DIT IS EEN BIJLAGE VAN RHIJNVIS MEDIA. DE INHOUD VALT NIET ONDER DE VERANTWOORDELIJKHEID VAN DE TELEGRAAF. Revalidatie

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "DIT IS EEN BIJLAGE VAN RHIJNVIS MEDIA. DE INHOUD VALT NIET ONDER DE VERANTWOORDELIJKHEID VAN DE TELEGRAAF. Revalidatie"

Transcriptie

1 Revalidatie DIT IS EEN BIJLAGE VAN RHIJNVIS MEDIA. DE INHOUD VALT NIET ONDER DE VERANTWOORDELIJKHEID VAN DE TELEGRAAF HERSTELLEN NA HERSENLETSEL DOOR SPORT ANNEMARIE & EDWIN VAN DER SAR OVER MEET GYM EN HAAR REVALIDATIE NA EEN HERSENBLOEDING INVESTEREN IN GOEDE REVALIDATIE- ZORG LOONT REVALIDEREN IN VIRTUELE OMGEVING VOORWOORD DOOR HEINO VAN ESSEN & JANNIE RITECO VAN REVALIDATIE NEDERLAND REVALIDATIE IN NEDERLAND EEN OVERZICHT LEVEN MET... UIT HET ZIEKEN- HUIS EN DAN REVALIDEREN NOODZAAK VAN MANTEL- ZORG INNOVATIES BINNEN DE REVALIDATIEZORG Help samen met ons MS de wereld uit! SMS nu MS naar 4333 en doneer 3,-

2 2 VOORWOORD REVALIDATIE NOVEMBER 2013 BIJLAGE Revalidatie NOVEMBER 2013 Projectmanager: Gerlinde Bouwman Auteurs: Suzanne Wijers Kristel Hurenkamp Simon de Wilde Koos Plegt Eindredactie: Frits Mulder Grafische vormgeving: Bastiaan Boekling Fotografie: Karin van Londen Bastiaan Boekling Vincent Boon Kenneth Tan Robert van den Berge Fotolia Dit is een bijlage bij de Telegraaf. De inhoud van deze bijlage valt niet onder de hoofdredactionele verantwoordelijkheid van de Telegraaf. Rhijnvis Media ontwikkelt themabijlagen voor nationale dagbladen en magazines. Onze themabijlagen geven informatie over een specifieke branche of specifiek onderwerp Copyright 2013 Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen of openbaar gemaakt worden in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch of door fotokopieën, opname, of op enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van Rhijnvis Media BV. Investeren in goede revalidatiezorg loont VOORWOORD DOOR HEINO VAN ESSEN & JANNIE RITECO VAN REVALIDATIE NEDERLAND W ie door ziekte, ongeval of een aangeboren aandoening lichamelijk beperkt raakt, krijgt te maken met medisch specialistische revalidatie. Met jaarlijks ruim patiënten is het belang hiervan erg groot. We willen deze mensen goede zorg en een goede kwaliteit van leven bieden, met daarin zo veel mogelijk zelfstandigheid. Het gaat om complexe problematiek, die vraagt om maatwerk en goede samenwerking tussen alle betrokkenen. Kennis en innovatie spelen daarbij een grote rol. We werken dan ook nauw samen met de Nederlandse Vereniging van Revalidatieartsen (VRA) om de revalidatie-instellingen die medisch specialistische zorg leveren, zo goed mogelijk te ondersteunen. Ook in de zorgverlening naar de patiënt toe vindt nauwe samenwerking plaats. Verschillende disciplines werken gedurende het gehele revalidatietraject met elkaar samen om zo de patiënt zo goed mogelijk te ondersteunen. Als het gaat om multidisciplinaire zorg, loopt de Nederlandse revalidatiesector dan ook voorop. Zorgverleners zoals de revalidatiearts, psycholoog, fysiotherapeut, logopedist en ergotherapeut werken in teamverband aan het herstel van de patiënt. Vanaf het moment dat de patiënt zich aanmeldt. De patiënt staat daarbij centraal. In het buitenland kijkt men met belangstelling naar de wijze waarop we in Nederland de revalidatiezorg hebben ingericht. Niet alleen vanwege het multidisciplinaire karakter, maar ook omdat we op het gebied van wetenschappelijk onderzoek en innovatie heel actief zijn. Vorig jaar is het driejarige Innovatieprogramma Revalidatie afgerond. Binnen dit project is Revalidatie Kennisnet gelanceerd, zijn veertien innovaties in de sector geïmplementeerd en zijn er 35 innovaties ontwikkeld. Een van die ontwikkelingen, Telerevalidatie. nl wordt momenteel landelijk uitgerold binnen het project TeleNu. Dit is een project dat Revalidatie Nederland in samenwerking met Roessingh en het Revalidatiefonds realiseert. In dit project experimenteren twintig revalidatie-instellingen met Telerevalidatie, een online portal met diverse ALS HET GAAT OM MULTIDISCIPLINAIRE ZORG, LOOPT DE NEDERLANDSE REVALIDATIESECTOR VOOROP DRS. H.J. (HEINO) VAN ESSEN voorzitter Revalidatie Nederland Foto: Karin van Londen DRS. J.A. (JANNIE) RITECO directeur Revalidatie Nederland Foto: Karin van Londen oefenmodules, en is het mogelijk om op afstand een consult te laten plaatsvinden. De inspanningen die de revalidatiesector levert, dienen een duidelijk doel: patiënten zo snel mogelijk weer laten deelnemen aan de maatschappij. Met een dikke acht op tevredenheid kunnen we concluderen dat de sector goed scoort bij klanten. Om de kwaliteit te waarborgen en instellingen een structuur te bieden waarmee ze systematisch kunnen werken aan kwaliteit, zijn we enkele jaren geleden gestart met HKZ-certificaten. Inmiddels hebben achttien revalidatie-instellingen dit certificaat behaald. Een prestatie waar we trots op mogen zijn. In de troonrede van dit jaar speelt participatie een belangrijke rol. Participatie is precies wat de revalidatiesector nastreeft. En daardoor is de revalidatiezorg niet alleen een kostenpost: 1 euro investeren in revalidatie levert 5 euro op. Want wanneer mensen weer kunnen participeren, hoeven ze geen beroep meer te doen op de thuiszorg, op mantelzorgers of op een arbeidsongeschiktheidsverzekering. Als ze weer aan het werk gaan, dragen ze bij aan het arbeidsproces. Helaas is dat niet altijd voor iedereen haalbaar, maar vaak kan een goed revalidatietraject wel de kwaliteit van leven verhogen. En is dat niet precies wat we allemaal willen? Drs. H.J. (Heino) van Essen voorzitter Revalidatie Nederland Drs. J.A. (Jannie) Riteco directeur Revalidatie Nederland INHOUDSOPGAVE REVALIDATIE IN NEDERLAND EEN OVERZICHT REVALIDEREND DOOR HET LEVEN INTERVIEW MET ANNEMARIE VAN DER SAR OVER HERSTELLEN NA EEN HERSENLETSEL DOOR SPORT UIT HET ZIEKENHUIS ZO ZELFSTANDIG MOGELIJK LEVEN DE NOODZAAK VAN MANTELZORG 11 INNOVATIES 12 REUMA & REVALIDATIE Revalidatie Nederland Revalidatie Nederland is de branchevereniging voor medisch specialistische revalidatie in Nederland. Revalidatie Nederland vertegenwoordigt de gehele revalidatiesector en fungeert als platform voor haar leden. De leden zetten zich in voor een steeds verbeterende revalidatiezorg. Boogh Arbeidsre-integratie is een gespecialiseerd re-integratiebedrijf voor mensen met hersenletsel, een lichamelijke beperking, een chronische ziekte of een autisme spectrumstoornis. Herman werkt weer mede dankzij Boogh Herman werkte fulltime als leidinggevende in een ziekenhuis. In 2010 kreeg hij een hersenbloeding. Van de ene op de andere dag kon hij zijn functie niet meer uit oefenen. Hij kon zich niet meer goed concentreren en de verantwoordelijkheid vroeg te veel van hem. Boogh begeleidde hem naar een nieuwe functie als coördinator patiëntenvervoer bij de eigen werkgever. Herman heeft mede dankzij Boogh weer toekomstperspectief en kan verder met zijn leven. Boogh brengt mensen terug in hun kracht! Kijk voor meer informatie op of bel ons op Boogh begeleidt in verzuim en re-integratie en ondersteunt mensen bij het vinden en behouden van een passende baan. volg ons:

3 NOVEMBER 2013 D at investering in wetenschappelijk onderzoek belangrijk is en blijft vertelt Hanneke Hulst, werkzaam bij VUmc MS Centrum Amsterdam. Meer dan de helft van de mensen met MS krijgt vroeg of laat te maken met cognitieve problemen. Op het gebied van cognitie is er onlangs een studie uitgevoerd met behulp van transcraniële magnetische stimulatie, om te kijken of hiermee het werkgeheugen van mensen met MS verbeterd kan worden. Ook gaat er binnenkort een studie van start om de effecten van een 7-weekse aandachtstraining te bestuderen. Wat betekent cognitie, hoe worden deze klachten veroorzaakt en wat is er aan te doen? Hanneke Hulst legt uit. C WAT IS COGNITIE? ognitie is eigenlijk een verzamelbegrip voor alle functies die wij nodig hebben om te kunnen denken, nieuwe informatie op te nemen en actie te kunnen ondernemen in het dagelijkse leven. Onderdelen die worden gerekend tot cognitie zijn aandacht en concentratie, geheugen, snelheid waarmee nieuwe informatie wordt verwerkt en uitvoerende functies. Circa 40-65% van de mensen met MS krijgt gedurende de ziekte te maken met cognitieve klachten. Hanneke: Mensen met MS kunnen problemen krijgen met elk van de cognitieve functies die eerder genoemd zijn, maar er zijn wel bepaalde klachten die vaker voorkomen. Zo is één van de eerste symptomen die veel gerapporteerd wordt de vertraagde reactie, in het Engels ook wel cognitive slowing genoemd. Mensen doen er langer over nieuwe informatie tot zich te nemen, of moeten meerdere malen een uitleg doorlezen voordat ze begrijpen wat er staat. Dit betekent overigens niet dat het IQ naar beneden gaat. Daarnaast zijn veel voorkomende klachten problemen met het geheugen. Dit betreft het visuele geheugen, werkgeheugen maar ook het verbale geheugen. Het is overigens opvallend dat echte taal- en spraakproblemen zeldzaam lijken te zijn bij mensen met MS. COGNITIEVE REVALIDATIE BIJ MS Tot nu toe is de enige oplossing het aanleren van strategieën Stichting MS Research financiert wetenschappelijk onderzoek naar de ziekte MS. Daarnaast informeert zij een breed publiek over de wetenschappelijke, medische en maatschappelijke aspecten van MS, met als doel het creëren van meer begrip voor het leven met MS. Sinds de oprichting in 1980 maakt de Stichting door middel van fondsenwerving (voornamelijk particuliere giften) wetenschappelijk onderzoek naar MS in Nederland mogelijk. Door de investering in dit onderzoek is de diagnose naar MS verbeterd, het verloop van de ziekte beter in kaart gebracht en zijn ook behandeling en kwaliteit van zorg voor mensen met MS vooruitgegaan. H GEHEUGEN et geheugen van mensen met MS kan achteruit gaan. Hanneke: Dit kan men bijvoorbeeld merken aan het werkgeheugen. Dingen onthouden om na relatief korte tijd te gebruiken - bijvoorbeeld onthouden van een cijferreeks - kan lastiger worden, evenals het onthouden van een boodschappenlijstje. De meeste problemen ondervinden mensen met MS met het visuele geheugen. Dit is eigenlijk het geheugen voor dingen die we zien, zoals locaties waar we naar toe reizen of de plek waar we de huissleutels neerleggen. Deze functie wordt vooral door de hippocampus uitgevoerd; een structuur in de hersenen die ook doelwit kan zijn van de ziekte MS. Z Hanneke Hulst (VUmc MS Centrum Amsterdam) DE HIPPOCAMPUS oals blijkt uit bovenstaande is cognitie een heel breed begrip en omvat het allerlei verschillende aspecten die in de hersenen een andere oorsprong hebben, of waarvan de oorsprong nog helemaal niet zo goed bekend is. Dit is het geval bij de snelheid waarmee nieuwe informatie wordt verwerkt. Wel weten we dat de hersenstructuur, die een heel grote rol speelt bij geheugen, de hippocampus, ook MS laesies (littekens) bevat en dat de myeline (beschermlaagje rondom de zenuwbanen) beschadigd is in deze structuur. In een nieuwere studie is ook de functie van de hippocampus onderzocht. Want de grote vraag was natuurlijk: als er laesies in de hippocampus zitten, beïnvloed dit dan de functie ervan of maakt dit eigenlijk niet uit? Uit dit onderzoek bleek dat de functie van de hippocampus wel degelijk is aangetast. Bij mensen met MS zonder cognitieve klachten was meer activiteit te meten in de hippocampus, in tegenstelling tot de groep mensen met MS met cognitieve klachten. Hier was namelijk een overduidelijke afname in de hersenactiviteit te meten in de hippocampus. Daarom denken we nu dat de aanwezigheid van structurele veranderingen in het brein (MS laesies, verlies van hersenweefsel ten gevolge van MS) en dan vooral de structurele veranderingen in de hippocampus, een functie verandering tot gevolg hebben waardoor de cognitieve klachten ontstaan. O COGNITIEVE REVALIDATIE p dit moment zijn er geen behandel opties beschikbaar die de klachten kunnen verminderen of verhelpen. Het enige wat nu aangeboden kan worden, is het aanleren van strategieën. Als je merkt dat je het boodschappenlijstje niet goed kunt onthouden, maak dan een briefje, maak gebruik van een agenda, en doe niet teveel dingen tegelijk of wanneer je moe bent. Er wordt heel hard gezocht naar mogelijkheden om de cognitie te verbeteren. Voorbeelden hiervan zijn de eerder genoemde studie naar verbetering van het werkgeheugen van mensen met MS en de studie naar de effecten van een 7-weekse aandachtstraining. Hopelijk zullen deze studies de eerste inzichten geven in de mogelijkheden van het MS brein om cognitief te revalideren. Leidseweg 557, 1e etage 2253 JJ Voorschoten T:

4 4 REVALIDATIE IN NEDERLAND REVALIDATIE NOVEMBER 2013 REVALIDATIE IN NEDERLAND Nederland telde in specifieke revalidatiecentra. Als de ziekenhuizen worden meegeteld, telt Nederland om en nabij de 140 locaties waar revalidatie wordt aangeboden. AANTAL REVALIDATIEPATIËNTEN IN NEDERLAND volwassenen kinderen (<18) totaal H R 21 REVALIDATIECENTRA 140 LOCATIES INC ZIEKENHUIZEN KLINISCH (94%) POLIKLINISCH (76%) 488 KLINISCH (6%) POLIKLINISCH (24%) KLINISCH (100%) POLIKLINISCH (100%) Revalidatie & Aandoeningen DOOR: BAS HEERINK Terechtkomen in een revalidatietraject kan meerdere oorzaken hebben. Een aangeboren aandoening, een niet-aangeboren aandoening of ander letsel komen in vele vormen voor. AANGEBOREN AANDOENINGEN Je wordt er mee geboren; een aangeboren aandoening. Deze aandoeningen zijn ontstaan vóór de geboorte, tijdens de zwangerschap door erfelijke aanleg of een genetisch defect. Een aangeboren afwijking kan verschillende oorzaken hebben. Bijvoorbeeld door een tekort aan bepaalde voedingsstoffen, infecties, zuurstofgebrek tijdens de zwangerschap of bij de geboorte of door het gebruik van alcohol en drugs tijdens de zwangerschap. Middels revalidatie is het in veel gevallen mogelijk met een aangeboren aandoening om te leren gaan. Ontbrekende delen van armen en/ of benen, schisis, het syndroom van Down en voet- en beenafwijkingen zijn veelvoorkomende aangeboren afwijkingen. NIET-AANGEBOREN AANDOENINGEN Veel van de niet-aangeboren aandoeningen komen voort uit hersenletsel of een aandoening in het centraal zenuwstelsel. Veelal beïnvloeden deze aandoeningen de werking van spieren, waardoor er plotseling een einde komt aan handelingen die eerder vanzelfsprekend waren. Naast hersenaandoeningen zijn veelvoorkomende niet-aangeboren afwijkingen: een hernia, dwarslaesie, kunstheup of kunstknie, spraakverlies na een beroerte en aandoeningen aan het bewegingsapparaat. Deze aandoeningen zijn stuk voor stuk te behandelen. Voor de genoemde aandoeningen geldt meestal een lange revalidatieperiode. LETSELSCHADE We spreken van letselschade als je lichamelijke of geestelijke schade oploopt door een fout van iemand anders. De mogelijke oorzaken lopen uiteen van een auto-ongeluk tot een ongeval op het werk, en van een medische misser tot een geweldsdelict. De meest voorkomende vormen van letselschade zijn botbreuken, been-/ armletsel, bekkenletsel en een whiplash. In veel gevallen is het mogelijk bij letselschade een schadevergoeding te eisen, ook wel smartengeld genoemd. Indien je door de letselschade in behandeling moet bij een revalidatiecentrum, dan kunnen deze kosten in sommige gevallen verhaald worden op de veroorzaker van de schade. REVALIDATIE IN BEW DOOR: BAS HEERINK Revalidatie is een complex onderwerp, maar wat is het eigenlijk precies? Juan Martina, revalidatiearts en voorzitter van de Nederlandse Vereniging van Revalidatieartsen, legt uit. WAT HOUDT REVALIDATIE PRECIES IN? Revalidatie is over het algemeen gericht op het verminderen van problemen aan het bewegingsapparaat en de aansturing hiervan door de hersenen en het perifere zenuwstelsel. Deze problemen zijn vaak het gevolg van een ongeval, ziekte of aandoening, waardoor mensen minder mobiel zijn. Als deze problemen niet vroegtijdig behandeld worden, kunnen beperkingen ontstaan of verergeren en zo zorgen voor een verminderde maatschappelijke participatie. Het doel van revalidatie is dan ook om mensen in staat te stellen weer voldoende zelfstandig te participeren in de samenleving met een goede kwaliteit van leven. WAAROM IS REVALIDATIE ZO BELANGRIJK? Onderzoek toont aan dat revalideren zorgt voor een meer volwaardige participatie in de maatschappij. Op tijd beginnen met revalideren is daarvoor wel van essentieel belang. Een revalidatiearts moet altijd verder kijken dan alleen het oorspronkelijke probleem. Hij moet de relatie zien tussen de aandoening en de problemen die later kunnen opduiken, met aandacht voor de psychosociale situatie. Als iemand bijvoorbeeld een beroerte heeft gehad en hij gaat revalideren, dan moet een revalidatiearts kijken naar de praktische gevolgen van de ziekte. Heeft de beroerte gevolgen voor de mobiliteit of mate van zelfstandigheid van de patiënt? Het belang van revalidatie is dus niet alleen gebaseerd op het probleem zelf, ook de mogelijke gevolgen van het probleem spelen een essentiële rol. WANNEER KOMT IEMAND IN AANMERKING VOOR REVALIDATIE? Om in aanmerking te komen voor revalidatie moet je in principe verwezen worden door een huisarts, medisch specialist of bedrijfsarts. Er moet dan sprake zijn van een complex motorisch, sensorisch of cognitief probleem. Kinderen met verworven of aangeboren aandoeningen worden vaak rechtstreeks verwezen door een neuroloog, orthopeed of kinderarts. Het merendeel van revalidatieproblemen bij kinderen ontstaat door afwijkingen aan het centrale zenuwstelsel. Revaliderende volwassenen kampen vooral met problemen aan het bewegingsapparaat, het zenuwstelsel of de hersenen. Neurologische problemen Iedere patiënt centraal bij Sophia Revalidatie Sophia Revalidatie staat al sinds 1880 bekend om haar specialisme in kinderrevalidatie. In de afgelopen 130 jaar heeft het zich naast kinderrevalidatie ook toegelegd op revalidatie voor jongeren en volwassenen in het verzorgingsgebied Den Haag en omstreken. Sophia Revalidatie is met acht vestigingen verdeeld over Den Haag, Gouda, Zoetermeer en Delft, 650 medewerkers en 50 vrijwilligers één van Nederlands grootste revalidatiecentra. Het topklinische ziekenhuis, dat tevens als opleidinginstituut dient voor revalidatieartsen, behandelt ongeveer 2600 poliklinische patiënten per jaar, waaronder 700 kinderen. Sophia Revalidatie heeft een uniek aanbod op het gebied van kinderrevalidatie. Kinderen van alle leeftijden, die kampen met een motorische ontwikkelingsstoornis, moeilijk kunnen praten, hersenletsel hebben of problemen hebben met het bewegingsapparaat, kunnen bij dit revalidatiecentrum terecht. Diagnosepuzzel Bij kinderrevalidatie is het belangrijk dat de diagnose zo vroeg mogelijk wordt vastgesteld, vertelt Myrna Heydenrijk, kinderrevalidatiearts en medisch manager bij Sophia Revalidatie. Het kan gaan om een aangeboren afwijking, een aandoening die het kind heeft opgelopen tijdens de zwangerschap of de bevalling of om iets gaat wat het kind zichzelf verkeerd heeft aangeleerd. Die diagnosepuzzel is lastig. Luisteren naar ouders, hen serieus nemen en een intensieve multidisciplinaire samenwerking zijn voor de specialisten van het revalidatiecentrum dan ook zeer vanzelfsprekend. Innovatief Behalve kinderen krijgen ook jongeren en volwassenen medisch specialistische revalidatiezorg aangeboden bij Sophia Revalidatie. Ook hierbij werken meerdere specialisten intensief samen met de patiënt om hem of haar de gewenste rol in de samenleving weer terug te geven, ondanks de participatieproblemen. Het revalidatiecentrum maakt daarbij onder andere gebruik van innovatieve behandelmethoden als e-health. Serious gaming, apps en een gameroom met 3D-therapeutische behandelmethodes zijn namelijk Onderzoek toont aan dat het revalidatieproces hierdoor prettiger, sneller Nieuwbouw Het huidige pand van Sophia Revalidatie in Den Haag is vandaag, 11 november 2013, omgeruild voor een compleet nieuw pand op dezelfde locatie. Het nieuwe gebouw beschikt over 80 bedden en is voorzien van innovatieve hulpmiddelen. Door gebruik te maken van nieuwe technologische ontwikkelingen is het pand bovendien klimaatneutraal. Het concept healing environment is hier tot in de puntjes doorgevoerd. Patiënten verblijven in een warme omgeving, zodat ze op een zo prettige mogelijke en minder klinische manier kunnen revalideren. Gastvrijheid staat hier bovenaan. Sophia Revalidatie

5 NOVEMBER 2013 REVALIDATIE REVALIDATIE IN NEDERLAND 5 MEEST VOORKOMENDE AANDOENINGEN KINDEREN Aandoening bewegingsapparaat Amputaties Hersenen Neurologie Dwarslaesie Organen Chronische pijn en psychische stoornissen Geen diagnose beschikbaar Klinisch Poliklinisch MEEST VOORKOMENDE AANDOENINGEN VOLWASSENEN Aandoening bewegingsapparaat Amputaties Hersenen Neurologie Dwarslaesie Organen Chronische pijn en psychische stoornissen Geen diagnose beschikbaar Klinisch Poliklinisch Totaal Totaal EGING komen het vaakst voor in de revalidatiepraktijk. WELKE VORMEN VAN REVALIDATIE ZIJN ER? Revalidatiezorg kent verschillende vormen. Een daarvan is de medisch-specialistische revalidatie die veelal door een multidisciplinair team wordt gegeven, JUAN MARTINA Revalidatiearts en voorzitter Nederlandse Vereniging van Revalidatieartsen Foto: Donna da Yetta zowel bij kinderen als volwassenen. De belangrijkste aandachtsgebieden van medisch-specialistische revalidatie zijn: neurorevalidatie, amputaties van ledematen, neuromusculaire aandoeningen, oncologische (kanker)revalidatie, hartrevalidatie en revalidatie bij chronische pijn. Voor al deze gebieden van revalidatie bestaan specialistische behandelprogramma s in het revalidatiecentrum of het ziekenhuis. Revalidatie is verder nog te verdelen in klinische en poliklinische revalidatie. Bij klinische revalidatie wordt iemand opgenomen in een revalidatiecentrum. De gemiddelde opnameduur is zo n dagen. Bij poliklinische revalidatie ben je gewoon thuis, maar kom je een aantal keer per week naar een revalidatiecentrum of ziekenhuis. De medisch-specialistische revalidatie kenmerkt zich door een hoge expertisegraad van het revalidatieteam en de inzet van speciale technologieën waardoor complexe problemen optimaal kunnen worden gediagnosticeerd en behandeld. Revalideren in virtuele omgeving DOOR: KRISTEL HURENKAMP Revalideren in een virtuele omgeving met het CAREN-systeem is een zeer effectieve manier waarmee de revalidant het geleerde in de praktijk kan brengen. H et Militair Revalidatie Centrum (MRC) Aardenburg in Doorn kreeg zes jaar geleden de beschikking over het Computer Assisted Rehabilitation Environment-systeem, afgekort CAREN. Met dit in Nederland unieke en geavanceerde systeem kan de revalidant het geleerde op een zo realistisch mogelijke manier in de praktijk brengen. Het is eigenlijk een levensgrote videogame waar de revalidant zelf deel van uitmaakt, zegt Jeroen Hulst, directeur en commandant van het revalidatiecentrum. De revalidant staat op een platform in een harnas en wordt in een virtuele omgeving gezet. Dankzij verschillende applicaties kunnen we meerdere situaties nabootsen die in het dagelijkse leven ook voorkomen. De revalidant moet zich zien te redden in het spel en allerlei handelingen verrichten. De deelnemer wordt zo uitgedaagd en leert om te gaan met zijn beperking. MEETBARE RESULTATEN De resultaten die de deelnemer met het CAREN-systeem behaalt, zijn duidelijk meetbaar. Sensoren meten bijvoorbeeld of en in welke mate er sprake is van een balansverstoring of een houdingprobleem. Volgens Hulst geeft het systeem ook vertrouwen. Door revalidanten in een bepaalde, herkenbare situatie neer te zetten en te laten oefenen, groeit hun zelfvertrouwen. Ze zitten in een harnas, dus er kan niets gebeuren. Er is geen twijfel dat de revalidant baat heeft bij het systeem, maar ook wordt verwacht dat het revalidatietraject met het CAREN-systeem tot 20 procent korter kan duren. BRON: BRANCHERAPPORT REVALIDATIE REVALIDATIE NEDERLAND GRAIL MRC Aardenburg is het enige revalidatiecentrum in ons land dat gebruikmaakt van het CAREN-systeem. Een afgeleide van dit high-end systeem is GRAIL (Gait Realtime Analysis Interactive Lab). Het Revalidatiefonds is in samenwerking met het MRC, een project gestart om vier civiele revalidatiecentra te voorzien van dit systeem. GRAIL, dat bestaat uit een platform REVALIDEREN IN EEN VIRTUELE OMGEVING GEEFT VERTROUWEN met twee loopbanden, kan praktische oefensituaties nabootsen, zoals lopen op straat. Hulst is positief over de toegenomen aandacht voor revalideren in een virtuele omgeving. Het is nu eenmaal zeer effectief. Revalidatiezorg op hoog niveau Revalidatiecentrum De Trappenberg (Huizen en Flevoland), behandelcentrum Heideheuvel (Hilversum) en het Nederlands Astmacentrum Davos, Zwitserland (NAD) vormen sinds 2010 Merem Behandelcentra. De gespecialiseerde instellingen bieden revalidatiezorg op hoog niveau. M et drie zorginstellingen is Merem Behandelcentra expert in revalidatie in de breedste zin van het woord. De Trappenberg, een ziekenhuis met een geschiedenis van meer dan 100 jaar, biedt medisch specialistische revalidatie voor kinderen, jongeren en volwassenen. Patiënten krijgen intensieve persoonlijke begeleiding en een behandeling die op hen is Merem Behandelcentra afgestemd. De behandelaars werken nauw samen met als doel dat de patiënt (weer) het maximale uit het leven en zichzelf kan halen. Heideheuvel is gericht op mensen met moeilijk behandelbaar astma en andere chronische longaandoeningen. Daarnaast worden bij Heideheuvel jongeren met ernstige obesitas behandeld. Zij zijn meestal opgenomen en gaan intensief aan de slag met het veranderen van hun levensstijl, zodat zij hun overgewicht verliezen. Zorgpark Monnikenberg Samen met ziekenhuis tergooi, het Goois Natuurreservaat en HPG Hilversum werkt Merem aan nieuwbouw op Zorgpark Monnikenberg in Hilversum. Een uniek park waar men vanaf eind 2016 terecht kan voor ziekenhuiszorg, medisch specialistische revalidatie, longrevalidatie en astmabehandelingen. Daarnaast komen er een mytylschool, hoogwaardige woningen en wordt de natuur verder ontwikkeld. Door het aanbieden van verschillende zorgvoorzieningen en faciliteiten op één locatie biedt (verwijderen) Monnikenberg is een innovatief, groen en duurzaam project waarbij beter (verwijderen) ingespeeld wordt op de wensen en behoeften van inwoners in en buiten de regio. Hooggebergte behandeling Op bijna 1600 meter hoogte in de Zwitserse bergen ligt het Nederlands Astmacentrum Davos (NAD). Als een patiënt zijn ziektebeeld niet onder controle krijgt, ondanks de beste zorg in Nederland, dan komt hij in aanmerking voor een hooggebergtebehandeling, legt Maartje Vandewall, kinderarts bij het NAD, uit. In de allergeenarme omgeving van Davos is geen huisstofmijt en er zijn weinig tot geen pollen en schimmels. De lucht is er droog en schoon. Tevens is er sprake van een prikkelarme omgeving. Uitlaatgassen en mist; factoren waar astmapatiënten zeer veel last van kunnen hebben, zijn hier nauwelijks aanwezig, aldus Vandewall. Eigenlijk reset de patiënt in deze prikkelarme omgeving zijn luchtwegen. Als de ontsteking van de luchtwegen afneemt, wordt de kans kleiner dat de astmaklachten snel en ernstig terugkomen. Bovendien leren wij de patiënt zijn eigen ziektebeeld te managen. Eind 2014 verhuist het NAD naar de Zürcher Höhenklinik Clavadel in Davos. Onlangs is de eerste paal voor de nieuwbouw in de grond geslagen.

6 6 LEVEN MET... REVALIDATIE NOVEMBER 2013 Leven met TRIPPELEND DOOR HET HUIS We kennen allemaal wel iemand die een vorm van reuma heeft. Maar wat is het eigenlijk en hoe is het om daarmee te leven? E DOOR: SUZANNE WIJERS en dikke knie was voor Lenie Tiemens (60) in 1984 aanleiding om een bezoekje aan de huisarts te brengen. Want van de ene op de andere dag was ze niet meer in staat te fietsen. Al gauw bleek ze Reumatoïde Artritis (RA) te hebben, een vorm van reuma die ontstekingen in gewrichten veroorzaakt. Dat hakte er natuurlijk wel in. ONDRAAGLIJKE PIJN RA is een chronische aandoening die zeer progressief kan zijn. In de afgelopen twintig jaar moesten bij Lenie met name haar handen en voeten het ontgelden. Op sommige momenten voelde het alsof iemand messen in mijn hand stak; zo erg kon het steken. Die pijn was bijna ondraaglijk. Omdat haar pols scheef begon te groeien, is er uiteindelijk een metalen plaatje in haar pols geplaatst. Daardoor kan ze haar hand niet meer naar binnen en buiten bewegen. Ook aan haar voeten is Lenie meerdere malen geopereerd. De reuma bemoeilijkte het revalidatieproces, want op krukken lopen was vanwege de ontstekingen in haar handen niet mogelijk. Ik heb op de benedenverdieping een trippelstoel staan, een aangepaste en goed verstelbare bureaustoel. Op deze stoel rijd ik het hele huis door. GEKOELD BEWAREN Hoewel RA een chronische ziekte is, bestaan er medicijnen die de het ontstekingsproces remmen of ontstekingen voorkomen. Ik heb in mijn koelkast tussen de pakken melk een doos spuiten liggen. Die spuiten bevatten biologicals, een geneesmiddel op basis van eiwitten, en daardoor kan ik nu goed met mijn aandoening leven. Er zijn echter handelingen die Lenie niet of nauwelijks meer kan verrichten. Soms lukt het bijvoorbeeld niet om de pinpas uit de pinautomaat te trekken, omdat de grip in haar hand drastisch verminderd is. Maar wil je deze ziekte de baas blijven, dan moet je niet bij de pakken gaan neerzitten. Kijk vooral naar wat je nog wél kunt. LENIE TIEMENS SOMS VOELDE HET ALSOF IEMAND MESSEN IN MIJN HAND STAK HOE IS HET OM TE LEVEN MET EEN AANDOENING WAARDOOR JE REVALIDEREND DOOR HET LEVEN GAAT? DRIE EXPERTS EEN REUMAPATIËNT, EEN VROUW DIE ALS ERVARINGSDESKUNDIGE WERKZAAM IS EN EEN SPECIALISTISCH REVALI- DATIECENTRUM, GEVEN ANTWOORD OP DEZE VRAAG. ALS HET FILTER IN JE HOOFD NIET ERVARINGSDESKUNDIGE HELPT REVALIDANTEN OP Leven met een niet-aangeboren hersenaandoening is topsport. Onbegrip over dingen die gisteren nog wel lukten, maar vandaag niet meer, komt steeds weer terug. Z DOOR: SUZANNE WIJERS e kent het onbegrip, van zichzelf en haar omgeving. De pijn, de woede en de gevolgen die een revalidatietraject met zich mee kunnen brengen. Ze besloot die negatieve ervaringen om te zetten in iets positiefs. Marleen Kampert (48), een levenslustige vrouw met een niet-aangeboren hersenaandoening als gevolg van een ernstig auto-ongeluk en een goedaardige hersentumor, werkt nu 8 uur per week als (betaalde) ervaringsdeskundige bij Reade Revalidatie. WEERSTAND Als Kampert iets geleerd heeft, is het dat revalideren zwaar is, maar dat het inzicht in de consequenties pas daarna komt. Door mijn hersenletsel zijn mijn geheugen en concentratie aanzienlijk slechter geworden en komen prikkels als geuren en geluiden veel harder binnen, vertelt Kampert. Het filter in mijn hoofd werkt minder goed dan bij anderen. Om daarmee om te gaan, structureer ik mijn dagen met activiteiten en rust. Maar het loopt vaak anders dan gepland. Bijvoorbeeld door mensen die mij ongevraagd, maar goed bedoeld, werk uit handen nemen. Maar het gebeurt ook dat mensen mijn agenda invullen, omdat ik toch niks te doen heb Heel frustrerend. REVALIDEREN EN COMMUNICEREN Met een hoop ervaringen op zak ondersteunt Kampert nu revalidanten met vergelijkbare problematiek. Ze praat met hen, luistert, vertelt over haar eigen ervaringen en probeert bepaalde zaken aan de omgeving van de revalidant uit te leggen. Terugkerend thema is daarbij onbegrip. Bijvoorbeeld omdat vandaag iets niet lukt, wat de revalidant gisteren nog wel kon. Soms worden mensen op een goede dag overmoedig en gaan ze over hun eigen grenzen. Dat put hen dan zo uit, dat ze daarna soms dagen niets meer kunnen. Ik probeer de revalidant of diens omgeving uit te leggen wat er dan gebeurt. Doordat ik het zelf ook heb meegemaakt en de Blijf bewegen met Synofit dé unieke gewrichtenformule met Curcuma longa en Ribes nigrum Verder bevat dit vloeibare voedingssupplement Vitamine C, Vitamine D3, Calcium en 100% pure Groenlipmossel Synofit is eenvoudig te bestellen bij iedere apotheek en op Zie voor verkooppunten bij u in de buurt: Synofit bevat Curcumine en Zwarte bes-bladextract Synofit bevat Vitamine C Voor het behoud van gezond kraakbeen nieuw Heeft een verzorgende invloed op spieren en gewrichten Voor de normale werking van het immuunsysteem Mossel gaat artrose te lijf ER IS AL JARENLANG BEHOEFTE AAN ALTERNATIE- VEN VOOR BEHANDELING VAN KLACHTEN RONDOM ARTROSE. NIEUW ONDERZOEK LIJKT NU VOOR EEN DOORBRAAK TE ZORGEN. A rtrose is een chronische aandoening van het kraakbeen waarbij ontstekingen vaak zorgen voor dikke en pijnlijke gewrichten. De primaire oorzaak van artrose is onduidelijk, maar de factoren aanleg, type werk dat men doet en overgewicht spelen een rol. Een gezond leven en een gezonde (werk)houding voorkomen al veel ellende. Maar ook als artrose eenmaal optreedt, zijn er mogelijkheden om klachten te verminderen. De traditionele oplossingen hebben echter wel hun beperkingen. Bij gebruik van ontstekingsremmers, de zogenaamde NSAID's, krijgen sommige patiënten last van bijwerkingen als maagpijn en bloedingen. Als alternatief is paracetamol doorgaans te licht en brengt morfine bijwerkingen als sufheid met zich mee. En van het veelgebruikte glucosamine is de werking nooit wetenschappelijk aangetoond. Dit maakt de keuze in pijnbestrijding beperkt, zegt orthopedisch chirurg Jan Ide de Jong over de behandeling van artrose. Sinds een aantal jaar is er ook een alternatief; een middel op basis van de Nieuw-Zeelandse groenlipmossel. Een opmerkelijk beestje, dat bijna alle vetzuren in het Omega 3-spectrum bevat. Zowel van Omega 3 als kurkuma, dat ook in het middel verwerkt is, is bekend dat het een ontstekingsremmend effect heeft. De eerste resultaten met de nieuwe behandelmethode zijn volgens JAN IDE DE JONG orthopedisch chirurg Foto: Donna da Yetta De Jong hoopgevend, maar er is wel meer onderzoek nodig. Dit wordt gedaan door de afdeling orthopedie van het Ziekenhuis Gelderse Vallei in samenwerking met de Universiteit van Wageningen. Gunstige berichten over dit middel blijven binnenkomen en dat sterkt ons enorm. Dit kan de aanloop zijn voor nog meer onderzoek en uiteindelijk naar erkenning als geneesmiddel.

7 NOVEMBER 2013 REVALIDATIE LEVEN MET... 7 MEER GOED WERKT WEG Revalideren na een herseninfarct NEDERLAND BESCHIKT OVER SPECIALISTISCHE CENTRA, (ALGEMENE) ZIEKENHUIZEN EN VERPLEEGHUIZEN DIE REVALIDATIEZORG BIEDEN. MENSEN MET COMPLEXE PROBLEMATIEK KOMEN DOORGAANS IN EEN SPECIALISTISCH CENTRUM TERECHT. MENSEN VULLEN WELEENS MIJN AGENDA IN, OMDAT IK TOCH NIKS TE DOEN HEB HEEL FRUSTREREND. problemen herken, voelen revalidanten zich door mij gesterkt. Volgens Kampert is het van groot belang dat revalidanten de dingen in hun eigen tempo doen. Laat hen zelf keuzes maken over welke dingen ze wel en niet willen doen. Want voor de revalidant is het aangeven en bewaken van grenzen al moeilijk genoeg. E DOOR: KRISTEL HURENKAMP r zijn meer mensen die oud worden én mensen worden tegenwoordig ouder dan vijftig jaar geleden. Door die dubbele vergrijzing groeit het aantal mensen dat revalidatie nodig heeft. Tegelijkertijd verbetert de zorg, waardoor herseninfarcten bijvoorbeeld sneller worden herkend en behandeld. De overlevingskans is daardoor toegenomen met wederom tot gevolg: een groeiend aantal mensen dat moet revalideren. Bij Reade Revalidatie zien ze dan ook het een ONS UITEINDELIJKE DOEL IS DE REVALIDANT WEER DE ROLLEN TE LATEN VERVULLEN DIE HIJ OF ZIJ VOORHEEN OOK VERVULDE en ander veranderen. Verpleeghuizen nemen steeds vaker mensen met bewegingsproblemen op, vertelt neurorevalidatiearts Judith Vloothuis. Er gaan dus tegenwoordig mensen met zogeheten minder complexe problemen naar verpleeghuizen. De complexe(re) revalidatie vindt in specialistische centra plaats. Revalideren in een verpleeghuis wordt geriatrische revalidatie genoemd waarbij een specialist Oudergeneeskunde eindverantwoordelijke is. Ons centrum biedt medisch-specialistische revalidatie waarbij de eindverantwoordelijkheid bij een revalidatiearts ligt. SPECIALISTISCH VERSUS GENERIEK De grens tussen ziekenhuis en specialistisch centrum is meestal vrij duidelijk. Zo heeft Reade in nagenoeg alle algemene ziekenhuizen in Amsterdam en omgeving een eigen poliklinische afdeling revalidatie. Hierdoor kan Reade zorg dicht bij de cliënt leveren. Vloothuis werkt met mensen die revalideren na een niet-aangeboren hersenaandoening. Op de hoofdlocatie aan de Overtoom behandelen we vooral mensen bij wie complexe, specialistische zorg vereist is. De revalidatiezorg in de ziekenhuizen betreft meer basisrevalidatie en (poli)klinische consulten. Onze visie is: perifeer als het kan en centreer als het moet. TRAINEN EN COMPENSEREN Het cluster neurorevalidatie heeft drie verschillende behandelprogramma s: bewegen, cognitie en communicatie. De behandeling is erop gericht revalidanten weer deel te laten nemen aan de maatschappij. Mensen met cognitieve stoornissen hebben soms moeite om dingen te onthouden, vinden het moeilijk te communiceren en zijn in sommige opzichten ontremd. Wij leren hen daarmee om te gaan. Revalidatie vindt plaats door middel van oefeningen. Is de armfunctie verminderd? Dan gaan we die trainen. Komt de functie onvoldoende terug, dan kijken we naar compensatiemogelijkheden. De vraag is dan: hoe kunnen we het anders oplossen? Verschillende specialisten zijn hierbij betrokken. WAT JE NIET ZIET, BESTAAT NIET? De onzichtbare gevolgen van hersenletsel zijn een belangrijk aandachtspunt bij neurorevalidatie. Een veelvoorkomend probleem is het moeilijker kunnen verwerken van prikkels. Geuren, geluiden, drukte zijn dan moeilijker te verwerken. Dat put iemand uit. Ons uiteindelijke doel is de revalidant weer de rollen te laten vervullen die hij of zij voorheen ook vervulde. Bijvoorbeeld moeder, werkgever of sporter. Het is dan erg belangrijk om juist aan die onzichtbare gevolgen aandacht te besteden. Expertisecentrum Neurorevalidatie Amsterdam Jaarlijks krijgen ongeveer Nederlanders een vorm van niet-aangeboren hersenletsel (NAH). Een beroerte is hiervan de meest voorkomende oorzaak. De meeste mensen met NAH herstellen nooit helemaal. Als iemand blijvend hersenletsel oploopt, kan dat zijn leven en dat van zijn omgeving drastisch veranderen. Met problemen die zeer complex en uiteenlopend van aard zijn. Een brede specialistische aanpak is dan cruciaal. Reade Revalidatie behoort al jaren tot de absolute top in Nederland op het gebied van revalidatie bij NAH. Ons Expertisecentrum Neurorevalidatie Amsterdam, biedt diagnostiek en behandeling. Daarnaast heeft het een belangrijke rol als kennis-/ onderzoekscentrum en scholingsinstituut. Het expertisecentrum wordt door mensen uit het hele land bezocht. Iedereen met hersenletsel als gevolg van een CVA (beroerte of hersenbloeding), hersenkneuzing, tumor, reanimatie of ontsteking kan hier zowel klinisch als poliklinisch terecht. Integrale aanpak Het behandelaanbod is gebaseerd op drie aandachtsgebieden: cognitie, communicatie en bewegen. De programma s voor cliënten worden zowel individueel als in groepsverband aangeboden. Ze richten zich met name op het zo goed mogelijk functioneren in het dagelijks leven. De hulpvraag en doelen van de cliënt zijn de uitgangspunten voor de behandeling. Het behandelplan wordt door de cliënt en de revalidatiearts op maat samengesteld. Het behandelteam kan bestaan uit een fysiotherapeut, ergotherapeut, logopedist, maatschappelijk werker, psycholoog, sporttherapeut, arbeidstherapeut en/of activiteitentherapeut. De revalidatiebehandeling wordt vergoed door de zorgverzekeraar. Voor meer informatie Reade Revalidatie Expertisecentrum Neurorevalidatie Overtoom 283, Amsterdam T (020) I

8 8 INTERVIEW REVALIDATIE NOVEMBER 2013 HERSTELLEN NA HERSENLETSEL DOOR SPORT VOOR MENSEN MET HERSENLETSEL IS SPORTEN BELANGRIJK, MAAR DE DREMPEL IS VAAK HOOG. DAAROM IS ER NU HET PROJECT MEET THE GYM. I DOOR: SIMON DE WILDE n Nederland hebben zo n mensen een vorm van hersenletsel. Jaarlijks komen daar zo n mensen bij die worden getroffen door een hersenbloeding of een herseninfarct, of die bijvoorbeeld bij een verkeersongeluk hersenletsel oplopen. Hersenletsel komt altijd onverwacht en kan je ook treffen als je verder kerngezond bent. Het overkwam Annemarie van der Sar, vrouw van Edwin van der Sar, oud-keeper van het Nederlands elftal. Het was december 2009 en we waren in Nederland om kerst te vieren. Annemarie stond boven aan de trap en had last van steken in haar hoofd. Ik heb direct de ambulance gebeld en toen ging het heel snel, vertelt Edwin. Eenmaal in het ziekenhuis bleek dat Annemarie een lichte hersenbloeding had. Ik ben blij dat Edwin zo snel heeft gehandeld. Bij mij viel de communicatie weg. Ik begreep het wel, maar kon niet terugpraten, zegt Annemarie. Ik wist niet wat me overkwam. WERELD OP ZIJN KOP De behandelend artsen stelden de diagnose en daarna begon Annemarie vrijwel direct aan een revalidatietraject. Toen ze besefte wat haar was overkomen, zag haar wereld er totaal anders uit. Ik moest weer leren praten en ik was voor alles afhankelijk van andere mensen. Wassen, aankleden, eten: bij de meest eenvoudige dagelijkse handelingen had ik hulp nodig, vertelt Annemarie. Dankzij intensieve IK WIST NIET WAAR IK WAS EN HOE IK WEER WEG MOEST KOMEN revalidatie met goede begeleiding van artsen en fysiotherapeuten kwam zij er weer bovenop. SPORTEN HELPT Eenmaal thuis was het belangrijk dat Annemarie weer in het dagelijkse ritme kwam. Ook toen liep ik tegen mijn eigen beperkingen aan. Ik had bijvoorbeeld hulp nodig als ik boodschappen ging doen, vertelt ze. Sporten helpt bij het krijgen van een ritme en heeft als bijkomend voordeel dat het fysieke en cognitieve problemen helpt aanpakken. Daarnaast heeft sporten ook een belangrijke sociale component. Vaak zijn gewone sportscholen en zwembaden niet geschikt omdat daar te veel prikkels zijn. Ik ging vroeger altijd spinnen in de sportschool. Het was daar dan hartstikke druk, er was fel licht en de muziek stond hard. Daar kan ik nu echt niet meer tegen. GOEDE BEGELEIDING Mede door de ervaring in de sportschool beseften Annemarie en Edwin hoe belangrijk het is om sporten voor mensen met hersenletsel mogelijk te maken. Goede en professionele begeleiding is daarbij noodzakelijk. Voor een topsporter als Edwin was het vanzelfsprekend dat hij goede begeleiding kreeg tijdens het herstel van een blessure. Hij vroeg zich af waarom dit niet het geval was voor niet-topsporters. ANNEMARIE & EDWIN VAN DER SAR Bastiaan Boekling

9 NOVEMBER 2013 REVALIDATIE INTERVIEW 9 EDWIN VAN DER SAR (43) keeper bij Ajax, Juventus, Fulham en Manchester United. Speelde 130 maal voor Oranje. Beroep: directeur marketing van AFC Ajax Beschermheer van de foundation ANNEMARIE VAN DER SAR (40) Kreeg op haar 36ste een hersenbloeding waarvan zij bijna volledig hersteld is. 29 mei 2012: lancering Edwin van der Sar Foundation Annemarie is drijvende kracht achter en voorzitter van de foundation. Tijdens het herstel van Annemarie ontstond het plan ons in te zetten voor de revalidatie van mensen met hersenletsel door middel van sporten. Uit de vele ideeën die wij hierover hadden is uiteindelijk de Edwin van der Sar Foundation ontstaan, vertelt Edwin. VERBINDING ZOEKEN In 2012 richtten Edwin en Annemarie van der Sar de foundation op die de naam van Edwin draagt. Je naam zorgt ervoor dat je het verschil kunt maken, zegt Edwin. Annemarie en Edwin vinden verbinding belangrijk. De foundation kiest bewust voor revalidatie via sport en beweging, ook gezien de achtergrond van Edwin als sportman. Bij de realisatie van haar projecten onderhoudt de foundation nauw contact met partners als de Hersenstichting, Revalidatie Nederland en De Hart&Vaatgroep. Het jongste project Meet the Gym is hiervan een goed voorbeeld. Het is een gezamenlijk initiatief van de Edwin van der Sar Foundation en Hersenstichting Nederland en is mogelijk dankzij een donatie van euro van de VriendenLoterij. VERSCHRIKKELIJKE ERVARING Meet the Gym vloeit voort uit de ervaring die Annemarie had toen ze na ontslag uit het ziekenhuis weer wilde gaan sporten. Ze wilde gaan zwemmen en eenmaal aangekomen liep ze HET VERPLEGEND HOEFDEN MINDER BEDDEN PER KAMER TE DOEN, WAARDOOR ZE Annemarie & Edwin van der Sar met deelnemende fit!vak sportscholen Meet Gym. Bastiaan Boekling Ronald Wouters (directeur van Fit!vak) Annemarie & Edwin van der Sar, Dyon Voogt (fit!vak) Bastiaan Boekling helemaal vast omdat er letterlijk te veel deuren waren. Ik moest met de auto gebracht worden, want ik mocht zelf niet rijden. Toen ik binnen was, kon ik mijn weg niet vinden. Ik wist niet waar ik was en hoe ik weer weg moest komen. Het lopen ging toen nog moeizaam en dat was erg vermoeiend. Toen ik uiteindelijk het doolhof had doorlopen, had ik de energie niet meer om te zwemmen. Het was verschrikkelijk en ik wilde eigenlijk nooit meer terugkomen. Dan kun je de gemakkelijke weg kiezen en thuisblijven, maar dat was aan Annemarie niet besteed. MINDER PRIKKELS Dankzij het project Meet the Gym kunnen sporters met hersenletsel een op maat gesneden sportprogramma volgen. Er zijn minder prikkels in de gym en je wordt bijvoorbeeld opgevangen bij binnenkomst, zodat gelijk duidelijk is waar je naartoe moet. Je kunt je dus volledig toeleggen op het sporten, legt Annemarie uit. Meet the Gym voorziet in een certificaat Hersenletsel voor sportcentra. Dat is ontwikkeld samen met branchevereniging F!tvak en Sportgeneeskunde Nederland. De verwachting is dat er eind 2014 honderd sportscholen zijn met het certificaat, waar mensen met hersenletsel kunnen sporten op een voor hen prettige manier. FITNESS HEEFT OOK EEN SOCIALE COMPONENT DOOR: SIMON DE WILDE Twee vragen over hersenletsel en revalidatie aan Anne Visser-Meily, hoogleraar Revalidatiegeneeskunde, Hersencentrum, Universitair Medisch Centrum Utrecht. ANNE VISSER-MEILY Hoogleraar Revalidatiegeneeskunde, Hersencentrum, UMC Utrecht WAAROM IS FITNESS GOED, JUIST NA REVALIDEREN VAN HERSENLETSEL? De revalidatiefase is gericht op herstel. Je herwint kracht, conditie en loopvaardigheid. Maar uit onderzoek blijkt dat een op de vijf mensen in de periode ná revalidatie achteruitgaat qua bewegen. Vooral mensen die somber zijn en onzichtbare klachten hebben, zoals moeite met onthouden. Wie niet goed in vorm is verliest aan loopkracht en zit eerder thuis. Bewegen is goed voor je gezondheid en heeft ook een sociale component. Als je twee keer in de week gaat sporten, geeft dat structuur aan je week en heb je gelijk twee contactmomenten. WAAR MOET JE REKENING MEE HOUDEN ALS WILT SPORTEN NA HERSEN- LETSEL? Mensen met hersenletsel zijn snel overprikkeld en vermoeid. Als ze dan in de sportschool komen, blijkt dat ze bijvoorbeeld niet goed tegen de muziek kunnen of tegen de hoeveelheid licht. Als je dat weet, kan het centrum daar rekening mee houden. De meeste mensen met hersenletsel kunnen prima fitnessen. Vroeger heerste nog het idee dat dit bij een fysiotherapeut moest, maar dat wordt verleden tijd met het project Meet the gym.

10 10 HET ZIEKENHUIS REVALIDATIE Ziekenhuisopname aanzienlijk korter dan vroeger DOOR: SIMON DE WILDE Een patiënt ligt tegenwoordig veel minder lang in het ziekenhuis dan 25 jaar geleden. De revalidatie start doorgaans gelijk, waardoor het uitzicht op herstel verbetert. H et doel van artsen is om een patiënt die is opgenomen in het ziekenhuis, na een beroerte of voor de behandeling van een ziekte, zo snel mogelijk aan de revalidatie te laten beginnen. Jan Geertzen, hoogleraar Revalidatiegeneeskunde aan het UMC Groningen, constateert dat er in de revalidatiegeneeskunde in de afgelopen 25 jaar een hoop veranderd is ten gunste van de patiënt. De prognose van een patiënt is verbeterd. Mensen kunnen tegenwoordig al heel snel naar huis of naar een kliniek om aan het revalidatietraject te beginnen. Dat was vroeger wel anders. Er wordt nu bijvoorbeeld ook gewoon op zaterdag behandeld. JAN GEERTZEN Hoogleraar Revalidatiegeneeskunde UMC Groningen BETERE NAAMSBEKENDHEID Ziekenhuisopnamen zijn tegenwoordig erg kort en, indien nodig, krijgt de patiënt vaak de dag na de operatie al een traject voor revalidatie voorgeschoteld. De capaciteit van het aantal revalidatiecentra is uitgebreid waardoor een patiënt niet langer hoeft te wachten op een opname. Ook is de bekendheid van revalidatie groter, waardoor patiënten de weg naar een kliniek beter dan vroeger weten te vinden. Er zijn tv-series uitgezonden waarin revalidatiecentra een belangrijke rol speelden. Dat heeft flink bijgedragen aan de naamsbekendheid. HUISAANPASSINGEN Na ontslag uit het ziekenhuis kan een patiënt ook naar huis om van daaruit te werken aan herstel. Een algemeen probleem waarmee deze groep te kampen heeft zijn huisaanpassingen, zo stelt Geertzen. Als je een amputatie hebt ondergaan, is een portiek met veel trappen erg hinderlijk. De behandelend revalidatiearts zal daarom altijd vragen of de patiënt familie of buren heeft die de mantelzorg op zich kunnen nemen. Als er geen opvang is gaat de patiënt niet naar huis, maar is bijvoorbeeld een revalidatiecentrum een betere optie. NOVEMBER 2013 Transparantie in de zorg goede zaak STEEDS MEER ZIEKENHUIZEN GEVEN OPENHEID VAN ZAKEN OVER HUN PRESTATIES. HET IS EEN STIMULANS VOOR ZIEKENHUIZEN OM BETER TE WORDEN. DOOR: SIMON DE WILDE C onsumenten en patiënten worden mondiger. Het gebeurt geregeld dat een huisarts een patiënt tegenover zich heeft zitten die precies weet wat er aan schort, omdat deze thuis alvast heeft gegoogled. Dit past in een bredere trend naar meer openheid en transparantie die momenteel zichtbaar wordt in de gezondheidszorg. Zo was het UMC St. Radboud recent het eerste ziekenhuis in Nederland dat de eigen overlevingscijfers voor kanker openbaar maakte. Een goede zaak voor de patiënt en een eerste stap in de goede richting, maar het is nog niet genoeg. Het is iets waar wij al jaren voor pleiten, zegt Wilna Wind, directeur van patiëntenfederatie NPCF. BEGRIJPBARE OPENBAARHEID Een goede gezondheid is voor de meeste mensen het kostbaarste bezit. Daarom is het zo belangrijk dat een consument een goede keuze kan maken. En daarvoor moet je informatie hebben van verschillende ziekenhuizen. Het gaat niet alleen over de cijfers van de operatie of behandeling die je moet ondergaan. Het gaat bijvoorbeeld ook HET IS EEN STIMULANS VOOR ZIEKENHUIZEN OM BETER TE WORDEN. om sterftecijfers, kosten, volume en aantallen behandelingen, want het ene ziekenhuis behandelt bepaalde ziektes meer dan het andere. Ook is het volgens Wind belangrijk dat ziekenhuizen cijfers openbaar maken op WILNA WIND Directeur van patiëntenfederatie NPCF Foto: Vincent Boon een manier die voor iedereen begrijpelijk is. KOUDWATERVREES Er is nog een weg te gaan is als het gaat om transparantie, maar volgens Wind is wel duidelijk dat er een trendbreuk heeft plaatsgevonden en dat die onvermijdelijk is. In Scandinavië zijn de cijfers van ziekenhuizen openbaar en dat is goed voor de patiënten. Tegelijkertijd zie je dat de cijfers niet gebruikt worden om ziekenhuizen te bekritiseren. Ze zijn juist bedoeld om van een zesje een zeven te maken. Het is een stimulans voor ziekenhuizen om beter te worden. Die houding is volgens Wind nu ook zichtbaar bij het Radboud. Koudwatervrees is dus niet langer nodig. Ziekenhuizen hebben alle cijfers toch paraat, het is nu zaak dat ze ook beschikbaar komen zodat patiënten appels met appels kunnen vergelijken. Ouderen leven langer zelfstandig na revalidatie Zorgbedrijf Evean helpt ouderen revalideren na een operatie of een ongeluk. Daarnaast wordt de cliënt goed begeleid om zo snel mogelijk weer zelfstandig te kunnen wonen. K waliteitsverbetering van herstel na verblijf in een ziekenhuis is momenteel speerpunt bij Evean. Daartoe heeft het zorgbedrijf, dat zich onder meer heeft gespecialiseerd in ouderenrevalidatie, een innovatieve methode ontwikkeld waarbij het doel is de cliënt zo snel en veilig mogelijk weer naar huis terug te laten keren. Primair doel is herstel, maar daarnaast ondersteunen wij ouderen ook om tijdens de revalidatieperiode hun normale leven weer op te pakken, zegt Jolanda Oudhof, projectcoördinator bij Evean. Het zorgbedrijf heeft mede dankzij de innovatieve werkwijze deelgenomen aan het landelijke project Proeftuinen geriatrische revalidatie dat is uitgevoerd in opdracht van onder andere het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) en de patiëntenfederatie NPCF. Achterliggende oorzaak Bij Evean geeft een gespecialiseerd team van diverse disciplines advies aan de medisch specialisten en de huisarts om te zorgen dat een oudere na revalidatie zo snel mogelijk weer thuis kan verblijven zonder dat er weer een terugval plaatsvindt. Als een cliënt binnenkomt met een gebroken heup na een val thuis, werken we eerst intensief aan de revalidatie. Daarnaast kijken we wat de achterliggende oorzaak is: waarom is deze mevrouw gevallen? We helpen als revalidatieteam om nog een val te voorkomen. De ergotherapeut gaat bijvoorbeeld thuis kijken. Komend jaar zal Evean ook revalidatie thuis gaan aanbieden.

11 NOVEMBER 2013 REVALIDATIE ZELFSTANDIG LEVEN 11 ZELFSTANDIG LEVEN DANKZIJ HULPMIDDELEN DOOR: KRISTEL HURENKAMP Wie na een revalidatietraject weer op eigen benen komt te staan, krijgt soms te maken met beperkingen bij het uitvoeren van dagelijkse handelingen. Hulpmiddelen bieden dan uitkomst. W anneer een revalidant zijn revalidatiedoelen heeft behaald, kan hij op een gegeven moment terug naar huis om daar zijn leven weer op te pakken. Het liefst zo zelfstandig mogelijk, net als voorheen. Dit is echter niet altijd mogelijk, omdat de revalidant tegen verschillende beperkingen aanloopt. Gelukkig zijn de ontwikkelingen op het gebied van hulpmiddelen en domotica de laatste jaren flink gegroeid. In steeds meer gevallen kan iemand met een beperking dankzij verschillende instrumenten zelfstandig leven en volledig participeren in de maatschappij. HULPMIDDELEN Een ergo- of fysiotherapeut brengt veelal een bezoek aan de woonomgeving van de revalidant voordat die weer naar huis gaat. Hij bekijkt of er praktische aanpassingen of hulpmiddelen nodig zijn zodat de revalidant zichzelf kan redden bij de dagelijkse handelingen. Hierbij valt te denken aan een brace, een wandbeugel in de badkamer, krukken of een rollator. De laatste jaren is het aantal hulpmiddelen zeer toegenomen. Dat maakt het leven van iemand met een beperking er veelal gemakkelijker op. Dr. A.C. Hagedoorn, revalidatiearts en oprichter van de Stichting Mendel Revalidatie, een innovatieve stichting die op 14 plaatsen gespecialiseerde revalidatie aanbiedt, maakt daarbij wel een kanttekening. Het is belangrijk dat de revalidant zo zelfstandig mogelijk wordt, maar niet afhankelijk raakt van allerlei hulpmiddelen die niet direct noodzakelijk zijn. De revalidatiearts constateert dat het moment van kiezen voor een hulpmiddel zorgvuldige afweging vereist: soms kan, met wat meer trainen en oefenen, de revalidant de handeling weer zelfstandig uitoefenen. DOMOTICA Wie echt niet zonder de nodige hulpmiddelen kan, kan een beroep doen op domotica, ook wel bekend als woonhuisautomatisering. Daarmee kan de kwaliteit van wonen en leven voor iemand met een beperking sterk verbeteren. Technologische toepassingen zorgen ervoor dat iemand beter zelfstandig kan wonen. Het biedt vrijheid, zelfvertrouwen en participatie. Domotica kan bepaalde handelingen van de revalidant overnemen, bijvoorbeeld de instelling van de verwarming of zonwering. Er zijn ook steeds meer en betere oplossingen die zorg op afstand te bieden. Zo is het allang geen nieuwigheid meer dat mensen met een beperking een alarmsysteem om hun HET IS FIJN DAT ER HULPMIDDELEN ZIJN, MAAR JE MOET ER NIET ONNODIG AFHANKELIJK VAN WORDEN nek dragen, waarmee ze met een druk op de knop zorg kunnen inroepen. ARBEIDSPARTICIPATIE Arbeidsparticipatie is voor veel mensen zeer belangrijk om zich waardevol te voelen in de maatschappij. Maar wanneer je een beperking hebt, is werken niet altijd meer vanzelfsprekend. Althans, vaak niet op de manier waarop de revalidant het gewend was. Dat besef valt meestal zwaar, ervaart Hagedoorn. Ze kunnen het vaak niet accepteren dat ze niet meer de werkzaamheden kunnen uitvoeren die ze voorheen deden. Hier ligt voor het revalidatiecentrum een belangrijke taak. Er is niet alleen aandacht voor de lichamelijke problemen, maar zeker ook voor de psychische en sociale. Volgens de revalidatiearts hopen veel revalidanten in de loop van het proces dat ze wel weer de oude worden. Als dat echt niet zo is, dan komt dat besef heel langzaam. Dat kost tijd. PLICHTEN WERKGEVER Wie zijn oude baan niet meer kan oppakken, kan op zoek gaan naar ander, passend werk. Maar hier ligt ook een plicht bij de huidige werkgever. Die is namelijk verplicht om vervangend en passend werk te zoeken binnen het bedrijf. Een werkgever mag immers niet zomaar iemand ontslaan. Er is een periode van twee jaar waarin de werkgever nog verantwoordelijk is voor zijn werknemer, legt Hagedoorn uit. Het eerste jaar moet duidelijk worden wat er gaat gebeuren met de werknemer en wordt er een plan opgesteld in samenwerking met de bedrijfsarts. Als snel duidelijk is dat de werknemer echt niet meer terug Dr. A.C. HAGEDOORN Revalidatiearts en oprichter van Stichting Mendel Revalidatie kan keren op de werkvloer, kan een verkorte procedure worden opgezet. Het UWV kijkt dan naar de inzetbaarheid van de revalidant op werkgebied. OP DE WERKVLOER Een revalidant die wel weer naar zijn werk terug kan keren loopt, net als thuis, soms tegen beperkingen aan. Als dat het geval is, dan kan de werkgever gebruikmaken van speciale regelingen, subsidies en financiële voordelen via het UWV om de werkplek aan te passen. Werkplekaanpassingen bestaan bijvoorbeeld uit een speciaal toetsenbord, orthopedische schoenen, aanpassingen in de auto en hulpmiddelen voor het gebruik van de computer. Vaak blijkt dat er bij de huidige werkgever voldoende mogelijkheden zijn om de oude functie, al dan niet aangepast, weer op te pakken. LOTGENOOTSCHAP BELANGRIJK BIJ HERSENLETSEL OP VERSCHILLENDE VLAKKEN HEBBEN MENSEN MET NIET-AANGEBOREN HERSENLETSEL STEUN NODIG OM MAATSCHAPPELIJK WEER TE KUNNEN PARTICIPEREN, WEET HETTY VAN OLDENIEL, DIRECTEUR VAN HERSENLETSELSPECIALIST BOOGH. DOOR: KOOS PLEGT W aarom hebben mensen met niet-aangeboren hersenletsel specialistische zorg nodig? Wezenlijk aan deze aandoening is dat het zich op verschillende manieren manifesteert. Mensen met hersenletsel kunnen last hebben van uitvalsverschijnselen, gedragsveranderingen en problemen met geheugen en spraak. Wanneer ze fysiek uitbehandeld zijn en thuiskomen, beginnen de echte problemen vaak pas. De gevolgen van het hersenletsel worden dan duidelijk, soms nog meer voor de omgeving dan voor degene die hersenletsel heeft. WAAR BESTAAT DIE ZORG UIT? Belangrijk is om op alle gebieden te begeleiden, behandelen, trainen en re-integreren. Samen met de cliënt kijken naar wat nog mogelijk is en hoe die uiteindelijk weer kan participeren in de maatschappij. Het aanbieden van zorg in groepsverband blijkt goed te werken. Lotgenootschap is voor deze mensen heel belangrijk. Het werkt als een spiegel en ze voelen zich gezien en begrepen. Door samen activiteiten te ondernemen werken zij opnieuw aan vaardigheden en structuur. HETTY VAN OLDENIEL Directeur herstelspecialist Boogh WAT LEVERT SPECIALISTISCHE DIENSTVERLENING OP? Iedereen die bij ons komt heeft te maken gehad met een breuk in de levensloop. Het is pijnlijk wanneer je dingen die je altijd deed, ineens niet meer kunt. Het gaat dan ook om het verwerken van een verlies en te accepteren dat je op een nieuwe manier moet leven. Door moderne methodieken en technieken is er steeds meer mogelijk. Met behulp van een ipad bijvoorbeeld kunnen zij hun taalvaardigheden verbeteren en hun mogelijkheden om te communiceren sterk vergroten. Help ons mee om de zorg beter te maken Deel uw ervaring over de zorg, en word lid van het NPCF Zorgpanel Patiëntenfederatie NPCF is een koepel van dertig organisaties en maakt zich sterk voor iedereen die zorg nodig heeft, nu of in de toekomst. Dat kunnen we doen dankzij uw vragen en ervaringen. Word lid van het NPCF zorgpanel en help ons mee om de zorg beter te maken. Als lid van het NPCF Zorgpanel doet u mee aan onze meldacties over onderwerpen die u aangaan zoals de veiligheid van zorg, klantvriendelijkheid van ziekenhuizen, of de zorg van uw huisarts. Helpt u ons mee om de zorg beter te maken? Ga naar: NEDERLANDSE PATIËNTEN CONSUMENTEN FEDERATIE

12 12 MANTELZORG REVALIDATIE NOVEMBER 2013 DE NOODZAAK VAN MANTELZORG VROEG OF LAAT KRIJGEN WE ALLEMAAL MET MANTELZORG TE MAKEN, DUS WE KUNNEN AAN HET BELANG VAN DIT ONDERWERP NIET VOORBIJGAAN. DOOR: KRISTEL HURENKAMP Mantelzorgers spelen een belangrijke rol in het leven van revalidanten. Er is steeds meer vraag naar deze vorm van zorg, maar het belang ervan is nog onderbelicht. Mensen worden steeds ouder, er zijn steeds meer mensen met een chronische aandoening en er wordt meer bezuinigd op de zorgkosten. Om in de toekomst te voldoen aan de toenemende vraag naar zorg, zal mantelzorg een steeds grotere rol in onze samenleving moeten innemen. Uit cijfers van het Sociaal Cultureel Planbureau (SCP) uit 2010 blijkt dat ongeveer 3,5 miljoen Nederlanders mantelzorg verlenen; ze zijn samen verantwoordelijk voor 60 tot 80 procent van alle zorg. Verwacht wordt dat het aantal mensen dat gebruikmaakt van mantelzorg licht zal stijgen met 8 procent tot Dit terwijl het totaal aantal mantelzorgers in die periode toeneemt met 5 procent. PARTICIPATIESTAAT We gaan van een verzorgingsstaat naar een participatiestaat, stelt Johan Lambregts, medeorganisator van de Week van de Chronisch Zieken, die plaatsvindt van 8 tot en met 15 november. Vroeg of laat krijgen we allemaal met mantelzorg te maken, dus we kunnen aan het belang van dit onderwerp niet voorbijgaan. Om meer aandacht te creëren voor mantelzorg organiseert de Stichting Week van de Chronisch Zieken op 13 november het symposium Revalidatie en mantelzorg. Hierbij staan vooral de verwachtingen voor de nabije toekomst centraal. Dat mantelzorg de toekomst is, dringt nog onvoldoende door. Ook bij veel hulpverleners. Zij vinden het vaak lastig om de omgeving van de patiënt in te schakelen en om hulp te vragen. Maar daar moeten we echt naartoe, aldus Lambregts. SAMENSPEL Mantelzorgers zijn gelukkig steeds nauwer betrokken bij het revalidatieproces van de cliënt. Maar opvallend genoeg blijkt uit onderzoek dat sommige mantelzorgers helemaal geen direct contact hebben met het revalidatiecentrum. Mantelzorg bij revalidatie moet een samenspel zijn tussen drie partijen: de revalidatieprofessional, de mantelzorger en de patiënt, benadrukt Lambregts. Mantelzorg wordt dan ook steeds vaker al ingezet door het revalidatiecentrum. Door de mantelzorger in een zo vroeg mogelijk stadium te betrekken bij het proces, is hij beter voorbereid en meer betrokken op het moment dat hij de zorg in privésfeer moet verlenen. Bovendien is ook gebleken dat de doelmatigheid van zorgorganisaties toeneemt als zij investeren in de samenwerking en afstemming met mantelzorgers. Cliënten, medewerkers en mantelzorgers zijn tevredener, er zijn minder klachten en conflicten tussen familie en medewerkers, er is minder verzuim en de kwaliteit van de zorg is beter. Dat blijkt allemaal uit een onderzoek van de organisatie voor gezondheidsonderzoek en zorginnovatie, ZonMw. GRENZEN BEWAKEN Mantelzorg legt vrij veel druk bij de mantelzorger. Want behalve het eigen werk en het eigen sociale netwerk, wil de mantelzorger ook graag optimale JOHAN LAMBREGTS Organisator Week Chronisch Zieken zorg verlenen aan een bekende of geliefde. Om te voorkomen dat mantelzorgers de zorg voor hun naasten niet meer aankunnen, is onder andere het inschakelen van een wijkverpleegkundige een goede optie. Lambregts: De wijkverpleegkundige komt steeds meer in beeld. De mantelzorger kan hier goede afspraken mee maken om samen helder te krijgen wie wat doet en wanneer. Bovendien kun je aan de wijkverpleegkundige aangeven wat je wel en niet wilt, om zo samen tot een indeling te komen die voor alle partijen werkt. Belangrijk is namelijk wel dat je je eigen grenzen bewaakt en je eigen dingen blijft doen. Op die manier behoud je de energie die je nodig hebt om een goede mantelzorger te zijn. Voor meer informatie over het symposium Revalidatie en mantelzorg : ZELFSTANDIG WONEN Voor ex-revalidanten en anderen met een lichamelijke handicap of somatische aandoening die geen beroep kunnen doen op mantelzorg, zijn er speciale voorzieningen zoals het Fokuswonen. De Fokuswoningen, die te vinden zijn in heel Nederland, zijn voorzien van een alarm-intercomsysteem dat verbonden is met een nabijgelegen hulppost, de ADL-eenheid. Van daaruit verleent Fokus assistentie bij algemene dagelijkse levensverrichtingen; 24 uur per dag, zeven dagen in de week. Aan de buitenkant verschillen de Fokuswoningen niet van andere woningen: ze liggen verspreid in een woonwijk of appartementengebouw. De cliënt huurt de woning van de woningcorporatie. Dankzij het Fokuswonen heeft de cliënt alle regie in handen en kan hij in alle vrijheid het leven leiden zoals hij dat wil.

13 NOVEMBER 2013 Optimale kwaliteit van leven Een ziekte, ongeval of aangeboren aandoening kan leiden tot een leven met een lichamelijke beperking. Medisch specialistische revalidatie speelt dan een belangrijke rol. Deze zorg biedt een specifiek op de patiënt afgestemde, intensieve, behandeling. Bij deze behandeling zijn verschillende disciplines betrokken, zoals de revalidatiearts, de fysiotherapeut, de logopedist en de ergo therapeut. Het doel is optimaal herstel, zelfredzaamheid en weer deelnemen aan de maatschappij. De leden van Revalidatie Nederland bieden met al hun locaties een dekkend landelijk netwerk voor medisch specialistische revalidatie van goede kwaliteit: - Adelante, Hoensbroek - Bethesda Ziekenhuis, Hoogeveen - Capri Hartrevalidatie, Rotterdam - Centrum voor Revalidatie-UMCG Beatrixoord, Haren - De Hoogstraat Revalidatie, Utrecht - De Vogellanden, Centrum voor Revalidatie, Zwolle - Gemini Ziekenhuis, Den Helder - Libra Revalidatie & Audiologie, Eindhoven - Lievensberg Ziekenhuis, Bergen op Zoom - Maasstad Ziekenhuis, Rotterdam - Merem Behandelcentra, Huizen - Militair Revalidatiecentrum Aardenburg, Doorn - Revalidatiepraktijk RAP Revalideren Activeren Participeren, Heerlen - Reade, Amsterdam - Revalidatie Friesland, Beetsterzwaag - Revalidatiecentrum van de St. Maartenskliniek, Ubbergen - Revant Revalidatiecentrum Breda, Breda - Revant Revalidatiecentrum Lindenhof/ Reigerbos, Goes - Rijndam revalidatiecentrum, Rotterdam - Rijnlands Revalidatie Centrum, Leiden - RMC Groot Klimmendaal, Arnhem - Roessingh, Centrum voor Revalidatie - Sophia Revalidatie, Den Haag - Stichting Heliomare, Wijk aan Zee - Tolbrug, Den Bosch - UMC St. Radboud, Nijmegen - ViaReva, Apeldoorn - VieCuri, Venlo - VU medisch centrum, Amsterdam Meer informatie over medisch specialistische revalidatie: Revalidatie Nederland, Oudlaan 4, Postbus 9696, 3506 GR Utrecht,

14 14 INNOVATIES REVALIDATIE SHOW YOUR RESULTS Robert van den Berge NOVEMBER 2013 Meten is weten, ook in de zorgsector. Frank Duijff ontwikkelde innovatieve software waarmee de resultaten van de ketenzorg bij knie-, schouder- en heupoperaties inzichtelijk worden. I In bovenstaande grafiek worden de resultaten weergegeven van de 6 minuten wandeltest voor de operatie gemeten en na de fysiotherapeutische behandeling. DOOR: SIMON DE WILDE n de medische wereld wordt van ziekenhuizen steeds meer verwacht met resultaten te komen over de geleverde kwaliteit van zorg rondom operaties en behandelingen. Show your results, noemen we dat, die van huis uit fysiotherapeut is. Vanuit die gedachte ontwikkelde therapeuten en de maatschap orthopedie van het ziekenhuis Kennemer Gasthuis in Haarlem een software programma waarmee resultaten voor en na knie-, heup- en schouderoperaties gemonitord en inzichtelijk gemaakt kunnen worden. Niet alleen in Nederland vindt deze in China en Zuid-Korea uitgenodigd om lezingen te geven. MRC Aardenburg Korte Molenweg PW Doorn T (afsprakenbureau) E I TRANSPARANT PRODUCT Met dit Ketenzorg Informatie Outcome Systeem (KIOS) hebben we een product ontwikkeld dat zorgt voor transparantie. De patiënt kan op termijn zien hoe een ziekenhuis scoort. De ziekenhuizen hebben vergelijkingsmateriaal en kunnen hun kwaliteit verbeteren en zorgverzekeraars WAT JE WILT WETEN, IS HOEVEEL METER JE KUNT LOPEN ALS JE AAN DE REVALIDATIE BEGINT MRC Aardenburg is het behandel- en expertisecentrum voor militairen en burgers op het gebied van medisch specialistische revalidatiezorg en orthopedische hulpmiddelen. zijn hierdoor in staat goede kwaliteit zorg in te kopen. Het eindresultaat moet zijn dat de kosten van de zorg afnemen, de kwaliteit ervan omhoog gaat en de veiligheid toeneemt. Op deze manier zijn er alleen maar win- NIEUWE KNIE Als voorbeeld geeft hij iemand die Militair Revalidatie Centrum Aardenburg een nieuwe knie nodig heeft. Volgens kwaliteit van de arts. Dan hoorde je via via dat een bepaalde arts een vriendelijke man was en prettig in de omgang. Maar het gaat natuurlijk over de kwaliteit van het totale product. Wat je wilt weten, is hoeveel meter je kunt lopen als je aan de revalidatie data die anoniem in de cloud staan, een 6 minuten wandeltest je 500 meter moet kunnen lopen met een nieuwe knie. Het einddoel is bijvoorbeeld dat een patiënt weer twee uur kan wandelen of 18 holes kan golven. INTERNATIONALE INNOVATIE Inmiddels gebruiken vijftien ziekenhuizen in Nederland het systeem van Gasthuis is laaiend enthousiast en wil graag dat andere afdelingen ook metingen uitvoeren. Zorgverzekeraar Achmea ziet ook de potentie van het inzichtelijk maken van cijfers over kwaliteit. We werken aan een wetenschappelijk publicatie over het onder- Het bedrijf Silverfit maakt gebruik van serious games voor revalidatie en ouderenfitness Serieuze spellen dragen bij aan genezing r is door politieke, economische maatschappelijke veranderin- steeds meer druk op de Egen zorgsector. Zowel de vraag als het aanbod verandert hierdoor enorm. Woningen kunnen met eenvoudige grepen aangepast worden aan die veranderde zorgvraag. Dan hebben we het zeker niet alleen over wandgrepen op een badkamer. Er zijn legio ontwikkelingen op technisch gebied die mensen helpen in hun eigen woonomgeving. Stichting Smart Homes is het kenniscentrum op gebied van domotica (woningautomatisering) en slim wonen. Zij doet onder andere gebruikersonderzoek naar nieuwe producten, vaak in Europees verband. Belangrijk is hoe die innovaties uiteindelijk geaccepteerd worden door de mensen die ze nodig hebben. Zoals eenieder met een Wii thuis voor de lol oefeningen kan doen, zijn er ook digitale spellen die specifiek gericht zijn om mensen zowel cognitief als fysiek vlak te trainen. Deze noemen we serious games; serieuze spellen. De één kan worden gespeeld op tv, de ander via een dienstenplatform. Bij het maken is er rekening mee gehouden dat spelers geen computerervaring nodig hebben. Zo krijgen mensen die last hebben van evenwichtsstoornissen denk ook aan mensen met Parkinson een op hen gericht spel aangeboden. De spellen zijn uitdagend waardoor mensen opgaan in de virtuele wereld en vergeten dat ze aan het trainen zijn. Ook zijn er spellen om het geheugen te trainen en nieuwe dingen te leren. Serious games kunnen zelfs gekoppeld worden aan sensoren in de woning, die kunnen registreren dat iemand te weinig drinkt tijdens een training. Het spel stimuleert de speler dan wat te drinken. Deze vorm van het thuis doen van (fysiotherapie) oefeningen motiveert enorm. Smart Homes toont aan dat techniek op een prettige manier bijdraagt aan het stabiliseren van klachten of de genezing kan versnellen. Tijdens de Beurs domotica & slim wonen die op 20 en 21 november plaatsvindt in het Eindhovense Evoluon worden de nieuwste ontwikkelingen getoond. DOMOTICA HOUDT ZORG BETAALBAAR V ergrijzing, tekort aan zorgprofessionals, toenemende druk bij mantelzorgers en beperkte zorgbudgetten. Zorgorganisaties en beleidsmakers moeten belangrijke knopen doorhakken voor de zorg van de toekomst. Ehealth komt steeds meer in beeld als noodzakelijke ondersteuning. Vele technologische ontwikkelingen, gaande van huisautomatisering over zorg-op-afstand tot robots bieden veelbelovende kansen om een gezond, actief en waardig leven te verlengen. Hoewel koude technologie en warme zorg elkaar op het eerste zicht tegenspreken, zijn er steeds meer voorbeelden die aantonen dat deze twee complementair zijn, en elkaar versterken. Dankzij domotica blijft de zorg Kenneth Tan toegankelijk en betaalbaar. Dienstenplatformen bieden ouderen toegang tot informatie, ondersteuning en sociaal contact. Ze kunnen videobellen met familie, informatie zoeken over lokale activiteiten en online beweegprogramma s volgen. Met behulp van telemonitoring apparatuur, sensoren in huis en intelligente kleding wordt de gezondheid van op afstand gevolgd. Dokters kunnen vervolgens ingrijpen wanneer nodig. Elke dag verschijnen nieuwe producten en technologieën op de markt. Veel zorgorganisaties hebben al geëxperimenteerd, maar de grootste uitdaging is om de weg te vinden in de Ehealth-wildgroei, juiste keuzes te maken en technologie goed in te zetten. Wij garanderen excellente revalidatiezorg voor militairen én burgers: direct beschikbaar en uitstekend van kwaliteit MRC Aardenburg is uniek in Nederland. Wie bij ons revalideert, heeft als einddoel een zo groot mogelijke maatschappelijke participatie binnen de mogelijkheden technische hulpmiddelen om onze revalidanten te laten revalideren. Dit doen wij door het bieden van excellente revalidatiezorg binnen een setting van teamwork en MRC Aardenburg is koploper in (militaire) revalidatiezorg aan mensen met aandoeningen in het houding- en bewegingsapparaat. We lopen voorop met het gebruik van Virtual Reality systemen, zoals CAREN en GRAIL.

15 NOVEMBER 2013 RRR: hét revalidatiecentrum voor ouderen Wanneer iemand op oudere leeftijd in een ziekenhuis opgenomen wordt, bestaat de kans dat hij of zij vervolgens in een verpleeghuis belandt. Dit kan worden voorkomen door de kennis over behandelmogelijkheden van ouderen te combineren met de kennis van revalidatieartsen. Het centrum voor Reuma en Revalidatie Rotterdam (RRR) is een behandelcentrum voor ouderen, erkend als revalidatiecentrum. Het RRR leert patiënten hoe zij beter worden en beter blijven, waardoor 80 procent naar huis terugkeert. V eel ouderen komen na een beroerte, orthopedische ingreep, amputatie, reumatische-, hart- of ademhalingsaandoening, trauma of andere medische (multi)problematiek in aanmerking voor revalidatie. Zij hebben allen één ding gemeen: er is vaak meer aan de hand dan alleen die ene aandoening. Bij het revalidatietraject in RRR zijn altijd een specialist ouderengeneeskunde (SOG) én een revalidatiearts betrokken. De intensiteit van behandeling en belastbaarheid van de patient bepalen het revalidatietraject. KLINISCHE REVALIDATIE Door de kennis, kunde en ervaring in combinatie met een natuurrijke omgeving weet het RRR een groot deel van haar patiënten weer zelfstandig te laten functioneren. Dat ondervond ook Paula den Haring (75). Na een opname van vier dagen in het ziekenhuis als gevolg van een beroerte, kwam ik bij in het RRR. Ik kon niks meer; mijn linkerkant was volledig verlamd. Ik startte onder leiding van de revalidatiearts de verschillende intensieve behandelingen. De bosrijke Paula den Haring en Wim van Deventer omgeving, oefenen in de revalidatietuin, een moderne fitnesszaal met apparatuur speciaal voor ouderen, schilderen met de creatief therapeut, heerlijke gerechten van de eigen koks en de wandelingen naar de moestuin hebben zeker bijgedragen aan mijn herstel. KWALITATIEVE BEHANDELING Het RRR bewijst dat revalidatie op hoge leeftijd effect heeft. Maar liefst 95 procent van de patiënten beveelt RRR aan bij anderen. Dit geldt ook voor Den Haring: Ik ben blij dat ik naar RRR ben gegaan, ondanks dat mijn familie verder moest reizen dan eerst. Het loont voor de rest van je leven om de kwaliteit van de behandeling voorop te stellen en niet het gemak voor de familie van verzorging dichtbij. En toen ze het resultaat zagen, was iedereen blij en waren ze het daar helemaal mee eens. POLIKLINISCHE REVALIDATIE Een succesvolle klinische behandeling, wordt vaak gevolgd door nabehandeling in de polikliniek. Daardoor is de patiënt sneller thuis. De combinatie van behandeling, training, educatie en groepsgesprekken, individueel en in groepsverband, heeft ervoor gezorgd dat ik zelfstandiger ben geworden. Nu kunnen mijn familie en ik beter omgaan met mijn beperkingen en kan ik langer zelfstandig functioneren. MAAR LIEFST 95 PROCENT VAN DE PATIËNTEN BEVEELT HET RRR AAN BIJ ANDEREN. REUMA & REVALIDATIE ROTTERDAM 15 NIEUW DUURZAAM REVALIDATIECENTRUM Wim van Deventer, directeur RRR: Begin volgend jaar start de bouw van een nieuw, duurzaam revalidatiecentrum. Wij willen aan de hand van bewezen resultaten een revalidatiecentrum bouwen, dat tevens dienst doet als kenniscentrum. Coresta, een specialist op het gebied van ontwikkelen, bouwen en financieren in de gezondheidszorg, ondersteunt ons hierin. Het geld is afkomstig van commerciële instellingen, particulieren en de Vrienden van het RRR. Voor de bouw van een therapeutisch zwembad komen wij nog één miljoen euro tekort. Het geld hiervoor verwachten we in te zamelen door giften van privépersonen en fondsen. Eén van de initiatieven is het kunstproject Beter Gezicht van Jos Looijse, zie Samenwerking lke dag zorgt het RRR dat 140 patiënten, 35 behandelaars en E300 afspraken in 25 ruimtes een plek hebben, een enorme uitdaging. Het RRR werkt hiervoor samen met Bostec en Imtech ICT Healthcare. De invoering van een centrale planning en de flexibele inzet van personeel en bedrijfstijdverlenging is effectief, zegt Van Deventer. Er is meer aandacht gekomen voor de patiënt in het RRR. Door de inzet van vervoerders zijn patiënten op tijd bij hun afspraak. Samenwerken is van wezenlijk belang, zowel voor de patiënt als voor het RRR zelf. Regelmatig komen zorgaanbieders uit binnen- en buitenland op bezoek om praktijkervaringen te delen. Dit jaar zijn 140 zorgaanbieders gestart met projecten om ouderen te revalideren. Het RRR stelt de verzamelde en vastgestelde Revalidatietuin RRR ontworpen door Piet Oudolf. kennis beschikbaar. Zorgverzekeraars zijn geïnteresseerd in deze gegevens, waarmee zij gezondheidswinst wetenschappelijk kunnen aantonen. Het RRR is lid van de Vereniging Samenwerkende Algemene Ziekenhuizen (SAZ). De SAZ-ziekenhuizen komen in samenwerking met verzekeraar a.s.r. en DSW Zorgverzekeraar met een ziektekostenpolis: de Beter- Dichtbij Polis. Bij de SAZ-ziekenhuizen staat één ding voorop: de menselijke maat, oftewel persoonlijke aandacht. Behalve patiënten en zorgverzekeraars zijn ook ziekenhuizen enthousiast over RRR. Onder andere het Sint Franciscus Gasthuis, Havenziekenhuis, IJsselland Ziekenhuis en Erasmus MC zijn direct betrokken bij de ontwikkeling van ideeën die het RRR in praktijk brengt. Zo neemt het RRR als een van de weinige behandelcentra zeven dagen in de week, binnen 24 uur, patiënten op. Van Deventer: Of wij de beste zijn? Het is moeilijk om dat zo te stellen. We zijn zeker niet de enige zorgorganisatie die aan het ontdekken is dat mensen ook op hoge leeftijd kunnen herstellen van complexe aandoeningen. Lichaam en geest zijn plastischer en kunnen zich onder de juiste omstandigheden beter aanpassen dan tot voor kort werd aangenomen. Wanneer de ouders van een van onze eigen medewerkers iets overkomt, laten zij hen in het RRR behandelen. Dat is natuurlijk wel een goed teken.

16

UMCG Centrum voor Revalidatie locatie Beatrixoord Onzichtbare gevolgen van hersenletsel

UMCG Centrum voor Revalidatie locatie Beatrixoord Onzichtbare gevolgen van hersenletsel UMCG Centrum voor Revalidatie locatie Beatrixoord Onzichtbare gevolgen van hersenletsel Poliklinische cognitieve revalidatie na hersenletsel UMCG Centrum voor Revalidatie locatie Beatrixoord U start binnenkort

Nadere informatie

Revalidatie. Nederland

Revalidatie. Nederland Revalidatie Nederland Revalidatie richt zich op herstel of verbetering van mogelijkheden van mensen met blijvend lichamelijk letsel of een functionele beperking Wat is Revalidatie Nederland? Revalidatie

Nadere informatie

Revalidatie. Revalidatie & Herstel

Revalidatie. Revalidatie & Herstel Revalidatie Revalidatie & Herstel De afdeling Revalidatie in het BovenIJ ziekenhuis is een onderdeel van de afdeling Revalidatie en Herstel. Met deze folder willen wij u graag vertellen wat wij voor u

Nadere informatie

Revalideren in het Roessingh. Vernieuwend - Attent - Samen

Revalideren in het Roessingh. Vernieuwend - Attent - Samen Revalideren in het Roessingh Vernieuwend - Attent - Samen Moderne middelen en maatwerk Ik heb het moeten leren accepteren. Af en toe zeggen: stop en niet verder. Daarmee kreeg ik weer een stukje van mijzelf

Nadere informatie

Libra R&A locatie Leijpark. Niet Aangeboren Hersenletsel Algemene revalidatie. klinische opname kinderen/jongeren

Libra R&A locatie Leijpark. Niet Aangeboren Hersenletsel Algemene revalidatie. klinische opname kinderen/jongeren Libra R&A locatie Leijpark Niet Aangeboren Hersenletsel Algemene revalidatie klinische opname kinderen/jongeren Deze folder is bedoeld voor kinderen/jongeren (of hun ouders/verzorgers) die met de diagnose

Nadere informatie

Libra R&A locatie Blixembosch NAH/CVA. Poliklinische revalidatie

Libra R&A locatie Blixembosch NAH/CVA. Poliklinische revalidatie Libra R&A locatie Blixembosch NAH/CVA Poliklinische revalidatie U heeft niet-aangeboren hersenletsel (NAH) en bent verwezen naar Libra Revalidatie & Audiologie locatie Blixembosch voor poliklinische revalidatie.

Nadere informatie

behoud. Uw zelfstandigheid. Informatie over: Een beroerte

behoud. Uw zelfstandigheid. Informatie over: Een beroerte behoud. Informatie over: Een beroerte Uw zelfstandigheid. Uw leven zo goed mogelijk oppakken na een beroerte. Samen met Laurens. Lees meer over wat Laurens voor u kan betekenen. meer dan zorg De medische

Nadere informatie

Poliklinische Revalidatie voor kinderen en jongeren met Niet Aangeboren Hersenletsel (NAH) Revalidatiecentrum Breda

Poliklinische Revalidatie voor kinderen en jongeren met Niet Aangeboren Hersenletsel (NAH) Revalidatiecentrum Breda Poliklinische Revalidatie voor kinderen en jongeren met Niet Aangeboren Hersenletsel (NAH) Revalidatiecentrum Breda Informatie voor ouders/verzorgers Uw kind wordt aangereden door een auto, valt hard van

Nadere informatie

GERIATRISCHE REVALIDATIEZORG

GERIATRISCHE REVALIDATIEZORG GERIATRISCHE REVALIDATIEZORG Werken aan EEN PRETTIGER LEVEN NA EEN TRAUMA Voor elkaar WoonZorgcentra Haaglanden Zelf de trap weer op kunnen, omdat u zo graag in uw eigen bed wilt slapen. Uw privacy terug

Nadere informatie

Revalidatie. Informatie voor patiënten. Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl

Revalidatie. Informatie voor patiënten. Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl Revalidatie Informatie voor patiënten F1017-3135 september 2014 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus 411, 2260 AK Leidschendam 070 357 44

Nadere informatie

Geriatrische revalidatie

Geriatrische revalidatie Geriatrische revalidatie Geriatrische revalidatie Geriatrische revalidatie biedt tijdelijke intensieve zorg aan kwetsbare ouderen om te herstellen en te reactiveren na een operatie, ongeval of ernstige

Nadere informatie

Ziekte van Parkinson en Parkinsonisme. Informatie en behandeling

Ziekte van Parkinson en Parkinsonisme. Informatie en behandeling Ziekte van Parkinson en Parkinsonisme Informatie en behandeling Ziekte van Parkinson en Parkinsonisme De ziekte van Parkinson is een chronische progressieve neurologische aandoening. Bij deze ziekte gaat

Nadere informatie

Libra R&A locatie Blixembosch NAH/CVA. Klinische revalidatie

Libra R&A locatie Blixembosch NAH/CVA. Klinische revalidatie Libra R&A locatie Blixembosch NAH/CVA Klinische revalidatie U heeft niet-aangeboren hersenletsel (NAH) en bent door de revalidatiearts in het ziekenhuis verwezen naar Libra Revalidatie & Audiologie locatie

Nadere informatie

Poliklinische Revalidatie voor Jongeren

Poliklinische Revalidatie voor Jongeren Poliklinische Revalidatie voor Jongeren Visie Sophia Revalidatie biedt revalidatie op specialistisch niveau voor kinderen en volwassenen. Het doel van revalidatiezorg is de patiënt te helpen de door haar/hem

Nadere informatie

Behandeling voor patiënten met niet-aangeboren hersenletsel

Behandeling voor patiënten met niet-aangeboren hersenletsel Behandeling voor patiënten met niet-aangeboren hersenletsel Informatie voor (para)medici Zelf en samen redzaam Als betrokken professional kent u uw patiënt. U stelt of kent de diagnose en ziet welke behandeling

Nadere informatie

Stap voor stap weer aan het werk

Stap voor stap weer aan het werk Stap voor stap weer aan het werk Re-integratie en diagnose van arbeidsbelastbaarheid Volwassenenrevalidatie Kinderrevalidatie Arbeidsrevalidatie Rijndam Rijndam is hét medisch geneeskundig revalidatiecentrum

Nadere informatie

De Stroke unit. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee!

De Stroke unit. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee! De Stroke unit U verblijft na een beroerte op de Stroke unit in Rijnstate. Dit is een onderdeel van de afdeling Neurologie. In deze folder vindt u informatie over de Stroke unit en de gang van zaken tijdens

Nadere informatie

Revalideren na een CVA

Revalideren na een CVA Revalideren na een CVA De kliniek voor houding en beweging Inhoud Inleiding 3 Wat is een CVA 3 Behandelvormen 3 Klinische behandeling 4 Behandeling via de CBU 4 Poliklinische behandeling 4 Behandeling

Nadere informatie

Libra R&A locatie Leijpark NAH/CVA. Poliklinische revalidatie

Libra R&A locatie Leijpark NAH/CVA. Poliklinische revalidatie Libra R&A locatie Leijpark NAH/CVA Poliklinische revalidatie U heeft niet-aangeboren hersenletsel (NAH) en bent verwezen naar Libra Revalidatie & Audiologie locatie Leijpark voor poliklinische revalidatie.

Nadere informatie

Poliklinische revalidatiebehandeling. beroerte

Poliklinische revalidatiebehandeling. beroerte Poliklinische revalidatiebehandeling na een beroerte POLIKLINISCHE REVALIDATIEBEHANDELING NA EEN BEROERTE Wat is een beroerte Bij een beroerte of CVA (de medische term) is de bloedtoevoer in de hersenen

Nadere informatie

Visie op Geriatrische Revalidatie in Groot Amsterdam. Notitie gemaakt voor platform Sigra GRZ. Versie 1.5

Visie op Geriatrische Revalidatie in Groot Amsterdam. Notitie gemaakt voor platform Sigra GRZ. Versie 1.5 Visie op Geriatrische Revalidatie in Groot Amsterdam Notitie gemaakt voor platform Sigra GRZ Versie 1.5 Deze notitie heeft tot doel de transmurale visie op revalidatie te omschrijven aan de hand waarvan

Nadere informatie

Behandeling van patiënten met een beroerte

Behandeling van patiënten met een beroerte Revalidatie Behandeling van patiënten met een beroerte Een beroerte heeft vaak grote gevolgen. Een beschadiging van de linker hersenhelft heeft andere gevolgen voor het dagelijks functioneren van de patiënt,

Nadere informatie

Chronische pijn en chronische vermoeidheid bij jongeren Reigerbos

Chronische pijn en chronische vermoeidheid bij jongeren Reigerbos Chronische pijn en chronische vermoeidheid bij jongeren Reigerbos Chronische pijn en chronische vermoeidheid bij jongeren. Ik werd eindelijk serieus genomen. Revalidatiecentrum voor kinderen en jeugd Reigerbos,

Nadere informatie

Multiple Sclerose. Poliklinische revalidatie

Multiple Sclerose. Poliklinische revalidatie Multiple Sclerose Poliklinische revalidatie Voor wie is deze folder? Bij u is de diagnose Multiple Sclerose (MS) gesteld. De aandoening Multiple Sclerose kan beperkingen met zich meebrengen in uw dagelijks

Nadere informatie

Niet-Aangeboren Hersenletsel (NAH) De Wielingen, Lindenhof en Reigerbos

Niet-Aangeboren Hersenletsel (NAH) De Wielingen, Lindenhof en Reigerbos Niet-Aangeboren Hersenletsel (NAH) De Wielingen, Lindenhof en Reigerbos Niet-Aangeboren Hersenletsel (NAH) De Wielingen, Lindenhof en Reigerbos Wat is de definitie van Niet-Aangeboren Hersenletsel (NAH)?

Nadere informatie

Even voorstellen: Vanaf 2015 is Pauwer onderdeel van de Amarant Groep

Even voorstellen: Vanaf 2015 is Pauwer onderdeel van de Amarant Groep Even voorstellen: Pauwer biedt zorg op maat aan kinderen, jongeren en volwassenen met een lichamelijke beperking, een meervoudige beperking of met nietaangeboren hersenletsel. Vanaf 2015 is Pauwer onderdeel

Nadere informatie

UMCG Centrum voor Revalidatie locatie Beatrixoord Revalideren na Niet-Aangeboren Hersenletsel (NAH)

UMCG Centrum voor Revalidatie locatie Beatrixoord Revalideren na Niet-Aangeboren Hersenletsel (NAH) UMCG Centrum voor Revalidatie locatie Beatrixoord Revalideren na Niet-Aangeboren Hersenletsel (NAH) Patiënteninformatie vll 574/1511 Centrum voor Revalidatie locatie Beatrixoord Inleiding U ontvangt deze

Nadere informatie

De pols is één van de meest ingewikkelde

De pols is één van de meest ingewikkelde Wat zijn hand- en polsaandoeningen? De pols is één van de meest ingewikkelde gewrichten van het menselijk lichaam. Het is bijzonder beweeglijk, meer dan bijvoorbeeld een knie of enkel. In tegenstelling

Nadere informatie

GEBROKEN HEUP MET ELKAAR WERKEN AAN HERSTEL

GEBROKEN HEUP MET ELKAAR WERKEN AAN HERSTEL GEBROKEN HEUP MET ELKAAR WERKEN AAN HERSTEL 288 Deze folder is een samenwerking van: Inleiding U bent via de Spoedeisende Hulp opgenomen in het Sint Franciscus Gasthuis met een gebroken heup. Waarschijnlijk

Nadere informatie

Libra R&A locatie Weert. Poliklinische revalidatie. volwassenen

Libra R&A locatie Weert. Poliklinische revalidatie. volwassenen Libra R&A locatie Weert Poliklinische revalidatie volwassenen Welkom bij Libra Revalidatie & Audiologie locatie Weert Deze brochure geeft informatie over poliklinische revalidatie voor volwassenen bij

Nadere informatie

Behandeling en Zorg na een beroerte

Behandeling en Zorg na een beroerte Behandeling en Zorg na een beroerte Belangrijke telefoonnummers Afdeling Stroke-Unit: 0513 685 625 CVA Verpleegkundige Tjongerschans 06 20 01 87 18 SSHV : Stichting samenwerkende Hersenletsel verenigingen

Nadere informatie

Libra R&A locatie Leijpark NAH/CVA. Klinische revalidatie

Libra R&A locatie Leijpark NAH/CVA. Klinische revalidatie Libra R&A locatie Leijpark NAH/CVA Klinische revalidatie U heeft niet-aangeboren hersenletsel (NAH) en bent door de revalidatiearts in het ziekenhuis verwezen naar Libra Revalidatie & Audiologie locatie

Nadere informatie

ENERGIEK. Bewegingsprogramma bij chronische neurologische aandoeningen

ENERGIEK. Bewegingsprogramma bij chronische neurologische aandoeningen ENERGIEK Bewegingsprogramma bij chronische neurologische aandoeningen Achtergrond Bewegen is goed, voor iedereen! Dat is wat u vaak hoort en ziet in de media. En het is waar, bewegen houdt ons fit en

Nadere informatie

MEDINELLO POLIKLINISCHE REVALIDATIE ZORG

MEDINELLO POLIKLINISCHE REVALIDATIE ZORG MEDINELLO POLIKLINISCHE REVALIDATIE ZORG Medinello is een nieuw ZBC, een zelfstandig behandelcentrum, voor poliklinische revalidatie in Amersfoort. Een multidisciplinair team behandelt hier cliënten met

Nadere informatie

Niet Aangeboren Hersenletsel (NAH)

Niet Aangeboren Hersenletsel (NAH) Niet Aangeboren Hersenletsel (NAH) informatie voor de patiënt Niet Aangeboren Hersenletsel (NAH) NAH is een beschadiging van de hersenen, die ontstaan is in de loop van het leven. Een beschadiging van

Nadere informatie

UMCG Centrum voor Revalidatie locatie Beatrixoord Pijnrevalidatie voor kinderen en jongeren

UMCG Centrum voor Revalidatie locatie Beatrixoord Pijnrevalidatie voor kinderen en jongeren UMCG Centrum voor Revalidatie locatie Beatrixoord Pijnrevalidatie voor kinderen en jongeren Informatie voor kinderen, jongeren en ouders Wat staat er in deze folder? Inleiding voor ouders 1 Informatie

Nadere informatie

Cognitieve stoornissen na een beroerte

Cognitieve stoornissen na een beroerte NEUROLOGIE Cognitieve stoornissen na een beroerte ADVIES Cognitieve stoornissen na een beroerte Als aanvulling op de folders Verder na een beroerte en Na een beroerte, adviezen voor naasten krijgt u in

Nadere informatie

Oncologische Revalidatie

Oncologische Revalidatie Libra R&A Revalidatie Oncologische Revalidatie Herstellen na kanker Uw primaire behandelingen in het ziekenhuis zijn achter de rug en u probeert de draad van uw leven weer op te pakken. Dat blijkt niet

Nadere informatie

leef. In uw eigen ritme. Informatie over: Niet-aangeboren hersenletsel

leef. In uw eigen ritme. Informatie over: Niet-aangeboren hersenletsel leef. Informatie over: Niet-aangeboren hersenletsel In uw eigen ritme. Uw leven zo goed mogelijk oppakken met niet-aangeboren hersenletsel. Samen met Laurens. In deze folder leest u meer over het aanbod

Nadere informatie

Revalidatie voor kinderen en jongeren. Poliklinische en klinische behandeling

Revalidatie voor kinderen en jongeren. Poliklinische en klinische behandeling Revalidatie voor kinderen en jongeren Poliklinische en klinische behandeling Revalidatie voor kinderen en jongeren Poliklinische en klinische behandeling Het doel is zo zelfstandig mogelijk worden Kinderen

Nadere informatie

RSZK Revalidatie Centrum voor Senioren. Snel en verantwoord werken aan uw revalidatie en herstel

RSZK Revalidatie Centrum voor Senioren. Snel en verantwoord werken aan uw revalidatie en herstel EXPERT RSZK Revalidatie Centrum voor Senioren Snel en verantwoord werken aan uw revalidatie en herstel RSZK Revalidatie Centrum voor Senioren Geriatrische Revalidatie Een mensenleven kan door een ongeluk

Nadere informatie

Revalideren na een beroerte De Wielingen en Lindenhof

Revalideren na een beroerte De Wielingen en Lindenhof Revalideren na een beroerte De Wielingen en Lindenhof Revalideren na een beroerte De Wielingen en Lindenhof Wat is een beroerte? De medische benaming voor een beroerte is Cerebro Vasculair Accident, meestal

Nadere informatie

Behandel- en expertisecentrum Niet aangeboren hersenletsel (NAH)/ neuropsychiatrie

Behandel- en expertisecentrum Niet aangeboren hersenletsel (NAH)/ neuropsychiatrie Behandel- en expertisecentrum Niet aangeboren hersenletsel (NAH)/ neuropsychiatrie 20135014 PP bavo Neuro algemeen brochure.indd 1 24-09-13 13:48 Behandel- en expertise centrum NAH/neuropsychiatrie Het

Nadere informatie

Chronische pijn. Informatie en behandeling

Chronische pijn. Informatie en behandeling Chronische pijn Informatie en behandeling Chronische pijn Bij chronische pijn is meer aan de hand dan alleen lichamelijk letsel. We spreken van chronische pijn als pijnklachten langer blijven bestaan dan

Nadere informatie

Revalidatie dagbehandeling. Revalidatie & Therapie

Revalidatie dagbehandeling. Revalidatie & Therapie Revalidatie dagbehandeling Revalidatie & Therapie Wat is revalidatie? Als gevolg van een ziekte, een ongeval of een aangeboren aandoening kunnen er stoornissen ontstaan in het bewegingsapparaat of zenuwstelsel.

Nadere informatie

Fysieke training tijdens en/of na kankerbehandeling

Fysieke training tijdens en/of na kankerbehandeling FYSIOTHERAPIE Fysieke training tijdens en/of na kankerbehandeling BEHANDELING Fysieke training tijdens en/of na kankerbehandeling Als u te maken krijgt met kanker is dit zeer ingrijpend. Tijdens en na

Nadere informatie

Aanpak chronische rug-, bekken- en/of nekklachten Mentaal & fysiek Het Rughuis helpt!

Aanpak chronische rug-, bekken- en/of nekklachten Mentaal & fysiek Het Rughuis helpt! Cliënten informatie Aanpak chronische rug-, bekken- en/of nekklachten Mentaal & fysiek Het Rughuis helpt! Ernstige chronische rug-, bekken- en/of nekklachten Heeft u ernstige chronische rug-, bekken- en/of

Nadere informatie

Stroke Service Assen. Zorg op maat na een beroerte. stroke service

Stroke Service Assen. Zorg op maat na een beroerte. stroke service Stroke Service Assen Zorg op maat na een beroerte z z stroke service assen 1 Stroke Service Assen staat garant voor goede zorg aan inwoners van Assen en omstreken die getroffen zijn door een beroerte.

Nadere informatie

CVA-revalidatie in het Heymanscentrum

CVA-revalidatie in het Heymanscentrum CVA-revalidatie in het Heymanscentrum Revalidatie na een beroerte U ligt in het ziekenhuis omdat u een beroerte (CVA) heeft gehad. Binnenkort is het zover dat u het ziekenhuis kunt verlaten en een begin

Nadere informatie

Revalidatie bij handletsel Revalidatiecentrum Breda

Revalidatie bij handletsel Revalidatiecentrum Breda Revalidatie bij handletsel Revalidatiecentrum Breda Inleiding U bent naar de revalidatiearts van Revant Revalidatiecentrum Breda doorverwezen, omdat u onlangs een letsel of een operatieve behandeling heeft

Nadere informatie

Libra R&A locatie Deurne. Poliklinische revalidatie. volwassenen

Libra R&A locatie Deurne. Poliklinische revalidatie. volwassenen Libra R&A locatie Deurne Poliklinische revalidatie volwassenen Welkom bij Libra Revalidatie & Audiologie locatie Deurne Deze brochure geeft informatie over poliklinische revalidatie voor volwassenen bij

Nadere informatie

PATIËNTEN INFORMATIE. Pijnrevalidatie. Locatie Spijkenisse Medisch Centrum VAN WEEL-BETHESDA

PATIËNTEN INFORMATIE. Pijnrevalidatie. Locatie Spijkenisse Medisch Centrum VAN WEEL-BETHESDA PATIËNTEN INFORMATIE Pijnrevalidatie Locatie Spijkenisse Medisch Centrum VAN WEEL-BETHESDA In deze folder geven het Maasstad Ziekenhuis, het Spijkenisse Medisch Centrum en Het Van Weel-Bethesda Ziekenhuis

Nadere informatie

Boterdiep Oost. Kortdurend verblijf voor observatie, onderzoek en revalidatie HEYMANSCENTRUM

Boterdiep Oost. Kortdurend verblijf voor observatie, onderzoek en revalidatie HEYMANSCENTRUM Boterdiep Oost Kortdurend verblijf voor observatie, onderzoek en revalidatie HEYMANSCENTRUM Boterdiep Oost is de revalidatieafdeling met een Plus. Hier kunt u terecht als u meer zorg en begeleiding nodig

Nadere informatie

Poliklinische medisch specialistische revalidatie

Poliklinische medisch specialistische revalidatie Poliklinische medisch specialistische revalidatie Revalidatie verbetert uw leefsituatie Door middel van deze informatiefolder informeren wij u over de poliklinische medisch specialistische revalidatiebehandeling.

Nadere informatie

Revalideren in een woonzorgcentrum van Carintreggeland

Revalideren in een woonzorgcentrum van Carintreggeland Revalideren in een woonzorgcentrum van Carintreggeland 2 Revalideren bij Carintreggeland Bent u door een beroerte, knie/heupoperatie of andere ingreep of aandoening beperkter geworden in uw mogelijkheden?

Nadere informatie

HAAL HET BESTE UIT JEZELF. volwassenenrevalidatie kinderrevalidatie audiologie speciaal onderwijs arbeidsreïntegratie

HAAL HET BESTE UIT JEZELF. volwassenenrevalidatie kinderrevalidatie audiologie speciaal onderwijs arbeidsreïntegratie HAAL HET BESTE UIT JEZELF volwassenenrevalidatie kinderrevalidatie audiologie speciaal onderwijs arbeidsreïntegratie ADELANTE WIE ZIJN WIJ Adelante is een zorggroep met revalidatie, audiologie, speciaal

Nadere informatie

Behandeling na hersenletsel

Behandeling na hersenletsel Behandeling na hersenletsel Groepsbehandeling op de Cognitieve Behandelunit (CBU) Sterk in beweging Inhoud Inleiding 3 Wat is het doel van deze behandeling? 3 Wat zijn cognitieve functies? 3 Voor wie is

Nadere informatie

Niet- Aangeboren Hersenletsel en werk

Niet- Aangeboren Hersenletsel en werk PATIENTENVERSIE Niet- Aangeboren Hersenletsel en werk Een richtlijn voor patiënten. Inleiding: Niet aangeboren hersenletsel (NAH) Deze richtlijn gaat over de terugkeer naar werk van patiënten met niet-aangeboren

Nadere informatie

UMCG Centrum voor Revalidatie locatie Beatrixoord. Coach voor patiënten met niet-aangeboren hersenletsel

UMCG Centrum voor Revalidatie locatie Beatrixoord. Coach voor patiënten met niet-aangeboren hersenletsel UMCG Centrum voor Revalidatie locatie Beatrixoord Coach voor patiënten met niet-aangeboren hersenletsel UMCG Centrum voor Revalidatie locatie Beatrixoord U begint binnenkort met een poliklinisch revalidatietraject.

Nadere informatie

06-11-13. Centrum voor Reuma en Revalidatie Rotterdam (RRR) Voorstelronde. Revalideren is blijven participeren. Revalideren is blijven participeren

06-11-13. Centrum voor Reuma en Revalidatie Rotterdam (RRR) Voorstelronde. Revalideren is blijven participeren. Revalideren is blijven participeren 06-11-13 Centrum voor Reuma en Revalidatie Rotterdam (RRR) Voorstelronde Wie bent u en heeft u nog een vraag aan ons? 4 november 2013 Mirjam van Peet en Irene van Dijck Revalideren van ouderen boven de

Nadere informatie

Belangrijk. Uw hoofdbehandelaar is neuroloog: Uw MS-verpleegkundige is: Uw revalidatiearts is: Uw uroloog is:

Belangrijk. Uw hoofdbehandelaar is neuroloog: Uw MS-verpleegkundige is: Uw revalidatiearts is: Uw uroloog is: MS-Centrum Belangrijk Uw hoofdbehandelaar is neuroloog: Uw MS-verpleegkundige is: Uw revalidatiearts is: Uw uroloog is: 1 Inleiding Heeft u onlangs de diagnose Multiple Sclerose (MS) gekregen? Of bent

Nadere informatie

Behandelprogramma. Dwarslaesie

Behandelprogramma. Dwarslaesie Behandelprogramma Dwarslaesie Iedereen is anders. Elke situatie is anders en elk herstelproces verloopt anders. Dat realiseren wij ons heel goed. Om u voorafgaand aan uw opname en/of behandeling bij Adelante

Nadere informatie

UMCG Centrum voor Revalidatie Locatie Beatrixoord. Is longrevalidatie iets voor u?

UMCG Centrum voor Revalidatie Locatie Beatrixoord. Is longrevalidatie iets voor u? UMCG Centrum voor Revalidatie Locatie Beatrixoord Is longrevalidatie iets voor u? UMCG Centrum voor Revalidatie Locatie Beatrixoord Een chronische longaandoening is een ziekte van de longen of de luchtwegen

Nadere informatie

Specialistische begeleiding voor burgers met niet-aangeboren hersenletsel

Specialistische begeleiding voor burgers met niet-aangeboren hersenletsel Specialistische begeleiding voor burgers met niet-aangeboren hersenletsel Informatie voor gemeenten Zelf en samen redzaam Als gemeente wilt u de zorg en ondersteuning van uw burgers zo goed mogelijk organiseren.

Nadere informatie

Uw persoonlijke Behandelplan

Uw persoonlijke Behandelplan Patiëntenbrochure Welkom bij Revacare Welkom bij Revacare. Revacare is een zelfstandig behandelcentrum dat poliklinische geneeskundige revalidatie aanbiedt. Door de krachten te bundelen tussen artsen,

Nadere informatie

Oncologische revalirrevalidatiebehandeling

Oncologische revalirrevalidatiebehandeling Informatie voor de patiënt Oncologische revalirrevalidatiebehandeling Laat zien wat je kunt Revalideren bij kanker: oncologische revalidatie Kanker is een ingrijpende ziekte die de balans in het leven

Nadere informatie

Revalidatie Centrum voor Senioren

Revalidatie Centrum voor Senioren Revalidatie Centrum voor Senioren Revalidatie Centrum voor Senioren Een mensenleven kan door een ongeluk of ziekte totaal veranderen. Dagelijkse bezigheden zijn dan opeens niet zo vanzelfsprekend. In het

Nadere informatie

Revalideren. op de Patiënteneenheid Dwarslaesie

Revalideren. op de Patiënteneenheid Dwarslaesie Revalideren op de Patiënteneenheid Dwarslaesie Inleiding U revalideert in de Sint Maartenskliniek of u gaat binnenkort revalideren in de Sint Maartenskliniek op de Patiënteneenheid (PE) Dwarslaesie. Tijdens

Nadere informatie

Snel herstel en weer regie over uw eigen leven

Snel herstel en weer regie over uw eigen leven Revalidatie Snel herstel en weer regie over uw eigen leven Revalideren bij TriviumMeulenbeltZorg (TMZ) Een volledig op uw situatie afgestemd revalidatieplan Uw mantelzorgers worden nauw betrokken Vertrouw

Nadere informatie

Oost 3. CVA (Cerebro Vasculair Accident)

Oost 3. CVA (Cerebro Vasculair Accident) Oost 3 CVA (Cerebro Vasculair Accident) 1 2 Inhoudsopgave Blz. Inleiding 4 Het onderzoek bij een CVA 4 De behandeling van een CVA 5 Belangrijke aandachtspunten 6 Hoe verloopt de verdere behandeling en

Nadere informatie

leven met vermoeidheid omgaan met de gevolgen van een beroerte

leven met vermoeidheid omgaan met de gevolgen van een beroerte leven met vermoeidheid omgaan met de gevolgen van een beroerte CVA Cerebro Vasculair Accident is de medische term voor een ongeluk in de vaten van de hersenen. In het dagelijks taalgebruik heet een CVA

Nadere informatie

Werken aan effectief en doelgericht. herstel. Verwijzers

Werken aan effectief en doelgericht. herstel. Verwijzers Werken aan effectief en doelgericht herstel Verwijzers BeLife centrum voor bewegen Medische specialistische revalidatiezorg BeLife biedt medische specialistische revalidatiezorg en reïntegratieprogramma

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Medische Psychologie. Informatie over neuropsychologisch onderzoek

Patiënteninformatie. Medische Psychologie. Informatie over neuropsychologisch onderzoek Patiënteninformatie Medische Psychologie Informatie over neuropsychologisch onderzoek Medische Psychologie Informatie over neuropsychologisch onderzoek U bent door een specialist van het ziekenhuis verwezen

Nadere informatie

Gezondheids centrum. advies, therapie en behandeling door onze experts. Gezondheidscentrum Valkenhof

Gezondheids centrum. advies, therapie en behandeling door onze experts. Gezondheidscentrum Valkenhof Gezondheids centrum advies, therapie en behandeling door onze experts 1 Gezondheidscentrum Valkenhof Inhoud Verwijzing en vergoeding Fysiotherapie Diëtetiek Ergotherapie Logopedie Specialist ouderengeneeskunde

Nadere informatie

Transferpunt De CVA- keten Delft/Westland/Oostland

Transferpunt De CVA- keten Delft/Westland/Oostland Transferpunt De CVA- keten Delft/Westland/Oostland Inleiding U of één van uw familieleden heeft onlangs een beroerte gehad. In de regio Delft/Westland/Oostland werken verschillende zorginstellingen met

Nadere informatie

Multiple sclerose (MS) Poli Neurologie

Multiple sclerose (MS) Poli Neurologie 00 Multiple sclerose (MS) Poli Neurologie 1 Inleiding U heeft MS. Deze woorden veranderen in één keer je leven. Gevoelens van ongeloof, verdriet en angst. Maar misschien ook opluchting, omdat de vage klachten

Nadere informatie

kijk. Naar mogelijkheden. Informatie over: COPD

kijk. Naar mogelijkheden. Informatie over: COPD kijk. Informatie over: COPD Naar mogelijkheden. Uw leven zo goed mogelijk oppakken met COPD. Laurens helpt u daarbij. In deze folder leest u meer over ons aanbod. meer dan zorg COPD is een verzamelnaam

Nadere informatie

Reva li da tie. met vertrouwen naar huis

Reva li da tie. met vertrouwen naar huis Reva li da tie met vertrouwen naar huis Alles is revalidatie Trainen in een gastvrije omgeving met uitstekende faciliteiten Waarom revalidatie Revalideren is leren om weer zo zelfstandig mogelijk te leven.

Nadere informatie

Revalidatieprogramma

Revalidatieprogramma Revalidatiegeneeskunde Revalidatieprogramma Chronische pijn Deze folder geeft u algemene informatie over revalidatie bij chronische pijn. Uiteraard komt de folder niet in plaats van een gesprek met uw

Nadere informatie

Back2Basic. Groepsbehandeling voor kinderen en jongeren met chronische pijnklachten op het gebied van houding en beweging

Back2Basic. Groepsbehandeling voor kinderen en jongeren met chronische pijnklachten op het gebied van houding en beweging Back2Basic Groepsbehandeling voor kinderen en jongeren met chronische pijnklachten op het gebied van houding en beweging Inleiding Chronische pijnklachten op het gebied van houding en beweging zijn pijnklachten

Nadere informatie

GERIATRISCHE REVALIDATIEZORG

GERIATRISCHE REVALIDATIEZORG GERIATRISCHE REVALIDATIEZORG Chronische bronchitis en longemfyseem (COPD) OP EIGEN KRACHT VERDER Voor elkaar WoonZorgcentra Haaglanden Zelf de trap weer op kunnen, omdat u zo graag in uw eigen bed wilt

Nadere informatie

ERGOTHERAPIE NA EEN CVA Informatie voor cliënten en hun naasten

ERGOTHERAPIE NA EEN CVA Informatie voor cliënten en hun naasten ERGOTHERAPIE NA EEN CVA Informatie voor cliënten en hun naasten INHOUD Introductie 4 Praktische informatie 5 De rol van de ergotherapeut 6 Waarvoor kunt u bij de ergotherapeut terecht? 7 Wat kunt u zelf

Nadere informatie

EEN BEROERTE, EN DAN?

EEN BEROERTE, EN DAN? EEN BEROERTE, EN DAN? Hersenbloeding Afdeling 3 Zuid INLEIDING U bent opgenomen in het Zaans Medisch Centrum in Zaandam met een hersenbloeding (beroerte). Middels deze diavoorstelling geven wij u informatie

Nadere informatie

Revalidatie voor CVA-patiënten

Revalidatie voor CVA-patiënten Neurologie Revalidatie voor CVA-patiënten Bijna iedere patiënt, die een beroerte (in medische termen Cerebraal Vasculair Accident - CVA) heeft gehad, heeft na ontslag uit het ziekenhuis enige vorm van

Nadere informatie

Samen spreken over Herstel bij Hersenletsel. Henriette Visser 23-09-2010

Samen spreken over Herstel bij Hersenletsel. Henriette Visser 23-09-2010 Samen spreken over Herstel bij Hersenletsel Henriette Visser 23-09-2010 Werken aan herstel bij hersenletsel Hoe vanzelfsprekend is het? Marjan en Henk: Ze moeten vragen wat we willen. Je moet zelf ook

Nadere informatie

Spierziekten De Hoogstraat denkt met ons mee en helpt met praktische oplossingen

Spierziekten De Hoogstraat denkt met ons mee en helpt met praktische oplossingen Spierziekten De Hoogstraat denkt met ons mee en helpt met praktische oplossingen Deze folder is voor iedereen die meer wil weten over spierziekten en de behandelmogelijkheden bij de divisie kinder- en

Nadere informatie

Langdurige gezondheidsklachten?

Langdurige gezondheidsklachten? Langdurige gezondheidsklachten? En wordt u daardoor belemmerd in uw dagelijkse leven? Werk met Winnock Zorg aan duurzaam herstel van functioneren en wees uw klachten de baas Printversie Winnock Zorg 2015

Nadere informatie

Inhoud. Voorwoord 11 Stille epidemie 14 Onmogelijk afscheid 16

Inhoud. Voorwoord 11 Stille epidemie 14 Onmogelijk afscheid 16 Inhoud Voorwoord 11 Stille epidemie 14 Onmogelijk afscheid 16 Hoofdstuk 1 Achtergronden van een hersenletsel. Op weg naar een tweede leven na een Niet-Aangeboren Hersenletsel 17 1.1 Volwassenen met een

Nadere informatie

VELE HANDEN. In kader van CVA. Chinette Verhagen, Physician Assistant neurologie

VELE HANDEN. In kader van CVA. Chinette Verhagen, Physician Assistant neurologie VELE HANDEN In kader van CVA Chinette Verhagen, Physician Assistant neurologie Informatiebijeenkomst 14-12-2010 aan wijkverpleegkundige betrokken bij CVA patiënten. Inhoud presentatie Wat is CVA Verschillende

Nadere informatie

Maatschap Neurologie. CVA: Cerebro Vasculair Accident

Maatschap Neurologie. CVA: Cerebro Vasculair Accident Maatschap Neurologie : Cerebro Vasculair Accident Inleiding Deze folder geeft u informatie over de zorg en de behandeling na een ook wel een beroerte genoemd. Onverwacht gebeurde het: een. En de mensen

Nadere informatie

H.253083.0614. Amputatie van een teen, voet of (deel van een) been

H.253083.0614. Amputatie van een teen, voet of (deel van een) been H.253083.0614 Amputatie van een teen, voet of (deel van een) been Inleiding U heeft met uw behandelend arts besloten tot een opname waarbij uw teen, voet of een deel van uw been geamputeerd wordt. Door

Nadere informatie

Vragenlijst Poliklinische revalidatie volwassenen met een spierziekte

Vragenlijst Poliklinische revalidatie volwassenen met een spierziekte Vragenlijst Poliklinische revalidatie volwassenen met een spierziekte Toelichting bij de vragenlijst Doelgroep en doel van het onderzoek De VSN gaat de komende periode haar website vernieuwen. Op deze

Nadere informatie

UMCG Centrum voor Revalidatie Oncologische Revalidatie

UMCG Centrum voor Revalidatie Oncologische Revalidatie UMCG Centrum voor Revalidatie Oncologische Revalidatie Revalideren bij of na kanker UMCG Centrum voor Revalidatie Oncologische Revalidatie Revalideren bij of na kanker 1 Oncologische Revalidatie 2 UMCG

Nadere informatie

ERGOTHERAPIE NA EEN CVA Informatie voor cliënten en hun naasten

ERGOTHERAPIE NA EEN CVA Informatie voor cliënten en hun naasten ERGOTHERAPIE NA EEN CVA Informatie voor cliënten en hun naasten Deze brochure is gebaseerd op de Ergotherapierichtlijn CVA (2013) en de Patiëntenversie van de Zorgstandaard CVA/TIA (2013). Voor meer informatie

Nadere informatie

1 Ontstaan van hersenletsel

1 Ontstaan van hersenletsel 1 Ontstaan van hersenletsel 11 Voor de trainer Voordat je begint is het goed om te inventariseren wat het beginniveau is van de groep mensen die je tegenover je hebt: Beginniveau 1: Onbekend met NAH Beginniveau

Nadere informatie

Welkom bij MRC Aardenburg - Doorn

Welkom bij MRC Aardenburg - Doorn Welkom bij MRC Aardenburg - Doorn Inhoudsopgave Missie 4 Welkom bij MRC Aardenburg 5 Behandelvormen 5 Klinische behandeling 5 Poliklinische behandeling 5 Verloop behandeling 6 Inschrijving en opnamedag

Nadere informatie

Neurologische revalidatie. Hoe u met fysiotherapie de lichamelijke problemen door een beroerte vermindert CVA

Neurologische revalidatie. Hoe u met fysiotherapie de lichamelijke problemen door een beroerte vermindert CVA Neurologische revalidatie CVA Hoe u met fysiotherapie de lichamelijke problemen door een beroerte vermindert Wat is een beroerte (CVA) precies? De medische term voor een beroerte is CVA, wat staat voor

Nadere informatie