Slim werk. Bijlage Case beschrijvingen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Slim werk. Bijlage Case beschrijvingen"

Transcriptie

1 1938 Slim werk Bijlage Case beschrijvingen

2

3 Slim werk Resultaten van het onderzoek naar toepassing van Het Nieuwe Werken onder leden van het Verbond van Verzekeraars Bijlage

4

5 Case beschrijvingen Achmea AEGON ASR Atradius DAS DELA Delta Lloyd Generali Interpolis Onderlinge s Gravenhage ONVZ SNS REAAL Yarden

6 Slim werk Bijlagen Achmea Vertrouwd Samenwerken (VSW) Context is King! De door Achmea gekozen veranderaanpak bij het implementeren van VSW geeft ruimte om aan te sluiten bij de specifieke bijzonderheden die gelden voor de diverse bedrijfsonderdelen. De ene keer betekent dit dat de implementatie over de fysieke boeg van een verhuizing gaat, een andere keer geldt het zoeken van actieve aansluiting bij een cultuurprogramma. Na de fusie van Achmea met Rabobank-dochter Interpolis in 2005 is ook het idee van Het Nieuwe Werken of Vertrouwd samenwerken (VSW) zoals Achmea het noemt*, breed omarmd. Niet een centraal gestuurd programma en één bewust gekozen of breed uitgemeten moment luidde het VSW programma in. Veel meer is sprake van een organische cultuurverandering waarbij wordt aangesloten bij (lokale) initiatieven en bestaande urgentie op het niveau van de bedrijfsonderdelen. Het is deze lokale context die de belangrijkste driver achter het succes van de veranderingen vormt. In gesprek met Robert Boulogne, manager P&O Beleid bij Achmea en actief betrokken bij de invoering van VSW, blijkt dat ongeacht het voortdurend zoeken naar de lokale aansluiting, de eenduidigheid van het VSW concept nauwlettend wordt bewaakt. Het is deze vorm van samenwerking tussen centraal en decentraal en het werken vanuit een gedeelde visie in combinatie met een VSW-producten- en diensten portefolio, die de VSW-implementatie overal binnen Achmea een herkenbaar gezicht geeft; een duidelijk herkenbare werkomgeving en kleurgebruik, breed ondersteunende en op elkaar afgestemde digitale mogelijkheden en eenduidigheid in de invulling van de mentale ruimte aan de hand van een set aan VSW-interventies en trainingen voor medewerkers, managers en teams. 6 Vertrouwd Samenwerken (VSW): Verhogen klantwaarde door het verhogen van de wendbaarheid van medewerkers en organisatie Verhogen medewerkerwaarde door het verruimen van de regelruimte voor medewerkers (meer autonomie en persoonlijk leiderschap) Eenduidigheid, samenhang en conceptbewaking Bedrijfsonderdelen (decentraal) zijn verantwoordelijk voor implementatie Context is King; aansluiten bij urgentie op het niveau van het bedrijfsonderdeel Stafdiensten ondersteunen met VSW-portfolio

7 Achmea Vertrouwd Samenwerken (VSW) Organisatie De historie van Achmea gaat terug tot In 2005 is zij gefuseerd met Interpolis. Sindsdien is zij met medewerkers in Nederland en 4000 daarbuiten de grootste verzekeringsgroep van Nederland. Achmea heeft als holdingorganisatie veel bekende merken zoals FBTO, Centraal beheer Achmea, Agis en natuurlijk Interpolis. Het ontzorgen van een zeer uiteenlopende klantengroep heeft zij zichzelf tot doel gesteld. Achmea heeft negen kernvestigingen waarvan het hoofdkantoor zich in Zeist bevindt. Overige locaties zijn Amsterdam, Leeuwarden, De Meern, Leiden, Tilburg (Interpolis), Amersfoort, Apeldoorn en Zwolle. Vraagstuk Achmea wil met VSW de klantwaarde verhogen door het vergroten van de flexibiliteit van organisatie en medewerkers. Dit is de primaire doelstelling van VSW. Daarnaast heeft VSW enkele afgeleide doelstellingen zoals het verhogen van de medewerkerwaarde (tevredenheid door vitaliteit en werk privébalans) en het realiseren van de organisatie ambities op het gebied van duurzaamheid (reductie CO -uitstoot). 2 Maatregelen Een duidelijk, eenduidig en herkenbare identiteit, zo kan de afstemming tussen en uniformiteit van de interventies worden omschreven. Overal waar je komt treffen medewerkers hetzelfde voor Achmea herkenbare handschrift. In het kader van VSW onderneemt Achmea uiteenlopende activiteiten om de gewenste flexibiliteit en de hiervoor benodigde cultuurverandering te realiseren. Hierbij streeft Achmea ernaar om uiterlijk in 2017 alle medewerkers in staat te stellen om plaats- en tijdonafhankelijk te werken als zij dat willen. Naast flexibiliteit en plaats- en tijdonafhankelijk werken, geldt dat ook resultaatgericht en meer activiteitgebaseerd werken belangrijke kenmerken zijn van het VSW concept. Alle VSW activiteiten en initiatieven kunnen worden beschouwd als bouwstenen, waarbij iedere stafafdeling P&O (mentaal), IT (virtueel) en Facility (fysiek) haar eigen VSW bouwstenen heeft ontwikkeld. Met de kennis en ervaringen van Interpolis als vertrekpunt vormen de bouwstenen de concrete doorontwikkeling van een uniform VSW-concept. Ze kunnen voor alle merken en bedrijfsonderdeel dienen als de basis voor verdere flexibilisering en groei van de klantwaarde. Het concept leent zich daarbij goed voor organische ontwikkeling, waarbij de bouwstenen en interventies naar de wens van het bedrijfsonderdeel, stap voor stap kunnen worden gerealiseerd. 7

8 Slim werk Bijlagen Als onderdeel van haar bouwsteen heeft P&O bijvoorbeeld een negental interventies ontwikkeld. Deze zijn voornamelijk gericht op het trainen en ontwikkelen van medewerkers en leidinggevenden, maar ook op story telling en cultuurinterventies bijvoorbeeld in de vorm van grootschalige managementbijeenkomsten. Het facilitair bedrijf heeft voornamelijk interventies ontwikkeld om de cultuurverandering in de fysieke ruimte te ondersteunen. Hierbij gaat het vooral om het organiseren van de interactie. Zodoende ondersteunt en stimuleert het kantoor- en werkplekkenconcept in ontwerp het samenwerken op een flexibele, plaats- en tijdonafhankelijke en activiteitgebaseerde manier van werken. Daarnaast is de keuze voor kleur- en materiaalgebruik voor heel Achmea uniform en herkenbaar. Dit levert vertrouwdheid, herkenning en veel gebruiksgemak op. Illustratief voor de bijdrage van facilitair bedrijf aan VSW is de introductie van het zelfstandig afrekenen door medewerkers in het restaurant op uiteindelijk alle locaties. Evenals bij Interpolis geldt dit als een heel zichtbare verschijning van het Vertrouwd Samenwerken. De IT afdeling ondersteunt tijd- en plaatsonafhankelijk werken met slimme communicatie- en vergadermiddelen. Voor deze stafafdeling gaat het vooral om het mobiliseren van informatie. Anders dan tijdens de introductie van Het Nieuwe Werken door Interpolis in 1996 mogelijk was, bieden deze middelen veel meer mogelijkheden voor samenwerken op fysieke afstand van kantoor en van de eigen collega s. Het huidige aanbod bestaat onder meer uit laptops, smartphones, diverse cloud oplossingen voor de opslag van documenten en digitale polissen en live meeting. Op dit moment wordt BYOD voorbereid.. Invoering en promotie De aanpak en keuze voor centrale of decentrale (programma)sturing moet passen bij de fase waarin de organisatie zich bevindt. Om klantwaarde te kunnen verhogen en daadwerkelijk een flexibilisering van de organisatie te realiseren vraagt VSW om een integrale benadering waarin interventies en instrumenten enerzijds met elkaar en anderzijds met de organisatievisie, doelen en cultuur worden verbonden. VSW is niet zomaar een trucje, maar vergt een nieuwe manier van denken en werken voor de hele organisatie. Ter bevordering van de integrale aanpak en afstemming tussen de betrokken stafdiensten is aanvankelijk voor een centrale programma aanpak en sturing gekozen. In een relatief kort tijdsbestek heeft dit geresulteerd in een grote hoeveelheid aan bouwstenen en interventies. Tijdens de fase van integrale en centrale programmasturing hebben de stafdiensten P&O, ICT en Facility hun producten en diensten in samenhang met elkaar en vanuit één cen- 8

9 Achmea Vertrouwd Samenwerken (VSW) trale visie, missie en doelstellingen ontworpen. De wijze waarop interventies in deze fase zijn ontwikkeld, was vrij centraal en top-down van aard. Deze aanpak bleek goed te werken in de ontwikkeling van een visie op VSW en het samenstellen van een VSW-portfolio. Een centrale aanpak was echter minder geschikt voor het implementeren van VSW binnen de gehele organisatie, met al zijn verschillen en bijzonderheden. Borging Op dit moment geldt dat de verantwoordelijkheid voor VSW en de borging van de cultuurverandering niet meer in de handen ligt van een programmateam, maar dat deze ligt bij de stafdiensten en de bedrijfsonderdelen zelf. Naast het voordeel dat dit de complexiteit in de besturing vermindert (aansluiting bij reguliere besturing ), leidt het tegelijkertijd tot eigenaarschap. Stafdiensten zijn verantwoordelijk voor het ontwikkelen van instrumenten en ondersteuning van de lijnorganisatie bij de implementatie, maar de lijn blijft verantwoordelijk voor de invoering en het realiseren van de VSW-doelstellingen. Context is King! Om VSW te borgen is allereerst aansluiting nodig bij een aanleiding en urgentie op het niveau van het bedrijfsonderdeel. Daarin volgt ze vrijwel altijd de volgorde van veranderingen in de fysieke omgeving als katalysator voor veranderingen in de cultuur. Ook overige decentrale initiatieven als zelfroosteren, de individuele overtuiging van een leidinggevende, vervanging van IT middelen of werkplekken zijn voor afdelingen aanleiding geweest om met VSW of een VSW pilot te starten. Baten Op dit moment is het nog te vroeg om resultaten van het VSW programma te benoemen. Toch zijn er al enkele baten zichtbaar. De stafafdelingen hebben hun diensten en producten volledig omgevormd naar een VSW aanbod dat tijd- en plaatsonafhankelijk, resultaatgericht activiteitgebaseerd werken voor alle medewerkers van Achmea mogelijk maakt. Klanten merken hiervan de eerste effecten doordat de organisatie flexibeler kan reageren op hun behoeften en vragen. Zo zijn veel diensten bereikbaar buiten de reguliere kantooruren (via internet) en is Achmea in staat om eenvoudiger de arbeidscapaciteit op te schalen wanneer dit nodig is, doordat medewerkers in voorkomende gevallen eenvoudig vanuit huis kunnen werken, Hierbij kan worden gedacht aan het opschalen van callagents op het moment dat er door een storm plotseling veel vragen zijn over het afhandelen van stormschade. Anno 2013 werken bijna 6000 van de in totaal medewerkers in Nederland met enige regelmaat buiten kantoor of thuis. 9

10 Slim werk Bijlagen Belangrijkste lessen Een veranderingsprogramma op holdingniveau bij Achmea is erg complex voor één centrale programmabenadering.. Achmea heeft daarom gekozen voor een meer organische aanpak waarbij het initiatief op divisieniveau ligt. De lijn is verantwoordelijk gemaakt voor de invoering van VSW, de snelheid ervan en de vraag om ondersteuning door de stafdiensten. Context is king. De gekozen organische aanpak heeft het mogelijk gemaakt om aan te sluiten bij momentum binnen de bedrijfsonderdelen. Met name een verhuizing is een krachtig moment. Tevens kan hierdoor decentraal eigenaarschap voor de verandering groeien. Afspraken maken over een verplichte dag thuiswerken heeft niets met de basisgedachte van HNW te maken. Het zet de medewerker vast in plaats van te redeneren vanuit activiteiten en eigen verantwoordelijkheid. Juist daar zit winst. Een HNW-boegbeeld of ambassadeur op het hoogste organisatieniveau helpt. Hetzelfde geldt voor betrokkenheid van de medezeggenschap. Het Nieuwe Werken is geen trucje, maar een filosofie of visie op werken en organiseren waarin instrumenten worden verbonden aan organisatie identiteit, doelen en cultuur. Loslaten van de business case benadering heeft snelheid en energie losgemaakt. Door te focussen op lokale activiteiten en startmomenten gespreid te laten plaatsvinden blijven kosten beperkt en gedoceerd. Zoek in een programma bewust een creatieve spanning op met anders denkenden. De ontwikkeling en implementatie van een andere manier van werken en cultuur die past bij de organisatie kosten tijd. Zomaar kopiëren van elementen werkt niet. Medewerkers faciliteren is onvoldoende. Actieve ondersteuning van teams en leidinggevenden is nodig om effectiviteit van werken daadwerkelijk te vergroten * Sinds het begin van de implementatiefase spreekt Achmea in dit verband niet meer van Vertrouwd Samenwerken, maar gebruikt zij de term Werken bij Achmea. 10

11 Achmea Vertrouwd Samenwerken (VSW) 11

12 Slim werk Bijlagen AEGON AEGON Werkt! Maak er een echt integraal programma van. We vertrouwden erop dat ander gedrag uit zichtzelf zou volgen uit een nieuw huisvestingsconcept. Dat heeft geleid tot een focus op kantoor en ict. De hierop gerichte veranderingen zijn dan ook zeer geslaagd. De gedragsverandering kwam echter niet vanzelf. Met de wijsheid van nu kunnen we concluderen dat we door het onderdeel gedrag uit het oorspronkelijk integrale programma te knippen, we op dit moment het natuurlijk momentum hiervoor missen. Sinds 2011 werkt iedereen bij Aegon activiteitgebaseerd en heeft niemand meer een vaste werkplek. De prettige open en transparante werkomgeving is het resultaat van het programma AEGON Werkt! dat in 2006 werd gestart. Een programma dat in eerste instantie als doel had om het imago en de uitstraling voor aandeelhouders en klanten te verbeteren. Naarmate het traject vorderde is de projectambitie uitgegroeid tot een organisatiebreed programma dat primair als doel had de samenwerking en interactie tussen medewerkers te bevorderen. In gesprek met Anje Meijer, voormalig programmamanager van Aegon Werkt hoorden we hoe het oorspronkelijk integraal ingestoken programma uiteindelijk toch vooral een huisvestings- en IT vraag werd. Nu, 4 jaar na de start van het programma zijn de geesten aan het rijpen om alsnog te investeren in de begeleiding van leidinggevenden en medewerkers om de mogelijkheden voor samenwerken en plaats- en tijdsonafhankelijk werken, die de nieuwe omgeving biedt, optimaal te benutten. Organisatie Aegon is als wereldwijde verzekeraar een van de grootste Nederlandse verzekeraars. Wereldwijd werken bij Aegon zo n werknemers waarvan 5000 mensen in Nederland. De naam Aegon bestaat sinds de fusie tussen de onderlinge AGO en ENNIA in Voor die tijd en erna zijn in totaal een kleine 200 organisaties opgegaan in Aegon. Het hoofdkantoor (Mariahoeve) staat in Den Haag. Daarnaast heeft Aegon nog vestigingen in Groningen (TKP), Leeuwarden en Nieuwegein. 12 Aegon Werkt in het kort: Focus op verbouw van kantoor en werkomgeving Activiteitgebaseerd en flexibel werken op kantoor voor iedereen Aantrekkelijk kantoor gericht op ontmoeten Technisch mogelijk maken van plaats- en tijdonafhankelijk werken Centrale besturing, maar samen met medewerkers

13 AEGON AEGON Werkt! Vraagstuk In 2006 begon Aegon met haar programma AEGON Werkt!. Op dat moment bestond de kantooromgeving uit een gesloten cellenkantoor en ontmoetingsruimten met een inrichting die heel erg bij de jaren tachtig pasten. Directie Nederland vond dat het de hoogste tijd was om een grootscheepse renovatie te beginnen om aandeelhouders en klanten goed te kunnen ontvangen. De overtuiging was daarbij dat een profilering naar buiten hand in hand moet gaan met de manier waarop gewerkt wordt. Om het vraagstuk van deze nieuwe manier van werken te realiseren, werd aanvankelijk gekozen voor een integrale aanpak waarin plaats was voor huisvesting, IT, gedrag en besturing. Gaandeweg het programma is deze lijn, mede door de overtuiging dat ander gedrag vrijwel automatisch zou volgen uit de flexibele werkomgeving, losgelaten. Het scheppen van de fysieke voorwaarden om interactie, samenwerken en verbinding, plaats- en tijd onafhankelijk werken en flexibel werken werd het nieuwe uitgangspunt. En met succes. Maatregelen AEGON werkt! In ieder geval als we het zouden afmeten aan de nieuwe open, transparante, lichte en flexibele kantooromgeving. Er is de afgelopen jaren dan ook hard gewerkt om vanuit de afdelingen Facility en IT, ondersteund door HR en Communicatie een veelheid aan veranderingen te realiseren vanuit de vier eerder genoemde uitgangspunten. AEGON kent zodoende sinds de oplevering in 2009 een flexratio van 0,62 voor alle afdelingen. Met uitzondering van de Raad van Bestuur werkt iedereen, ook Directie Nederland flexibel. Alle afdelingen hebben op basis van een vlekkenplan een nieuwe plek in het kantoor gekregen. Het is daarbij merkbaar in de praktijk dat medewerkers minder dan verwacht, zelfs niet bij grote drukte in de eigen vlek, ook op andere vlekken landen. Terwijl draadloos internet, een laptop, Sharepoint, Communicator, Live meeting, flexibele werkplekken en clean desk afspraken overal werken mogelijk maken. Deze stap bleek al een heel grote stap voor veel medewerkers en leidinggevenden van AEGON. Dit heeft er mede voor gezorgd dat de mogelijkheid om van buiten kantoor te kunnen werken niet standaard is, maar alleen in overleg met de manager kan worden ingeregeld. De basis voor het vlekkenplan is ontstaan door een netwerkanalyse op basis waarvan samenwerking en afhankelijkheden inzichtelijk zijn gemaakt. Afdelingen zoals directie en communicatie hebben bijvoorbeeld een plek centraal in het gebouw gekregen. De werkvloer is ingericht op basis van activiteitgebaseerd werken. Waarbij de verschillende soorten werkplekken als een herkenbare Aegon stempel door het gebouw zijn verspreid. Hoewel goed herkenbaar in soort, aard en kleurstelling is met behulp van een werkanalyse bepaald aan welke soorten en verdeling van werkplekken het meeste behoefte was. 13

14 Slim werk Bijlagen Het AEGON hoofdkantoor is optimaal ingericht voor ontmoetingen en samenwerking. Voor zowel contacten met externe relaties, als met collega s van andere vestigingen zijn een fraaie, ruimtelijke espressobar en restaurant ingericht in het hoofdgebouw. Voor samenwerking op en tussen vlekken/ afdelingen zijn verschillende soorten ruimten ingericht. Wat vooral bijzonder is, is de Boulevard, de verbindende wandelroute op de tweede verdieping die de drie losse gebouwen waaruit het hoofdkantoor bestaat met elkaar verbindt. In en rondom deze Boulevard zijn veel vergader, overleg en ontmoetingsruimten gecreëerd. Invoering en promotie Centraal gepland maar een strategie van betrekken en verleiden AEGON heeft gekozen voor een centrale, aanvankelijk integrale, projectstructuur waarbij gezien het fysieke karakter van aanleiding de afdeling Facilities vanaf begin af aan het initiatief heeft gehad. Het projectteam bestond dan ook uit actieve medewerkers van deze afdeling en de afdeling ICT. De beperkte focus op gedragsverandering heeft er logischerwijs voor gezorgd dat de afdelingen HR en Communicatie minder betrokken zijn geweest. De veranderaanpak had vooral een gepland karakter. Hoewel de beslissing om flexibel te gaan werken centraal is genomen, heeft de invulling hiervan vooral ook bottom-up plaatsgevonden. Met behulp van medewerker-werkgroepen zijn de plannen voor vlekken, afdelingen en materialen verder uitgewerkt. Deze strategie van betrekken en verleiden heeft voor veel draagvlak in de organisatie gezorgd. De nieuwe werkomgeving is zo echt van de medewerkers geworden. Het programma is geïnitieerd door de directie en heeft vanaf het begin ook hun steun gehad. Het resultaat is dat ook Directie Nederland een zichtbare voortrekkersrol heeft in flexibel werken. Bij aanvang en tijdens het programma zijn metingen verricht om de fysieke voortgang en verandering te kunnen monitoren. Het resultaat is behaald en medewerkers zijn overwegend positief over hun nieuwe werkomgeving en middelen die tot hun beschikking staan. Borging Tijdens het programma heeft gedragsverandering maar een heel kleine rol gespeeld. Anders dan aanvankelijk verwacht, heeft dit niet zo breed geresulteerd in ander gedrag. Het is dan ook logisch dat een nieuwe manier van werken niet automatisch is geborgd. Of de flexibele, plaats- en tijdonafhankelijke manier van werken wordt gepraktiseerd verschilt per afdeling, per manager en soms per persoon. Een voorzichtige schatting is, dat een kleine 50 % van de medewerkers af en toe buiten kantoor werkt. 14

15 AEGON AEGON Werkt! Vooral (staf)afdelingen (Marketing, Communicatie en HR) die gewend zijn te reizen tussen vestigingen en van buiten naar binnen denken, lopen meer voorop. Backoffices zijn meer kantoor georiënteerd en management stuurt daar meer op aanwezigheid en input. Dat laat een recente afdelingsscan AEGON Werkt! zien. Baten De grootste winst is behaald door de huisvesting en werkomgeving te verbinden aan soorten werk en werkprocessen. Met als meest zichtbare resultaat het activiteitgebaseerd werken. Daarbij heeft het programma de aantrekkelijkheid en creativiteit van de werkomgeving enorm gestimuleerd. Ook de verbinding van de diverse gebouwen met de boulevard heeft de fysieke ontmoeting tussen afdelingen aanzienlijk vergemakkelijkt. Evenals de centrale ligging van ontmoetingsruimten zoals de espressobar en het restaurant. De nieuwe werkomgeving en ict middelen hebben de eerste stap van verandering naar een nieuwe manier van werken bevorderd. Hoewel nog niet centraal door Aegon aangemoedigd, maken steeds meer medewerkers gebruik van de mogelijkheid om tijd- en plaats onafhankelijk te werken. Dit aantal stijgt en medewerkers vragen erom. Een goede basis om alsnog een mentale verandering in werking te zetten. Een extra bijvangst is dat de afdeling Facilities door te kiezen voor een flexibel kantoorconcept niet meer voortdurend bezig is met het plaatsen en verwijderen van wanden en bureaus. Voorheen was dit een dagtaak voor veel medewerkers van de dienst en bovendien kostenintensief. Belangrijkste lessen De meerwaarde (effectiviteit en efficiëntie) van het programma zit m in de integrale aanpak. Het weglaten van een aspect reduceert het mogelijke effect Gedragsverandering gaat niet vanzelf. Om een andere manier van werken of ander gedrag te stimuleren en realiseren is een integraal programma waarin aandacht bestaat voor huisvesting, ict, gedrag en besturing noodzakelijk. Aansluiten bij wat er al is. Door in een vroeg stadium de verschillende programma en veranderinitiatieven met elkaar te verbinden had het gedragsprogramma waarschijnlijk meer kans van slagen gehad. 15

16 Slim werk Bijlagen Gebruik vooral het natuurlijk momentum. Een verhuizing of verbouw van de kantooromgeving vormen een krachtige kapstok en aanleiding voor gedragsverandering. Is dit er niet, creëer dan een logisch moment dat zorgt voor urgentie. Krachtige steun in woord en daad van directie. Zichtbare steun voor alle onderdelen van het programma is onontbeerlijk voor het slagen ervan. Vooral wanneer lastige horden, zoals gedragsverandering en steun van het management, genomen moeten worden De Aegon aanpak werkte voor nu voor Aegon. De tijd die is verstreken en het bieden van de mogelijkheden stimuleert op organische wijze de vraag naar meer resultaatgestuurd en tijd- en plaatsonafhankelijk werken. Medewerkers vragen steeds vaker om flexibel te kunnen werken. Complexe opgave voor leidinggevenden. Bij gebrek aan ondersteuning blijven managers op aanwezigheid en input sturen en zijn zij terughoudend met thuiswerken. Zelfs als dit leidt tot krapte op de werkvloer. Flexibel werken vraagt om minimale afspraken en controle. Om leidinggevenden en medewerkers te helpen niet in hun patronen (claimen van werkplekken en ruimten) terug te vervallen zijn bepaalde afspraken hierover en ondersteuning bij het naleven ervan noodzakelijk. Verbind de nieuwe huisvesting en IT ondersteuning aan de activiteiten en werkprocessen. Betrek medewerkers bij het vormgeven en implementeren van de verandering. De projectstructuur waarbij veel ruimte was voor werkgroepen, betrokkenheid en ideeën Heldere besluitvorming. Zorg ervoor dat in de projectstructuur het besluitvormingstraject goed en helder is vormgegeven. Het helder formuleren van doelen en kader hoort daarbij. 16

17 AEGON AEGON Werkt! 17

18 Slim werk Bijlagen ASR Nieuwe Generatie Werken (NGW) Voor ASR is NGW een werkomgeving waar we onze papierstromen en archieven hebben gedigitaliseerd. Waar we effectiever vergaderen en daarvoor ook moderne technologie gebruiken. We gaan slimmer samenwerken, ook op afstand, en onze informatie goed met elkaar delen. Daarvoor moet je afspraken maken hoe en waar je het meest effectief (samen) werkt, tijd- en plaats onafhankelijk. Dat vraagt nogal wat van de medewerkers en leidinggevenden. Daar zijn we ons in het programmateam zeer bewust van. 1) In 2009 startte ASR met een programma rondom Het Nieuwe Werken, in eerste instantie ook bedoeld om een goed beeld te vormen van het gedachtegoed en de mogelijkheden voor de organisatie. Dit mondde uit in een visie op het thema, en de uiteindelijke benaming Nieuwe Generatie Werken. Hiermee wordt een verbinding gelegd met het productaanbod van de verzekeraar, welke ook veelal nieuwe generatie zijn, zoals ze het zelf noemen. Belangrijkste motivatie voor het uiteindelijke programma en de gekozen vorm betrof het zijn en blijven van een aantrekkelijk werkgever, en de renovatie van het huidige kantoorpand op bedrijventerrein Rijnsweerd, in Utrecht. We spraken met Eline Bomhof, manager van het inmiddels afzwaaiende programmateam, en daarmee momenteel nog enig lid van de programma organisatie. Haar taken nu zijn voornamelijk gericht op goede borging van al hetgeen ze de afgelopen jaren succesvol in gang zetten. Organisatie ASR behoort tot de grootste verzekeringsmaatschappijen van Nederland. Bij de organisatie werken zo n 4000 mensen, voornamelijk vanuit het hoofdkantoor in Utrecht. De historie van ASR begint in 1720 met de oprichting van de Maatschappij van Assurantie der Stad Rotterdam. De basis voor het huidige bedrijf wordt echter gelegd in 2000 met de fusie van Fortis AMEV en de ASR Groep, bestaande uit De Amersfoortse, Stad Rotterdam Verzekeringen en Woudsend Verzekeringen. Door de jaren heen is de organisatie meerdere merken gaan voeren, 1) werkenbijasr.nl 18 NGW bij ASR in het kort: Voor iedereen Ruimte binnen kaders Creëren van noodzaak tot verandering Sterke focus op (verbeteren van) resultaatgericht werken Borging van gedachtegoed in meerjaren beleid van betrokken disciplines

19 ASR Nieuwe Generatie Werken (NGW) waaronder Europeesche Verzekeringen, De Amersfoortse, Ardanta, Falcon Leven en, meer recent, Ditzo. 2) Sinds 3 oktober 2008 is 100% van de aandelen van ASR in handen van de Nederlandse Staat, waarmee de naam wijzigde van Fortis ASR in ASR. Vraagstuk Rond de aanvang van het programma bij ASR werd besloten om het kantoor in Utrecht, wat aan vernieuwing toe was, te renoveren en verbouwen. Ambitie daarbij was ook om de organisatie (en onderliggende merken) meer centraal in Utrecht te huisvesten en kosten te besparen, vertelt Eline Bomhof. Het kantorenaantal moest daarbij uiteindelijk worden teruggebracht naar drie, met Utrecht als hoofdkantoor. Hierin lag ook een belangrijke aanleiding om met de kantooromgeving flexibel en plaats onafhankelijk werken te stimuleren. Bomhof kreeg daarop in 2010 de opdracht om de toen voorliggende visie op het Nieuwe Generatie Werken te concretiseren naar een integrale aanpak, gericht op bewerkstelligen van het noodzakelijke aanbod (qua middelen en begeleiding) om vóór aanvang van de renovatie, klaar te zijn voor de nieuwe manier van werken. In combinatie met de renovatie van het hoofdkantoor heeft het programma zich toen samen met de business voornamelijk ten doel gesteld om kritisch na te denken over het type werk wat de organisatie verrichtte, en in de toekomst dient te verrichten. Vervolgens is gekeken naar hoe, waar en met welke middelen dit het meest effectief en efficiënt gedaan kon worden, ook in relatie tot het zijn en blijven van een goed en aantrekkelijk werkgever. Het daarin ontwikkelde gedachtegoed is meegenomen in het uiteindelijke huisvestings- en inrichtingsconcept. Interessant detail is dat afgezien van de renovatie van het kantoor er geen expliciete doelen zijn geformuleerd voor het NGW-programma. Dit komt ook omdat veel vermeende implicaties van HNW/NGW moeilijk te kwantificeren en te relateren zijn, maar het programma is goeddeels gestart op basis van een zeker geloof en vertrouwen in de meerwaarde van het concept. Gaandeweg het traject heeft het team van Bomhof wel steeds meer inzichtelijk gemaakt ook omdat die behoefte zich aftekende wat de effecten van NGW konden zijn, ook in kwantitatieve zin. Bijvoorbeeld aangaande digitalisering, reiskosten etc. Daarnaast heeft men continue aandacht gehad voor de strategische doelstelling om te helpen zorgdragen voor een gezonde verzekeringsbranche, met sterk kostenbewustzijn. Inmiddels is de verbouwing van het kantoor in volle gang en staat oplevering ervan gepland voor eind Het omvangrijke gebouw ( m2) wordt daarmee naast NGW ook in het algemeen volledig aangepast aan moderne maatstaven voor arbeids2) asr.nl 19

20 Slim werk Bijlagen omstandigheden en duurzaamheid. Uiteindelijk zal op het kantoor niemand nog een eigen werkplek hebben, en zal men beschikken over 0,7 werkplekken per fte. Maatregelen NGW is nadrukkelijk integraal aangepakt, met het Facilitair Bedrijf, P&O en ICT. Samen met deze specialismen is beleid ontwikkeld voor uitwerking van NGW, gebaseerd op wat nodig was om de nieuwe manier van werken te ondersteunen. Uitgangspunt was om dit zoveel als mogelijk met bestaande middelen of vanuit lopende initiatieven of plannen te doen. Zo zijn gefaseerd bij de afdelingen en business lines bijvoorbeeld het interieur omgebouwd (met zoveel mogelijk bestaande middelen), is de ICT ingericht op plaats- en tijdonafhankelijk werken en er zijn trainingen en workshops gegeven om het gedrag inzichtelijk en bespreekbaar te maken, en ontwikkeling er van te stimuleren. Grafische weergave van het NGW-verander-instrumentarium, uitgezet in de tijd: Planning NGW implementatie op hoofdlijnen Overall planning NGW implementatie Voorbereiding & Verbeelden Afspraken Inventarisatie Voorstel Bestellen Ambitie Transformatie workshop Gedragsafspraken 1.0 Expert-training Doen & Bewegen Uitrol virtueel Uitrol fysiek Acties werkgroepen Demonstratiesessies Evaluatie & Borgen Verbeteren en bijsturen Intervisie Transformatie Workshop 2 Gedragsafspraken 2.0 Communicatie & Bewustwording Teamleiders thematisch meenemen Maand 1 20 Maand 2 Maand 3 Maand 4 Maand 5-9

6 TIPS DIE HET PRESTEREN VAN UW WERKOMGEVING VERBETEREN

6 TIPS DIE HET PRESTEREN VAN UW WERKOMGEVING VERBETEREN 6 TIPS DIE HET PRESTEREN VAN UW WERKOMGEVING VERBETEREN INLEIDING Het Nieuwe Werken is in de afgelopen jaren op vele plekken geïntroduceerd om slimmer om te gaan met de beschikbare middelen binnen organisaties

Nadere informatie

Samenvatting enquete Stand van zaken DI en HNW woningcorporaties

Samenvatting enquete Stand van zaken DI en HNW woningcorporaties Samenvatting enquete Stand van zaken DI en HNW woningcorporaties Statistiek: 455 (100%) P&O-ers zijn benaderd 161 (35%) P&O-ers hebben de enquete geopend maar niet afgerond 123 (27%) van de P&O-ers hebben

Nadere informatie

vooral ook het management en HRM bij betrokken hoog op de agenda, omdat ze op zoek zijn

vooral ook het management en HRM bij betrokken hoog op de agenda, omdat ze op zoek zijn goed werken Ons nieuwe kantoor wordt een inspirerende ontmoetingsplek, waarbij we tijden plaatsonafhankelijk werken Klaas Bakker, Manager Facilities en Real Estate TenneT TSO B.V. Het nieuwe werken start

Nadere informatie

Het Nieuwe Werken: Transitie van Controle naar Vertrouwen

Het Nieuwe Werken: Transitie van Controle naar Vertrouwen Het Nieuwe Werken: Transitie van Controle naar Vertrouwen Het Nieuwe Werken (HNW) is een van de meest populaire trends op het gebied van organisatieontwikkeling van de laatste jaren; meer dan een kwart

Nadere informatie

Profiel. Manager Bibliotheken. 20 maart 2015. Opdrachtgever Stichting Bibliotheek Rotterdam

Profiel. Manager Bibliotheken. 20 maart 2015. Opdrachtgever Stichting Bibliotheek Rotterdam Profiel Manager Bibliotheken 20 maart 2015 Opdrachtgever Stichting Bibliotheek Rotterdam Voor meer informatie over de functie Manon Min, adviseur Leeuwendaal Telefoon (070) 414 27 00 Voor sollicitatie

Nadere informatie

Losmaken wat onnodig vast zit

Losmaken wat onnodig vast zit Losmaken wat onnodig vast zit Het Nieuwe Werken in de praktijk Alex Verheijden Directeur Beleid en Ontwikkeling Personeel & Organisatie het is vooral een mentaal proces En: goed voorbereid op het juiste

Nadere informatie

Het Nieuwe Werken betekent creatief reizen (Case UWV)

Het Nieuwe Werken betekent creatief reizen (Case UWV) WORKSHOP Het Nieuwe Werken betekent creatief reizen (Case UWV) Peter Meijers Programmamanager HNW bij UWV Agenda Beelden bij UWV Onze reis: Waar zijn we bij UWV aangekomen en hoe zijn we daar gekomen?

Nadere informatie

Balanced Scorecard. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V.

Balanced Scorecard. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. Balanced Scorecard Een introductie Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 9 Inhoudsopgave 1 INLEIDING... 3 1.1 ALGEMEEN... 3 1.2 VERSIEBEHEER... 3 2 DE

Nadere informatie

Leiderschap in Het Nieuwe Werken bij SNS REAAL. Manja Jongsma Januari 2012

Leiderschap in Het Nieuwe Werken bij SNS REAAL. Manja Jongsma Januari 2012 Leiderschap in Het Nieuwe Werken bij SNS REAAL Manja Jongsma Januari 2012 99 Agenda Presentatie HNW bij SNS REAAL Doelen Heden versus toekomst Leiding geven binnen HNW Onderscheidende aspecten Resultaten

Nadere informatie

Het Nieuwe Werken is voor iedereen

Het Nieuwe Werken is voor iedereen Het Nieuwe Werken is voor iedereen Lessen uit 10 Best Practices 2010 Corporate Facility Partners Het Nieuwe Werken inhoud Korte Introductie Het Nieuwe Werken is voor iedereen Gefaseerde aanpak van Het

Nadere informatie

Het nieuwe werken. gedragsverandering is de succesfactor

Het nieuwe werken. gedragsverandering is de succesfactor Het nieuwe werken gedragsverandering is de succesfactor Kees Froeling, Bart Atema Overheidsorganisaties willen een aantrekkelijke werkgever zijn, nu en in de toekomst. Daarbij hoort een virtuele werkomgeving

Nadere informatie

SOM= Effectief en plezierig werken

SOM= Effectief en plezierig werken SOM= Effectief en plezierig werken 1 VRAGEN AAN U: Wordt in uw organisatie de werkplek effectief gebruikt? Zitten de collega s met een glimlach achter hun bureau? Vindt er bij u veel samenwerking tussen

Nadere informatie

Het Nieuwe Werken 111

Het Nieuwe Werken 111 Het Nieuwe Werken 111 Inleiding Het Nieuwe Werken De laatste jaren heeft Het Nieuwe Werken zich sterk ontwikkeld en veel bekendheid gekregen. Maatschappelijke ontwikkelingen als files, de balans tussen

Nadere informatie

Het Nieuwe Werken, een haalbaar doel voor uw organisatie. Congres Over Het Nieuwe Werken, 18 november 2009

Het Nieuwe Werken, een haalbaar doel voor uw organisatie. Congres Over Het Nieuwe Werken, 18 november 2009 Het Nieuwe Werken, een haalbaar doel voor uw organisatie Congres Over Het Nieuwe Werken, 18 november 2009 even voorstellen Experts Jeroen Freijser MBA (manager Facility Management KPN) Anneke de Graaf

Nadere informatie

Interventies bij organisatieverandering Succesvol veranderen

Interventies bij organisatieverandering Succesvol veranderen Interventies bij organisatieverandering Succesvol veranderen Het succesvol doorvoeren van organisatieverandering vraagt nogal wat. De uitdaging is om de beoogde verandering werkbaar te maken en te borgen

Nadere informatie

Change. Making Change Happen!

Change. Making Change Happen! Change MANaGEMENT Making Change Happen! 2 Uw organisatie verandert. Vaak onder druk van de markt, aandeelhouders of belanghebbenden. Maar soms gewoon omdat u zelf gelooft dat het beter kan. Het merendeel

Nadere informatie

HET NIEUWE WERKEN: gestart op idealen, gereduceerd tot huisvestingsproject

HET NIEUWE WERKEN: gestart op idealen, gereduceerd tot huisvestingsproject HET NIEUWE WERKEN: gestart op idealen, gereduceerd tot huisvestingsproject Resultaten Het Nieuwe Werken Barometer Auteurs: Nynke Willemsen en Sawan Bruins Eurogroup Consulting Oktober 2013 INTRODUCTIE

Nadere informatie

Een nieuwe manier van werken, wat levert dat werkelijk op? Anje Meijer, Frederik van Steenbergen

Een nieuwe manier van werken, wat levert dat werkelijk op? Anje Meijer, Frederik van Steenbergen Een nieuwe manier van werken, wat levert dat werkelijk op? Anje Meijer, Frederik van Steenbergen FACTO CONGRES 2012 www.factomagazine.nl/congres Principes van het World Café Creatieve input van elke deelnemer

Nadere informatie

Algemene ontwikkelingen en verschuivingen in het werken. Plaats & tijd onafhankelijkheid

Algemene ontwikkelingen en verschuivingen in het werken. Plaats & tijd onafhankelijkheid Inspiratiefilm Algemene ontwikkelingen en verschuivingen in het werken Werkplek! Activiteit Individu! Samen Routinematig! Projectmatig Taakgericht! Multidisciplinair Aanwezigheid (9-5)! Ontmoeting, resultaat

Nadere informatie

Ziekenhuisorganisatie Nieuwe Stijl

Ziekenhuisorganisatie Nieuwe Stijl Ziekenhuisorganisatie Nieuwe Stijl Ziekenhuizen bevinden zich in roerige tijden. De uitdaging voor ziekenhuizen is hoe op langere termijn kwalitatief hoogwaardige en doelmatige zorg te kunnen blijven bieden

Nadere informatie

Organisatiekracht. Mentale veerkracht. Teamkracht. Werkkracht. Menskracht MEER VEERKRACHT, MEER ENERGIE, BETERE PRESTATIES

Organisatiekracht. Mentale veerkracht. Teamkracht. Werkkracht. Menskracht MEER VEERKRACHT, MEER ENERGIE, BETERE PRESTATIES Mentale veerkracht MEER VEERKRACHT, MEER ENERGIE, BETERE PRESTATIES In de (top)sport is het een vast gegeven; wil je succesvol zijn als sporter dan investeer je in techniek en conditie, maar ook in mentale

Nadere informatie

Hoe creëer je meer geluk op de werkvloer?

Hoe creëer je meer geluk op de werkvloer? Hoe creëer je meer geluk op de werkvloer? In deze bijdrage neemt Gea Peper, eigenaar van het HappinessBureau, ons mee in het belang van geluk op het werk in de vorm van een interview met Onno Hamburger.

Nadere informatie

Organisatie principes

Organisatie principes Organisatie principes Een overzicht van organisatie principes die als richtsnoer dienen bij het vormgeven van flexibele, innovatieve organisaties. Deze principes zijn gebaseerd op de Moderne Sociotechniek.

Nadere informatie

Whitepaper. Interne merkbeleving als katalysator voor succesvol veranderen

Whitepaper. Interne merkbeleving als katalysator voor succesvol veranderen Whitepaper Interne merkbeleving als katalysator voor succesvol veranderen Dynamics Business Consultancy, september 2010 Interne merkbeleving is op dit moment een hot topic. Er verschijnen regelmatig artikelen

Nadere informatie

Het Nieuwe Werken bij ABN AMRO Christa van der Aa, lid van HNW gilde

Het Nieuwe Werken bij ABN AMRO Christa van der Aa, lid van HNW gilde Het Nieuwe Werken bij ABN AMRO Christa van der Aa, lid van HNW gilde www.ohnw.nl/congres Gedragsverandering belangrijker dan faciliteiten HNW bij de bank de gewoonste zaak van de wereld Hoe is het veranderproces

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Bewust willen en kunnen 4. Performance Support 5. Informele organisatie 5. Waarom is het zo moeilijk? 6

Inhoudsopgave. Bewust willen en kunnen 4. Performance Support 5. Informele organisatie 5. Waarom is het zo moeilijk? 6 Inleiding De afgelopen vijftien jaar hebben we veel ervaring opgedaan met het doorvoeren van operationele efficiencyverbeteringen in combinatie met ITtrajecten. Vaak waren organisaties hiertoe gedwongen

Nadere informatie

Portal Planning Process

Portal Planning Process BROCHURE Portal Planning Process SAMENWERKEN AAN EEN WAARDEVOL PORTAAL BROCHURE PORTAL PLANNING PROCESS 2 Axians PORTAL PLANNING PROCESS BROCHURE Inhoud Introductie 4 3 Portal Planning Process 5 4 Uitdagingen

Nadere informatie

RESULTAATGERICHT ORGANISEREN

RESULTAATGERICHT ORGANISEREN RESULTAATGERICHT ORGANISEREN Hoe de beste resultaten te halen uit uw organisatie, managers en medewerkers. Wat is resultaatgericht organiseren? Resultaatgericht organiseren heeft als doel om organisaties

Nadere informatie

RESULTAATGERICHT ORGANISEREN

RESULTAATGERICHT ORGANISEREN RESULTAATGERICHT ORGANISEREN Hoe de beste resultaten te halen uit uw organisatie, managers en medewerkers. Wat is resultaatgericht organiseren? Resultaatgericht organiseren heeft als doel om organisaties

Nadere informatie

De mobiele werknemer. Mobiel werken in 2015-2020. Januari 2015, Rotterdam. Officebooking 2015 1

De mobiele werknemer. Mobiel werken in 2015-2020. Januari 2015, Rotterdam. Officebooking 2015 1 De mobiele werknemer Mobiel werken in 2015-2020 Januari 2015, Rotterdam Officebooking 2015 1 De mobiele werknemer In 2020 werkt 60% van de Nederlandse werknemers niet meer op een vaste plek: een eigen

Nadere informatie

Profiel. Manager Product- en dienstontwikkeling. 6 februari 2015. Opdrachtgever Stichting Bibliotheek Rotterdam

Profiel. Manager Product- en dienstontwikkeling. 6 februari 2015. Opdrachtgever Stichting Bibliotheek Rotterdam Profiel Manager Product- en dienstontwikkeling 6 februari 2015 Opdrachtgever Stichting Bibliotheek Rotterdam Voor meer informatie over de functie Manon Min, adviseur Leeuwendaal Telefoon (070) 414 27 00

Nadere informatie

UITKOMSTEN WORKSHOP BORGING LEAN CVISION / LSSN 01-11-2012

UITKOMSTEN WORKSHOP BORGING LEAN CVISION / LSSN 01-11-2012 UITKOMSTEN WORKSHOP BORGING LEAN CVISION / LSSN 01-11-2012 KLEUR KIEZEN / GEEL Borgen kan alleen als er een mindset is bij iedereen. Bij ons lukt de startup van Lean nog niet. Dus moeten we een cultuurverandering

Nadere informatie

De status van mobiel intranet

De status van mobiel intranet De status van mobiel intranet White paper Bilthoven, 26 april 2012 Sabel Online Lonneke Theelen E Lonneke@sabelonline.nl T (088) 227 22 00 W www.sabelonline.nl http://nl.linkedin.com/in/lonneketheelen

Nadere informatie

Partnership in de zorg: voor- en nadelen van een joint venture Tom Fransen en Erik Vrijhoeven

Partnership in de zorg: voor- en nadelen van een joint venture Tom Fransen en Erik Vrijhoeven Partnership in de zorg: voor- en nadelen van een joint venture Tom Fransen en Erik Vrijhoeven Congres 2011 Samenwerken aan FM www.factomagazine.nl Koploper & doorpakker UVIT HNW in Arnhem 2 Wat is Het

Nadere informatie

Opdracht transitiemanager voor de 3 grote locaties

Opdracht transitiemanager voor de 3 grote locaties Opdracht transitiemanager voor de 3 grote locaties Deze opdracht beschrijft de rol van de transitiemanager voor de 3 grote locaties (Lauwershof, Oudtburgh en Zuyder Waert) in de implementatie van de strategie

Nadere informatie

Beter worden door te leren van vergelijken in blended leertrajecten

Beter worden door te leren van vergelijken in blended leertrajecten Beter worden door te leren van vergelijken in blended leertrajecten Stichting Benchmark GGZ Rembrandtlaan 46 3723 BK Bilthoven T +31 (0) 30 229 90 90 W www.sbggz.nl Inhoudsopgave 1 Het speelveld in beeld...

Nadere informatie

Begrijpen Verbinden Meedoen communicatieplan transities sociaal domein Rivierenland

Begrijpen Verbinden Meedoen communicatieplan transities sociaal domein Rivierenland september 13 Begrijpen Verbinden Meedoen communicatieplan transities sociaal domein Rivierenland Als je doet wat je altijd deed, krijg je wat je altijd kreeg. (Albert Einstein, 1879-1955) M e r k c o a

Nadere informatie

Langer thuis door innovatieve wijkverpleging. Andere focus, betere uitkomsten

Langer thuis door innovatieve wijkverpleging. Andere focus, betere uitkomsten Langer thuis door innovatieve wijkverpleging Andere focus, betere uitkomsten Uw focus op innovatie en uitkomsten van zorg bepaalt het succes De wereld van de wijkverpleging is sinds 2015 drastisch veranderd.

Nadere informatie

Peter Meijers 29 oktober 2013. Het Gildehuis van morgen

Peter Meijers 29 oktober 2013. Het Gildehuis van morgen Peter Meijers 29 oktober 2013 Het Gildehuis van morgen Even voorstellen Peter Meijers Achtergrond bedrijfskundige informatica. 17 jaar ervaring met Het Nieuwe Werken Als zelfstandig adviseur en programmamanager

Nadere informatie

TOOLBOX HET NIEUWE WERKEN

TOOLBOX HET NIEUWE WERKEN TOOLBOX HET NIEUWE WERKEN U wilt binnen uw waterschapsorganisatie een start maken met, maar hoe pakt u dat aan? Of u bent reeds gestart met de invoering, maar bent op zoek naar verdieping, praktische instrumenten

Nadere informatie

Toolbox Het Nieuwe Werken

Toolbox Het Nieuwe Werken 18 werkvormen gericht op gedragsverandering Amersfoort 19 september 2012 Ferry Bezem Gert van den Heuvel Marijke van der Geest Ahuis Hanneke Vos Introductie Toolbox Het Nieuwe Werken (HNW) kent vele betekenissen

Nadere informatie

Case: Rabobank Nederland. Loes Meijlink, 2011

Case: Rabobank Nederland. Loes Meijlink, 2011 Case: Rabobank Nederland Loes Meijlink, 2011 1 Visie Vitaliteit Rabobank Een vitale medewerker = gezond + inzetbaar De Rabobank heeft stevige ambities. Om die te realiseren, moeten onze medewerkers topprestaties

Nadere informatie

Professionele en persoonlijke groei?

Professionele en persoonlijke groei? + Professionele en persoonlijke groei? Samen naar meer resultaat, meer gemak en meer plezier! Han Oei Oei voor Groei - www.oeivoorgroei.nl info@oeivoorgroei.nl 0633794681 + Meer resultaat, meer gemak en

Nadere informatie

De zorg is onze passie, verbeteren ons vak. Productive Ward

De zorg is onze passie, verbeteren ons vak. Productive Ward Productive Ward Verbeter de kwaliteit, veiligheid en doelmatigheid van uw zorg door reductie van verspilling Brochure Productive Ward CBO 2012 CBO, Postbus 20064, 3502 LB UTRECHT Alle rechten voorbehouden.

Nadere informatie

Workspace Design Onderzoeksopzet voor SOZAWE

Workspace Design Onderzoeksopzet voor SOZAWE Workspace Design Onderzoeksopzet voor SOZAWE Datum: 16 december 2010 Ir. Jan Gerard Hoendervanger Docent-onderzoeker Lectoraat Vastgoed Kenniscentrum Gebiedsontwikkeling NoorderRuimte Hanzehogeschool Groningen

Nadere informatie

WAARDEN BEWUST ONDERNEMEN

WAARDEN BEWUST ONDERNEMEN WAARDEN BEWUST ONDERNEMEN EEN NIEUW SOORT ONDERNEMERSCHAP RESULTAAT KOERS VISIE PERSOONLIJK LEIDERSCHAP MEERWAARDE & RENDEMENT WAARDEN BEWUST WAARDEN BEWUST ONDERNEMEN ANNO 2013 Waarden Bewust Ondernemen

Nadere informatie

Duurzame Inzetbaarheid met resultaat. Presteren met Passie

Duurzame Inzetbaarheid met resultaat. Presteren met Passie Duurzame Inzetbaarheid met resultaat Presteren met Passie Duurzame Inzetbaarheid voor meer rendement Investeren in duurzame inzetbaarheid loont Doen waar je goed in bent en samen met je collega s gaan

Nadere informatie

Bantopa Terreinverkenning

Bantopa Terreinverkenning Bantopa Terreinverkenning Het verwerven en uitwerken van gezamenlijke inzichten Samenwerken als Kerncompetentie De complexiteit van producten, processen en services dwingen organisaties tot samenwerking

Nadere informatie

Stichting VraagWijzer Nederland. Notitie Resultaatgericht werken in het Sociale Domein

Stichting VraagWijzer Nederland. Notitie Resultaatgericht werken in het Sociale Domein Stichting VraagWijzer Nederland Notitie Resultaatgericht werken in het Sociale Domein Per 1 januari 2015 hebben de Jeugdwet, de Participatiewet en de Wmo 2015 hun intrede gedaan. De invoering van deze

Nadere informatie

Leiderschapsontwikkeling: inspiratie en resultaat

Leiderschapsontwikkeling: inspiratie en resultaat OPEN YOUR EYES Leiderschapsontwikkeling: inspiratie en resultaat Leiderschap ontwikkeling vanuit de kern Leiderschap is van grote invloed op de resultaten van de organisatie. Hoe kunnen we onze ambities

Nadere informatie

Conclusies veranderen van organisatiecultuur

Conclusies veranderen van organisatiecultuur Hoofdstuk 11 Conclusies veranderen van organisatiecultuur In dit deel heb ik de basisprincipes en ingrediënten beschreven van de voor cultuurveranderingen in organisaties. 114 Leiders in cultuurverandering

Nadere informatie

In de volgende paragraven worden de zes fases in de methodiek toegelicht:

In de volgende paragraven worden de zes fases in de methodiek toegelicht: Adoptiemethode Om een verandering in werkgedrag op een juiste manier bij mensen te bewerkstelligen kan gebruik gemaakt worden van onderstaande methodiek. De methodiek is opgebouwd uit zes fases met als

Nadere informatie

Bedrijfsvoering voor Rotterdam en Amsterdam. Directeurennetwerk Shared Services Bedrijfsvoering 31 maart 2015

Bedrijfsvoering voor Rotterdam en Amsterdam. Directeurennetwerk Shared Services Bedrijfsvoering 31 maart 2015 Bedrijfsvoering voor en Directeurennetwerk Shared Services Bedrijfsvoering 31 maart 2015 ! Kern en overeenkomsten Opbouw! Maatschappelijke ontwikkelingen! Organisatorische context in en in! Interventies

Nadere informatie

Een kijkje bij de buren Zelforganiseren in de zorg Congres BDKO

Een kijkje bij de buren Zelforganiseren in de zorg Congres BDKO Een kijkje bij de buren Zelforganiseren in de zorg Congres BDKO Drs. Eveline Castelijns MBA 12 april 2016 Inhoudsopgave 1 2 3 Zelforganisatie in de zorg Werkende principes Vragen 1 Zelforganiseren in de

Nadere informatie

Het Nieuwe Leidinggeven of: Hoe krijg je managers in beweging Case ABN AMRO

Het Nieuwe Leidinggeven of: Hoe krijg je managers in beweging Case ABN AMRO NEUTRAAL Het Nieuwe Leidinggeven of: Hoe krijg je managers in beweging Case ABN AMRO Angela Hagen-Verdooren ABN AMRO Susan Smulders Moneypenny Consulting & Training 19 november 2013 1 Even voorstellen

Nadere informatie

Managementgame Het Nieuwe Werken

Managementgame Het Nieuwe Werken Resultaten Managementgame Het Nieuwe Werken www.managementgamehetnieuwewerken.nl Leren door horen en zien, maar vooral doen en ervaren! MANAGEMENT GAME HET NIEUWE WERKEN Inleiding Think too Organisatieadviseurs

Nadere informatie

HP Flexibel werken is een belangrijke arbeidsvoorwaarde Herbert Wormgoor, HP

HP Flexibel werken is een belangrijke arbeidsvoorwaarde Herbert Wormgoor, HP Flexibel werken is een belangrijke arbeidsvoorwaarde Iedereen gaat aan de haal met het begrip Het Nieuwe Werken. Volgens mij moet je vooral blijven kijken naar de realiteit: wat heeft het bedrijf nodig

Nadere informatie

Communicatieplan WTH Vloerverwarming in het kader van de CO2-Prestatieladder

Communicatieplan WTH Vloerverwarming in het kader van de CO2-Prestatieladder Communicatieplan WTH Vloerverwarming in het kader van de CO2-Prestatieladder Communicatieplan, 22 Augustus 2014 1 Voorwoord Duurzaamheid is geen trend, het is de toekomst. Het is niet meer weg te denken

Nadere informatie

Opdracht transitiemanager voor de wijken

Opdracht transitiemanager voor de wijken Opdracht transitiemanager voor de wijken Deze opdracht beschrijft de rol van de transitiemanager voor de wijken in de implementatie van de strategie van Magentazorg en Actiezorg. De opdracht heeft een

Nadere informatie

Hoofd Bedrijfsvoering (Manager Operations) Utrecht

Hoofd Bedrijfsvoering (Manager Operations) Utrecht Voor onze opdrachtgever, het Oranje Fonds, zijn wij op zoek naar een Hoofd Bedrijfsvoering (Manager Operations) Utrecht Achtergrondinformatie Het fonds Het Oranje Fonds is het grootste nationale fonds

Nadere informatie

Strategische PersoneelsPlanning. - terugblik - stand van zaken - vooruitblik. Maria Boes Provincie Gelderland, afdeling P&O

Strategische PersoneelsPlanning. - terugblik - stand van zaken - vooruitblik. Maria Boes Provincie Gelderland, afdeling P&O Strategische PersoneelsPlanning - terugblik - stand van zaken - vooruitblik Maria Boes Provincie Gelderland, afdeling P&O Agenda workshop Context: de provincie Gelderland Terugblik: aanleiding project

Nadere informatie

Profiel. Hoofd Beleid en Advies. 2 juni 2016. Opdrachtgever Stichting de Haagse Scholen

Profiel. Hoofd Beleid en Advies. 2 juni 2016. Opdrachtgever Stichting de Haagse Scholen Profiel Hoofd Beleid en Advies 2 juni 2016 Opdrachtgever Stichting de Haagse Scholen Voor meer informatie over de functie Jeannette van der Vorm, adviseur Leeuwendaal Telefoon (088) 00 868 00 Voor sollicitatie

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen 2015-2016

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen 2015-2016 Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen 2015-2016 Van verbruik naar gebruik Pagina 1 van 5 Inleiding: Voor u ligt het MVO beleid van ABIRD Industrial Rental Services. Maatschappelijk Verantwoord en Duurzaam

Nadere informatie

COMMUNICEREN VANUIT JE KERN

COMMUNICEREN VANUIT JE KERN COMMUNICEREN VANUIT JE KERN Wil je duurzaam doelen bereiken? Zorg dan voor verbonden medewerkers! Afgestemde medewerkers zijn een belangrijke aanjager voor het realiseren van samenwerking en innovatie

Nadere informatie

hr Duurzaam succesvol

hr Duurzaam succesvol hr Duurzaam succesvol Duurzaamheid is een thema binnen veel organisaties. Logisch, iedere organisatie wil graag goed gekwalificeerde, gemotiveerde en gezonde medewerkers. In steeds meer Cao s worden dan

Nadere informatie

DSM case: Geef handen en voeten aan DI in 3 stappen. Elise Goosens, Go Sens! Voormalig project director DI DSM. Partners: WWW.OVERDI.

DSM case: Geef handen en voeten aan DI in 3 stappen. Elise Goosens, Go Sens! Voormalig project director DI DSM. Partners: WWW.OVERDI. DSM case: Geef handen en voeten aan DI in 3 stappen Elise Goosens, Go Sens! Voormalig project director DI DSM Partners: Mijn drive: Mensen in organisaties in hun kracht zetten Mijn missie: Het verbinden

Nadere informatie

Praktijkplein Titel: Toepassing: Koppeling met het Operational Excellence Framework: Implementatiemethodieken: ontwerpen en ontwikkelen.

Praktijkplein Titel: Toepassing: Koppeling met het Operational Excellence Framework: Implementatiemethodieken: ontwerpen en ontwikkelen. Praktijkplein Titel: Implementatiemethodieken: ontwerpen en ontwikkelen. Toepassing: Beknopte samenvatting van twee implementatiemethodieken en hun toepassing bij het implementeren van een operational

Nadere informatie

ERASMUS@WORK DE STAAT VAN HET NIEUWE WERKEN: RESULTATEN VAN DE NATIONALE HNW. November 2012. Nick van der Meulen, MSc.

ERASMUS@WORK DE STAAT VAN HET NIEUWE WERKEN: RESULTATEN VAN DE NATIONALE HNW. November 2012. Nick van der Meulen, MSc. ERASMUS@WORK DE STAAT VAN HET NIEUWE WERKEN: RESULTATEN VAN DE NATIONALE HNW Title BAROMETER goes here 2012 Nick Erasmus@Work van der Meulen Research Briefing #4 November 2012 Nick van der Meulen, MSc.

Nadere informatie

Beknopt plan van aanpak project centrale huisvesting

Beknopt plan van aanpak project centrale huisvesting BIJLAGE 2 Beknopt plan van aanpak project centrale huisvesting Het vervolgtraject na het raadsbesluit van 1 juli 2010 april 2010 2010011330 Project 3252 - Voorbereidingsfase centrale huisvesting gemeente

Nadere informatie

Managementgame Het Nieuwe Werken

Managementgame Het Nieuwe Werken Resultaten Managementgame Het Nieuwe Werken wwww.managementgamehetnieuwewerken.nl Leren door horen en zien, maar vooral doen en ervaren! 13 december 2011 drs. Lourens Dijkstra MMC CMC drs. Peter Elzinga

Nadere informatie

Opbouw van onderzoek & analyse

Opbouw van onderzoek & analyse Opbouw van onderzoek & analyse Aanpak De aanpak is pragmatisch en gericht op het analyseren en inventariseren van de kenmerken van de organisatie van werken, zonder dat de dagelijkse gang van zaken verstoord

Nadere informatie

Inhoud. Apeldoorn Business Campus. Ontmoeting en interactie. Kennisdeling, kennisoverdracht en samenwerken

Inhoud. Apeldoorn Business Campus. Ontmoeting en interactie. Kennisdeling, kennisoverdracht en samenwerken Apeldoorn Business Campus Apeldoorn Business Campus is gevestigd in het voormalig hoofdkantoor van Centraal Beheer Achmea. Deze campus is een plek waar onderwijs en bedrijfsleven onder één dak zijn gehuisvest.

Nadere informatie

Naar een vernieuwde en betekenisvolle medezeggenschap voor de Universiteit Utrecht: Hoe doen wij dat?

Naar een vernieuwde en betekenisvolle medezeggenschap voor de Universiteit Utrecht: Hoe doen wij dat? Naar een vernieuwde en betekenisvolle medezeggenschap voor de Universiteit Utrecht: Hoe doen wij dat? Pilot project SoFoKles Marion Schobre/Fred Toppen Doelen en fasering project Beter zicht krijgen op:

Nadere informatie

KOERSEN OP SUCCES Workshops strategische teamontwikkeling

KOERSEN OP SUCCES Workshops strategische teamontwikkeling KOERSEN OP SUCCES Workshops strategische teamontwikkeling Koersen op Succes Of het nu gaat om het verwezenlijken van plannen, het behalen van gestelde doelen, het leuker maken van een organisatie of het

Nadere informatie

zelf regie eigenaarschap vertrouwen

zelf regie eigenaarschap vertrouwen Showcase HBO, 2015 LTC, Pim Mulier en Winnock (samen Santrion) begeleiden meerdere HBO opleidingen thema gericht. Thema s die onder andere spelen zijn: werkdruk, organisatieverandering, het nieuwe werken,

Nadere informatie

IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM

IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM De tijd dat MVO was voorbehouden aan idealisten ligt achter ons. Inmiddels wordt erkend dat MVO geen hype is, maar van strategisch belang voor ieder

Nadere informatie

Sander Donkers. Profiel. Opleiding Training. Kerncompetenties. 3 december 1979, woonachtig te Rotterdam 06 28 25 10 42 s.donkers@facilityestate.

Sander Donkers. Profiel. Opleiding Training. Kerncompetenties. 3 december 1979, woonachtig te Rotterdam 06 28 25 10 42 s.donkers@facilityestate. CURRICULUM VITAE Sander Donkers 3 december 1979, woonachtig te Rotterdam 06 28 25 10 42 s.donkers@facilityestate.nl Profiel Sander Donkers is een gedreven professional die zijn ervaring heeft opgedaan

Nadere informatie

Managementondersteuning in de 21ste eeuw. Marianne Sturman, oprichter van Moneypenny

Managementondersteuning in de 21ste eeuw. Marianne Sturman, oprichter van Moneypenny Managementondersteuning in de 21ste eeuw Marianne Sturman, oprichter van Moneypenny Agenda Kennismaking Het Nieuwe Werken volgens Moneypenny De impact van Het Nieuwe Werken op de managementondersteuner

Nadere informatie

Deel I. Perspectieven op cultuurverandering

Deel I. Perspectieven op cultuurverandering Deel I Perspectieven op cultuurverandering 1 Perspectieven op organisatiecultuur 2 Veranderend denken over cultuurverandering 3 Aanleidingen voor cultuurverandering 4 Conclusies Hoofdstuk 4 Conclusies

Nadere informatie

Project-, Programma- en AdviesCentrum. Resultaten die eruit springen PPAC

Project-, Programma- en AdviesCentrum. Resultaten die eruit springen PPAC Project-, Programma- en AdviesCentrum Resultaten die eruit springen PPAC Binnen Veiligheid en Justitie groeit het belang van projectmatig en programmatisch werken. Ook neemt de behoefte toe om medewerkers

Nadere informatie

b Onvermijdelijk Ambtelijke huisvesting is onvermijdelijk onderdeel van het ambtelijke apparaat.

b Onvermijdelijk Ambtelijke huisvesting is onvermijdelijk onderdeel van het ambtelijke apparaat. gemeente Eindhoven Inboeknummer 14bst00096 Beslisdatum B&W 28 januari 2014 Dossiernummer 14.05.451 Raadsvoorstel Ambtelijke huisvesting lange termijn vanaf 2020 Inleiding In juni 2012 heeft de raad besloten

Nadere informatie

Kwaliteitszorg met behulp van het INK-model.

Kwaliteitszorg met behulp van het INK-model. Kwaliteitszorg met behulp van het INK-model. 1. Wat is het INK-model? Het INK-model is afgeleid van de European Foundation for Quality Management (EFQM). Het EFQM stelt zich ten doel Europese bedrijven

Nadere informatie

FIT-traject onderwijsvernieuwing met ICT en sociale media. draagvlak inspiratie motivatie vernieuwing 21st century skills borging

FIT-traject onderwijsvernieuwing met ICT en sociale media. draagvlak inspiratie motivatie vernieuwing 21st century skills borging FIT-traject onderwijsvernieuwing met ICT en sociale media draagvlak inspiratie motivatie vernieuwing 21st century skills borging Via het Klavertje 4 Model zet u sociale media en ICT breed in Didactische

Nadere informatie

Evaluatie bijdrageregeling Regionale samenwerking -samenvatting-

Evaluatie bijdrageregeling Regionale samenwerking -samenvatting- WODC Evaluatie bijdrageregeling Regionale samenwerking -samenvatting- Hoofddorp, 8 mei 2003 Projectnummer: 3863 KPMG Bureau voor Economische Argumentatie Postbus 559 2130 AN Hoofddorp Tel. 023-5547700

Nadere informatie

Hoe blijf je er gezond bij?

Hoe blijf je er gezond bij? Het Nieuwe Werken Hoe blijf je er gezond bij? Aandachtspunten bij een verantwoorde introductie W&V-64L240-A5 folder_07_def.indd 1 10-09-10 09:19 W&V-64L240-A5 folder_07_def.indd 2 10-09-10 09:19 Het Nieuwe

Nadere informatie

HET NIEUWE WERKEN IN RELATIE TOT PERSOONLIJKE DRIJFVEREN VAN MEDEWERKERS. Onderzoek door TNO in samenwerking met Profile Dynamics

HET NIEUWE WERKEN IN RELATIE TOT PERSOONLIJKE DRIJFVEREN VAN MEDEWERKERS. Onderzoek door TNO in samenwerking met Profile Dynamics HET NIEUWE WERKEN IN RELATIE TOT PERSOONLIJKE DRIJFVEREN VAN MEDEWERKERS Onderzoek door TNO in samenwerking met Profile Dynamics 1 Inleiding Veel organisaties hebben de afgelopen jaren geïnvesteerd in

Nadere informatie

Ontwikkeling en vernieuwing van de bedrijfsvoering

Ontwikkeling en vernieuwing van de bedrijfsvoering Ontwikkeling en vernieuwing van de bedrijfsvoering Geïnspireerd op ervaringen van PEC Zwolle Veel publieke organisaties hebben moeite tot echt vernieuwende invulling en organisatie van hun bedrijfsvoering

Nadere informatie

Internationaal Flexibel Werken Onderzoek 2013

Internationaal Flexibel Werken Onderzoek 2013 Internationaal Flexibel Werken Onderzoek 2013 In oktober 2013 heeft BakkerElkhuizen een online onderzoek uitgevoerd onder HRprofessionals in Duitsland, Engeland, België en Nederland met als thema Flexibel

Nadere informatie

Green-Consultant - info@green-consultant.nl - Tel. 06-51861495 Triodos Bank NL17TRIO0254755585 - KvK 58024565 - BTW nummer NL070503849B01 1

Green-Consultant - info@green-consultant.nl - Tel. 06-51861495 Triodos Bank NL17TRIO0254755585 - KvK 58024565 - BTW nummer NL070503849B01 1 Bestemd voor: Klant t.a.v. de heer GoedOpWeg 27 3331 LA Rommeldam Digitale offerte Nummer: Datum: Betreft: CO 2 -Footprint & CO 2 -Reductie Geldigheid: Baarn, 24-08-2014 Geachte heer Klant, Met veel plezier

Nadere informatie

ING Minder autoverkeer en tevreden medewerkers met OV-jaarkaart

ING Minder autoverkeer en tevreden medewerkers met OV-jaarkaart Auto van de hand dankzij OV-jaarkaart Bij ons kunnen medewerkers zonder leasauto kiezen tussen gebruik van de eigen auto voor woonwerkverkeer óf het OV. De OV-jaarkaart die we hun bieden is in heel Nederland

Nadere informatie

Met onderscheidend en gemeenschappelijk beleefd organisatie DNA het beste toekomstperspectief. Verbeteren kan alleen van binnenuit.

Met onderscheidend en gemeenschappelijk beleefd organisatie DNA het beste toekomstperspectief. Verbeteren kan alleen van binnenuit. Met onderscheidend en gemeenschappelijk beleefd organisatie DNA het beste toekomstperspectief Verbeteren kan alleen van binnenuit. Onze visie, missie en strategie Visie: dat er in alle organisaties een

Nadere informatie

EEN VAN ONZE EXPERTS

EEN VAN ONZE EXPERTS EEN VAN ONZE EXPERTS For every situation, there is a suitable line from a song Een netwerk van hoog opgeleide, ervaren zelfstandig FM-professionals. Wij zijn gepassioneerd bezig met ons vakgebied, zijn

Nadere informatie

Inventief ontwerpen. Appels en..

Inventief ontwerpen. Appels en.. Inventief ontwerpen Peter van Delden Versie 1.0 April 2015 Herman Kuijkstraat 14 4191 AK Geldermalsen +31 622 201 805 www.deldenadvies.nl Appels en.. Als jij een appel hebt en ik een appel en we ruilen

Nadere informatie

Inventief ontwerpen. Peter van Delden Versie 1.0 April 2015. +31 622 201 805 www.deldenadvies.nl. Herman Kuijkstraat 14 4191 AK Geldermalsen

Inventief ontwerpen. Peter van Delden Versie 1.0 April 2015. +31 622 201 805 www.deldenadvies.nl. Herman Kuijkstraat 14 4191 AK Geldermalsen Inventief ontwerpen Peter van Delden Versie 1.0 April 2015 Herman Kuijkstraat 14 4191 AK Geldermalsen +31 622 201 805 www.deldenadvies.nl Appels en.. Als jij een appel hebt en ik een appel en we ruilen

Nadere informatie

Ook succesvol Het Nieuwe Werken implementeren? De ABN AMRO deed het

Ook succesvol Het Nieuwe Werken implementeren? De ABN AMRO deed het Ook succesvol Het Nieuwe Werken implementeren? De ABN AMRO deed het Samenvatting Deze whitepaper gaat in op de vraag wat de ABN AMRO gedaan heeft waardoor de implementatie van Het Nieuwe Werken succesvol

Nadere informatie

Advies. Advies over en ondersteuning bij het (initieel) inrichten/optimaliseren van de structuur van de(it Service Management)organisatie

Advies. Advies over en ondersteuning bij het (initieel) inrichten/optimaliseren van de structuur van de(it Service Management)organisatie DIENST Advies over en ondersteuning bij het (initieel) inrichten/optimaliseren van de structuur van de(it Service Management)organisatie Advies over en ondersteuning bij het initieel inrichten/optimaliseren

Nadere informatie

Lean Six Sigma binnen AEGON

Lean Six Sigma binnen AEGON SPIder Jaarconferentie 2008 Julien Sterk September 2008 AEGON wereldwijd Wereldwijd Ruim 30.000 medewerkers Actief in meer dan 20 landen in Europa, Amerika en Azië, met omvangrijke activiteiten in Verenigde

Nadere informatie

Bewegen tot leren: Perspectieven voor een krachtige leeromgeving

Bewegen tot leren: Perspectieven voor een krachtige leeromgeving Bewegen tot leren: Perspectieven voor een krachtige leeromgeving Jouw ervaring Neem iets in gedachten dat je nu goed kunt en waarvan je veel plezier hebt in je werk: Vertel waartoe je in staat bent. Beschrijf

Nadere informatie

Kadernota Nieuwe Werkstijl Tiel

Kadernota Nieuwe Werkstijl Tiel Kadernota Nieuwe Werkstijl Tiel " Je kunt de windrichting niet veranderen, maar wel de stand van de zeilen" Doel kadernota nieuwe werkstijl Deze kadernota hoort bij de businesscase Tielse Nieuwe Werkstijl

Nadere informatie