Datum juni 2005 Auteur J.C.J. Vlaar Kenmerk DDE-0399/2005 Telefoon Blad 1/3 Fax

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Datum juni 2005 Auteur J.C.J. Vlaar Kenmerk DDE-0399/2005 Telefoon 070-3487027 Blad 1/3 Fax 070-3485956"

Transcriptie

1 Bijlage I De Voorzitter van de Adviesraad Internationale Vraagstukken De heer mr. F. Korthals Altes Postbus EB Den Haag Directie Duurzame Economische Ontwikkeling Afdeling Nationale Beleidsomgeving Postbus EB Den Haag Datum juni 2005 Auteur J.C.J. Vlaar Kenmerk DDE-0399/2005 Telefoon Blad 1/3 Fax Bijlage(n) - Betreft Adviesaanvraag over Private Sector Ontwikkeling C.c. In het AIV advies van Januari 2003, met als titel: Pro-poor Growth in de bilaterale partnerlanden in sub-sahara Afrika; een analyse van strategieën tegen armoede, stelt de AIV dat Private Sector Ontwikkeling een centraal element dient te vormen van nationale strategieën voor armoedebestrijding (PRSP), en dat het daarom interessant zou zijn om een vervolgstudie te laten uitvoeren naar de rol van de Private sector in ontwikkelingslanden, met name voor wat betreft de mogelijkheden die overheden hebben om Private sector ontwikkeling te stimuleren op een manier die bijdraagt aan Pro-poor economische ontwikkeling. Welke rol spelen donoren en het internationale bedrijfsleven hierbij? Het gaat vooral om de vraag op welke wijze de ontwikkeling van de private sector via het creëren van een geschikt ondernemingsklimaat en andere maatregelen zo kan worden beïnvloed dat de economische groei die er uit voortkomt zoveel mogelijk direct ten goede komt aan armoedebestrijding. In het huidige beleid voor de Nederlandse Ontwikkelingssamenwerking, zoals neergelegd in de notitie Aan Elkaar Verplicht, neemt Private Sector Ontwikkeling een belangrijke plaats in, via het thema Verbetering van het Ondernemingsklimaat, als ook via verschillende Partnerschappen waarin bedrijven rechtstreeks participeren, en waartoe ook nieuwe instrumenten ontwikkeld zijn. Voor wat betreft het thema Verbetering van het Ondernemingsklimaat maken de Nederlandse Ambassades in de partnerlanden jaarlijks een Scan Ondernemingsklimaat (ABC-scan). Dit instrument dient om mogelijkheden voor gerichte ondersteuningsactiviteiten te identificeren, naast initiatieven die door de Private sector zelf worden ondernomen in de betreffende landen, of die door andere partijen vanuit Nederland worden ondernomen, al of niet in het kader van een partnerschap. Inmiddels is het beleid daadwerkelijk vertaald in een intensivering van het scala van activiteiten dat in de partnerlanden wordt ondernomen, en dat verder vorm krijgt binnen het kader de vierjarige strategische plannen (MJSP) die de ambassades dit jaar hebben ontwikkeld. Internationaal heeft in de afgelopen twee jaar ook veel analyse en evaluatie plaatsgehad op het gebied van de rol van de private sector bij economische ontwikkeling, en de factoren die daarop van invloed zijn. Enkele belangwekkende uitkomsten daarvan zijn:

2 Vier rapporten van de Wereldbank: - Doing business in 2005; - World Development Report 2005: A Better Investment Climate for Everyone; - Improving Investment Climates; an Evaluation of World Bank Group Assistance (draft November 2004); - Economic Growth in the 1990s; Learning from a decade of reform. Ook verscheen in Juli 2004 een belangwekkend rapport van een werkgroep van de zgn. Committee of Donor Agencies for Small Enterprise Development, met als titel: Donor approaches to improving the business environment for small enterprises. In November 2004 verscheen een tussentijds rapport van de taakgroep Private Sector Development van OESO / DAC / POVNET, met als titel: Accelerating Pro-poor Growth through Support for Private Sectoir Development., en ook het DCD / DAC Investment Committee brengt tussenrapporten uit, die in 2005 zullen leiden tot een document met aanbevelingen hoe ODA gelden meer strategisch kunnen worden ingezet om voor ontwikkeling relevante private investeringen te stimuleren. Tenslotte verschijnen er ook steeds meer evaluaties van de uitvoering van lopende PRSPs, en van verbeterde planningsprocessen die leiden tot meer aandacht voor Private Sector Ontwikkeling in een nieuwe generatie PRSPs. Voor het geval van Tanzania heb ik in dit kader onlangs het aspect van bottom up planning processen laten analyseren door MDF (Reforming institutions aimed at improving the enabling environment for pro-poor private sector development, april 2005). Ik acht het, in het licht van al deze studies, een goed moment om de AIV een advies te vragen zoals u reeds suggereerde in uw genoemde advies van 2003, eventueel specifiek gebruik makend van relevante ervaringen van enkele specifieke partnerlanden, zoals Tanzania of Zambia. Daarbij zou ik met name een antwoord willen krijgen op de volgende vragen: 1. Bestaat de mogelijkheid om private sector ontwikkeling van overheidswege zodanig te stimuleren dat de bijdrage aan armoedebestrijding wordt gemaximaliseerd? Heeft het bijvoorbeeld zin om maatregelen te treffen die voor bepaalde sectoren of bedrijven (zoals SME) meer specifiek van belang zijn, wat voor maatregelen zijn dat dan, en hoe kunnen ze worden geïdentificeerd en geïntegreerd in een PRSP? 2. Wat zijn de gevaren van te veel sturing door overheden en donoren? Het WDR 2005 geeft aan dat hoe specifieker een maatregel of interventie is, hoe groter de kans op falen, waarmee het belang van op specifieke bedrijfstakken of bedrijven gerichte maatregelen ter discussie komt te staan; 3. Op welke wijze kan de positieve rol van Foreign Direct Investment worden versterkt, in de zin dat de investeringen van buitenlandse bedrijven zoveel mogelijk bijdragen aan werkgelegenheid en aan het stimuleren van lokale bedrijven? 4. Wat zijn in dit verband naar uw inzicht de relatief sterke en zwakke kanten van, en mogelijke verbeterpunten voor, de diverse instrumenten die ik tot mijn beschikking heb om het bedrijfsleven een grotere rol te laten spelen bij de Nederlandse ontwikkelingssamenwerking?

3 Bijlage II Lijst van gebruikte afkortingen ACWL ACWI ADEA AITIC AVALON BEB BBP BFB BNPP BOF CBI CDM CD CEE CFC CODEX CGAP CPIA CSO s DAC DCC DDAGTF DDE DFID DGIS DYB ECA ECOWAS EDI EMPRES EPA EPR ETC EurenGAP EVD FAO FEMIP FDI Advisory Centre on WTO Law Advisory Committee on Water Information Association for the Development of Education in Africa Agency for International Trade Information and Cooperation NGO that supports sustainable rural development based on organic agriculture in CEE Buitenlandse Economische Betrekkingen (DG van ministerie van Economische Zaken) Bruto Binnenlands Product Directie Buitenlandse Financiële Betrekkingen (ministerie van Financiën) Bank-Netherlands Partnership Programme Beleidsondersteunings Fonds Centrum voor Bevordering van Importen uit Ontwikkelingslanden Clean Development Mechanism Capacity Development programme Central and Eastern Europe Common Fund for Commodities Codex alimentarius (latijn voor voedingsmiddelenwet /afspraken) The Consultative Group to Assist the Poor Country Policy and Institutional Assessments Civil Society Organizations Development Assistance Committee Development Cooperation Committee Doha Development Agenda Global Trust Fund Directie Duurzame Economische Ontwikkeling (ministerie van Buitenlandse Zaken) Department for International Development (UK) Directoraat Generaal Internationale Samenwerking (ministerie van Buitenlandse Zaken) Develop Your Business Economic Commission for Africa Economic Community of West African States Energy Development Index Emergency Prevention System (for transboundary animal and plant pests and diseases) Economic Partnership Agreement Environmental Performance Review Action group on Erosion, Technology and Concentration (vroeger RAFI) European Retail Produce Working Good Agricultural Practice Economische Voorlichtingsdienst (ministerie van Economische Zaken) Food and Agriculture Organisation Facility for Euro-Mediterranean Investment & Partnership Foreign Direct Investment

4 FIAS FIRST FTO FMO GDP GNI GOVNET GRI GTZ HDI HIPC s HLM IBTA ICC ICAC ICF ICID ICT IDB IEA IFAP IFC IFDC IFI ILEAP ILEIA IMF INAFI INBAR INPIM IPM IPTRID ITC ISCOM IWMI JITAP LAND LDCs LNV MDG s MENA Foreign Investment Advisory Service Financial Sector Reform and Strengthening Fair Trade Organisation Nederlandse Financierings Maatschappij voor Ontwikkelingslanden Gross Domestic Product Gross National Income Network on Governance Global Reporting Initiative Deutsche Gesellschaft für Technische Zusammenarbeit Human Development Index Heavily Indebted Poor Countries High-level Meeting Investerings Bevorderende Technische Assistentie Inter-American Investment Corporation International Cotton Advisory Committee Investment Climate Facility International Commission on Irrigation and Drainage Information and communication technology Inter-American Development Bank International Energy Agency International Federation Agricultural Producers International Finance Corporation International Fertilizer Development Centre International Financial Institutions International Lawyers & Economists Against Poverty Centre for Information on Low External Input and Sustainable Agriculture International Monetary Fund International Network of Alternative Financial Institutions International Network for Bamboo and Rattan International Network on Participatory Irrigation Management Integrated Pest Management (FAO) International Programme for Technical Development in Irrigation and Drainage International Trade Centre Institute for Sustainable Commodities International Water Management Institute Joint Integrated Technical Assistance Programme Land Alliances for National Development Least Developed Countries Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit Millennium Development Goals Middle East and North Africa Initiative (on Governance and Investment for Development)

5 MIF Multilateral Investment Fund MIGA Multilateral Investment Guarantee Agency MILIEV Milieu en Economische Verzelfstandiging MIR Managing Inputs Regionally (project gefinancierd door DGIS en IFDC) MOL Fonds Minst Ontwikkelde Landen infrastructuur Fonds (FMO) MVO Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen NCP s National Contact Points NEDECO Netherlands Engineering Consultants NEPAD New Partnership for Africa s Development NFX Netherlands Financial Sector Development Exchange NGO s Non-governmental organisations NIMF Nederlandse Investering Matching fonds (FMO) NIS New Independent States NSDS National Sustainable Development Strategies NWSP Nederlandse Werkgevers Samenwerkingsprogramma OECD Organisation for Economic Cooperation and Development ODA Official Development Assistance ODI Overseas Development Institute O&M Operation and Maintenance OPPG Operationalizing Pro-poor Growth ORET Ontwikkelings Relevante Export Transacties (FMO) PARIS21 Partnership in Statistics for Development in the 21st Century PIAs Poverty Impact Assessments PIDG Private Infrastructure Development Group POVNET DAC Network on Poverty Reduction PPG Pro-poor Growth PPIAF Public Private Infrastructure Facility PPP s Public-private partnerships PRS Poverty Reduction Strategy PRSP s Poverty Reduction Strategy Plans PSD Private Sector Development PSOM Programma Samenwerking Opkomende Markten PUM Programma Uitzending Managers Quno Quaker United Nations Office RAFI Rural Advancement Foundation International ROPPA Reseau Organisations Paysannes et des Producteurs Agri SAADA South African Academic Development Association SADC Southern Africa Development Community SALIN Strategic Alliances with International NGOs SEA s Strategic Environmental Assessments SEE South East Europe

6 SLM Senior-level Meeting SIMI Smallholder Irrigation Market Initiatives SME Small and Medium Size Enterprises SMO Stichting Maatschappij en Onderneming SOMO Stichting Onderzoek Multinationale Onderneming SOW Stichting Onderzoek Wereldvoedselvraagstukken SPS Sanitary and phytosanitary Standards S&T Science and Technology STDF Standards & Trade Development Facility SWAP s Sector Wide Approaches TAHA Tanzania Horticulture Association TBT s Technical Barriers to Trade TMF Thematisch Medefinancieringsstelsel TRALAC Trade Law Centre for Southern Africa TRIP s Trade Related International Property Rights TRTA Trade Related Technical Assistance TVET Technical Vocational Education and Training UN United Nations UNCTAD United Nations Conference on Trade and Development UNDP United Nations Development Programme UNECLAC United Nations Economic Commission for Latin America UNHABITAT United Nations Human Settlements Programme VNO-NCW Verbond van Nederlandse Ondernemingen en Nederlandse Christelijke Werkgeversbond VROM Ministerie van Verkeer, Ruimtelijke Ordening en Milieu WSSD World Summit on Sustainable Development WHO World Health Organisation WTO World Trade Organisation WUR Wageningen Universiteit Research Centrum WWB Women s World Banking YDN Youth Development Network

7 Bijlage III Interviews Gesprekpartners Private sector ontwikkeling Washington < De staf van de Executive Director for the Netherlands Constituency; en in het bijzonder dhr. J. Waslander < Mw. M. Varkie (Director External Outreach and Partner Group, MIGA) en dhr. M. Williams (Advisor, MIGA Strategy and Operations) < Dhr. H. Bosher (Investment Officer Small Investment Program, MIGA) en dhr. W. Douw (Investment Promotion Specialist, MIGA) < Dhr. C. Calari (Vice President Financial Sector), mw. A. Ciobanu (Alternate Executive Director) en dhr. E. van der Does de Willebois (Financial Sector Specialist, Financial Market Integrity) < Dhr. S. Claessen (Senior Advisor Financial Sector Department, Wereldbank) < Dhr. J.W. van der Kaaij (Netherlands Executive Director, Nederlands Kiesgroep Kantoor IMF / Wereldbank) < Dhr. P. Guislan (General Manager Foreign Investment Advisory Service, FIAS) en dhr. V. Palmede (Lead Economist FIAS) < Dhr. R. Holzman (Sector Director, Social Protection Human Development Network) < Dhr. P. Moorrees (Counselor for Belgium, Germany, Israel, Italy, The Netherlands and Switzerland; IDB) < Dhr. T. Miller (Senior Investment Officer MIF, IDB) < Dhr. D.F. Terry (General Manager MIF, IDB) < Dhr. J. Rogozinsky (General Manager, IIC) en dhr. S. Reed (Deputy General Manager, IIC) < Dhr. A. Vives (Manager a.i. Sustainable Development Department, IDB) < Dhr. B. Frydman (Deputy Manager Private Sector Department, IDB) < Dhr. C. Novis Guimaraes (Private Sector Coordinator, IDB) < Dhr. T. Takahashi (Executive Director Croatia, Japan, Korea, Portugal, Slovenia, United Kingdom, IDB) < Mw. A. Demirguc-Kunt (Senior Research Manager) en dhr. T. Beck (Senior Financial Economist) < Dhr. H. Rosen (Director, Grass Roots Business Organisation) en dhr. L. Carter (Director Small and Medium Enterprise Department, IFC) < Dhr. S.L. Jorgensen (Director Social Development Department) < Mw. J. Msuya (Senior Strategy Officer Sub-Sahara Africa Department, IFC) < Dhr. D.T. Carpio (Acting Director Operations Evaluation Group, IFC) < Mw. E. Littlefield (Director and CEO, CGAP), dhr. S. Hashemi (Senior Microfinance Specialist, CGAP) en mw. O. Sananikone (Senior Microfinance Specialist, CGAP) < Mw. E. King (Research Manager Development Research Group)

8 < Dhr. M.W. Plant (Senior Advisor Policy Development and Review Department, IMF) < Dhr. A. Ouanes (Chief Financial Systems Surveillance Division, Monetary and Financial Systems Department, IFC) en dhr. J.W. van der Vossen (Advisor Monetary and Financial Systems Department, IMF) < Dhr. W. Varghese (Senior Economist Anglophone Africa Monetary and Financial Systems Department, IMF) < Dhr. W. Cline (Senior Fellow Institute for International Economics / Center for Global Development) < Mw. S. Polaski (Senior Associate Director Trade, Equity and Development Project) < Dhr. V. Ramachandran (Visiting Fellow Center for Global Development and Assistant Professor Public Policy, Georgetown University) Beheerders van OS-instrumenten op PSD-terrein < Dhr. A. Arnold (Chief Executive Officer, FMO), dhr. H. Cornelissen (Director Europe and Central Asia, FMO), dhr. M.F. de Jong (Senior Policy Advisor Corporate Affairs, FMO), dhr. E.H.J. Groot (Financial Sector Specialist Asia, FMO), dhr. S. Stavenuiter (Senior evaluation officer, IMR, FMO) en mw. A. van Baar (Investment Officer Latijns Amerika & Carribean, FMO) < Dhr. I.G. Merison (Unit Manager Investment and Export Finance, BEB, ministerie van Economische Zaken), mw. H.M.B. Joziasse (plv. directeur Directie Internationaal Ondernemen, BEB, ministerie van Economische Zaken) < Mw. I.M. Jansen (senior beleidsmedewerker, BFB, ministerie van Financiën), dhr. E. Spijkerman (Coördinator sectie Internationale Economie, BFB, ministerie van Financiën) en dhr. M. Bezemer (Policy Advisor, BFB, ministerie van Financiën) < Dhr. J. Röben (Algemeen directeur, PUM) < Dhr. A.H.M. Lansink (Managing Director, CBI) < Dhr. A. van Ravestein (Algemeen directeur, EVD), mw. N.C. van de Geest (Cluster Manager Unit Program Cooperation Emerging Markets, EVD) en mw. E.J. Bense (plv. directeur, EVD) < Dhr. J. Knotnerus (director NFX), dhr. J. Menken (Deputy Director NFX), dhr. P. van der Krogt (Global Head of ING Institutional and Government Advisory group, ING), dhr. C.T. Ruys (Manager Rabobank Foundation MVO; NFX), dhr. E.H.J. de Groot (Financial Sector Specialist Asia, FMO; NFX) en mw. M. Verheij (Communicatiemanager NFX) Overigen < Dhr. R. Dijksterhuis (Ondernemerschap en Bedrijfsontwikkeling, DDE, ministerie van Buitenlandse Zaken) < Dhr. M. de Boer (Beleidsanalyse en Advisering, DEK, ministerie van Buitenlandse Zaken) < Dhr. T. Van Praag (Executive Director, NEDECO) < Dhr. J. van der Meij (General Manager, Vlisco B.V.) en dhr. M. Veninga (Voorzitter Raad van Bestuur, Gamma Holding B.V.) < VNO-NCW (Voorzitter en leden van de commissie ontwikkelingslanden (COL)) < Dhr. K. Timmerman (Managing Director Pop Vriend Seeds B.V.) < Mw. M. Vrieling (CNV Internationaal)

9 Bijlage IV Overzicht DDE-activiteiten 2005 Toelichting: dit overzicht omvat de activiteiten van de Directie Duurzame Economische Ontwikkeling (DDE) verdeeld naar thema. Het betreft alleen de activiteiten van DDE en is geen uitputtend overzicht van alle uitgaven voor Private Sector Ontwikkeling binnen het ministerie van Buitenlandse Zaken. Bovendien valt een deel van de activiteiten onder andere artikelen dan het artikel 4.3 uit de begroting van het ministerie van Buitenlandse Zaken en een deel van de activiteiten is non-oda; zij vallen dus strikt genomen niet onder het thema private sectorontwikkeling. Thema wet- en regelgeving Uitgaven 2005 (euro) Nationale beleidsomgeving Taskteam on Private Sector Development (PSD) Tanzania Thema infrastructuur Uitgaven 2005 (euro) Nationale beleidsomgeving Int. Programme for Technical Development in Irrigation and Drainage (IPTRID) Int. Water Mgmt Institute (IWMI) Network Project Int. Water Mgmt Institute (IWMI) Comprehensive Assessment Ondersteuning Int. Network on Participatory Irrigation Mgmt (INPIM) Int. Commission on Irrigation and Drainage (ICID) Country Policies Smallholder Irrigation Market Initiative (SIMI) Practica kleinschalige technologie Ondernemerschap en bedrijfsontwikkeling Ontwikkelings Relevante Export Transacties (ORET) onderzoek FMO/ORET-milieu en economische verzelfstandiging (MILIEV) FMO Minst Ontwikkelde Landen (MOL) Infrastructure fonds * Private Infrastructure Development Group (PIDG) Facility for Euro-Mediterranean Investment & Partnership (FEMIP)

10 Thema markttoegang en marktontwikkeling Uitgaven 2005 (euro) Internationale Markten United Nations Conference on Trade And Development (UNCTAD) Biotrade Initiative CODEX Alimentaris EUREPGAP voor kleine producenten in Ontw. Landen (= partnership) Standards & Trade Development Facility (STDF) Public Private Partnership (PPP) Fair Flowers & Plants (= partnership) Partnership programme Common Fund for Commodities (CFC) Globalising Trade Justice Support to INBAR Bijdrage Evert Vermeer Trade Related technical Assistance (TRTA) European Partnership Agreements (EPAs) Trade Law Centre for Southern Africa (TRALAC) NL Trainee programme WTO Int. Cotton Advisory Committee (ICAC) jaarlijkse bijdrage Quno-IER, support for Trade Related International poperty Rights (TRIPs) AITIC Sponsoring membership Joint Integrated Technical Assistance Programme (JITAP) II; WTO/UNCTAD/ITC Linkages between trade development and poverty reduction WTO Ttrade Related Technical Assistance (TRTA) Doha Development Agenda Glocal Trust Fund (DDAGTF) OECD Development Assistance Committee (DAC) Trade Facilitation Project; (valt ook onder cluster wet- en regelgeving) Consumer Trade Watch Stichting Onderzoek Wereldvoedselvraagstukken (SOW) (art. 6.02) Fair Trade Organization (FTO) (= partnership) Fair Trade assistance Int. Law & Econ. Against poverty (ILEAP) Verlenging bijdrage budget Advisory Centre WTO Law (ACWL) Geneve Vervolg

11 Thema markttoegang en marktontwikkeling Uitgaven 2005 (euro) Nationale beleidsomgeving World Summit on Sustainable Development (WSSD) Partnership Marketaccess pfytosanitary capacity Uganda WSSD-LNV partnership marketaccess and capacity ETC Foundation endogenous development and cultural diversity project (COMPAS) AVALON Foundation - Organic chain development in NIS Progr. Duurzaam ketenbeheer en armoedebestrijding (ISCOM) Wageningen UR (WUR) inceptiefase agro supply chain program Ondernemerschap en bedrijfsleven Solidaridad Schone kleren campagne Uitv. transf-plan Max Havelaar bewustwording en lobby activiteiten Totaal

12 Toegang tot kennis en vaardigheden Uitgaven 2005 (euro) Nationale beleidsomgeving Stichting Woord en daad Centre for Information on Low External Input and Sustainable Agriculture (ILEIA) Youth Development Network (YDN) Int. Federation Agricultural Producers (IFAP) / Development Cooperation Committee (DCC) Stichting AGROMISA Agriterra-benadering Agriprofocus: ondersteuning landbouwproducentenorganisaties Bevordering van MVO in Lat. Amerika Ondernemerschap en bedrijfsleven Programma Samenwerking Opkomende Markten (PSOM) PSOM externe evaluatie Develop Your Business Database / Econ. Voorlichtings Dienst (EVD) PUM Programma PUM Tsunami Monitoren Stichting IntEnt Internationalization of Entrepreneurship (IntEnt) Maatschappelijk Verantw Ondernemen (MVO) Europese MVO conferentie MVO-tijdschrift P-plus SOMO Stichting Maatschappij en Onderneming (SMO) OESO Watch/Irene stichting Totaal

13 Cluster Financiële Sector Ontwikkeling (FSD) Uitgaven 2005 (euro) Nationale beleidsomgeving Health Insurance Fund Netherlands Financial Sector Development Exchange (NFX) NFX Projecten in Tanzania/Uganda en Macedonië Ondernemerschap en bedrijfsleven IBTA-OL (non-oda) Netherlands Investment Matching Fund (NIMF) Seed Capital Fund (non-oda) Kleinbedrijf (KB) Fonds (non-oda) ShoreCap Core Funding CGAP Core Funding Womens WorldBank (WWB) Womens WorldBank (WWB)/ affilcapit Strohalm OIKOCREDIT Int. Support Foundation (ISF) INAFI Micro Finance Overig Uitgaven 2005 (euro) Internationale markten Deelname MOLs aan MC6 WTO Beleidondersteunings Fonds (BOF) Nationale beleidsomgeving Publiek Private samenwerking HIV/AIDS Onderzoek United Nations Dev. Programme (UNDP) AIDS-Chili Stichting Habitat platform St. Habitat platform (SHP) EMPRES Desert Locust RVM Int. Fertilizer Development Center (IFDC) Development Assistance Committee (DAC) network on poverty reduction (POVNET)

14 Uitgaven Private Sectorontwikkeling 2005 (Op 28 september 2006 van DDE ontvangen ter vervanging van een eerder aangeleverd overzicht) Bijlage V Onderwerp (1) Cluster (2) Uitgaven in euro Ambassadeprogramma s Alle 61,6 miljoen IFC Alle 11,2 miljoen Samenwerking maatschappelijke organisaties (TMF) Alle 18,6 miljoen Handels- en financieel systeem Internationale markttoegang 1,6 miljoen NIMF Financiële sector 10,3 miljoen ORET Infrastructuur 92,5 miljoen MOL infrastructuurfonds Infrastructuur 10,9 miljoen CBI Kennis en vaardigheden 17,0 miljoen PSOM Kennis en vaardigheden 19,1 miljoen PUM Kennis en vaardigheden 7,2 miljoen Overig Alle 14,6 miljoen Totaal (3) 264,6 miljoen 1 Overzicht beperkt tot ODA-uitgaven ministerie van Buitenlandse Zaken Het bovenstaande overzicht is beperkt tot de ODA-uitgaven van het ministerie van Buitenlandse Zaken (Ontwikkelingssamenwerking). In het HGIS-jaarverslag is een meer omvattend overzicht opgenomen, waarin ook de uitgaven van andere ministeries zijn opgenomen. Ook betreft het bovenstaande overzicht alleen uitgaven die direct toe te rekenen zijn aan private sectorontwikkeling. Bijdragen aan multilaterale organisaties (zoals de Wereldbank) en algemene begrotingssteun en schuldverlichting zijn niet meegenomen, omdat deze hulp geen betrekking heeft op een specifieke sector. 2 Uitgaven ingedeeld naar thema Dit betreft de thema-indeling die de directie Duurzame Economische Ontwikkeling (DDE) vanaf 2006 hanteert. Het beleid van DDE is gebaseerd op de knelpunten waar bedrijven tegenaan lopen in ontwikkelingslanden: namelijk 1. gebrekkige wet- en regelgeving, 2. beperkte toegang tot internationale markten, 3. slechte infrastructuur, 4. onvoldoende toegang tot financiële diensten en 5. beperkte kennis en vaardigheden bij bedrijven om zich te ontwikkelen. Waar alle staat, wordt op dit moment geïnventariseerd welk deel van de uitgaven toegerekend kan worden naar welk thema. 3 Relatie overzicht met bedragen in het HGIS-jaarverslag De totale uitgaven van 264,6 miljoen euro zijn terug te vinden in het HGIS-jaarverslag 2005 door artikel Handels- en financieel systeem (ODA deel is 1,6 miljoen euro) en artikel Ondernemingsklimaat ontwikkelingslanden (ODA deel 263,0 miljoen euro) op te tellen. NB In eerdere versies is gesproken over een bedrag van 285,1 miljoen euro. De relatie met de 264,6 miljoen is als volgt. Als ook het non-oda-deel wordt meegenomen (14,2 miljoen euro) en DDE-uitgaven die vallen onder andere begrotingsartikelen (7,3 miljoen euro), en apparaatsuitgaven NIO worden afgetrokken (1,0 miljoen) dan bedragen de totale PSD-uitgaven EUR 285,1 miljoen. De 264,6 miljoen is echter meer accuraat.

15 Bijlage VI Achtergrondinformatie over enkele PSD-bedrijfsleveninstrumenten FMO-IBTA (sinds maart 2006: FMO-CD) Target group Dutch enterprises that cooperate with businesses in emerging economies in Asia, Africa, Latin America and Europe Objective and description The aim of the Investment Promotion and Technical Assistance programme (IBTA) is to enhance trade and industry in developing countries. At the same time, it also offers Dutch enterprises the opportunity to key into the demand for foreign investment, modern management methods and technologies, and the development of new markets and products. The IBTA programme finances two types of activities: < activities intended to collect the information required to take investment decisions, for example feasibility studies; < activities intended to improve management and employee performance; these include interim management, short-term advice and work-related training. The activities eligible for funding under the IBTA programme are short-term in nature, but their intention is to contribute to the long-term success of an enterprise. The following sectors are eligible under the programme: < financial sector; < infrastructure; < export sector. The scale of the activities eligible for IBTA funding must be in reasonable proportion to the size of the beneficiary enterprise and the intended result. Funding never exceeds 50 percent of the total eligible costs, with a ceiling of EUR 275,000 for interim management and technical assistance and EUR 80,000 for feasibility studies. Main criteria < The IBTA programme is intended exclusively to support the commercial activities of privatesector enterprises; < Small and medium-sized enterprises have priority under the programme, although large companies may also qualify; < State-run enterprises and government organisations will only qualify if they can demonstrate that the relevant activities are commercial in nature and being managed independently; < Educational or care institutions are not eligible.

16 FMO-IFOM Target group Small and medium-sized enterprises in select emerging markets in which risk-bearing capital has been invested by a Dutch SME. Objective and description Via its Investment Facility Emerging Markets scheme (IFOM), the Netherlands Development Finance Company (FMO) may extend medium and long-term subordinated loans to a local subsidiary or joint venture in which risk-bearing capital has been invested by a Dutch company. Loans of a minimum of EUR 45,000 up to a maximum of EUR 2.3 million are issued in euros. Maturities range from three to twelve years and a grace period of up to three years is possible. By providing subordinated loans, FMO helps to strengthen the local enterprise s balance sheet and attract further commercial financing. Main criteria < The Dutch company must have the features of an SME as defined according to EU standards; < The Dutch company must be well-managed, financially sound and have a proven track record; < The investment being made in the emerging market must be part of the Dutch company s strategy and of vital importance to that company; < The Dutch company must own a minimum of 50% of the foreign company and be prepared to commit itself (and its financial resources) to making the venture in the emerging market a success.

17 FMO-LDC Infrastructure Fund Target group Private investors who wish to invest in private-sector or public/private-sector infrastructure projects in Least Developed Countries (LDC countries). Objective and description Via the LDC Infrastructure Fund, the Netherlands Finance Development Company (FMO) supports the improvement of the social and economic infrastructure in LDC countries. FMO wants to encourage private investors to invest in private-sector or public/private-sector infrastructure projects in these countries. By providing risk capital, the LDC Infrastructure Fund removes a definite risk for financiers, thereby catalysing additional private funds. The LDC Infrastructure Fund may also provide grants in support of new projects. The grants can be used to cover parts of a project that would normally be the responsibility of the relevant country s government (but which that government has not provided for). Grants may also be used for one-off investments that are of vital importance to projects but that will not contribute to the project s profitability. Main criteria < LDC Infrastructure funding is available for infrastructure projects that contribute to the development and/or improvement of the social and economic infrastructure (power supply, telecoms, water, transport, environmental or social infrastructure); < Projects are assessed not only on their financial and economic performance, but also on corporate governance and on social and environmental policies and practices, to ensure the long-term sustainability of the investment. In evaluating proposals, FMO considers the investment plan, a market analysis, a due diligence study, the expected returns, and the commitment of managers and co-financiers.

18 FMO-ORET Target group Companies that wish to export capital goods, services or work to developing countries. Objective and description The Dutch government uses the Development Related Export Transactions (ORET) programme to provide grants for the export of capital goods, services or work to developing countries. ORET supports companies that would like to become active in developing countries. At the same time, ORET promotes the investment climate in developing countries by facilitating investments in infrastructure. The ORET programme is run by the Netherlands Finance Development Company (FMO) on behalf of the Dutch Minister of Foreign Affairs. An ORET grant helps developing countries decrease the cost of purchasing capital goods, services or work. The programme has three facilities: < The tied facility is intended for export transactions to selected countries. The grant can be requested only by a Dutch company that wishes to undertake the transaction; < The untied facility is intended for export transactions to Least Developed Countries (LDCs). The grant can be requested either by a Dutch company or by a foreign company; < The water facility is intended for export transactions related to investments in the drinking water and sanitation sector. Main criteria < Grants awarded to developing countries under any of the above facilities are used to make direct payments to the Dutch or foreign supplier. Depending on which ORET facility is used, eligibility may be subject to other specific criteria; < FMO assesses ORET applications on their financial, technical and organisational feasibility, and on the investment s contribution to sustainable economic development in the country in question; < The relevant project must be commercially unfeasible (according to OECD guidelines). In practice, this means that the investment, which includes the export transactions, must have a pay-back period of more than 10 years.; < FMO assesses projects on such aspects as corporate governance and social and environmental policies to ensure the long-term sustainability of the investment. < One rule that applies to all ORET facilities is that the total value of the export transaction must not exceed EUR 45 million; Companies applying under the ORET programme must be able to demonstrate sufficient technical, organisational and financial capacity to carry out the transaction successfully, and they may not have a controlling interest in the beneficiary enterprise at the time they submit their application. They must also be able to provide financial guarantees if requested to do so.

19 FMO-NIMF Target group Dutch and foreign enterprises that wish to invest in developing countries. Objective and description The purpose of the Netherlands Investment Matching Fund (NIMF) is to stimulate foreign direct investment in developing countries. NIMF provides both long-term risk capital and sectorspecific expertise. NIMF financing can be anywhere from EUR 1 million to a maximum of EUR 5 million. NIMF will match the amount of risk capital invested by the Dutch or foreign company. FMO also provides sector-specific expertise via NIMF. Main criteria Financing is awarded on commercial terms. The beneficiary company and/or the equity investment itself are subject to specific conditions and requirements.

20 FMO (algemeen) De Financieringsmaatschappij voor Ontwikkelingslanden NV is een ontwikkelingsbank opgericht in In de FMO zijn verschillende bedrijfslevenprogramma s ondergebracht. Aangezien de overheid een stevig bedrag in het fonds van de FMO investeert, komt de organisatie naar bedrijven en banken solide genoeg over om private investeringen aan te trekken. De overheid bezit 51 procent van de aandelen. De rest is in handen van ruim 140 Nederlandse particulieren, voornamelijk bedrijven en banken. De FMO stimuleert de ontplooiing van bedrijven uit ontwikkelingslanden. Daarmee probeert de FMO bij te dragen aan het creëren van werkgelegenheid, het verhogen van exportopbrengsten en het genereren van inkomsten in die landen. De organisatie investeert per jaar ongeveer een half miljard euro in het bedrijfsleven van ontwikkelingslanden. Met deze middelen financiert de FMO, met leningen en in steeds grotere mate ook door middel van risicodragend kapitaal, productiebedrijven en vooral lokale financiële instellingen (banken, leasemaatschappijen, enzovoort) in ontwikkelingslanden. Deze financiële instellingen financieren op hun beurt weer het lokale bedrijfsleven. De FMO doet dit op marktconforme voorwaarden. Toch opereert de FMO niet helemaal hetzelfde als commerciële banken, omdat ze deze leningen uitgeeft in gebieden en gevallen die reguliere banken vaak te risicovol zouden vinden. De overheid stopt ook extra fondsen in een aantal speciale FMO-programma s, omdat het risico voor de FMO te groot zou zijn. Zo versterkt de organisatie door middel van het Kleinbedrijffinancieringsprogramma (KB) financieringen in lokale valuta, zodat het koersrisico niet bij de lokale ondernemer wordt gelegd. De financieringen komen uit een speciaal KB-fonds bij de FMO, gevuld door het ministerie van Buitenlandse Zaken. Daarnaast bestaat er ook het Seed Capital programma dat participaties neemt in startende ondernemingen in vooral Afrika. De Staat draagt 85 procent van het risico, de FMO 15 procent. De FMO is mede van belang, omdat de Nederlandse Investeringsbank voor Ontwikkelingslanden (NIO) in 2000 bij de FMO werd ondergebracht. De NIO doet de bancaire afhandeling van financiële hulp van de Nederlandse overheid aan ontwikkelingslanden. Zowel de giften als de leningen (doneren en innen) vallen onder verantwoordelijkheid van het NIO. De uitvoering van het ORET programma (van DGIS) is eveneens de verantwoordelijkheid van de NIO. Target group Trade and industry in the Netherlands and in developing countries. Objective and description The Netherlands Finance Development Company (FMO) supports the private sector in developing countries. It does this with loans, participations, guarantees and other investment promotion activities. FMO s goal is to contribute to structural and sustainable economic growth in these countries and, together with the private sector, obtain healthy returns. FMO concentrates on four sectors: the financial sector, micro and small enterprises, infrastructure and trade and industry.

Betekenis nieuwe GRI - Richtlijnen. Rob van Tilburg Adviesgroep duurzaam ondernemen DHV Utrecht, 23 November 2006

Betekenis nieuwe GRI - Richtlijnen. Rob van Tilburg Adviesgroep duurzaam ondernemen DHV Utrecht, 23 November 2006 Betekenis nieuwe GRI - Richtlijnen Rob van Tilburg Adviesgroep duurzaam ondernemen DHV Utrecht, 23 November 2006 Opbouw presentatie 1. Uitgangspunten veranderingen G2 - > G3 2. Overzicht belangrijkste

Nadere informatie

PUM Netherlands senior experts and NBA

PUM Netherlands senior experts and NBA PUM Netherlands senior experts and NBA Wim Boone, sectorcoördinator accountancy,financial & admin. management 14 maart 2013 Agenda Why SMEs need support About PUM Sector Accountancy etc. Cooperation PUM-NBA

Nadere informatie

European frameworks for VET

European frameworks for VET European frameworks for VET VLOR Brussels, 4 June 2014 Carlo Scatoli Vocational Training and Adult Learning 2002 The Copenhagen Declaration 30 November 2002 Strengthen the European dimension Improve transparency,

Nadere informatie

Investment Management. De COO-agenda

Investment Management. De COO-agenda Investment Management De COO-agenda Vijf thema s 1) Markt 2) Wet- en regelgeving 3 5) Rol van de COO 5 3) Operations 4) Technologie 2012 KPMG Accountants N.V., registered with the trade register in the

Nadere informatie

EFSI Info-session for the Flemish Region

EFSI Info-session for the Flemish Region EFSI Info-session for the Flemish Region Publieke financiering van infrastructuurprojecten voor transport, ziekenhuizen, onderwijs, water en energie,... Brussels, 14 September 2015 1 Eligibility voor EFSI

Nadere informatie

Healthy people want everything, sick people want only one thing. would love to see a Hospital Teacher

Healthy people want everything, sick people want only one thing. would love to see a Hospital Teacher Healthy people want everything, sick people want only one thing. would love to see a Hospital Teacher Consultant Education Sick Pupils Educational Service Centre University Medical Centre The Netherlands

Nadere informatie

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014 Process Mining and audit support within financial services KPMG IT Advisory 18 June 2014 Agenda INTRODUCTION APPROACH 3 CASE STUDIES LEASONS LEARNED 1 APPROACH Process Mining Approach Five step program

Nadere informatie

Best? New practice industry-university cooperation. Chemelot InSciTe. www.chemelot-inscite.com

Best? New practice industry-university cooperation. Chemelot InSciTe. www.chemelot-inscite.com Best? New practice industry-university cooperation Chemelot InSciTe www.chemelot-inscite.com Aanleiding / Externe ontwikkelingen Wetenschappelijke competitie neemt toe; universiteit moet zich op sterktes

Nadere informatie

Support Center GIS-Flanders

Support Center GIS-Flanders Support Center GIS-Flanders Our mission: Ensuring the optimal use of geographic information in Flanders Het Ondersteunend Centrum GIS-Vlaanderen is

Nadere informatie

CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden

CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden Laatst bijgewerkt op 25 november 2008 Nederlandse samenvatting door TIER op 5 juli 2011 Onderwijsondersteunende

Nadere informatie

OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008

OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008 OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008 Instructie Met als doel het studiecurriculum te verbeteren of verduidelijken heeft de faculteit FEB besloten tot aanpassingen in enkele programma s die nu van

Nadere informatie

INFORMATIEBIJEENKOMST ESFRI ROADMAP 2016 HANS CHANG (KNAW) EN LEO LE DUC (OCW)

INFORMATIEBIJEENKOMST ESFRI ROADMAP 2016 HANS CHANG (KNAW) EN LEO LE DUC (OCW) INFORMATIEBIJEENKOMST ESFRI ROADMAP 2016 HANS CHANG (KNAW) EN LEO LE DUC (OCW) 14 november 2014 2 PROGRAMMA ESFRI Roadmap, wat is het en waar doen we het voor? Roadmap 2016 Verschillen met vorige Schets

Nadere informatie

STICHTING LIGHTREC NEDERLAND MANAGER LIGHTREC

STICHTING LIGHTREC NEDERLAND MANAGER LIGHTREC STICHTING LIGHTREC NEDERLAND MANAGER LIGHTREC LIGHTREC Energiezuinige lampen zijn goed voor het milieu, maar mogen niet worden afgedankt bij het gewone huisvuil. De materialen uit energiezuinige verlichting

Nadere informatie

Uitnodiging Security Intelligence 2014 Dertiende editie: Corporate IAM

Uitnodiging Security Intelligence 2014 Dertiende editie: Corporate IAM Uitnodiging Security Intelligence 2014 Dertiende editie: Corporate IAM 5 maart 2014 De Beukenhof Terweeweg 2-4 2341 CR Oegstgeest 071-517 31 88 Security Intelligence Bijeenkomst Corporate IAM On the Internet,

Nadere informatie

CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN

CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN Mieke Audenaert 2010-2011 1 HISTORY The HRM department or manager was born

Nadere informatie

Digital municipal services for entrepreneurs

Digital municipal services for entrepreneurs Digital municipal services for entrepreneurs Smart Cities Meeting Amsterdam October 20th 2009 Business Contact Centres Project frame Mystery Shopper Research 2006: Assessment services and information for

Nadere informatie

Instruction project completion report

Instruction project completion report Instruction project completion report The project completion report is in fact a final progress report providing a comparison between the start of the project and the situation at the end of the project.

Nadere informatie

De social impacts van de sluiting van de bauxietmijn te Coermotibo. Naam: van Cooten, Telina Paramaribo, 21 september 2009

De social impacts van de sluiting van de bauxietmijn te Coermotibo. Naam: van Cooten, Telina Paramaribo, 21 september 2009 De social impacts van de sluiting van de bauxietmijn te Coermotibo Naam: van Cooten, Telina Paramaribo, 21 september 2009 Environmental and Social Assessment Stakeholder Engagement EIA Fishing Biodiversity

Nadere informatie

Institute for Aerospace Maintenance Maastricht (IAMM) Kennis als wapen in mondiale concurrentie

Institute for Aerospace Maintenance Maastricht (IAMM) Kennis als wapen in mondiale concurrentie Institute for Aerospace Maintenance Maastricht (IAMM) Kennis als wapen in mondiale concurrentie 11 december 2014 Het project EUregio Life Cycle Costing (EULC2) is mede mogelijk gemaakt door bijdragen van

Nadere informatie

Basisgegevens. Soort aanvraag (kruis aan wat van toepassing is): Nieuwe opleiding. Nieuw Ad programma. Nieuwe hbo master. Nieuwe joint degree

Basisgegevens. Soort aanvraag (kruis aan wat van toepassing is): Nieuwe opleiding. Nieuw Ad programma. Nieuwe hbo master. Nieuwe joint degree Basisgegevens Soort aanvraag (kruis aan wat van toepassing is): X Nieuwe Nieuw Ad programma Nieuwe hbo master Nieuwe joint degree Naam instelling(en) Contactpersoon/contactpersonen Contactgegevens Universiteit

Nadere informatie

Enterprise Architectuur. een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente?

Enterprise Architectuur. een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente? Enterprise Architectuur een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente? Wie zijn we? > Frederik Baert Director Professional Services ICT @frederikbaert feb@ferranti.be Werkt aan een Master

Nadere informatie

Private Governance : Werkt het? Is het genoeg?

Private Governance : Werkt het? Is het genoeg? Private Governance : Werkt het? Is het genoeg? Workshop Public & Private Governance Wageningen UR / MinBuZa Th Hague, February 1, 2013 The Hague, Febr. 1, 2013 Public & Private Governance slide 1 Initiatieven

Nadere informatie

Duurzaamheid in Agrologistiek; CO2 labeling

Duurzaamheid in Agrologistiek; CO2 labeling Duurzaamheid in Agrologistiek; CO2 labeling Chris E. Dutilh Stichting DuVo/Unilever Benelux Conferentie Winst uit Agrologistiek Monster, 16 februari 2009 Doelstelling DuVo-studie In beeld brengen of, en

Nadere informatie

Support Center GIS-Flanders

Support Center GIS-Flanders Support Center GIS-Flanders Our mission: Ensuring the optimal use of geographic information in Flanders Het Ondersteunend Centrum GIS-Vlaanderen is

Nadere informatie

Incofin cvso: investeren in microfinanciering

Incofin cvso: investeren in microfinanciering Incofin cvso: investeren in microfinanciering Presentatie Finance Avenue 2013 Loïc De Cannière CEO Incofin Investment Management 16 november 2013 Agenda Incofin Investment Management: wie zijn we en wat

Nadere informatie

Voorkom pijnlijke verrassingen Nieuwe Controleaanpak Belastingdienst. Presentator: Remko Geveke

Voorkom pijnlijke verrassingen Nieuwe Controleaanpak Belastingdienst. Presentator: Remko Geveke Voorkom pijnlijke verrassingen Nieuwe Controleaanpak Belastingdienst Presentator: Remko Geveke Start webinar: 08:30 uur Agenda Nieuwe Controleaanpak Belastingdienst Verticaal Toezicht vs. Horizontaal Toezicht

Nadere informatie

College 1 inleiding ondernemerschap

College 1 inleiding ondernemerschap College 1 inleiding ondernemerschap Ondernemen is het uitvoeren van innovaties waarbij discontinuïteit wordt veroorzaakt - discontinuïteit is het creëren van waarde die voorheen nog niet beschikbaar was

Nadere informatie

Effectief Toezicht ervaringen van een commissaris

Effectief Toezicht ervaringen van een commissaris Effectief Toezicht ervaringen van een commissaris Margot Scheltema September 2014 22-9-2014 Scheltema - VITP 1 Wanneer is toezicht effectief? (1) Samenstelling RvT Profielschets Competenties; verschil

Nadere informatie

Alcohol policy in Belgium: recent developments

Alcohol policy in Belgium: recent developments 1 Alcohol policy in Belgium: recent developments Kurt Doms, Head Drug Unit DG Health Care FPS Health, Food Chain Safety and Environment www.health.belgium.be/drugs Meeting Alcohol Policy Network 26th November

Nadere informatie

Van Commissionaire naar LRD?

Van Commissionaire naar LRD? Van Commissionaire naar LRD? Internationale jurisprudentie en bewegingen in het OESO commentaar over het begrip vaste inrichting (Quo Vadis?) Mirko Marinc, Michiel Bijloo, Jan Willem Gerritsen Agenda Introductie

Nadere informatie

Navigeren in krediet- en kapitaalmarkten in beweging

Navigeren in krediet- en kapitaalmarkten in beweging Navigeren in krediet- en kapitaalmarkten in beweging Programma 18u30 18u40 Inleiding Luc Boelaert - directeur regio Oost- en West-Vlaanderen, Bank Degroof Hoe de balans strategisch versterken om financiële

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen: Corporate Social Responsibility in a Transnational Perspective

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen: Corporate Social Responsibility in a Transnational Perspective Editors: J.J.A. Hamers CA. Schwarz B.T.M. Steins Bisschop Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen: Corporate Social Responsibility in a Transnational Perspective INTERSENTIA METRO TABLE OF CONTENTS Woord

Nadere informatie

Talentmanagement in tijden van crisis

Talentmanagement in tijden van crisis Talentmanagement in tijden van crisis Drs. Bas Puts Page 1 Copyright Siemens 2009. All rights reserved Mission: Achieving the perfect fit Organisatie Finance Sales Customer Engineering Project management

Nadere informatie

Innovatie instrument en financierings mogelijkheden

Innovatie instrument en financierings mogelijkheden HealthGrain Holland, Den Haag 5 juli 2011 Innovatie instrument en financierings mogelijkheden Frans van den Berg, Innovatiemakelaar Food & Nutrition Delta Food & Nutrition Delta? FND is deel van het Innovatieprogramma

Nadere informatie

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS Gezondheidsgedrag als compensatie voor de schadelijke gevolgen van roken COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS Health behaviour as compensation for the harmful effects of smoking

Nadere informatie

Geïntegreerde ex ante impactanalyse bij de Europese Commissie

Geïntegreerde ex ante impactanalyse bij de Europese Commissie Geïntegreerde ex ante impactanalyse bij de Europese Commissie Peter Lelie Europese Commissie - DG EMPL 7-Oct-09 Directoraat-Generaal for Werkgelegenheid, Sociale Zaken en Gelijke Kansen Eenheid Sociale

Nadere informatie

Uitwegen voor de moeilijke situatie van NL (industriële) WKK

Uitwegen voor de moeilijke situatie van NL (industriële) WKK Uitwegen voor de moeilijke situatie van NL (industriële) WKK Kees den Blanken Cogen Nederland Driebergen, Dinsdag 3 juni 2014 Kees.denblanken@cogen.nl Renewables genereren alle stroom (in Nederland in

Nadere informatie

Dutch Research Council: women in scientific careers

Dutch Research Council: women in scientific careers Dutch Research Council: women in scientific careers Dr. Wilma van Donselaar Paris 2005 What is NWO? NWO is the Dutch Research Council and consists of 8 councils: Humanities, Social Sciences, Medical Sciences,

Nadere informatie

Introduction Henk Schwietert

Introduction Henk Schwietert Introduction Henk Schwietert Evalan develops, markets and sells services that use remote monitoring and telemetry solutions. Our Company Evalan develops hard- and software to support these services: mobile

Nadere informatie

ARTIST. Petten 24 September 2012. www.ecn.nl More info: schoots@ecn.nl

ARTIST. Petten 24 September 2012. www.ecn.nl More info: schoots@ecn.nl ARTIST Assessment and Review Tool for Innovation Systems of Technologies Koen Schoots, Michiel Hekkenberg, Bert Daniëls, Ton van Dril Agentschap NL: Joost Koch, Dick Both Petten 24 September 2012 www.ecn.nl

Nadere informatie

Competencies atlas. Self service instrument to support jobsearch. Naam auteur 19-9-2008

Competencies atlas. Self service instrument to support jobsearch. Naam auteur 19-9-2008 Competencies atlas Self service instrument to support jobsearch Naam auteur 19-9-2008 Definitie competency The aggregate of knowledge, skills, qualities and personal characteristics needed to successfully

Nadere informatie

Fidelity of a Strengths-based method for Homeless Youth

Fidelity of a Strengths-based method for Homeless Youth Fidelity of a Strengths-based method for Homeless Youth Manon krabbenborg, Sandra Boersma, Marielle Beijersbergen & Judith Wolf s.boersma@elg.umcn.nl Homeless youth in the Netherlands Latest estimate:

Nadere informatie

Introduction to IBM Cognos Express = BA 4 ALL

Introduction to IBM Cognos Express = BA 4 ALL Introduction to IBM Cognos Express = BA 4 ALL Wilma Fokker, IBM account manager BA Ton Rijkers, Business Project Manager EMI Music IBM Cognos Express Think big. Smart small. Easy to install pre-configured

Nadere informatie

TOELICHTING OP FUSIEVOORSTEL/

TOELICHTING OP FUSIEVOORSTEL/ TOELICHTING OP FUSIEVOORSTEL/ EXPLANATORY NOTES TO THE LEGAL MERGER PROPOSAL Het bestuur van: The management board of: Playhouse Group N.V., een naamloze Vennootschap, statutair gevestigd te Amsterdam,

Nadere informatie

Melding Loonbelasting en premies Aanmelding werkgever. Registration for loonbelasting en premies Registration as an employer

Melding Loonbelasting en premies Aanmelding werkgever. Registration for loonbelasting en premies Registration as an employer Melding Loonbelasting en premies Aanmelding werkgever Registration for loonbelasting en premies Registration as an employer Over dit formulier About this form Waarom dit formulier? Dit formulier is bestemd

Nadere informatie

Safety Values in de context van Business Strategy.

Safety Values in de context van Business Strategy. Safety Values in de context van Business Strategy. Annick Starren en Gerard Zwetsloot (TNO) Papendal, 31 maart 2015. NVVK sessie Horen, Zien en Zwijgen. Safety Values in de context van Business strategy.

Nadere informatie

Marketing & Communications DNS.be 2010 & 2011. 28 april 2011

Marketing & Communications DNS.be 2010 & 2011. 28 april 2011 Marketing & Communications DNS.be 2010 & 2011 28 april 2011 CENTR Marketing Workshop April 2011 - Helsinki 2 Agenda Campaign 2010: Goal Campaign Results & Learnings Market research: Goal Outcome Learnings

Nadere informatie

Concept development. Haga Hospital. 17 september 2015

Concept development. Haga Hospital. 17 september 2015 Concept development Haga Hospital 17 september 2015 Marije Talstra 2015 Healthcare consultant at fluent 2003-2015 Healthcare consultant at Twynstra Gudde TUDelft, real estate & housing, urban planning

Nadere informatie

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond.

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond. Opgaven in Nederlands. Alle opgaven hebben gelijk gewicht. Opgave 1 Gegeven is een kasstroom x = (x 0, x 1,, x n ). Veronderstel dat de contante waarde van deze kasstroom gegeven wordt door P. De bijbehorende

Nadere informatie

Aim of this presentation. Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market

Aim of this presentation. Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market Aim of this presentation Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market Energieleveranciers.nl (Energysuppliers.nl) Founded in 2004

Nadere informatie

Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems

Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems Frans Mofers Nederland cursusmateriaal & CAA's alle cursusmateriaal vrij downloadbaar als PDF betalen voor volgen cursus cursussite

Nadere informatie

Ctrl Ketenoptimalisatie Slimme automatisering en kostenreductie

Ctrl Ketenoptimalisatie Slimme automatisering en kostenreductie Ctrl Ketenoptimalisatie Slimme automatisering en kostenreductie 1 Ctrl - Ketenoptimalisatie Technische hype cycles 2 Ctrl - Ketenoptimalisatie Technologische trends en veranderingen Big data & internet

Nadere informatie

Future of the Financial Industry

Future of the Financial Industry Future of the Financial Industry Herman Dijkhuizen 22 June 2012 0 FS environment Regulatory & political pressure and economic and euro crisis 1 Developments in the sector Deleveraging, regulation and too

Nadere informatie

2 e webinar herziening ISO 14001

2 e webinar herziening ISO 14001 2 e webinar herziening ISO 14001 Webinar SCCM 25 september 2014 Frans Stuyt Doel 2 e webinar herziening ISO 14001 Planning vervolg herziening Overgangsperiode certificaten Korte samenvatting 1 e webinar

Nadere informatie

Business Architectuur vanuit de Business

Business Architectuur vanuit de Business Business Architectuur vanuit de Business CGI GROUP INC. All rights reserved Jaap Schekkerman _experience the commitment TM Organization Facilities Processes Business & Informatie Architectuur, kun je vanuit

Nadere informatie

Themasessie vluchtelingen. Frans van Hoek Marieke Hanekamp

Themasessie vluchtelingen. Frans van Hoek Marieke Hanekamp Themasessie vluchtelingen Frans van Hoek Marieke Hanekamp Wat in deze sessie? Strategisch Kader Terugkoppeling sessie in Brussel Brainstormen in subgroepen Strategisch Kader EU-beleid en doelstellingen

Nadere informatie

The role of local municipalities and labor market regions in adult education: monitoring quality

The role of local municipalities and labor market regions in adult education: monitoring quality Deze dia-indeling is zo gemaakt dat zelf een afbeelding kan worden geplaatst. Klik met de rechtermuisknop in de achtergrond en kies Achtergrond opmaken. Klik op Opvulling met figuur of bitmappatroon en

Nadere informatie

Eumedion symposium Nederland vestigingsland aantrekkelijk voor beleggers én ondernemingen

Eumedion symposium Nederland vestigingsland aantrekkelijk voor beleggers én ondernemingen Eumedion symposium Nederland vestigingsland aantrekkelijk voor beleggers én ondernemingen Belastingen: het dilemma van het betalen van een fair share en de verschillende voorkeuren van aandeelhouders en

Nadere informatie

Seminar 360 on Renewable Energy

Seminar 360 on Renewable Energy Seminar 360 on Renewable Energy Financieren van duurzame energie initiatieven ING Lease (Nederland) B.V. Roderik Wuite - Corporate Asset Specialist - Agenda I 1. Introductie 2. Financiering van duurzame

Nadere informatie

Work to Work mediation

Work to Work mediation Work to Work mediation Mobility Centre Automotive Theo Keulen 19-9-2008 Policy Context Flexibility,mobility and sustainable employability are key words in modern labour market policy Work to work arrangements

Nadere informatie

Building effective IT demandsupply

Building effective IT demandsupply Building effective IT demandsupply structures Gerard Wijers Director Governance and Sourcing Management Agenda» Introductie Demand-Supply» Demand-Supply bij Vopak» Demand-Supply bij van Gansewinkel» Discussie

Nadere informatie

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016 www.iuscommune.eu Dear Ius Commune PhD researchers, You are kindly invited to attend the Ius Commune Amsterdam Masterclass for PhD researchers, which will take place on Thursday 16 June 2016. During this

Nadere informatie

Asset protection & privacy planning

Asset protection & privacy planning Asset protection & privacy planning Amsterdam, 11 juni 2014 For information purposes only INHOUDSOPGAVE 1. SPF nieuwe stijl 2. Curaçao Trust 3. Structuren STICHTING PARTICULIER FONDS NIEUWE STIJL Stichting

Nadere informatie

α EMERGING αlpha EUR-ASIA FUND

α EMERGING αlpha EUR-ASIA FUND α MULTI αlpha FUND α EMERGING αlpha EUR-ASIA FUND T&E inmaxxa (T)0306981122 AltaicaCapital is the commercial name for the (E) info@tein.eu Alternative Investment Strategy activities of T&E Effecten BV

Nadere informatie

The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages

The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages 22/03/2013 Housing market in crisis House prices down Number of transactions

Nadere informatie

Rolf Driesen, 15de Overheidscongres, 21 Oktober 2014

Rolf Driesen, 15de Overheidscongres, 21 Oktober 2014 If you have a client logo or other co-branding to include, this should go here. It should never be larger than the Deloitte logo. Waarom kiezen voor een shared services center? Succesfactoren en valkuilen

Nadere informatie

LIFE+ Arnoud Heeres, LIFE Unit, Europese Commissie. 2013 LIFE+ Presentatie Nederland

LIFE+ Arnoud Heeres, LIFE Unit, Europese Commissie. 2013 LIFE+ Presentatie Nederland LIFE+ Arnoud Heeres, LIFE Unit, Europese Commissie 1 Profiel: Programma Manager - Desk Officer voor LIFE Natuur LIFE Natuur Unit (E3) DG Milieu Europese Commissie 2 Taken: Programma Manager - Desk Officer

Nadere informatie

Van: Hoogendoorn, Ilona (NL Rotterdam) [mailto:ihoogendoorn@deloitte.nl] Namens Wiersma, Reinder (NL Rotterdam)

Van: Hoogendoorn, Ilona (NL Rotterdam) [mailto:ihoogendoorn@deloitte.nl] Namens Wiersma, Reinder (NL Rotterdam) A.van Beerendonk Van: Griffie Verzonden: dinsdag 1 december 2015 13:17 Aan: A.van Beerendonk Onderwerp: FW: Cursus van BBV naar Vpb 18 januari 2016 Bijlagen: image013.wmz Digitale leeszaal Van: Hoogendoorn,

Nadere informatie

Expertise seminar SURFfederatie and Identity Management

Expertise seminar SURFfederatie and Identity Management Expertise seminar SURFfederatie and Identity Management Project : GigaPort3 Project Year : 2010 Project Manager : Albert Hankel Author(s) : Eefje van der Harst Completion Date : 24-06-2010 Version : 1.0

Nadere informatie

Personal Hygiene Products. Turkey

Personal Hygiene Products. Turkey Personal Hygiene Products Turkey Introduction Even in a turbulent year due to increased socio political tension external economic outlook, the Turkish economy retained its momentum and achieved 2.9% growth

Nadere informatie

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim The Relationship between Work Pressure, Mobbing at Work, Health Complaints and Absenteeism Agnes van der Schuur Eerste begeleider:

Nadere informatie

SURFnet User Survey 2006

SURFnet User Survey 2006 SURFnet User Survey 2006 Walter van Dijk Madrid, 21 September 2006 Agenda A few facts General picture resulting from the survey Consequences for the service portfolio Consequences for the yearly innovation

Nadere informatie

Nieuwsbrief NRGD. Editie 11 Newsletter NRGD. Edition 11. pagina 1 van 5. http://nieuwsbrieven.nrgd.nl/newsletter/email/47

Nieuwsbrief NRGD. Editie 11 Newsletter NRGD. Edition 11. pagina 1 van 5. http://nieuwsbrieven.nrgd.nl/newsletter/email/47 pagina 1 van 5 Kunt u deze nieuwsbrief niet goed lezen? Bekijk dan de online versie Nieuwsbrief NRGD Editie 11 Newsletter NRGD Edition 11 17 MAART 2010 Het register is nu opengesteld! Het Nederlands Register

Nadere informatie

Masterclass: Hoe vind ik financiering voor mijn bedrijf?

Masterclass: Hoe vind ik financiering voor mijn bedrijf? Masterclass: Hoe vind ik financiering voor mijn bedrijf? 1 Doel van vandaag Ik heb een duidelijk beeld van welke typen financiering er zijn voor het MKB en hoe ik tot de juiste financiering voor mijn bedrijf

Nadere informatie

1. In welk deel van de wereld ligt Nederland? 2. Wat betekent Nederland?

1. In welk deel van de wereld ligt Nederland? 2. Wat betekent Nederland? First part of the Inburgering examination - the KNS-test Of course, the questions in this exam you will hear in Dutch and you have to answer in Dutch. Solutions and English version on last page 1. In welk

Nadere informatie

Sportopleidingen in Internationaal perspectief

Sportopleidingen in Internationaal perspectief Sportopleidingen in Internationaal perspectief Platform kader Den Haag, 29 maart 2010 Danny Meuken Jan Minkhorst 967 LONDEN DAGEN Het internationale Speelveld GAISF IOC VN (UNESCO) Internationale Sportfederaties

Nadere informatie

1 LOGO SCHOOL. Gecomprimeerd Schoolondersteuningsprofiel. Naam School

1 LOGO SCHOOL. Gecomprimeerd Schoolondersteuningsprofiel. Naam School 1 LOGO SCHOOL Gecomprimeerd Schoolondersteuningsprofiel Naam School Algemene gegevens School De Blijberg International Department BRIN 14 HB Directeur Mrs L. Boyle Adres Graaf Florisstraat 56 3021CJ ROTTERDAM

Nadere informatie

CobiT. Drs. Rob M.J. Christiaanse RA PI themabijeenkomst Utrecht 29 juni 2005 9/2/2005 1

CobiT. Drs. Rob M.J. Christiaanse RA PI themabijeenkomst Utrecht 29 juni 2005 9/2/2005 1 CobiT Drs. Rob M.J. Christiaanse RA PI themabijeenkomst Utrecht 29 juni 2005 9/2/2005 1 Control objectives for information and related Technology Lezenswaardig: 1. CobiT, Opkomst, ondergang en opleving

Nadere informatie

Innovative SUMP-Process in Northeast-Brabant

Innovative SUMP-Process in Northeast-Brabant Innovative SUMP-Process in Northeast-Brabant #polis14 Northeast-Brabant: a region in the Province of Noord-Brabant Innovative Poly SUMP 20 Municipalities Province Rijkswaterstaat Several companies Schools

Nadere informatie

Militaire Exportkredietverzekeringen Verlenen van militaire exportkredieten strijdig met ontwikkelingssamenwerking. December 2006

Militaire Exportkredietverzekeringen Verlenen van militaire exportkredieten strijdig met ontwikkelingssamenwerking. December 2006 Militaire Exportkredietverzekeringen Verlenen van militaire exportkredieten strijdig met ontwikkelingssamenwerking December 2006 Middels exportkredietverzekeringen kunnen Nederlandse ondernemers zonder

Nadere informatie

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland 1. Londen In Londen kunnen gebruikers van een scootmobiel contact opnemen met een dienst

Nadere informatie

Interregionale Cooperatie. Intraregionale. Research and Innovation Strategy Noord Nederland, Europa 2 december 2013

Interregionale Cooperatie. Intraregionale. Research and Innovation Strategy Noord Nederland, Europa 2 december 2013 Research and Innovation Strategy Noord Nederland, Europa 2 december 2013 Intraregionale Interregionale Cooperatie RIS3 Willem Reek Om met de deur in huis te vallen: Wat hebben we zoal aan Europese cooperatie?

Nadere informatie

Publieke verwachtingen (1) Grote ondernemingen zouden moeten op zodanige wijze moeten opereren dat hun producten het milieu niet schaden 81%

Publieke verwachtingen (1) Grote ondernemingen zouden moeten op zodanige wijze moeten opereren dat hun producten het milieu niet schaden 81% GLOBAL SERVICE / INDUSTRY KPMG GLOBAL SUSTAINABILITY SERVICES Duurzaam vermogensbeheer vanuit het perspectief van overheden Utrecht, Karel V, 18 december 2006 ADVISORY Floris Lambrechtsen Agenda Doel van

Nadere informatie

Rapport analyse afschrijvingskosten Gemeente Oostzaan. Oostzaan, 22 april 2013

Rapport analyse afschrijvingskosten Gemeente Oostzaan. Oostzaan, 22 april 2013 Rapport analyse afschrijvingskosten Gemeente Oostzaan Oostzaan, 22 april 2013 1. Situatieschets De gemeente Oostzaan is permanent bezig met het verbeteren en optimaliseren van haar bedrijfsvoering. Het

Nadere informatie

BALANCING ECO-INDUSTRIAL PARKS

BALANCING ECO-INDUSTRIAL PARKS BALANCING ECO-INDUSTRIAL PARKS Van Eetvelde, Maes & van Zwam Ghent University, Department of Civil Engineering, Environmental and Spatial Management mrb@ugent.be www.dbt.ugent.be I. Milieubeleid isup Brugge

Nadere informatie

Cork CHAMBER IN BUSINESS FOR BUSINESS. Cork Chamber Logo

Cork CHAMBER IN BUSINESS FOR BUSINESS. Cork Chamber Logo Cork Cork Chamber Logo Network Icon: MEETING OF PEOPLE, SHARING IDEAS, KNOWLEDGE, INTENTIONS. SENSE OF PARTNERSHIP. Typeface: STRONG, MODERN, DYNAMIC SANS SERIF. ADAPTABLE, LASTING QUALITIES Cork Tagline:

Nadere informatie

Understanding and being understood begins with speaking Dutch

Understanding and being understood begins with speaking Dutch Understanding and being understood begins with speaking Dutch Begrijpen en begrepen worden begint met het spreken van de Nederlandse taal The Dutch language links us all Wat leest u in deze folder? 1.

Nadere informatie

Individueel vermogensbeheer Update btw aspecten. 18 september 2012 Martijn Jaegers / Elwin Makkus

Individueel vermogensbeheer Update btw aspecten. 18 september 2012 Martijn Jaegers / Elwin Makkus Individueel vermogensbeheer Update btw aspecten 18 september 2012 Martijn Jaegers / Elwin Makkus Agenda Inleiding Huidige visie Nederlandse belastingdienst Uitspraak HvJ zaak C-44/11 Deutsche Bank Gevolgen

Nadere informatie

Inkoop en de link naar de value chain

Inkoop en de link naar de value chain Inkoop en de link naar de value chain Inkoop en de link naar de value chain 24 juni 2014 An aligned supply chain Bron: Van Veen, 2011 Historical difference supply chain/ logistics domain vs value chain

Nadere informatie

QUICK SCAN BESTAAND RDM BELEID 1/2

QUICK SCAN BESTAAND RDM BELEID 1/2 Vraagstelling - Wat staat in bestaand instellings beleid (elementen/inhoud)? Aangetroffen bij Universiteiten uit UK, Australië en US - Welke best practices zijn bruikbaar voor NL? RDM beleid volop in ontwikkeling

Nadere informatie

Enterprise Portfolio Management

Enterprise Portfolio Management Enterprise Portfolio Management Strategische besluitvorming vanuit integraal overzicht op alle portfolio s 22 Mei 2014 Jan-Willem Boere Vind goud in uw organisatie met Enterprise Portfolio Management 2

Nadere informatie

SABA adhesives & sealants. Samenwerken met je buitenlandse partner

SABA adhesives & sealants. Samenwerken met je buitenlandse partner adhesives & sealants Samenwerken met je buitenlandse partner - in het kort Lijmen & Kitten Producent van hoogwaardige lijmen & kitten Professionele & Industriële markten (B2B) Internationale scope /wereldspeler

Nadere informatie

DUURZAAM overheidsgebouw. Slim ontwerpen : duurzaamheidscriteria dd. 2015.12.01

DUURZAAM overheidsgebouw. Slim ontwerpen : duurzaamheidscriteria dd. 2015.12.01 DUURZAAM overheidsgebouw Slim ontwerpen : duurzaamheidscriteria dd. 2015.12.01 AGENDA : duurzaamheidscriteria 2 Grontmij Belgium NV part of Sweco Interactieve presentatie met twee kernvragen : 1. Wat is

Nadere informatie

Seminar Hernieuwbare energie voor bedrijven

Seminar Hernieuwbare energie voor bedrijven Seminar Hernieuwbare energie voor bedrijven Financieren van duurzame energie initiatieven ING Auke de Boer- manager ING Groenbank N.V. Agenda I 1. Introductie 2. Financiering duurzame energie initiatieven

Nadere informatie

Mentaal Weerbaar Blauw

Mentaal Weerbaar Blauw Mentaal Weerbaar Blauw de invloed van stereotypen over etnische minderheden cynisme en negatieve emoties op de mentale weerbaarheid van politieagenten begeleiders: dr. Anita Eerland & dr. Arjan Bos dr.

Nadere informatie

Exchange of best practices for transfer of innovation of GEO VET education to meet changing labour market needs in Europe following EU GEO policies

Exchange of best practices for transfer of innovation of GEO VET education to meet changing labour market needs in Europe following EU GEO policies Exchange of best practices for transfer of innovation of GEO VET education to meet 2013-1-NL1-LEO05-12278 1 (2013-1-NL1- LEO05-12278) Project Information Title: Project Number: Project Type: Year: 2013

Nadere informatie

De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en. Discrepantie

De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en. Discrepantie De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en Discrepantie The Relationship between Involvement in Bullying and Well-Being and the Influence of Social Support

Nadere informatie

IT risk management voor Pensioenfondsen

IT risk management voor Pensioenfondsen IT risk management voor Pensioenfondsen Cyber Security Event Marc van Luijk Wikash Bansi Rotterdam, 11 Maart 2014 Beheersing IT risico s Het pensioenfonds is verantwoordelijk voor de hele procesketen,

Nadere informatie

CHROMA STANDAARDREEKS

CHROMA STANDAARDREEKS CHROMA STANDAARDREEKS Chroma-onderzoeken Een chroma geeft een beeld over de kwaliteit van bijvoorbeeld een bodem of compost. Een chroma bestaat uit 4 zones. Uit elke zone is een bepaald kwaliteitsaspect

Nadere informatie