Naar verbeterde actuele verdamping: Van Makkink naar Penman-Monteith?

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Naar verbeterde actuele verdamping: Van Makkink naar Penman-Monteith?"

Transcriptie

1 Naar verbeterde actuele verdamping: Van Makkink naar Penman-Monteith? NHV symposium actuele verdamping Peter Droogers Hanneke Schuurmans

2 Aanleiding

3 Aanleiding Doelstelling: Verbetering van de schatting van de actuele verdamping van water, bodem en diverse vormen van landgebruik in ruimte en tijd voor toepassingen in het regionale waterbeheer. Lange- en korte termijn aanbevelingen 1. Bestaande actuele verdampingsmetingen ontsluiten 2. Actuele verdamping in modellen verbeteren 3. Operationeel meten actuele verdamping 4. Referentieverdamping verbeteren

4 Dit praatje Terminologie Belang referentieverdamping: Makkink vs P-M Inventarisatie: P-M binnen NL Regionalisatie P-M Aanbevelingen

5 Verdamping: stralingsbalans K : globale straling K = α * K α: albedo L L netto straling: Q net = K -K + L -L

6 Verdamping: energiebalans Q net = ET act + G + H Q net H ET G

7 Verdamping: terminologie Gangbare term: evapotranspiratie (ET act ) transpiratie (T act ) + interceptie (E i ) evaporatie (E act ) Circa 70% v/d neerslag verdampt per jaar

8 Verdamping belangrijk?

9 Verdamping belangrijk? 200 mm/jaar verkeerd in waterbalans Oppervlakte waterschap: 2000 km mm/jaar = 400 miljoen m 3 /jaar = 13 m 3 /s gemiddeld per jaar Aanname: investeringskosten gemaal gemaalcapaciteit 600 m 3 /min = 100 m 3 /s kosten:100 miljoen 1 milj. per m 3 /s 13 miljoen overbodige investeringskosten

10 Dit praatje Terminologie Belang referentieverdamping: Makkink vs P-M Inventarisatie: P-M binnen NL Regionalisatie P-M Aanbevelingen

11 Gewasfactoren-methode Gangbare methode om ET act te berekenen in hydrologische modellen: Gewasfactoren afh. van gewasfactoren-methode methode ET ref Referentie verdamping: ET ref Potentiële verdamping: ET pot ET pot = k c * ET ref Actuele verdamping: ET act Wortel ontrekkingsfunctie (bijv. Feddes et al., 1978) ET act = k s * ET pot ks

12 Belang referentie verdamping - Operationeel waterbeheer: monitoring ET act - Strategisch waterbeheer: scenario s (landgebruik, klimaat) ET ref ET pot ET act Referentie verdamping - Standaard binnen Nederland: Makkink - Standaard internationaal: Penman-Monteith (FAO 56)

13 Makkink vs Penman-Monteith Makkink (De Bruin, 1988) Geldig voor: Een goed van water voorzien kort gewas Penman-Monteith (FAO 56; Allen et al., 1998) Geldig stralingsterm voor standaardgewas: - hoogte: 12 cm - gewasweerstand: 70 s m -1 - albedo: 0,23 aerodynamische term

14 Makkink vs Penman-Monteith Voorbeeld 1998

15 Makkink vs Penman-Monteith

16 Penman-Monteith 2006 en 2007 straling aerodyn.

17 Dit praatje Terminologie Belang referentieverdamping: Makkink vs P-M Inventarisatie: P-M binnen NL Regionalisatie P-M Aanbevelingen

18 Invoergegevens Makkink: - Globale straling - Temperatuur Penman-Monteith: - Netto straling - Temperatuur - Windsnelheid -Globale straling - Temperatuur - Relatieve luchtvochtigheid - Relatieve luchtvochtigheid

19 Inventarisatie data/methoden binnen NL KNMI Meteo Consult WeerOnline WeatherNews WaterWatch NEO EARS

20 Inventarisatie data/methoden binnen NL KNMI Meteo Consult WeerOnline WeatherNews WaterWatch NEO EARS

21 Inventarisatie data/methoden binnen NL KNMI: 35 automatische stations; interpolatie speerpunt Meteo Consult WeerOnline WeatherNews WaterWatch NEO EARS

22 Inventarisatie data/methoden binnen NL KNMI Meteo Consult: wind; straling; temp. + rel. luchtvocht. WeerOnline WeatherNews WaterWatch NEO EARS

23 Inventarisatie data/methoden binnen NL KNMI Meteo Consult WeerOnline: temp. + rel. luchtvochtigheid WeatherNews WaterWatch NEO EARS

24 Inventarisatie data/methoden binnen NL KNMI Meteo Consult WeerOnline WeatherNews WaterWatch: MSG (MeteoSat) + MeteoLook NEO Temp EARS ET ref

25 Dit praatje Terminologie Belang referentieverdamping: Makkink vs P-M Inventarisatie: P-M binnen NL Regionalisatie P-M Aanbevelingen

26 Regionalisatie verdamping geen hulpinformatie wel hulpinformatie

27 Aanbeveling korte termijn KNMI: ET ref volgens Makkink + Penman-Monteith Meten netto straling (KNMI) Vergelijkingsstudie interpolatiemethoden Modelstudies: ET splitsen in E T E i

28 Aanbevelingen lange termijn Heroverweging gewasfactoren-methode: ET ref ET pot ET act nieuwe ET pot - albedo: landgebruik + hydrologische toestand + helling - minimale gewasweerstand: landgebruik + weer - gewashoogte Studie naar interceptieverdamping landbouwgewassen Vergelijkingsstudie wortelontrekkingsfuncties Eén verantwoordelijke organisatie verzamelen ET act metingen KNMI Meteo Consult / WeerOnline STOWA? Suggesties? - beschikbaarheid - garantie op voortbestaan

29 Dank voor uw aandacht!

VERBETERING BEPALING ACTUELE VERDAMPING VOOR HET STRATEGISCH WATERBEHEER

VERBETERING BEPALING ACTUELE VERDAMPING VOOR HET STRATEGISCH WATERBEHEER definitiestudie VERBETERING BEPALING ACTUELE VERDAMPING VOOR HET STRATEGISCH WATERBEHEER RAPPORT 2009 11 Verbetering bepaling actuele verdamping voor het strategisch waterbeheer definitiestudie RAPPORT

Nadere informatie

Verbetering bepaling actuele verdamping voor het strategisch waterbeheer: definitiestudie

Verbetering bepaling actuele verdamping voor het strategisch waterbeheer: definitiestudie Verbetering bepaling actuele verdamping voor het strategisch waterbeheer: definitiestudie Verbetering bepaling actuele verdamping voor het strategisch waterbeheer: definitiestudie maart 2009 Auteur P.

Nadere informatie

5. Verdamping 1 91/ dag Maand Jan feb Mrt Apr Mei Jun Jul Aug Sep Okt Nov Dec

5. Verdamping 1 91/ dag Maand Jan feb Mrt Apr Mei Jun Jul Aug Sep Okt Nov Dec 5. Verdamping Voor de verdamping in het stroomgebied de Goorloop is de gemiddelde referentiegewasverdamping van het KNMI weerstation in Eindhoven gebruikt. Dit station is het dichtstbij gelegen KNMI station

Nadere informatie

Gewasfactoren en potentiële verdamping: geen robuuste combinatie. Het gebruik van gewasfactoren in klimaatprojecties nader onderzocht

Gewasfactoren en potentiële verdamping: geen robuuste combinatie. Het gebruik van gewasfactoren in klimaatprojecties nader onderzocht Gewasfactoren en potentiële verdamping: geen robuuste combinatie Het gebruik van gewasfactoren in klimaatprojecties nader onderzocht Februari 2013 Postbus 1072 3430 BB Nieuwegein T 030 606 95 11 F 030

Nadere informatie

Klimaatverandering. Opzet presentatie

Klimaatverandering. Opzet presentatie Klimaatverandering Mondiaal en in Nederland J. Bessembinder e.v.a. Opzet presentatie Wat is klimaat(verandering)? Het broeikaseffect Waargenomen klimaatverandering Wat verwachten we wereldwijd/in Europa

Nadere informatie

Inhoud. Hoofdstuk 10. Verdamping

Inhoud. Hoofdstuk 10. Verdamping Inhoud Hoofdstuk 10. Verdamping 1.Beschrijving 10-1 1.1 Benaming van de grootheid 10-1 1.2 Definitie; omschrijving van het begrip 10-1 1.3 Eenheden 10-1 1.4 Elementcodes 10-1 2. Operationele eisen 10-3

Nadere informatie

Modelling Contest Hupsel

Modelling Contest Hupsel Modelling Contest Hupsel SPHY (Spatial Processes in Hydrology) toepassing Hupselse Beek Wilco Terink & Peter Droogers w.terink@futurewater.nl p.droogers@futurewater.nl FutureWater Locatie: Wageningen (6

Nadere informatie

Klimaatverandering. Opzet presentatie

Klimaatverandering. Opzet presentatie Klimaatverandering Wat kunnen we in de toekomst verwachten? J. Bessembinder e.v.a. Opzet presentatie Wat is klimaat(verandering)? Het broeikaseffect Waargenomen klimaatverandering Wat verwachten we wereldwijd/in

Nadere informatie

SATWATER initiatief Realisatie door Samenwerking

SATWATER initiatief Realisatie door Samenwerking SATWATER initiatief Realisatie door Samenwerking RS toepassingen in operationele werkpraktijk SBIR als instrument voor verbetering van huidige operationalisering va verdampings(tekort) monitoring mbv remote

Nadere informatie

KlimaatAdaptieve Drainage

KlimaatAdaptieve Drainage FutureWater Onderzoek en advies gericht op de duurzame toekomst van ons water KlimaatAdaptieve Drainage Innovatieve en duurzame techniek voor actieve samenwerking tussen agrariër en waterbeheerder 14-3-2013

Nadere informatie

KNMI 06 klimaatscenario s

KNMI 06 klimaatscenario s KNMI 06 klimaatscenario s Stof tot nadenken? Opzet presentatie Klimaatverandering en het (versterkte) broeikaseffect Waargenomen klimaatverandering De nieuwe KNMI-klimaatscenario s Mogelijke effecten 1

Nadere informatie

KNVWS Delft. Overzicht

KNVWS Delft. Overzicht Het klimaat in de afgelopen en komende 100 jaar KNVWS Delft 17 oktober 2017 Peter Siegmund KNMI Overzicht Het klimaat van de afgelopen 100 jaar: temperatuur, neerslag, diversen Het broeikaseffect Klimaatmodellen

Nadere informatie

Berekening openwaterverdamping

Berekening openwaterverdamping Berekening openwaterverdamping Opdrachtgever: Uitvoerder: Wetterskip Fryslân FutureWater Begeleider: P. Schaper (Wetterskip Fryslân) Auteur: A. van Loon (FutureWater) P. Droogers (FutureWater) Generaal

Nadere informatie

PROJECT SMARTROOF 2.0

PROJECT SMARTROOF 2.0 1 Dr. ir. Gijsbert Cirkel Amsterdam, 8 sept. 2017 PROJECT SMARTROOF 2.0 VOOR EEN KOEL HOOFD EN DROGE VOETEN 2 Marineterrein Amsterdam GRONDLEGGERS Project SMARTROOF 2.0 3 Klimaatverandering: meer extreme

Nadere informatie

Klimaatscenario s, bandbreedtes en gebruik daarvan. Janette Bessembinder e.v.a.

Klimaatscenario s, bandbreedtes en gebruik daarvan. Janette Bessembinder e.v.a. Klimaatscenario s, bandbreedtes en gebruik daarvan Janette Bessembinder e.v.a. Opzet Waarom klimaatscenario s Bandbreedte extreme neerslag Transformatie Gebruik klimaatscenario s Klimaatscenario s Klimaatscenario

Nadere informatie

RAPPORT METEOBASE. verdampingsgegevens voor het waterbeheer ISBN 978.90.5773.588.2. Publicaties van de STOWA kunt u bestellen op www.stowa.

RAPPORT METEOBASE. verdampingsgegevens voor het waterbeheer ISBN 978.90.5773.588.2. Publicaties van de STOWA kunt u bestellen op www.stowa. METEOBASE ONLINE archief van neerslag- en verdampingsgegevens voor het waterbeheer RAPPORT 2013 02 ISBN 978.90.5773.588.2 stowa@stowa.nl www.stowa.nl TEL 033 460 32 00 FAX 033 460 32 01 Stationsplein 89

Nadere informatie

Vergelijk resultaten van twee modelstudies voor de polder Quarles van Ufford

Vergelijk resultaten van twee modelstudies voor de polder Quarles van Ufford Vergelijk resultaten van twee modelstudies voor de polder Quarles van Ufford april 2007 Waterbalansen Quarles van Ufford Vergelijk resultaten van twee modelstudies voor de polder Quarles van Ufford April

Nadere informatie

Begroeide daken Monitoring Alexandrium

Begroeide daken Monitoring Alexandrium Stadsontwikkeling Ingenieursbureau Begroeide daken Monitoring Alexandrium 8 maart 216 Titus van Hille Paul van Roosmalen Jaap de Ron (HHSK) 8 maart 216 Betrokken partijen Gemeente Rotterdam: opdrachtgever

Nadere informatie

Hitte op sportvelden

Hitte op sportvelden Hitte op sportvelden Natalie Theeuwes Post Doc stadsklimaat Meteorologie en Luchtkwaliteit Met dank aan Bert Heusinkveld, Bert Holtslag, Reinder Ronda, Gert-Jan Steeneveld Gevolgen voor gezondheid Huidaandoeningen

Nadere informatie

Grondwater in stedelijk gebied

Grondwater in stedelijk gebied Grondwater in stedelijk gebied Kruisbestuiving met de afdeling riolering 29 mei 2013 Jacqueline Flink Waterbalans Grondwateraanvulling uit neerslag??? Grondwateraanvulling GBKA (~ BGT) goede info over

Nadere informatie

Opgesteld door: drs. G.W. Brandsen. Gecontroleerd door: ing. N.G.C.M. Quaijtaal. Projectnummer: B02015.000151.0100. Ons kenmerk: 077443609:A

Opgesteld door: drs. G.W. Brandsen. Gecontroleerd door: ing. N.G.C.M. Quaijtaal. Projectnummer: B02015.000151.0100. Ons kenmerk: 077443609:A MEMO ARCADIS NEDERLAND BV Mercatorplein 1 Postbus 1018 5200 BA 's-hertogenbosch Tel 073 6809 211 Fax 073 6144 606 www.arcadis.nl Onderwerp: Gebruik Heatsavr in Buitenbad De Bercken in Reuver 's-hertogenbosch,

Nadere informatie

Toelichting maandoverzicht van het weer in Nederland

Toelichting maandoverzicht van het weer in Nederland Bezoekadres Wilhelminalaan 10 3732 GK De Bilt Postbus 201 3730 AE De Bilt T 030-220 69 11 F 030-221 04 07 www.knmi.nl Toelichting maandoverzicht van het weer in Nederland 1 Inleiding In het Maandoverzicht

Nadere informatie

De werking van groene daken in de waterketen Hydrologische effecten nader beschouwd

De werking van groene daken in de waterketen Hydrologische effecten nader beschouwd De werking van groene daken in de waterketen Hydrologische effecten nader beschouwd Kees Broks Groene daken Water op groene daken tot nu toe vooral functioneel voor groen Aanleiding Aanleiding Aanleiding

Nadere informatie

Klimaatverandering in internationaal perspectief

Klimaatverandering in internationaal perspectief Klimaatverandering in internationaal perspectief Gaan onze buurlanden uit van dezelfde verandering? Janette Bessembinder Stelling 1 Als de warme golfstroom tot stilstand komt, wordt het in Nederland minstens

Nadere informatie

VALIDATIE NHI REGIO OOST NEDERLAND

VALIDATIE NHI REGIO OOST NEDERLAND BIJLAGE F ina llre p ort VALIDATIE NHI REGIO OOST NEDERLAND 211 RAPPORT w2 bijlage L Validatie NHI Regio Oost Nederland rapport 211 w2 stowa@stowa.nl www.stowa.nl TEL 33 46 32 FAX 33 46 32 1 Stationsplein

Nadere informatie

Klimaatverandering. Opzet presentatie

Klimaatverandering. Opzet presentatie Klimaatverandering Welke extremen kunnen we in de toekomst verwachten? J. Bessembinder e.v.a. Opzet presentatie Wat is klimaat(verandering)? Het broeikaseffect Waargenomen klimaatverandering Klimaatscenario

Nadere informatie

Het Weer in de Stad. Gert-Jan Steeneveld Met werk van Bert Heusinkveld, Reinder Ronda, Natalie Theeuwes, Jisk Attema, Roy Molenaar, Bert Holtslag

Het Weer in de Stad. Gert-Jan Steeneveld Met werk van Bert Heusinkveld, Reinder Ronda, Natalie Theeuwes, Jisk Attema, Roy Molenaar, Bert Holtslag Het Weer in de Stad Gert-Jan Steeneveld Met werk van Bert Heusinkveld, Reinder Ronda, Natalie Theeuwes, Jisk Attema, Roy Molenaar, Bert Holtslag Motivatie: urbanisatie Source: United Nations ... Ook in

Nadere informatie

De KNMI 14 klimaatscenario s Ontwikkelingen De scenario s Voorbeelden

De KNMI 14 klimaatscenario s Ontwikkelingen De scenario s Voorbeelden De KNMI 14 klimaatscenario s Ontwikkelingen De scenario s Voorbeelden Bart van den Hurk KNMI 2006 2009 2011 2014 KNMI 06 8 jaar verder IPCC 2007 en 2013 IPCC, 2007 IPCC, 2013 IPCC 2007 en 2013 IPCC, 2007

Nadere informatie

Hermeandering en hydromorfologie

Hermeandering en hydromorfologie Hermeandering en hydromorfologie Monitoring van structuren of ecologie? Oscar van Dam teamleider waterbeheer en gis COP hermeandering 24 november 2010 HWH Amersfoort RPS BCC Onderdeel RPS plc Organisatie

Nadere informatie

Maandoverzicht van het weer in Nederland. november 2014

Maandoverzicht van het weer in Nederland. november 2014 Maandoverzicht van het weer in Nederland november 2014 November 2014: Zeer zacht, zeer zonnig en droog Met veel zon en weinig wind ging de maand november bijna zomers van start. Op 1 november beleefde

Nadere informatie

De sprekende plant: sensoren en modellen in de tuinbouw

De sprekende plant: sensoren en modellen in de tuinbouw De sprekende plant: sensoren en modellen in de tuinbouw Tom De Swaef tom.deswaef@ugent.be www.plantecology.ugent.be Sensoren: plantreactie op omgeving Omgeving: kasklimaat: straling, relatieve vochtigheid,

Nadere informatie

Gemeten actuele verdamping voor twaalf locaties in Nederland

Gemeten actuele verdamping voor twaalf locaties in Nederland Gemeten actuele verdamping voor twaalf locaties in Nederland Dit onderzoek is uitgevoerd in opdracht van STOWA Projectcode [5237246-01] Gemeten actuele verdamping voor twaalf locaties in Nederland J.A.

Nadere informatie

Klimaatveranderingstand. wetenschap. Prof Wilco Hazeleger

Klimaatveranderingstand. wetenschap. Prof Wilco Hazeleger Klimaatveranderingstand van de wetenschap Prof Wilco Hazeleger Achtergrond Wetenschap kan nooit absolute zekerheden bieden Het klimaatsysteem is complex Beperkingen in kennis en waarnemingen Beleid wil

Nadere informatie

Quickscan droogte 2011

Quickscan droogte 2011 Quickscan droogte 2011 meerwaarde van Remote Sensing Eindrapportage Waterschap Aa en Maas januari 2012 definitief Quickscan droogte 2011 meerwaarde van Remote Sensing Error! Reference source not found.

Nadere informatie

Fysische modellen De Aarde zonder en met atmosfeer

Fysische modellen De Aarde zonder en met atmosfeer Fysische modellen De Aarde zonder en met atmosfeer J. Kortland Cdb, Universiteit Utrecht Inleiding Bij het ontwerpen van een computermodel van de broeikas Aarde maak je gebruik van fysische modellen. Deze

Nadere informatie

Recente variaties in de temperatuur van het oceaanwater. Henk Dijkstra Instituut voor Marien en Atmosferisch Onderzoek Universiteit Utrecht

Recente variaties in de temperatuur van het oceaanwater. Henk Dijkstra Instituut voor Marien en Atmosferisch Onderzoek Universiteit Utrecht Recente variaties in de temperatuur van het oceaanwater Henk Dijkstra Instituut voor Marien en Atmosferisch Onderzoek Universiteit Utrecht De Global Warming Hiatus Mondiaal gemiddelde oppervlakte temperatuur

Nadere informatie

Analyse, nowcasting, forecasting & control

Analyse, nowcasting, forecasting & control Analyse, nowcasting, forecasting & control Een (toekomst)visie op het gebruik van metingen en modellen in het (stedelijk) waterbeheer Fons Nelen Nelen & Schuurmans Inhoud Gebruik van modellen en metingen

Nadere informatie

Actuele en kortetermijnvoorspellingen voor operationeel waterbeheer

Actuele en kortetermijnvoorspellingen voor operationeel waterbeheer Actuele en kortetermijnvoorspellingen voor operationeel waterbeheer Hanneke Schuurmans, Marc Bierkens en Frans van Geer 1 Het Hydrological Now- and Forecasting System (HNFS), oftwel het hydrologische actuele-

Nadere informatie

Maandoverzicht van het weer in Nederland. juni 2016

Maandoverzicht van het weer in Nederland. juni 2016 Maandoverzicht van het weer in Nederland juni 2016 Juni 2016: Gemiddeld over het land zeer nat, somber en warm In het zuidoosten van ons land viel op veel plaatsen meer dan 200 mm, in het Limburgse Ysselstein

Nadere informatie

De toegevoegde waarde van Remote Sensing

De toegevoegde waarde van Remote Sensing Auteur: Organisatie: Tom Brouwer Waterschap Groot Salland 11 juli 2014 Periode: 21-04 t/m 27-06-2014 De toegevoegde waarde van Remote Sensing Eindrapport 0 De toegevoegde waarde van Remote Sensing voor

Nadere informatie

KNMI: weer, klimaat en wateroverlast in bebouwd gebied

KNMI: weer, klimaat en wateroverlast in bebouwd gebied KNMI: weer, klimaat en wateroverlast in bebouwd gebied Janette Bessembinder et al. Opzet presentatie Wat is en doet het KNMI? Oorzaken wateroverlast in bebouwd gebied Waarnemen: hoe doen we dat? Waargenomen

Nadere informatie

Hoe smartphonegebruikers. weerstations werden. Hidde Leijnse

Hoe smartphonegebruikers. weerstations werden. Hidde Leijnse Hoe smartphonegebruikers mobiele weerstations werden Hidde Leijnse Hoe smartphonegebruikers mobiele weerstations werden Aart Overeem 1,2, James Robinson 4, Hidde Leijnse 1, Gert-Jan Steeneveld 2, Berthold

Nadere informatie

Extreme neerslaggebeurtenissen nemen toe en komen vaker voor

Extreme neerslaggebeurtenissen nemen toe en komen vaker voor Nieuwe neerslagstatistieken voor het waterbeheer: Extreme neerslaggebeurtenissen nemen toe en komen vaker voor 2015 10A In 2014 heeft het KNMI met het oog op klimaatverandering nieuwe klimaatscenario s

Nadere informatie

Limburg Waterproof Klimaat, water en landbouw

Limburg Waterproof Klimaat, water en landbouw Limburg Waterproof Klimaat, water en landbouw Provincie Limburg Maastricht, 14 september 216 Joris Schaap, Profiel 214 heden Zelfstandig hydroloog en bodemkundige 28-214 Adviseur water in het landelijk

Nadere informatie

Wateropgave droogte Waterschap Hunze en Aa s: West en Midden

Wateropgave droogte Waterschap Hunze en Aa s: West en Midden Wateropgave droogte Waterschap Hunze en Aa s: West en Midden Opdrachtgever: Waterschap Hunze en Aa s Wateropgave droogte Waterschap Hunze en Aa s: West en Midden Opdrachtgever: Uitvoerder: Waterschap

Nadere informatie

Maandoverzicht van het weer in Nederland. juni 2016

Maandoverzicht van het weer in Nederland. juni 2016 Maandoverzicht van het weer in Nederland juni 2016 Juni 2016: Gemiddeld over het land zeer nat, somber en warm In het zuidoosten van ons land viel op veel plaatsen meer dan 200 mm, in het Limburgse Ysselstein

Nadere informatie

tijdreeksen voor de toekomst

tijdreeksen voor de toekomst Klimaatverandering, klimaatscenario s en tijdreeksen voor de toekomst J. Bessembinder J. Beersma, KNMI Opzet presentatie Definitie klimaat en klimaatscenario s Mondiale en regionale klimaatscenario s Relatie

Nadere informatie

Begeleidingscommissie Bodem Vredepeel. 15 december 2015 Janjo de Haan, Harry Verstegen, Marc Kroonen

Begeleidingscommissie Bodem Vredepeel. 15 december 2015 Janjo de Haan, Harry Verstegen, Marc Kroonen Begeleidingscommissie Bodem Vredepeel 15 december 2015 Janjo de Haan, Harry Verstegen, Marc Kroonen Programma Mededelingen Eerste resultaten 2015 Teeltseizoen 2015 Opbrengsten Eerste resultaten uitspoelingsmetingen

Nadere informatie

Rekenjournaal Kema Stacks

Rekenjournaal Kema Stacks Rekenjournaal Kema Stacks KEMA STACKS VERSIE 2012.1 Release 10 mei 2012 Stof-identificatie: NO2 start datum/tijd: 27-9-2012 9:23:51 datum/tijd journaal bestand: 27-9-2012 9:24:19 BEREKENINGRESULTATEN Berekening

Nadere informatie

WOW-NL in de klas. Les 2 Aan de slag met WOW-NL. Primair Onderwijs. bovenbouw. WOW-NL Les 2 1

WOW-NL in de klas. Les 2 Aan de slag met WOW-NL. Primair Onderwijs. bovenbouw. WOW-NL Les 2 1 WOW-NL in de klas Les 2 Aan de slag met WOW-NL Primair Onderwijs bovenbouw WOW-NL Les 2 1 Colofon Het lespakket WOW-NL is ontwikkeld door De Praktijk in opdracht van het KNMI, op basis van lesmaterialen

Nadere informatie

Maandoverzicht van het weer in Nederland. juli 2008

Maandoverzicht van het weer in Nederland. juli 2008 Maandoverzicht van het weer in Nederland juli 2008 Juli 2008: Juli 2008: Warm, nat en een normale zonneschijnduur Voor een uitgebreide beschrijving van het weer in juli 2008 zie: http://www.knmi.nl/nederland-nu/klimatologie/maand-en-seizoensoverzichten/2008/juli

Nadere informatie

Maandoverzicht van het weer in Nederland. juni 2008

Maandoverzicht van het weer in Nederland. juni 2008 Maandoverzicht van het weer in Nederland juni 2008 Juni 2008: Juni 2008: Warm, zonnig en gemiddeld over het land vrij droog Voor een uitgebreide beschrijving van het weer in juni 2008 zie: http://www.knmi.nl/nederland-nu/klimatologie/maand-en-seizoensoverzichten/2008/juni

Nadere informatie

Maandoverzicht van het weer in Nederland. mei 2008

Maandoverzicht van het weer in Nederland. mei 2008 Maandoverzicht van het weer in Nederland mei 2008 Mei 2008: Mei 2008: Uitzonderlijk warm, zeer zonnig en vrij droog Voor een uitgebreide beschrijving van het weer in mei 2008 zie: http://www.knmi.nl/nederland-nu/klimatologie/maand-en-seizoensoverzichten/2008/mei

Nadere informatie

Maandoverzicht van het weer in Nederland. augustus 2008

Maandoverzicht van het weer in Nederland. augustus 2008 Maandoverzicht van het weer in Nederland augustus 2008 Augustus 2008: Augustus 2008: Normale temperatuur, somber en nat Voor een uitgebreide beschrijving van het weer in augustus 2008 zie: http://www.knmi.nl/nederland-nu/klimatologie/maand-en-seizoensoverzichten/2008/augustus

Nadere informatie

Maandoverzicht van het weer in Nederland. maart 2008

Maandoverzicht van het weer in Nederland. maart 2008 Maandoverzicht van het weer in Nederland maart 2008 Maart 2008: Maart 2008: Normale temperatuur, zeer nat en aan de zonnige kant Voor een uitgebreide beschrijving van het weer in maart 2008 zie: http://www.knmi.nl/nederland-nu/klimatologie/maand-en-seizoensoverzichten/2008/maart

Nadere informatie

Maandoverzicht van het weer in Nederland. oktober 2008

Maandoverzicht van het weer in Nederland. oktober 2008 Maandoverzicht van het weer in Nederland oktober 2008 Oktober 2008: Oktober 2008: Vrijwel normale temperatuur, zonnig en gemiddeld over het land vrij nat Voor een uitgebreide beschrijving van het weer

Nadere informatie

Maandoverzicht van het weer in Nederland. februari 2008

Maandoverzicht van het weer in Nederland. februari 2008 Maandoverzicht van het weer in Nederland februari 2008 Februari 2008: Februari 2008: Zacht, zeer zonnig en vrij droog Voor een uitgebreide beschrijving van het weer in februari 2008 zie: http://www.knmi.nl/nederland-nu/klimatologie/maand-en-seizoensoverzichten/2008/februari

Nadere informatie

Maandoverzicht van het weer in Nederland. september 2008

Maandoverzicht van het weer in Nederland. september 2008 Maandoverzicht van het weer in Nederland september 2008 September 2008: September 2008: Vrij koel, aan de droge kant en zonnig Voor een uitgebreide beschrijving van het weer in september 2008 zie: http://www.knmi.nl/nederland-nu/klimatologie/maand-en-seizoensoverzichten/2008/september

Nadere informatie

8 november 2016 Erbrink STACKS Consult ErbrinkStacks.nl

8 november 2016 Erbrink STACKS Consult ErbrinkStacks.nl Ultra fine particles (UFP) rond Schiphol, metingen - model Hans Erbrink 8 november 2016 Erbrink STACKS Consult ErbrinkStacks.nl 06 51313650 PM2,5 Source of map: van Donkelaar, A., R.V Martin, M.Brauer,

Nadere informatie

Gewasfotosynthese meten in een (belichte) tomatenteelt. Wageningen UR Glastuinbouw, Anja Dieleman Themabijeenkomst energie glasgroente 18 mei 2015

Gewasfotosynthese meten in een (belichte) tomatenteelt. Wageningen UR Glastuinbouw, Anja Dieleman Themabijeenkomst energie glasgroente 18 mei 2015 Gewasfotosynthese meten in een (belichte) tomatenteelt Wageningen UR Glastuinbouw, Anja Dieleman Themabijeenkomst energie glasgroente 18 mei 2015 Plantmonitoring Doet mijn gewas het goed onder deze klimaatomstandigheden?

Nadere informatie

Kennisagenda NKWK- KBS. Groeidocument versie 0.1

Kennisagenda NKWK- KBS. Groeidocument versie 0.1 Kennisagenda NKWK- KBS Groeidocument versie 0.1 November 2015 Voorwoord Dit is de eerste versie (versie 0.1) van het Groeidocument van de Kennisagenda NKWK- KBS. Dit document is een eerste aanzet voor

Nadere informatie

KNMI 06 klimaatscenario s

KNMI 06 klimaatscenario s KNMI 06 klimaatscenario s Hoe verandert ons klimaat? J. Bessembinder e.v.a. Opzet presentatie Wat is klimaat(verandering)? Het broeikaseffect Waargenomen klimaatverandering Klimaatscenario s Mogelijke

Nadere informatie

Gebruik van Delft-FEWS voor een wereldwijde analyse van de hydrologische consequenties van klimaatverandering

Gebruik van Delft-FEWS voor een wereldwijde analyse van de hydrologische consequenties van klimaatverandering Gebruik van Delft-FEWS voor een wereldwijde analyse van de hydrologische consequenties van klimaatverandering Frederiek Sperna Weiland Rens van Beek Jaap Kwadijk Albrecht Weerts Marc Bierkens Introductie

Nadere informatie

Klimaat in de 21 e eeuw

Klimaat in de 21 e eeuw Klimaat in de 21 e eeuw Hoe verandert ons klimaat? J. Bessembinder e.v.a. Opzet presentatie Wat is klimaat(verandering)? Waargenomen klimaatverandering Wat verwachten we wereldwijd en voor Nederland Mogelijke

Nadere informatie

Remote Sensing. Betere informatie voor duurzamer, doelmatiger en klimaatrobuuster waterbeheer

Remote Sensing. Betere informatie voor duurzamer, doelmatiger en klimaatrobuuster waterbeheer Remote Sensing Betere informatie voor duurzamer, doelmatiger en klimaatrobuuster waterbeheer 2016 25 Remote Sensing Betere informatie voor duurzamer, doelmatiger en klimaatrobuuster waterbeheer Waterschappen

Nadere informatie

Maandoverzicht van het weer in Nederland. oktober 2016

Maandoverzicht van het weer in Nederland. oktober 2016 Maandoverzicht van het weer in Nederland oktober 2016 Oktober 2016: Vrij koud, vrij droog en zonnig Met een gemiddelde temperatuur in van 9,9 C tegen een langjarig gemiddelde van 10,7 C was oktober vrij

Nadere informatie

Klimaatmodellen. Projecties van een toekomstig klimaat. Wiskundige vergelijkingen

Klimaatmodellen. Projecties van een toekomstig klimaat. Wiskundige vergelijkingen Klimaatmodellen Projecties van een toekomstig klimaat Aan de hand van klimaatmodellen kunnen we klimaatveranderingen in het verleden verklaren en een projectie maken van klimaatveranderingen in de toekomst,

Nadere informatie

WATERWIJZER LANDBOUW, FASE 2

WATERWIJZER LANDBOUW, FASE 2 MODELLERING VAN HET BODEM-WATER-PLANTSYSTEEM MET HET GEKOPPELDE Fina INSTRUMENTARIUM l re port SWAP-WOFOST WATERWIJZER LANDBOUW, FASE 2 RAPPORT 2015 16 WATERWIJZER LANDBOUW, FASE 2 MODELLERING VAN HET

Nadere informatie

Maandoverzicht van het weer in Nederland. november 2015

Maandoverzicht van het weer in Nederland. november 2015 Maandoverzicht van het weer in Nederland november 2015 November 2015: Uitzonderlijk zacht, nat en normale hoeveelheid zon Met in een gemiddelde temperatuur van 9,9 C tegen een langjarig gemiddelde van

Nadere informatie

jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec

jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec 2014 Jaar 2014: Uitzonderlijk warm, zeer zonnig en vrij droog Met een gemiddelde jaartemperatuur van 11,7 C tegen een langjarig gemiddelde van 10,1 C was 2014 het warmste jaar sinds het begin van de regelmatige

Nadere informatie

MaxXfan Klimaatsontwikkelingen van de afgelopen decennia

MaxXfan Klimaatsontwikkelingen van de afgelopen decennia Klimaatsontwikkelingen van de afgelopen decennia Geschreven door: Raymond van Benthem In opdracht van: Inleiding De jaren 1990, 1999 en 2000 voeren de lijst aan van warme jaren sinds 1901. Direct daarna

Nadere informatie

Maandoverzicht van het weer in Nederland. december 2015

Maandoverzicht van het weer in Nederland. december 2015 Maandoverzicht van het weer in Nederland december 2015 December 2015: Record zacht, droog en zonnig Met in een gemiddelde temperatuur van 9,6 C is december met afstand de zachtste decembermaand sinds tenminste

Nadere informatie

SUBARCTISCHE HYDROLOGIE EN KLIMAATSVERANDERINGEN: Een studie in het stroomgebied van de Tana Rivier in het noorden van Fennoscandië

SUBARCTISCHE HYDROLOGIE EN KLIMAATSVERANDERINGEN: Een studie in het stroomgebied van de Tana Rivier in het noorden van Fennoscandië SUBARCTISCHE HYDROLOGIE EN KLIMAATSVERANDERINGEN: Een studie in het stroomgebied van de Tana Rivier in het noorden van Fennoscandië SAMENVATTING De grootste veranderingen in klimaat, veroorzaakt door het

Nadere informatie

Maandoverzicht van het weer in Nederland. oktober 2015

Maandoverzicht van het weer in Nederland. oktober 2015 Maandoverzicht van het weer in Nederland oktober 2015 Oktober 2015: Vrij koud, droog en normale hoeveelheid zon Met een gemiddelde temperatuur van 9,9 C tegen een langjarig gemiddelde van 10,7 C was oktober

Nadere informatie

Klimaat, -verandering en -scenario s

Klimaat, -verandering en -scenario s Klimaat, -verandering en -scenario s Janette Bessembinder et al. Opzet presentatie Wat is klimaat en klimaatverandering Waargenomen veranderingen Klimaatscenario s Klimaatdienstverlening 1 Wat is klimaat?

Nadere informatie

Veranderend weer en klimaatverandering

Veranderend weer en klimaatverandering Veranderend weer en klimaatverandering Mensen reageren op het weer. Trek je een T-shirt aan of wordt het een trui? Ga je met de tram omdat het regent, of neem je de fiets omdat het toch droog blijft? Is

Nadere informatie

Jaar 2016: Zeer warm, zeer zonnig en aan de droge kant

Jaar 2016: Zeer warm, zeer zonnig en aan de droge kant 2016 Jaar 2016: Zeer warm, zeer zonnig en aan de droge kant Met een gemiddelde temperatuur van 10,7 C komt 2016 net in de top 10 van warmste jaren sinds 1901. De wintermaanden januari en februari waren

Nadere informatie

27/11/2015. Gewasfotosynthese meten in een (belichte) tomatenteelt. Monitoren fotosynthese: wat is de status? Plantmonitoring.

27/11/2015. Gewasfotosynthese meten in een (belichte) tomatenteelt. Monitoren fotosynthese: wat is de status? Plantmonitoring. Gewasfotosynthese meten in een (belichte) tomatenteelt Masterclass 1 oktober 2015 InHolland Delft BOGO project Klimaat en energie: nieuwe low input teeltsystem in de tuinbouw Anja Dieleman, Wageningen

Nadere informatie

Stroomgebiedsafstemming Rijnwest. ER in combinatie met meetgegevens

Stroomgebiedsafstemming Rijnwest. ER in combinatie met meetgegevens Stroomgebiedsafstemming Rijnwest ER in combinatie met meetgegevens Stroomgebiedsafstemming Rijn-West 2 Opdrachtgever: Rijn West Begeleidingsgroep / beoordelingsgroep: Provincies, RAO, KRW-Kernteam Rijn

Nadere informatie

Samenvatting 203 Klimaatverandering leidt volgens de voorspellingen tot een toename van de mondiale temperatuur en tot veranderingen in de mondiale waterkringloop. Deze veranderingen in de waterkringloop

Nadere informatie

Klimaatverandering en klimaatscenario s in Nederland

Klimaatverandering en klimaatscenario s in Nederland Page 1 of 6 Klimaatverandering en klimaatscenario s in Nederland Hoe voorspeld? Klimaatscenario's voor Nederland (samengevat) DOWNLOAD HIER DE WORD VERSIE In dit informatieblad wordt in het kort klimaatverandering

Nadere informatie

jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec

jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec 2013 Jaar 2013: Vrij koud, droog en vrij zonnig 2013 was een vrij koud jaar met een gemiddelde jaartemperatuur van 9,8 C tegen normaal 10,1 C. Koud was het vooral de eerste helft van het jaar. Januari

Nadere informatie

Hoe klimaatrobuust is de gewasfactormethode. Hydrologisch Instrumentarium?

Hoe klimaatrobuust is de gewasfactormethode. Hydrologisch Instrumentarium? Hoe klimaatrobuust is de gewasfactormethode van het Nationaal Hydrologisch Instrumentarium? P.E.V. van Walsum, F.J.E. van der Bolt en A.A. Veldhuizen 1 Artikel naar aanleiding van het artikel Metingen

Nadere informatie

Wijzigingsvoorstel (RfC) op Aquo-lex Wijzigen diverse definities

Wijzigingsvoorstel (RfC) op Aquo-lex Wijzigen diverse definities Wijzigingsvoorstel (RfC) op Aquo-lex Wijzigen diverse definities Auteur: IDsW> Kenmerk: W 0908-0026> Documentbeheer Wijzigingshistorie Datum Versie Auteur Wijziging 18 aug 2009 0.9 Hinne Reitsma Initieel

Nadere informatie

Maandoverzicht van het weer in Nederland. september 2013

Maandoverzicht van het weer in Nederland. september 2013 Maandoverzicht van het weer in Nederland september 2013 September 2013: Normale temperatuur en aantal zonuren, nat De gemiddelde temperatuur was in september in de met 14,4 C vrijwel gelijk aan het langjarige

Nadere informatie

Maandoverzicht van het weer in Nederland

Maandoverzicht van het weer in Nederland Maandoverzicht van het weer in Nederland mei 2013 Mei 2013: Koel, somber en vrij nat Mei 2013 was een koele maand met in een gemiddelde temperatuur van 11,5 C, tegen 13,1 C normaal. Alle vijf maanden van

Nadere informatie

Maandoverzicht van het weer in Nederland. september 2016

Maandoverzicht van het weer in Nederland. september 2016 Maandoverzicht van het weer in Nederland september 2016 September 2016: Zeer warm, zeer droog en zeer zonnig Met in een gemiddelde temperatuur van 17,3 C tegen 14,5 C normaal was het de op twee na warmste

Nadere informatie

Maandoverzicht van het weer in Nederland. september 2016

Maandoverzicht van het weer in Nederland. september 2016 Maandoverzicht van het weer in Nederland september 2016 September 2016: Zeer warm, zeer droog en zeer zonnig Met in een gemiddelde temperatuur van 17,3 C tegen 14,5 C normaal was het de op twee na warmste

Nadere informatie

Maandoverzicht van het weer in Nederland. juni 2014

Maandoverzicht van het weer in Nederland. juni 2014 Maandoverzicht van het weer in Nederland juni 2014 Juni 2014: Vrij warm, vrij zonnig en vrij droog Met in een gemiddelde temperatuur die is uitgekomen op 16,2 C was juni vrij warm. Het langjarig gemiddelde

Nadere informatie

2 3 4 5 6 7 8 9 10 12,999,976 km 9,136,765 km 1,276,765 km 499,892 km 245,066 km 112,907 km 36,765 km 24,159 km 7899 km 2408 km 76 km 12 14 16 3 6 11 1 12 7 1 2 5 4 3 9 10 8 18 20 21 22 23 24 25 26 28

Nadere informatie

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 12,999,976 km 9,136,765 km 1,276,765 km 499,892 km 245,066 km 112,907 km 36,765 km 24,159 km 7899 km 2408 km 76 km 12 14 16 1 12 7 3 1 6 2 5 4 3 11 9 10 8 18 20 21 22 23 24 26 28 30

Nadere informatie

Maandoverzicht van het weer in Nederland

Maandoverzicht van het weer in Nederland Maandoverzicht van het weer in Nederland maart 2013 Maart 2013: Zeer koud, droog en de normale hoeveelheid zon Maart 2013 was een zeer koude maand met in een gemiddelde temperatuur van 2.5 C tegen 6,2

Nadere informatie

NVO's en vis. Wat is het effect van NVO s op de visstand? 32 tigste bijeenkomst Vissennetwerk: KRW, Vis & Maatregelen

NVO's en vis. Wat is het effect van NVO s op de visstand? 32 tigste bijeenkomst Vissennetwerk: KRW, Vis & Maatregelen NVO's en vis Wat is het effect van NVO s op de visstand? 32 tigste bijeenkomst Vissennetwerk: KRW, Vis & Maatregelen Amersfoort, 24 november 2011 Carlo Rutjes & Michelle de la Haye Scoren met natuurvriendelijke

Nadere informatie

Energiebalans aarde: systeemgrens

Energiebalans aarde: systeemgrens Energiebalans aarde: systeemgrens Aarde Atmosfeer Energiebalans Boekhouden: wat gaat er door de systeemgrens? Wat zijn de uitgaande stromen? Wat zijn de ingaande stromen? Is er accumulatie? De aarde: Energie-instroom

Nadere informatie

Maandoverzicht van het weer in Nederland. juli 2015

Maandoverzicht van het weer in Nederland. juli 2015 Maandoverzicht van het weer in Nederland juli 2015 Juli 2015: Vrij warm, vrij nat en vrij zonnig Met een gemiddelde temperatuur van 18,4 C tegen een langjarig gemiddelde van 17,9 C was juli een vrij warme

Nadere informatie

Bijlage: bodemanalyses als nulmeting

Bijlage: bodemanalyses als nulmeting Credits for Carbon Care CLM Onderzoek en Advies Alterra Wageningen UR Louis Bolk Instituut Bijlage: bodemanalyses als nulmeting In het project Carbon Credits hadden we oorspronkelijk het idee dat we bij

Nadere informatie

Maandoverzicht van het weer in Nederland. december 2014

Maandoverzicht van het weer in Nederland. december 2014 Maandoverzicht van het weer in Nederland december 2014 December 2014: Vrij zacht, normale hoeveelheid neerslag en zonneschijn December was vrij zacht met een gemiddelde temperatuur van 4,8 C tegen een

Nadere informatie

Maandoverzicht van het weer in Nederland. mei 2014

Maandoverzicht van het weer in Nederland. mei 2014 Maandoverzicht van het weer in Nederland mei 2014 Mei 2014: Normale temperatuur en aantal zonuren, nat De gemiddelde temperatuur is in uitgekomen op 13,2 C, vrijwel gelijk aan het langjarig gemiddelde

Nadere informatie

Maandoverzicht van het weer in Nederland. september 2017

Maandoverzicht van het weer in Nederland. september 2017 Maandoverzicht van het weer in Nederland september 2017 September 2017: Koel en zeer nat, maar wel aan de zonnige kant September was een koele maand met in een gemiddelde temperatuur van 13,7 C, tegen

Nadere informatie

Open Data bij het KNMI. Raymond Sluiter KNMI

Open Data bij het KNMI. Raymond Sluiter KNMI Open Data bij het KNMI Raymond Sluiter KNMI Introductie KNMI KNMI: Het nationale instituut voor weer, klimaat en seismologie... Agentschap van IenM. Activiteiten: Operationele services (weersvoorsverwachtingen

Nadere informatie