aangepast voorbeeld dat de kleuterleid(st)er vooraf heeft gemaakt. Ze doen dit door te stempelen, schrijven, foto s te scheuren uit tijdschriften,

10 ONTDEKHOEK De kleuters vouwen vliegertjes aan de hand van een stappenplan. Ze houden bij in een tabel hoe ver de vliegertjes vliegen (meten); hoe lang de vliegertjes in de lucht blijven (tellen). Ze doen dit met verschillende soorten papier.* De kleuters experimenteren met (manieren van) vliegen aan de hand van voorwerpen en een ventilator. Ze noteren hun gegevens op een notitiekaart.* De kleuters verkennen de voorwerpen op een ontdektafel. * De kleuters doen proefjes rond 'zwaartekracht'. Ze maken gebruik van een stappenplan en notitietabel. De kleuters gebruiken een stappenplan voor het bouwen van een vliegtuig met constructiemateriaal.

11 STAPPENPLAN VLIEGERTJES VOUWEN

12 NOTITIEKAART MAKEN De kleuters krijgen instructiekaarten met pictogrammen en lezen daaruit af: Welke voorwerpen zij laten vliegen Hoe zij de ventilator moeten gebruiken Wat zij moeten meten, bijvoorbeeld: hoe ver vliegt het voorwerp? Hoe lang vliegt het voorwerp? Ontwerp met de kleuters een notitiekaart (zie voorbeeld hieronder).

13 ONTDEKTAFEL De kleuters verkennen een ontdektafel met allerlei voorwerpen: modelvliegtuigjes, helikopters, ballonnen, reisbrochures, foto's en prenten van vliegtuigen, pilotenpak/-pet, papier, geplooid vliegtuigje, boeken rond vliegtuigen, wereldkaart en/of wereldbol, watten, veertjes, kleibol, steen, mannetje met parachute, Je kan op de volgende manier werken met de ontdektafel: Dag 1: vrij experimenteren en ontdekken. Dag 2: de kleuterleidster begeleidt het experimenteren en geeft impulsen waar nodig: samen ontdekken en verwoorden. Dag 3: ontdekkaarten introduceren als begeleide activiteit. Dag 4 + 5: zelfstandig werken met ontdekkaarten. Mogelijke opdrachten op de ontdekkaarten: Zwaar/licht: wat valt het snelst naar beneden? Richting: de bewegingslijn van de voorwerpen tekenen als ze vallen/vliegen/zweven. Met constructiemateriaal een vliegtuig nabouwen, hiervan een foto nemen en het vliegtuig op de foto laten nabouwen door een andere kleuter.

14 COMPUTERHOEK Mogelijke activiteiten aan de computer: De kleuters kleuren vliegende voertuigen in op de computer: ballonnen, vliegtuigen, zeppelins, raketten, De kleuters werken met fundels: De kleuters zoeken samen met jou informatie op over vliegtuigen: het eerste vliegtuig in de lucht, speciale vliegtuigen, vliegen in de ruimte, De kleuters scrollen door een powerpoint over verschillende vliegende voorwerpen. Jij maakte de powerpoint (kan in overleg met de kleuters).

15 VERRIJKING VAN DE ANDERE HOEKEN Enkele ideeën: Maak van de poppenhoek een reisbureau. Laat de kleuters in de autohoek een landingsbaan bouwen met behulp van een stappenplan of picto s. Plaats in de bouwhoek pijlen die richtingen aangeven voor het taxiën van vliegtuigen. Bewegingsles: vliegroute uitstippelen en volgen aan de hand van picto's en symbolen In de zandbak kunnen loopings gemaakt worden met vliegtuigen en op die manier schrijfpatronen geoefend.

16 EINDE VAN HET THEMA Stel de klas opnieuw op in vliegtuigopstelling. Deze keer verloopt het vliegtuiggebeuren met de nodige papieren, die de kleuters tijdens het thema zelf hebben gemaakt, zoals: Zelfgemaakte vliegtuigtickets Wegen van koffers Paspoorten

Doelenlijst G-start voor GO!

Doelenlijst G-start voor GO! 1 1. OVER -START -start is een CTO-uitgave over het stimuleren van geletterdheid bij jonge kinderen (2,5 tot 7 jaar). -start is een boek vol achtergrondinformatie en concreet uitgewerkte activiteiten.

Nadere informatie

Werken met visualisaties in de kleuterklas

Werken met visualisaties in de kleuterklas 1 1. Wat is een visualisatie? Werken met visualisaties in de kleuterklas Een visualisatie is een vertaling van een gedachte naar een beeld. Een visualisatie maakt een begrip als beeld voorstelbaar. 1 Het

Nadere informatie

Doelenlijst G-start voor VVKBaO

Doelenlijst G-start voor VVKBaO 1 1. OVER -START -start is een CTO-uitgave over het stimuleren van geletterdheid bij jonge kinderen (2,5 tot 7 jaar). -start is een boek vol achtergrondinformatie en concreet uitgewerkte activiteiten.

Nadere informatie

Steunpunt GOK project Genk De bouwhoek

Steunpunt GOK project Genk De bouwhoek Uitwerking De Bouwhoek 1. Het belang van bouwen en construeren Bouwen en construeren ontwikkelen een groot aantal belangrijke vaardigheden, zoals: het bevorderen van eigen initiatief, samenwerken, samen

Nadere informatie

Magneten : Een bootje

Magneten : Een bootje Magneten : Een bootje Aantal kinderen: 2-4 Niveau: 3 Benodigdheden: kurk punaise bakje waar water in kan tandenstokers vlagje plastic eendjes of visjes met een schroef in de bek handdoek of dweil magneten

Nadere informatie

Kleine school, groot engagement!

Kleine school, groot engagement! Kleine school, groot engagement! 1. De hele dag taal, met het kind centraal: zowel mondelinge als schriftelijke taalvaardigheid, ook als ondersteuning in andere leergebieden We eindigen de dag met een

Nadere informatie

Algemene informatie groep 1-2. Ontwikkeling van kleuters:

Algemene informatie groep 1-2. Ontwikkeling van kleuters: Algemene informatie groep 1-2 Ontwikkeling van kleuters: Van kleuters is bekend dat de ontwikkeling veel sprongsgewijs verloopt. Niet alle kinderen ontwikkelen dezelfde gebieden op hetzelfde moment. We

Nadere informatie

De vragen sluiten aan bij de belevingswereld van de leerlingen en zijn onderverdeeld in de volgende vijftien categorieën:

De vragen sluiten aan bij de belevingswereld van de leerlingen en zijn onderverdeeld in de volgende vijftien categorieën: > Categorieën De vragen sluiten aan bij de belevingswereld van de leerlingen en zijn onderverdeeld in de volgende vijftien categorieën: 1 > Poten, vleugels, vinnen 2 > Leren en werken 3 > Aarde, water,

Nadere informatie

www.vclb-koepel.be www.vclb-koepel.b Voorbeelden van basiscompetenties TAAL/mondelinge taalontwikkeling zijn: Groeiboek Groeiboe

www.vclb-koepel.be www.vclb-koepel.b Voorbeelden van basiscompetenties TAAL/mondelinge taalontwikkeling zijn: Groeiboek Groeiboe van basiscompetenties TAAL/mondelinge taalontwikkeling zijn: [...] De kleuter staat open voor hulp van juf bij De kleuter imiteert andere kleuters bij De kleuter vertelt aan andere kleuters hoe hij De

Nadere informatie

Activiteit Doel Beschrijving doel Planning Uitvoering

Activiteit Doel Beschrijving doel Planning Uitvoering Hier vind je een overzicht van de lesdoelen die worden aangeboden in dit project. Houd er rekening mee dat je tijdens de uitvoering van de lessen waarschijnlijk met méér doelen bezig zult zijn, voortkomend

Nadere informatie

Zorgboekje. Kindgegevens

Zorgboekje. Kindgegevens Zorgboekje De pedagogisch medewerker vult dit boekje behorende bij het overdrachtdocument peuter kleuter in als er een zorgbehoefte bij het kind is gesignaleerd. Zij/ hij vult in wat van toepassing is

Nadere informatie

Wielewoelewool, ik ga naar school! Toelichting

Wielewoelewool, ik ga naar school! Toelichting Zwijsen Wielewoelewool, ik ga naar school! Toelichting Inhoud Inleiding 3 Materialen 3 Voor het eerst naar school 4 Doelstelling 4 Opbouw prentenboek en plakboek 4 Werkwijze 5 Ouders 5 2 Inleiding Voor

Nadere informatie

Activiteit Doel Beschrijving doel Planning Uitvoering

Activiteit Doel Beschrijving doel Planning Uitvoering Hier vind je een overzicht van de lesdoelen die worden aangeboden in dit project. Houd er rekening mee dat je tijdens de uitvoering van de lessen waarschijnlijk met méér doelen bezig zult zijn, voortkomend

Nadere informatie

Cijfers en letters. Zelfstandig spelen. Ontmoeten

Cijfers en letters. Zelfstandig spelen. Ontmoeten Cijfers en letters Zelfstandig spelen Schrijfhoekje: ( MO ) 45 kleinmotorisch bewegen Met allerlei schrijfmaterialen experimenteren op verschillende soorten papier < een juiste pengreep nadoen bij het

Nadere informatie

Lettermonster Titel. Nr. Thema Leeftijd Werkvorm Duur Materiaal Leergebied

Lettermonster Titel. Nr. Thema Leeftijd Werkvorm Duur Materiaal Leergebied x.x.x 8.1 Lettermonster Titel Nr. Thema Leeftijd Werkvorm Duur Materiaal Leergebied 8.1 Taal & Teken 5 6 j. Kringgesprek Verhaal 50 6 zakken Lichamelijke opvoeding Nederlands Het Latijnse schrift is slechts

Nadere informatie

HUISWERKGIDS SCHOOLJAAR 2011-2012

HUISWERKGIDS SCHOOLJAAR 2011-2012 HUISWERKGIDS SCHOOLJAAR 2011-2012 1 INHOUDSOPGAVE Hoofdstuk bladzijde 1. Inleiding De huiswerkgids 3 2. Hoe maak en leer je huiswerk? 4 3. Het leren van woorden (spelling/engels) 5 4. Het leren van topografie

Nadere informatie

DC thema 62 Taalbewustzijn stimuleren bij kleuters

DC thema 62 Taalbewustzijn stimuleren bij kleuters DC thema 62 Taalbewustzijn stimuleren bij kleuters 1 Inleiding In dit thema besteden we aandacht aan een onderdeel van het taalonderwijs, namelijk het stimuleren van het taalbewustzijn. We leggen uit wat

Nadere informatie

Creatief schrijven. Peuters en kleuters. Inspiratiedag Jonge kind 6 februari 2013

Creatief schrijven. Peuters en kleuters. Inspiratiedag Jonge kind 6 februari 2013 Creatief schrijven Peuters en kleuters Inspiratiedag Jonge kind 6 februari 2013 Inspiratie voor...(volgen van) schrijfontwikkeling.schrijfrijke omgeving.betekenisvolle schrijfactiviteiten.rol van de begeleider

Nadere informatie

HOEKVERRIJKING IN DE KLEUTERSCHOOL Lesideeën voor de computerhoek

HOEKVERRIJKING IN DE KLEUTERSCHOOL Lesideeën voor de computerhoek HOEKVERRIJKING IN DE KLEUTERSCHOOL Lesideeën voor de computerhoek 1. Syllabus www.digitips.be www.ictheek.be http://nieuws.ictheek.be http://ictkleuter.yurls.net p. 2 ICT Ontwikkelingsdoelen in de kleuterschool?

Nadere informatie

KIJK! Lijst van: Schooljaar: Groep: Leraar: Datum gesprek 1e rapport: Datum gesprek 2e rapport: KIJK! 1-2 Bazalt Educatieve Uitgaven www.bazalt.

KIJK! Lijst van: Schooljaar: Groep: Leraar: Datum gesprek 1e rapport: Datum gesprek 2e rapport: KIJK! 1-2 Bazalt Educatieve Uitgaven www.bazalt. KIJK! Lijst van: Schooljaar: Groep: Leraar: Datum gesprek : Datum gesprek : KIJK! Lijst 1. Basiskenmerken Een kind dat lekker in zijn vel zit, zal zich goed en vlot ontwikkelen. Het is van nature nieuwsgierig

Nadere informatie

1 TECHNOLOGISCHE OPVOEDING LEERKRACHTENFICHE. Hoofdthema: elektriciteit / energie Onderwerp : Eenvoudige stroomkring maken Doelgroep: 2 e graad

1 TECHNOLOGISCHE OPVOEDING LEERKRACHTENFICHE. Hoofdthema: elektriciteit / energie Onderwerp : Eenvoudige stroomkring maken Doelgroep: 2 e graad 1 TECHNOLOGISCHE OPVOEDING LEERKRACHTENFICHE Hoofdthema: elektriciteit / energie Onderwerp : Eenvoudige stroomkring maken Doelgroep: 2 e graad Timing: 1 á 2 lestijden De les in het kort: De leerlingen

Nadere informatie

Als één blok samen. Laat 's morgens bij het binnenkomen de clip van de Phillibustas zien: http://www.youtube.com/watch?

Als één blok samen. Laat 's morgens bij het binnenkomen de clip van de Phillibustas zien: http://www.youtube.com/watch? Lesvoorbereiding Als één blok samen Diversiteit 3 e graad Beluister het lied Iedereen is anders van de Phillibustas: http://www.youtube.com/watch?v=13md0gd6sec Voorzie een speelgoedauto, huis, of ander

Nadere informatie

Tussendoelen ontwikkeling van de geletterdheid

Tussendoelen ontwikkeling van de geletterdheid Tussendoelen ontwikkeling van de geletterdheid 3;6 4 4;6 5 5;6 6 6,6 7 1. Beleeft zichtbaar plezier aan voorlezen, boeken en rijmpjes. 1. Beleeft zichtbaar plezier aan voorlezen, boeken en rijmpjes door

Nadere informatie

Rechtvaardige Rechters in actie

Rechtvaardige Rechters in actie Lesvoorbereiding Rechtvaardige Rechters in actie Print de personagestickers op etiketten of maak er kaartjes van (zie richtlijnen bij Verwondering). Werk graad 2 Print en knip de identiteitskaarten uit,

Nadere informatie

Uitvinders Ontdekkers en hervormers Groep 8 Handleiding voor de leerkracht Informatie voor de geschiedenislessen Hoofdopdrachten

Uitvinders Ontdekkers en hervormers Groep 8 Handleiding voor de leerkracht Informatie voor de geschiedenislessen Hoofdopdrachten Uitvinders Ontdekkers en hervormers Groep 8 Handleiding voor de leerkracht Deze handleiding en de opdrachten zijn bedoeld als aanvulling op de geschiedenislessen over de ontdekkers en hervormers. De lesonderdelen

Nadere informatie

Voor het eerst naar school

Voor het eerst naar school Voor het eerst naar school Welkom op De Wonderboom Uw kind gaat binnenkort voor het eerst naar school. We wensen jullie een fijne tijd toe op De Wonderboom. Dit boekje informeert over verschillende zaken

Nadere informatie

OVSG- toets. school. vorming.

OVSG- toets. school. vorming. OVSG- toets 2010 Zesde leerjaar Instructies voor PRAKTISCHE PROEVEN Deel: Techniek Dit deel van de brochure omvat richtlijnen voor de praktische proef techniek bij de OVSG- toets 2010 die wordt uitgevoerd

Nadere informatie

2 > Kerndoelen 11. 4 > Aan de slag 15. 5 > Introductie van de manier van werken 22. 6 > Mogelijke werkvormen en de plaats op het rooster 27

2 > Kerndoelen 11. 4 > Aan de slag 15. 5 > Introductie van de manier van werken 22. 6 > Mogelijke werkvormen en de plaats op het rooster 27 Inhoud 1 > Uitgangspunten 9 2 > Kerndoelen 11 3 > Materialen 12 4 > Aan de slag 15 5 > Introductie van de manier van werken 22 6 > Mogelijke werkvormen en de plaats op het rooster 27 7 > Waarom samenwerkend

Nadere informatie

Informatieavond schooljaar 2015-2016. Cluster 1/2

Informatieavond schooljaar 2015-2016. Cluster 1/2 Informatieavond schooljaar 2015-2016 Cluster 1/2 Programma Even voorstellen Ik & Ko KIJK! het observatiesysteem Het rapport De ontwikkelingslijnen/hoe werken we in de kleuterklas? naar eigen klas Praktische

Nadere informatie

werkblad en computers met internetaansluiting

werkblad en computers met internetaansluiting SPOT EEN JOB! Wie zoekt die vindt! Er zijn veel manieren om vacatures te vinden. In dit lespakket worden de jongeren aan het werk gezet om via verschillende kanalen vacatures te vinden: kranten, internet,

Nadere informatie

Hoekenfiche Bouwhoek

Hoekenfiche Bouwhoek Hoekenfiche Bouwhoek Materiaal Peuters eerste kleuterklas Tweede kleuterklas Derde kleuterklas Basismateriaal: Groot materiaal vb. houten blokken Mega-legoblokken magneetblokken Basismateriaal: + middelgroot

Nadere informatie

Informatieboekje (voor)lezen

Informatieboekje (voor)lezen Informatieboekje (voor)lezen Welkom op basisschool Het Mozaïek Algemeen Uw kind is in een ontwikkelingsfase gekomen waarbij hij/zij met regelmaat in contact komt te staan met andere kinderen / volwassenen.

Nadere informatie

De knapzak voor de kleuterschool/1 ste graad

De knapzak voor de kleuterschool/1 ste graad Beste ouders, De knapzak voor de kleuterschool/1 ste graad Dit is het knapzakje van de tweede kleuterklas. Waar is uw kleuter knap in? Wat zijn zijn/haar talenten? Uw kind is volop bezig die te ontdekken,

Nadere informatie

LEERKRACHTGEDEELTE ACTIVITEIT: EEN GROEPSTEKST MAKEN

LEERKRACHTGEDEELTE ACTIVITEIT: EEN GROEPSTEKST MAKEN LEERKRACHTGEDEELTE ACTIVITEIT: EEN GROEPSTEKST MAKEN Omschrijving van de activiteit De leerlingen brengen met ondersteuning van de leerkracht zinnen aan om vanuit hun beleving en ervaring een eenvoudige

Nadere informatie

Hilde Demeester. Brugge, V.B.S. Hemelsdaele

Hilde Demeester. Brugge, V.B.S. Hemelsdaele 03 Spinnen Lesscenario Digitale Borden moeilijkheidsgraad Hilde Demeester Brugge, V.B.S. Hemelsdaele LEERGEBIED/VAK LEEFTIJD 2,5-6 jaar ONDERWIJSVORM Kleuter Basis ASO TSO BSO VO L.Opl. Leerzorg LESMATERIAAL

Nadere informatie

De Huiswerkgids beschrijft de doorgaande lijn van het huiswerk dat we geven en de aanbevolen aanpak.

De Huiswerkgids beschrijft de doorgaande lijn van het huiswerk dat we geven en de aanbevolen aanpak. De Huiswerkgids beschrijft de doorgaande lijn van het huiswerk dat we geven en de aanbevolen aanpak. 2 juli 2014 KBS De Hoeksteen 11QH Olmendreef 100 3137 CR Vlaardingen Inhoud 1 Inleiding... 3 2 Hoe maak

Nadere informatie

2.5!"FAMILIETREKJES. # basistaak DOEL MATERIAAL ORGANISATIE VERLOOP

2.5!FAMILIETREKJES. # basistaak DOEL MATERIAAL ORGANISATIE VERLOOP 2.5!"FAMILIETREKJES # basistaak DOEL MATERIAAL ORGANISATIE VERLOOP - luisteren: begrijpen van instructies voor een zoekopdracht, in dit geval een stamboom samenstellen van een denkbeeldige familie - begrijpen

Nadere informatie

Graag willen wij met dit schrijven onze visie over de kleuterafdeling kenbaar maken.

Graag willen wij met dit schrijven onze visie over de kleuterafdeling kenbaar maken. Beste ouders, Graag willen wij met dit schrijven onze visie over de kleuterafdeling kenbaar maken. Wij hopen u hiermee nuttige informatie mee te geven over belangrijke onderwerpen die u als ouders kunnen

Nadere informatie

In groep 3 is het leren lezen en het plezier in het lezen erg belangrijk. We gebruiken hiervoor de methode Veilig leren lezen.

In groep 3 is het leren lezen en het plezier in het lezen erg belangrijk. We gebruiken hiervoor de methode Veilig leren lezen. In groep 3 is het leren lezen en het plezier in het lezen erg belangrijk. We gebruiken hiervoor de methode Veilig leren lezen. In groep 3 werken we voor taal, lezen en spelling met de methode Veilig leren

Nadere informatie

Spelenderwijs rijmen. Linda Willemsen. www.klasvanjuflinda.nl. www.klasvanjuflinda.nl

Spelenderwijs rijmen. Linda Willemsen. www.klasvanjuflinda.nl. www.klasvanjuflinda.nl Spelenderwijs rijmen Linda Willemsen www.klasvanjuflinda.nl www.klasvanjuflinda.nl Spelenderwijs rijmen Spelenderwijs rijmen Tekst & vormgeving: Linda Willemsen 2014 www.klasvanjuflinda.nl Linda Willemsen

Nadere informatie

EEN PAPIEREN VLIEGTUIG

EEN PAPIEREN VLIEGTUIG TOBO ACCENT 2004-05 WEST-VLAANDEREN JONGSTE KLEUTERS OUDERE KLEUTERS EERSTE GRAAD TWEEDE GRAAD DERDE GRAAD EERSTE GRAAD So EEN PAPIEREN VLIEGTUIG CONTEXTGEBIED INTEGRATIEMOGELIJKHEDEN Transport Energie

Nadere informatie

Ontwikkelingsgericht Onderwijs in de praktijk

Ontwikkelingsgericht Onderwijs in de praktijk Ontwikkelingsgericht Onderwijs in de praktijk De theoretische gedachten achter Ontwikkelingsgericht Onderwijs vindt u in de schoolgids. In dit stuk ziet en leest u hoe Ontwikkelingsgericht Onderwijs er

Nadere informatie

Kern 6: geit-pauw-duif-ei

Kern 6: geit-pauw-duif-ei Kern 6: geit-pauw-duif-ei In deze kern leert uw kind Letters: g - ui - au - f - ei Woorden: geit, pauw, duif, ei Alle letters compleet In kern 6 leert uw kind de laatste nieuwe letters. Op het eind van

Nadere informatie

Je eigen nieuwjaarsbrief

Je eigen nieuwjaarsbrief Je eigen nieuwjaarsbrief Doelgroep Eerste, tweede, derde graad Aard van de activiteit De leerlingen schrijven zelf een nieuwjaarsbrief voor hun ouders. Vooraf Verzamel allerhande nieuwjaarsbrieven: tekstjes

Nadere informatie

Maak je eigen vlieger

Maak je eigen vlieger Uitdager van de maand Maak je eigen vlieger Natuur & Techniek, Groep 7/8 Algemeen Titel Maak je eigen vlieger Cognitieve doelen en vaardigheden voor excellente leerlingen Inzicht in hoe een vlieger vliegt

Nadere informatie

SPOT EEN JOB! Later wil ik worden. Inhoud. Doelgroep. Vakgebied. Materialen. Doelen STERKE SCHAKELS

SPOT EEN JOB! Later wil ik worden. Inhoud. Doelgroep. Vakgebied. Materialen. Doelen STERKE SCHAKELS SPOT EEN JOB! Wie zoekt die vindt! Er zijn veel manieren om vacatures te vinden. In dit lespakket worden de jongeren aan het werk gezet om via verschillende kanalen vacatures te vinden: kranten, internet,

Nadere informatie

LEERKRACHTGEDEELTE: LETTERS MET JE LIJF

LEERKRACHTGEDEELTE: LETTERS MET JE LIJF LEERKRACHTGEDEELTE: LETTERS MET JE LIJF Omschrijving van de activiteit De leerlingen geven elkaar mondelinge instructies om met hun lichaam letters en korte woordjes te vormen; andere leerlingen moeten

Nadere informatie

2. Naar het pretpark!

2. Naar het pretpark! 2. Naar het pretpark! Leeftijdsgroep Ongeveer 12-16 jaar Kerndoel Deze les levert een bijdrage aan kerndoel 4: de leerlingen leren meten en wegen en leren omgaan met meetinstrumenten, gangbare maten en

Nadere informatie

Liefde, voor iedereen gelijk?

Liefde, voor iedereen gelijk? Seksuele diversiteit graad 2 Lesvoorbereiding Liefde, voor iedereen gelijk? Bij lesmateriaal, bij deze les op de site, vind je het nodige lesmateriaal voor deze les: Print de verhalen 'Het geheim van Mirjam'

Nadere informatie

VRAGENLIJST LEERKRACHT ONDERBOUW TUSSENDOELENMONITOR

VRAGENLIJST LEERKRACHT ONDERBOUW TUSSENDOELENMONITOR VRAGENLIJST LEERKRACHT ONDERBOUW TUSSENDOELENMONITOR INHOUDSOPGAVE Beginnende geletterdheid Doelen blz. 3 Activiteiten blz. 3 Evaluatie blz. 4 Speciale leerbehoeften blz. 4 Mondelinge communicatie Doelen

Nadere informatie

Hieronder volgt een beknopte uitleg van de begrippen die u in het rapport zult tegenkomen.

Hieronder volgt een beknopte uitleg van de begrippen die u in het rapport zult tegenkomen. Onderbouwrapport In het onderbouwrapport waarderen wij alle genoemde aspecten ten opzichte van de leeftijd. Een waardering wordt uitgedrukt in een cijfer. U kunt via de beknopte omschrijvingen in het rapport

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Stages. Het zoeken van een stageplaats Stappenplan

Inhoudsopgave. Stages. Het zoeken van een stageplaats Stappenplan Stageverslag klas 9 Parcival College 2013 Inhoudsopgave Stages Het zoeken van een stageplaats Stappenplan Tijdens je stage Doel van de stage Stageprogramma Voorbereiding en afsluiting Waar moet je op letten

Nadere informatie

7.1 Scheepsjournaals

7.1 Scheepsjournaals Thema/ onderwerp: Ontdekkaart 7.1 Scheepsjournaals Korte samenvatting van de leeractiviteit: De leerlingen vullen de woorden op de goede plek in in de gatentekst. De leerlingen bevragen het scheepsjournaal

Nadere informatie

Spreekbeurt, en werkstuk

Spreekbeurt, en werkstuk Spreekbeurt, krantenkring en werkstuk Dit boekje is van: Datum spreekbeurt Datum krantenkring Inleverdatum werkstukken Werkstuk 1: 11 november 2015 Werkstuk 2: 6 april 2016 Bewaar dit goed! Hoe bereid

Nadere informatie

Je bent uniek. Plak hier een baby foto. van jezelf.. Mijn vinger afdrukken:

Je bent uniek. Plak hier een baby foto. van jezelf.. Mijn vinger afdrukken: Je bent uniek Jij bent uniek. Er is niemand die precies is zoals jij! Ook al lijk je als 2 druppels water op een tweeling broer of zus. Iedereen is uniek.. Plak hier een baby foto van jezelf.. Mijn vinger

Nadere informatie

Maak zelf geld. Lesvoorbereiding. Verwondering. Kennis

Maak zelf geld. Lesvoorbereiding. Verwondering. Kennis Geld graad 1 Lesvoorbereiding Maak zelf geld Print 1 keer het verhaal Isaura s droom, Toon Isaura's foto op het smartboard Print de Braziliaanse munt, de real uit. Verwondering Lees het verhaal Isaura

Nadere informatie

Themabrief voor de ouders van de kinderen van de groepen 1 en 2:

Themabrief voor de ouders van de kinderen van de groepen 1 en 2: Themabrief voor de ouders van de kinderen van de groepen 1 en 2: Vanaf 26 januari t/m 13 februari werken we weer aan een nieuw thema van Schatkist. Deze keer heet het thema: Vertel t maar. We behandelen

Nadere informatie

maakt (kirrende) geluidjes of brabbelt (tegen personen en speelgoed) begint steeds meer woorden te herhalen en (na) te zeggen

maakt (kirrende) geluidjes of brabbelt (tegen personen en speelgoed) begint steeds meer woorden te herhalen en (na) te zeggen Mondelinge taal 1 Spraak-taalontwikkeling Baby blauw maakt (kirrende) geluidjes of brabbelt (tegen personen en speelgoed) herhaalt geluidjes Dreumes brabbelt bij (eigen) spel oranje begint steeds meer

Nadere informatie

Voorwoord !!!! Wat heb je nodig?

Voorwoord !!!! Wat heb je nodig? Haas is op Kip Voorwoord Wat heb je nodig? Je gaat samen met je kind Haas is op Kip lezen. Dat is geschreven door Annemarie Bon. Deze leeshandleiding is van Marjolein van Muijden. De uitwerking en opmaak

Nadere informatie

Onderwerp. VVKBaO. Leerlingen maken een account, krijgen een rondleiding door Scratch en verkennen het programma.

Onderwerp. VVKBaO. Leerlingen maken een account, krijgen een rondleiding door Scratch en verkennen het programma. Onderwerp Leerlingen maken een account, krijgen een rondleiding door Scratch en verkennen het programma. WO 2.13 een eenvoudige werktekening of handleiding stap voor stap uitvoeren; ICT 1 Hebben een positieve

Nadere informatie

Speels oefenen. Relaties tussen vermenigvuldigsommen. Vermenigvuldigen

Speels oefenen. Relaties tussen vermenigvuldigsommen. Vermenigvuldigen Speels oefenen Relaties tussen vermenigvuldigsommen Vermenigvuldigen Speels oefenen Relaties tussen vermenigvuldigsommen Auteur Els van Herpen www.fi.uu.nl/speciaalrekenen Freudenthal Instituut, Utrecht

Nadere informatie

Benodigdheden: A. Inleiding: kringgesprek 15 minuten.

Benodigdheden: A. Inleiding: kringgesprek 15 minuten. Handleiding Groep Les Thema Wat zie je en wat vind je ervan? Weet wat je ziet Welkom bij de eerste les van het Nationaal Media paspoort voor uw groep! De kinderen (en u als leerkracht) worden zich in deze

Nadere informatie

Aanbod van zelfstandige activiteiten BC Piraten zonder grenzen

Aanbod van zelfstandige activiteiten BC Piraten zonder grenzen Aanbod van zelfstandige activiteiten BC Piraten zonder grenzen ZA 1: Zandtafel Op zoek naar de schat (4 kleuters) : Zand- en waterspel /OL Ontwikkelingswaarde: Zintuiglijke ontwikkeling: 53 Verwachte activiteit

Nadere informatie

Vakonderdeel: MONDELING TAALGEBRUIK: SPREKEN EN LUISTEREN

Vakonderdeel: MONDELING TAALGEBRUIK: SPREKEN EN LUISTEREN Vakonderdeel: MONDELING TAALGEBRUIK: SPREKEN EN LUISTEREN Doelen Oordelen of een woord al of niet klankzuiver is. Taalhandelingen ontwikkelen: reageren in gesprekken met eenvoudige, maar relevante vragen

Nadere informatie

Veilig leren lezen Aftelkalender Sinterklaas: hoeveel nachtjes slapen nog? - Versie 2013

Veilig leren lezen Aftelkalender Sinterklaas: hoeveel nachtjes slapen nog? - Versie 2013 veilig leren lezen Aftelkalender Sinterklaas Hoeveel? Versie 2013 Auteur: Josée Warnaar Kinderen verheugen zich enorm op het sinterklaasfeest. De tijd tot Sinterklaas is vol van spanning en leuke gebeurtenissen.

Nadere informatie

(Vak)teksten lezen in vmbo - mbo - Handleiding

(Vak)teksten lezen in vmbo - mbo - Handleiding (Vak)teksten lezen in vmbo - mbo - Handleiding Aan de slag met lezen in beroepsgerichte vakken Voor de verbetering van leesvaardigheid is het belangrijk dat leerlingen regelmatig en veel lezen. Hoe krijg

Nadere informatie

ZET DE BOXEN AAN! Kijk op de week. Inhoud. Doelgroep. Vakgebied. Materialen. Doelen STERKE SCHAKELS

ZET DE BOXEN AAN! Kijk op de week. Inhoud. Doelgroep. Vakgebied. Materialen. Doelen STERKE SCHAKELS ZET DE BOXEN AAN! Jongeren verkennen verschillende manieren om radio te maken (podcasting, internetradio), beluisteren voorbeelden en zetten de grote lijnen uit voor een eigen radio-uitzending: voor wie?

Nadere informatie

lesprogramma PO activerende lessen over respect voor het primair onderwijs

lesprogramma PO activerende lessen over respect voor het primair onderwijs lesprogramma PO activerende lessen over respect voor het primair onderwijs Wordle van respect Duur Materialen een computer met internetverbinding Introductie Op 8 november is het de Dag van Respect. Deze

Nadere informatie

Jong geleerd. Beatrijs Brand en Saskia Snikkers

Jong geleerd. Beatrijs Brand en Saskia Snikkers Jong geleerd. Beatrijs Brand en Saskia Snikkers Programma Kennismaken Presentatie Jong geleerd Warming-up Pauze Praktische oefening Afsluiting Jong geleerd over het belang van actieve stimulering van ontluikende

Nadere informatie

Educatiemateriaal Hotel Perdu

Educatiemateriaal Hotel Perdu Educatiemateriaal Hotel Perdu Het materiaal bestaat uit zes onderdelen Voor de voorstelling 1 meenemen van voorwerp huiswerkopdracht 2 eerste pagina's paspoort invullen 15 minuten 3 het spel spelen 30/60

Nadere informatie

Thuis films kijken. Acteurs spelen het verhaal na. de acteur = iemand die voor zijn beroep toneelspeelt of in een film speelt

Thuis films kijken. Acteurs spelen het verhaal na. de acteur = iemand die voor zijn beroep toneelspeelt of in een film speelt Speciale les over auteursrecht tekst niveau AA Thuis films kijken 1 Jij kijkt vast wel eens naar een film. 2 Dat kan in de bioscoop. 3 Maar je kunt films ook thuis bekijken. Op internet. 4 Dat is lekker

Nadere informatie

Beginnende geletterdheid - ROC 4. Beginnende geletterdheid ROC 4

Beginnende geletterdheid - ROC 4. Beginnende geletterdheid ROC 4 Beginnende geletterdheid ROC 4 252 253 Beginnende geletterdheid - ROC 4 1. Wat gebeurt er bij lezen en schrijven? Waar gaat het over? In je stage heb je vast wel eens meegemaakt dat er op vaste momenten

Nadere informatie

MAGDA? REGELS OP SCHOOL EN DE WERKVLOER. Magda op school? Inhoud. Doelgroep. Vakgebied. materialen. Doelen STERKE SCHAKELS

MAGDA? REGELS OP SCHOOL EN DE WERKVLOER. Magda op school? Inhoud. Doelgroep. Vakgebied. materialen. Doelen STERKE SCHAKELS MAGDA? REGELS OP SCHOOL EN DE WERKVLOER Jongeren krijgen op school, op de werkplek, in de klas met allerlei regels en afspraken te maken. Zijn de afspraken en regels duidelijk genoeg voor hen? Wat vinden

Nadere informatie

Werkblad: Vind me dan

Werkblad: Vind me dan Werkblad: Vind me dan Stap 1 Stap 2 Wat is het probleem? Vraag het de natuur! Hoe lost de natuur dit probleem op? Hoe zorgen planten en dieren ervoor dat ze niet opvallen? Kennen jullie voorbeelden? Schrijf

Nadere informatie

Handleiding Picto's. PICTOGRAM 'Een eenvoudige, gestileerde afbeelding, waardoor een verbod, Inleiding. Herkenbaarheid. Mondelinge taalvaardigheid

Handleiding Picto's. PICTOGRAM 'Een eenvoudige, gestileerde afbeelding, waardoor een verbod, Inleiding. Herkenbaarheid. Mondelinge taalvaardigheid Handleiding Picto's Inleiding PICTOGRAM 'Een eenvoudige, gestileerde afbeelding, waardoor een verbod, aanwijzing of inlichting tot uiting wordt gebracht...' '..voorstelling in beeldschrift, beeldschrift

Nadere informatie

doekaart: HET MUSEUM (afspraken)

doekaart: HET MUSEUM (afspraken) doekaart: HET MUSEUM (afspraken) doekaart: HET MUSEUM (afspraken) Een museum is een plek waar kunst bewaard wordt en getoond. Aan de muur hangen schilderijen, in vitrines liggen voorwerpen en op sokkels

Nadere informatie

Uitdager van de maand. Rekenen Wiskunde, Groep 8. Algemeen

Uitdager van de maand. Rekenen Wiskunde, Groep 8. Algemeen Uitdager van de maand Geheimschrift Rekenen Wiskunde, Groep 8 Algemeen Titel Geheimschrift Cognitieve doelen en vaardigheden voor excellente leerlingen Weten wat de caesar-code inhoudt (letter/letter vervanging

Nadere informatie

Dichter bij Vrijheid. Docentenhandleiding Boek 2. www.dichterbijvrijheid.nl

Dichter bij Vrijheid. Docentenhandleiding Boek 2. www.dichterbijvrijheid.nl Dichter bij Vrijheid Docentenhandleiding Boek 2 Dichter bij Vrijheid Een onderwijsproject van Amnesty International Dit is boek 2 uit de docentenhandleiding Dichter bij Vrijheid. Op de boekenplank staan

Nadere informatie

Protocol Leesproblemen & Dyslexie

Protocol Leesproblemen & Dyslexie Protocol Leesproblemen & Dyslexie Een opfrisbijeenkomst Groep 1 & 2 SWV duin- & bollenstreek Werken met ondersteuningsniveaus PLD zorgniveau PLD arrangement SWV D&B ondersteuningsniveau I Basis 1. Algemene

Nadere informatie

Kinderzwerfboek laat alle kinderen lezen

Kinderzwerfboek laat alle kinderen lezen Kinderzwerfboek laat alle kinderen lezen Lezen is heel erg belangrijk voor je ontwikkeling. Kinderen die lezen, gaan gemiddeld drie jaar langer naar school. Hierdoor hebben ze later meer kans op een goede

Nadere informatie

LESSENSERIE VLIEGTUIGEN GROEP 3/4

LESSENSERIE VLIEGTUIGEN GROEP 3/4 LESSENSERIE VLIEGTUIGEN GROEP 3/4 1. Inhoudsopgave Inhoudsopgave 2 De lessenserie in het kort 3 Doelstellingen 3 Benodigdheden 3 Trefwoorden en kernbegrippen 3 Overzicht lesinhouden 4 Les 1 Probleem constateren

Nadere informatie

Tuin van Heden kleuters (4- en 5-jarigen) Werken met kunst in de paasperiode

Tuin van Heden kleuters (4- en 5-jarigen) Werken met kunst in de paasperiode Tuin van Heden kleuters (4- en 5-jarigen) Werken met kunst in de paasperiode Beleving Kleuters worden in hun omgeving overal geconfronteerd met de uiterlijke verschijnselen van Pasen: paasversieringen,

Nadere informatie

Kleuteronderwijs: Ontwikkelingsdoelen Nederlands

Kleuteronderwijs: Ontwikkelingsdoelen Nederlands Kleuteronderwijs: Ontwikkelingsdoelen Nederlands 1 Nederlands - Luisteren De kleuters kunnen 1.1 een mondelinge boodschap, eventueel ondersteund door gebaar, mimiek met betrekking tot een concrete situatie

Nadere informatie

Spelen met letters. Groep 3

Spelen met letters. Groep 3 Spelen met letters Groep 3 Inhoud Suggesties bij de boeken... 3 Het letterwinkeltje... 4 Introductie van de vertelling... 4 Verwerkingssuggesties... 5 Wat staat daar?... 6 Introductie van de vertelling...

Nadere informatie

Inleiding. Drie taalvormen

Inleiding. Drie taalvormen Inleiding Uw kind gaat binnenkort naar of zit inmiddels op de basisschool. Vaak horen wij van ouders: Tja, mijn kind zit nu in groep 1 of 2. Het stempelt daar met letters en het bekijkt en luistert naar

Nadere informatie

SPOT EEN JOB! Vacatures zoeken. Inhoud. Doelgroep. Vakgebied. Materialen. Doelen STERKE SCHAKELS

SPOT EEN JOB! Vacatures zoeken. Inhoud. Doelgroep. Vakgebied. Materialen. Doelen STERKE SCHAKELS SPOT EEN JOB! Wie zoekt die vindt! Er zijn veel manieren om vacatures te vinden. In dit lespakket worden de jongeren aan het werk gezet om via verschillende kanalen vacatures te vinden: kranten, internet,

Nadere informatie

Handleiding/verbetersleutel voor de leerkracht bij themafiche 25 jaar IVRK

Handleiding/verbetersleutel voor de leerkracht bij themafiche 25 jaar IVRK Eindtermen: Wereldoriëntatie 3.1* ; 4.13 ; 4.15 ; 5.8 ; 5.9* Sociale vaardigheden 1.6 ; 3 Nederlands 2.9* ; 2.10* ; 3.4 ; 4.6 ; 4.7 Muzische vorming Handleiding/verbetersleutel voor de leerkracht bij themafiche

Nadere informatie

Werkstukken maken op PCBO-Het Mozaiek Groep 6

Werkstukken maken op PCBO-Het Mozaiek Groep 6 We gaan een werkstuk maken en je mag het helemaal zelf doen. Het is helemaal jouw eigen werkstuk. Maar om je even goed op weg te helpen hebben we hieronder alle stapjes even op een rij gezet. Wat moet

Nadere informatie

7. Van huis naar school. Deze les levert een bijdrage aan kerndoel 1: de leerlingen leren hoeveelheidsbegrippen gebruiken en herkennen.

7. Van huis naar school. Deze les levert een bijdrage aan kerndoel 1: de leerlingen leren hoeveelheidsbegrippen gebruiken en herkennen. 7. Van huis naar school Leeftijdsgroep Kerndoel Ongeveer 12-16 jaar Deze les levert een bijdrage aan kerndoel 1: de leerlingen leren hoeveelheidsbegrippen gebruiken en herkennen. En aan kerndoel 3: De

Nadere informatie

Schooljaar 2013-2014 FEBRUARI

Schooljaar 2013-2014 FEBRUARI Schooljaar 2013-2014 FEBRUARI Beste ouders, Met de krokusvakantie net achter de rug wandelen we al weer een nieuwe maand binnen. Daarom de hoogste tijd om eens een kijkje te nemen op het gebeuren in de

Nadere informatie

SCHOOLPAKKET. Verjaardagskalender Kapstok - & boekenstaskaartjes Takenkaartjes Hoeken van de klas

SCHOOLPAKKET. Verjaardagskalender Kapstok - & boekenstaskaartjes Takenkaartjes Hoeken van de klas SCHOOLPAKKET Harry Tilley bvba, Stijn Streuvelslaan 24, 2980 Zoersel, T. +32 475 459399, F. +32 3 2933055, E.: info@rubeenrutje.be Weerkalender Dagen van de week Lengtemeter Daglijnkaarten Verjaardagskalender

Nadere informatie