management Machtigste vrouwen Ruim twintig procent is jonger dan 50 jaar TRANSPARANTIE IS STEMPEL VAN KRACHT OM NIEUW LEIDERSCHAP risk & compliance

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "management Machtigste vrouwen Ruim twintig procent is jonger dan 50 jaar TRANSPARANTIE IS STEMPEL VAN KRACHT OM NIEUW LEIDERSCHAP risk & compliance"

Transcriptie

1 management scope / nr. 05 / 2013 / 9,80 management nr. 05 / 2013 / 9,80 Machtigste vrouwen Ruim twintig procent is jonger dan 50 jaar dossier risk & compliance Diversiteit aan de top quotum is gewenst KLANTFOCUS VRAAGT OM NIEUW LEIDERSCHAP TRANSPARANTIE IS STEMPEL VAN KRACHT

2 inhoud Machtigste vrouwen Thuis in Nederland Thuis in de wereld we hebben moedige mannen nodig om vrouwen door te laten stromen Karin Dorrepaal, pagina LENI BOEREN De coo van Robeco maakt zich sterk voor diversiteit. Bedrijven zonder vrouwen in het bestuur mogen daar niet mee wegkomen. 18 TOP-50 MACHTIGSTE VROUWEN Het jaarlijkse Management Scope-onderzoek naar de meest invloedrijke vrouwelijke bestuurders en commissarissen. Voor de tweede keer voert Margot Scheltema de lijst aan. Zij is onder meer commissaris bij TNT Express, Schiphol en ASR. Ook financieren op basis van de buitenlandse vestiging. Een vestiging openen in het buitenland? Dat mag natuurlijk niet ten koste gaan van uw activiteiten in Nederland. Daarom financieren wij als enige Nederlandse bank in verschillende Europese landen ook op basis van de buitenlandse vestiging. Kijk op rabobank.nl/internationaal 26 Diversiteit aan de top Over één ding zijn de vier deelnemers aan de discussie het eens en dat mag verrassend worden genoemd: ze zijn niet tegen, maar juist vóór een quotum. Samen sterker. Dat is het idee van coöperatief bankieren. nr. 05 /

3 dossier risk & compliance colofon nr. 05 / 2013 MANAGEMENT SCOPE A meeting of minds, is een uitgave van Scope Business Media, Amstelzijde 85a, 1184 TZ Amstelveen GEÏNTEGREERDE AANPAK Bedrijven moeten hun risicobeleid geïntegreerd aanpakken om calamiteiten te voorkomen. 40 PIETER JONGSTRA Omissies in risk & compliance kunnen de ondergang van een bedrijf betekenen, waarschuwt de ceo van Ernst & Young. 46 BEREIKT WETGEVING zijn DOEL? In discussie met een chief risk officer, accountant, ceo en notaris over de wetgeving op het gebied van risicomanagement. 54 CARLA MAHIEU Volgens de global head human resources van Aegon vraagt klantfocus bij de verzekeraar om nieuw leiderschap. 60 JOOST RAVOO De directeur NS Zakelijk over de mobiliteitsproblematiek van ons land en nieuwe businessmodellen van NS. 66 SHARED SERVICE CENTER De financiële functie binnen bedrijven verandert. Een discussie over de voors en tegens van financiële shared service centers. 74 HIGH PERFORMANCE BUSINESS Uit onderzoek van Accenture blijken Unilever en ASML wereldwijd tot de beste bedrijven in hun sector te horen. 78 CEES VAN GENT De ceo van afvalverwerker Van Gansewinkel: Juist als marktleider zijn we kwetsbaar. DIRECTEUR/UITGEVER Walter Vesters HOOFDREDACTIE Quinty Danko EINDREDACTIE Nicole Gommers REDACTIECOÖRDINATIE Chantal Doezie ACCOUNT Jotta Erath Famke van Bon VORMGEVING Thielenpeters MEDEWERKERS Marcel Bakker, Marco Bakker, Luuk Besamusca, Erik Bouwer, Lex Draijer, Paul Groothengel, Rob Hartgers, Linda Huijsmans, Suzanne Karsters, Yvonne Kroese, Annette Posthumus, Ad Nuis, Irene Schoemakers, Anouck Wolf, Marike van Zanten INTERVIEWERS Tineke Bahlmann (commissaris/bestuurder), Dick Benschop (Shell), Anna Bertona (A.T. Kearney), Herman Bol (UMC Utrecht), Arjan Eleveld (LTP), Marco Gianotten (Giarte Media Group), Eric de Groot (BoerCroon), Ton Hegeman (Eiffel), Bart Hogendoorn (HP), Charles Honée (Allen & Overy), Paul Nobelen (bestuursadviseur), Monique Noomen-Greve (Eiffel), Rard Rijcken (Vattenfall), Harry Starren, Tim Stevens (Allen & Overy), Jeanine van der Vlist, Maarten Vijverberg (BoerCroon), Jurgen van Weegen (A.T. Kearney) ABONNEMENTEN De abonnementsprijs van Management Scope bedraagt 98,- per jaar. Losse nummers 9,80 (inclusief 6% BTW). Schriftelijke annulering van abonnementen is mogelijk tot uiterlijk twee maanden voor het begin van het nieuwe abonnementsjaar. OPLAGE De gemiddelde oplage bedraagt exemplaren. ADRESWIJZIGINGEN Het doorgeven van adreswijzigingen aan de administratie kunt u eenvoudig doen via onze website: managementscope.nl/magazine/adreswijziging ADMINISTRATIE EN REDACTIE Postbus 23, 1190 AA Ouderkerk a/d Amstel, T , F Niets in deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie of op welke andere wijze dan ook, zonder schriftelijke toestemming van de uitgever. Het KennisBoek zorgt dat u het weet. Actief delen van kennis zit bij Dirkzwager in het DNA. Dat gebeurt via de Dirkzwager Academy, de kennisportal, KennisApp en de openbare juridische bibliotheek. Maar als je een innovatief kantoor bent dan wil je de cliënt blijven verrassen. Kennisdelen kan tenslotte altijd beter. Tijd om het delen van juridische kennis naar een nog hoger niveau te tillen. Met trots lanceren wij het KennisBoek. Onze nieuwe interactieve KennisApp met het antwoord op al uw juridische vragen en de mogelijkheid om deze af te stemmen op uw persoonlijke informatiewens. Daarnaast biedt het KennisBoek ruimte voor interactie. Zo kunt u o.a. reageren op artikelen, deelnemen aan groepsdiscussies en kunt u content eenvoudig delen via social media en dat allemaal in een fraaie app, waar u snel en simpel doorheen bladert. Nieuwsgierig geworden naar de mogelijkheden? Download dan nu gratis het KennisBoek in de App store of kijk op Elke maand 6 kort 7 editorial 17 wandelgangen 33 column Management Scope verschijnt 20 juni De deadline voor het aanleveren van advertentiemateriaal is 6 juni management scope

4 kort Gezag Tekst Rob Hartgers Bestuurders die een controversiële beslissing moeten nemen, kunnen gezag herwinnen door actief verantwoording af te leggen. Dat is de conclusie van een onderzoek waarop bestuurskundige Niels Karsten onlangs promoveerde aan Tilburg University. Karsten vergeleek de manier waarop burgemeesters en wethouders van vijf gemeenten in Nederland en België omgingen met onvrede van burgers. Karsten ontdekte dat bestuurders die begrip probeerden te kweken door het besluitvormingsproces uit te leggen, faalden. Het is veel effectiever om op inhoudelijke punten de discussie aan te gaan. Bestuurders die burgers opzoeken en zelf vragen naar kritiekpunten, zijn daarom het meest effectief. Karsten deed alleen onderzoek naar publiek bestuur, maar zijn bevindingen zijn ook voor het bedrijfsleven de moeite waard. Niels Karsten, Decide and Defend: regaining authority for controversial decisions through rendering account Niet sociaal Meer dan de helft (52 procent) van de Nederlandse organisaties maakt geen gebruik van sociale media. Volgens accountantskantoor KPMG weten de organisaties niet zo goed wat ze met sociale media aan moeten. Maar ook de organisaties die hier wél in investeren, ontbreekt het vaak aan een visie. De verantwoordelijkheid ligt in veel gevallen laag in de organisatie en het budget voor sociale media wordt vaak gedeeld met dat van marketing of it. Sociale media worden het meest ingezet voor verschillende vormen van klantcontact. Slechts een minderheid van de bedrijven gebruikt sociale media als hulpmiddel bij sales. SUCCESVOL Het is tijd voor actie, vindt Sheryl Sandberg, bestuurslid bij Facebook. Vrouwen moeten risico s durven nemen. Vrouwen zijn oplichters, althans dat denken ze zelf. Volgens Sheryl Sandberg, auteur van Lean in, voelen veel vrouwen zich een bedrieger als ze worden geprezen. Ze hebben niet het idee dat ze de erkenning waard zijn, maar voelen zich schuldig en denken dat iemand zich vergist. Dit is een van de innerlijke barrières die vrouwen dwarszitten in de weg naar de top. Zo zijn er meer innerlijke obstakels die vaak moeilijker te doorbreken zijn dan de externe barrières, zoals een machocultuur of gebrekkige kinderopvang. Sandberg wil vrouwen aansporen de barrières te doorbreken. Ze gebruikt veel aansprekende voorbeelden, ondersteund met onderzoeksmateriaal. Het boek is toegankelijk geschreven. Alleen het eerste hoofdstuk gaat over barrières Mannenwereld Er zijn maar weinig landen waar minder vrouwen in de top van het bedrijfsleven werken dan in Nederland. De meest recente editie van het jaarlijkse Women in Businessonderzoek van accountants- en adviesorganisatie Grant Thornton laat zien dat het afgelopen jaar het percentage topvrouwen in ons land zelfs is afgenomen van achttien naar elf procent dit terwijl en problemen, de rest gaat over hoe het beter of anders kan. Het is zeker niet alleen interessant voor vrouwen. Richard Branson zegt erover: Lean in is een must voor iedereen die de ongelijkheid tussen mannen en vrouwen in leidende posities wil rechtzetten. Een ander lezenswaardig boek voor topvrouwen en zij die naar de top willen is Vrouw op de apenrots. Lekker geschreven lessen (met een flinke dosis humor) van auteur Carolina Pruis. Volgens Pruis bestaat het glazen plafond niet en is een quotum onzin. Maak gebruik van je vrouwelijkheid, is haar advies. Lean in, Sheryl Sandberg. A.W. Bruna Uitgevers, 19,95 Vrouw op de apenrots, Carolina Pruis. BBNC Uitgevers, 16,95 er wereldwijd méér topvrouwen kwamen. De Baltische staten en Aziatische landen beschikken over het hoogste percentage vrouwelijke bestuurders. Of de Nederlandse situatie op korte termijn gaat veranderen, is zeer de vraag. Vrijwel geen van de respondenten heeft concrete plannen om het aantal vrouwen aan de top te bevorderen. quote PENSIOENFONDSEN MOETEN HUN BESTUURSMODEL binnen een jaar OP ORDE HEBBEN Joanne Kellermann, directeur bij De Nederlandsche Bank (FD) Verbonden Nederland is goed bezig op ictgebied. In de jaarlijkse Networked Readiness Index 2013 (NRI) van het World Economic Forum eindigde ons land op de vierde plek, een stijging van twee plaatsen ten opzichte van vorig jaar. De Index meet de algehele stand van zaken op ictgebied en het vermogen van landen om ict aan te wenden voor het verhogen van het welzijn van de eigen bevolking en het verbeteren van de concurrentiepositie. De lijst wordt net als vorig jaar aangevoerd door Finland, Singapore en Zweden. Nederland scoort vooral goed met de intensiviteit van ons internet en de concurrentie op de mobiele telefoniemarkt. Minpunten zijn de relatief hoge beltarieven en het imperfecte bereik van de mobiele netwerken. Het Nederlandse bedrijfsleven slaagt er volgens de onderzoekers bovendien slecht in om ict in het eigen voordeel te gebruiken; het technologisch absorptievermogen van de bedrijven is in vergelijking met andere landen beperkt. 26% In 2012 stapte meer dan een op de vier (26 procent) bestuursvoorzitters van een Nederlands beursgenoteerd bedrijf (AEX en Midcap) op. In hetzelfde jaar lag het internationale gemiddelde op vijftien procent. Bovendien moest 46 procent van de Nederlandse topmannen vroegtijdig opstappen, wederom fors meer dan het internationale gemiddelde van negentien procent. Consultancybureau Booz & Company, dat de cijfers naar buiten bracht, weet niet waarom de bestuurders er in zulke groten getale de brui aan gaven. NEE, GEEN RVB LIEVER COMMISSARIS De meest invloedrijke vrouw uit het Nederlandse bedrijfsleven is voor de tweede maal Margot Scheltema, zo blijkt uit onze jaarlijkse Top-50 Machtigste Vrouwen. Een echte beroepscommissaris. De oud-shell-cfo heeft een prachtige portefeuille aan commissariaten: ASR, Schiphol, TNT Express, Triodos en ABP, waar ze lid van het audit committee is. Op nummer twee staat Annemiek Fentener van Vlissingen, nog steeds de enige president-commissaris in de Top-50. Het wordt tijd dat meer vrouwen invloedrijke posities bemachtigen. Marjan Oudeman is de eerste vrouw op de lijst die een executive functie vervult. Dat duurt helaas niet lang meer, want zij vertrekt uit het executive committee van AkzoNobel en wordt voorzitter van het college van bestuur van Universiteit Utrecht. Ook een mooie positie, maar voor corporate Nederland een gemis. De volgende vrouw met een executive bestuursfunctie is pas te vinden op nummer negen: ProRail-ceo Marion Gout-van Sinderen. Net als vorig jaar combineert de helft van de Top-50 commissariaten met een bestuursfunctie. Ook uit ons onderzoek naar bestuurswisselingen van het afgelopen jaar, dat we in maart publiceerden, blijkt dat het aantal vrouwelijke executive bestuurders bij de honderd grootste Nederlandse bedrijven gelijk is Vrouwen gedijen in toezicht, maar niet in het bestuur gebleven. Er vertrokken er vijf en er stapte eenzelfde aantal op. In de raden van commissarissen gaat het wel goed. Van de benoemingen was ruim twintig procent vrouw, van de aftreders was vijf procent vrouw. Het aantal mannen bleef per saldo ongeveer gelijk. Dat is natuurlijk mooi voor het evenwicht. Maar als gaat om werkelijke invloed op het bedrijfsleven, invloed op hoe bedrijven naar de toekomst kijken en waar de accenten gelegd worden, dan ontberen we de vrouwen in het bestuur. Waar ligt dat toch aan, dat vrouwen wel gedijen in een toezichthoudende functie en niet in het uitvoerende bestuur? Is het de interne politiek, de bestuurscultuur of de vrouwelijke ambitie? Volgens Karin Dorrepaal ligt het vooral aan de mannelijke bestuurders. We hebben moedige mannen nodig die bereid zijn vrouwen door te laten stromen. Helaas zijn die in de minderheid. Ook een professionelere talentontwikkeling zou kunnen helpen, menen de vrouwelijke bestuurders en commissarissen in de rondetafeldiscussie op pagina 26. Aan de ambitie ligt het niet volgens executive searcher Carien van der Laan. Wie er prioriteit van maakt, vindt de juiste vrouwen. Quinty Danko, hoofdredacteur Management Scope Volg ons op Ontvang de nieuwsbrief over wisselingen en trends in de bestuurskamers via managementscope.nl. edito rial 6. management scope nr. 05 /

5 leider schap Soms werken vrouwen andere vrouwen tegen Leni Boeren, coo van Robeco 8. management scope nr. 05 /

6 leiderschap Leni Boeren (50) 18 Opleiding Economie (propedeuse) en bedrijfskunde (MSc), Erasmus Universiteit Rotterdam Leni Boeren, coo van Robeco, maakt zich sterk voor meer diversiteit in brede zin: als topvrouw, als institutioneel belegger en wellicht straks als ambassadeur bij het Japanse Orix, de aanstaande eigenaar van de vermogensbeheerder. Interview Tineke Bahlmann Tekst Marike van Zanten Fotografie Anouck Wolf Ze is voor het interview even weggelopen uit een investmentforum voor Robecoklanten. Aan het eind van het gesprek haast ze zich weer terug naar het evenement. Klanten moet je koesteren: as a rule, maar zeker nu de financiële sector zich in een vertrouwenscrisis bevindt en aandelenmarkten turbulent blijven. En Robeco (dat werd opgericht in 1929, het jaar van Black Monday) heeft véél klanten: zowel particuliere beleggers en instituten als distributiepartners. Voor hen wordt vanuit kantoren in vijftien landen in totaal 189 miljard euro beheerd. Als coo is Leni Boeren wereldwijd verantwoordelijk voor it & operations en voor de assetmanagementbedrijven van orix kan ons helpen met onze ambitie in Azië Robeco in Boston en New York (Robeco Investment Management) en in Zürich (Robeco SAM). Als er bij Nederlandse organisaties al een vrouw in de raad van bestuur zit, is het er meestal maar één. Maar Boeren heeft naast drie mannen ook nog een vrouwelijke collegabestuurder: Hester Borrie, mondiaal verantwoordelijk voor distributie en marketing. Vrouw & vermogensbeheer is kennelijk een goede combinatie, want ook bij andere institutionele beleggers zitten relatief veel vrouwen op topposities, zoals bij PGGM (ceo Else Bos) en APG (cio Angelien Kemna en cfro Petri Hofsté). Dames & dilemma s Boeren zou overigens graag nog meer vrouwen aan de top zien, om te beginnen in de eigen organisatie. Robeco stelt zich ten doel om het aandeel vrouwen in de top te verhogen van de huidige tien procent naar vijftien procent en in de subtop van tweeëntwintig procent naar vierentwintig procent. Bovendien wil de vermogensbeheerder de uitstroom van vrouwen verlagen tot een vergelijkbaar niveau als dat bij de mannen. Robeco s vrouwennetwerk Pink- Capital, een initiatief van Boeren en Borrie, stelt zich actief op om die doelstellingen te helpen bereiken. Zo organiseert het netwerk de bijeenkomsten Dames & Dilemma s: in talkshows en roundtables praten vrouwen (en mannen) over de topics waarmee ze in hun loopbaan worstelen. PinkCapital organiseerde ook een rolmodelverkiezing. Onlangs werd Robeco voor alle inspanningen beloond met de Gouden Pump: een award voor organisaties in de wereld van institutionele pensioenen die actief werk maken van benoemingen van vrouwen in bestuur, toezicht en management. Robeco kreeg de award voor de speelse aanpak en doordachte en concrete invulling van het diversiteitsbeleid, waar ook de mannen in de organisatie actief bij betrokken zijn. We vechten er momenteel om wie de pump op zijn bureau mag zetten, lacht Boeren, die onlangs ook toetrad tot de Monitoring Commissie van diversiteitsplatform Talent naar de Top. Naast diversiteit in het Nederlandse bedrijfsleven, kijkt ze inmiddels met een schuin oog naar het Japanse bedrijfsleven, waar vrouwen in de top nóg schaarser zijn. Robeco een volle dochter van Rabobank Nederland wordt namelijk overgenomen door Orix, een Japans financieel conglomeraat. Om met dat laatste te beginnen: wat gaat er veranderen nu Robeco van Rabobank in andere handen overgaat? Niet zo veel, verwachten we. Voor Rabobank was Robeco destijds een strategische deelneming. We opereren volledig onafhankelijk. Er heeft nooit integratie plaatsgevonden, wel intensieve samenwerking op het gebied van distributie. We hebben ook altijd veel ruimte gekregen om onszelf te ontwikkelen, te acquireren en te groeien. Hetzelfde verwachten we van Orix. Ook voor hen is Robeco een strategische acquisitie, passend in een langetermijnvisie. Orix wil meer diversiteit in het soort revenuen binnen hun portefeuille. Die is nu vooral balansgedreven en dus afhankelijk van renteinkomsten. Robeco heeft juist weinig eigen kapitaal nodig en is fee-gedreven. Orix wil graag groeien in de sector vermogensbeheer. Met de acquisitie van Robeco, de grootste in hun vijftigjarig bestaan, hebben ze de eerste steen voor die groeistrategie gelegd. Zelf hebben ze geen kennis van assetmanagement en zijn ze dan ook niet voornemens om zich met onze business te bemoeien. Robeco kan dus onafhankelijk voortbestaan binnen Orix: we houden onze eigen branding, klanten en producten. Ook zullen we op het gebied van distributie blijven samenwerken met Rabobank (die ook nog zo n tien procent van de aandelen aanhoudt, red.). Voor ons vormt Orix vooral een mogelijkheid voor groei in Azië. Robeco s business is goed ontwikkeld in Amerika en Europa, maar in Azië hebben we pas een aantal jaar geleden de eerste stappen gezet met lokale vertegenwoordiging. Inmiddels hebben we kantoren in onder meer Zuid-Korea, Hongkong en Japan. Orix kan ons helpen met verdere expansie in Azië, als een belangrijke speler op die markt, met veel lokale kennis en een groot netwerk. Was verkoop van Robeco aan een private equity-investeerder ook denkbaar geweest? En hoe zou u de klant die overgang naar het snelle geld hebben Loopbaan heden Coo en lid rvb Robeco Lid van het executive committee Euronext Lid directie Amsterdam Exchanges Hoofd marketing & productmanagement Robeco Hoofd investment service strategy, Institute for research and investment services (joint venture van Rabobank en Robeco) Diverse functies bij Rabobank Werkzaam bij Alcredis Bank (Paribas) Nevenfuncties - Voorzitter bestuur Dutch Fund and Asset Management Association - Lid rvc Nuon Energy - Vicevoorzitter rvt Tergooiziekenhuizen - Lid bestuur Kunsthal en lid bestuur Amsterdam Sinfonietta Interesses Zeilen, reizen, lezen, koken Thuis Getrouwd, een dochter Meer over Leni Boeren op 10. management scope nr. 05 /

7 leiderschap bedrijven zonder vrouwen in het bestuur mogen daar niet mee wegkomen uitgelegd? Onder de geïnteresseerden waren ook partijen die onderdelen uit Robeco wilden lichten om meer geld te genereren met een snelle exit. Terwijl onze klanten gebaat zijn bij stabiliteit. We hebben als raad van bestuur van Robeco dan ook aangegeven dat verkoop aan dergelijke partijen voor ons niet acceptabel zou zijn. Overigens is de ene private equity-investeerder de andere niet. Er zijn ook investeerders met een langere horizon: van vijf tot tien jaar. Wij zijn blij met de keuze voor Orix als strategische aandeelhouder. Orix heeft geen historie in het snel doorverkopen van bedrijven, mensen werken er lang en de acquisities zijn gericht op de lange termijn. Het is wel een Japans bedrijf. Welke rol zullen de onvermijdelijke cultuurverschillen spelen? Ik zie cultuurverschillen als een positieve uitdaging. In mijn jaren bij Euronext heb ik op dat gebied een steile leercurve meegemaakt. Amsterdam Exchanges, een typisch Nederlands bedrijf met een historie van vierhonderd jaar, ging in het jaar 2000 een fusie aan met de effectenbeurzen in Frankrijk, België en rap erachteraan Portugal. We deden ook nog eens een acquisitie in Engeland. Op een gegeven moment hadden we een raad van commissarissen met een veelheid aan nationaliteiten. Vergeleken daarmee voelt het redelijk eenvoudig dat we nu maar met één cultuur te maken hebben. We zullen ons in elk geval goed moeten verdiepen in de drivers van die cultuur: niet alleen in de Japanse gebruiken, maar ook in de ongeschreven regels van Orix zelf en in hun manier van communiceren. Gelukkig is Orix al een internationaal georiënteerd bedrijf. Ze hebben deelnemingen over de hele wereld, waaronder Amerika. Alle executives met wie wij te maken hebben, hebben in het buitenland gewerkt en gestudeerd. Orix is dus niet een typisch Japans bedrijf dat alleen in een lokale context opereert. Dat maakt een aanzienlijk verschil. En de eetcultuur: wat doe je met het spreekwoordelijke broodje kaas en glas melk? Ze lacht: Bij een van de eerste lunches waren we zo charmant om geen broodjes te serveren, maar sushi op de hoek te halen. Iemand had er wel een grote kan melk naast gezet, dus die heb ik toen maar snel van tafel gehaald. Zitten er veel vrouwen in de top bij Orix? Ze lacht opnieuw: Nee, dus daar kunnen we nog wel wat aan doen. Wij klagen hier in Nederland dat we niet snel genoeg vrouwen op topposities krijgen, maar in Japan is het nog veel harder nodig. IJsland heeft een bank waar juist alléén maar vrouwen werken. Laat die nou als enige bank de crisis hebben overleefd. Moeten vrouwen de financiële sector redden? Ik geloof sterk in diversiteit. Ik ben dus ook een groot voorstander van meer vrouwen aan de top. Maar het thema diversiteit is voor mij breder dan alleen man/vrouw. Je moet ook kijken naar variatie in culturele achtergrond, ervaring, leeftijdsopbouw en capaciteit. Diversiteit betekent voor mij vooral meer innovatie. Dat kan niet alleen de financiële wereld helpen bij vertrouwensherstel, maar bijvoorbeeld ook de duurzaamheidsdiscussie een stap verder brengen. Heterogene groepen komen tot betere oplossingen dan homogene groepen. En dat is nodig ook: elke dag komen er tweehonderdduizend mensen bij. In 2050 hebben we meer dan negen miljard mensen en meer dan zeventig procent groei van de voedselproductie, terwijl we nu al een tekort hebben aan energie, water en landbouwgrond. We moeten dus al onze innovatiekracht inzetten, anders kunnen we dit probleem niet oplossen. Hoe gaan jullie als grote belegger met duurzaamheid om, inclusief diversiteit? Wij hebben ESG (engagement, sustainability & governance, red.) volledig geïntegreerd in bijna negentig miljard euro van onze assets. Daarnaast ben ik verantwoordelijk voor Robeco SAM, een Zwitsers bedrijf dat we in 2006 hebben geacquireerd en dat jaarlijks de Dow Jones Sustainability Index opstelt, gebaseerd op basis van informatie van ondernemingen over de duurzaamheid van hun beleid, de gecreëerde aandeelhouderswaarde en de waarborging van de continuïteit op de lange termijn. Ook diversiteit in brede zin maakt daar deel van uit. We gaan als vermogensbeheerder ook de dialoog aan Wie vervangt Martin als Martin straks Weg is? Youforce HR-software geeft u continu inzicht in de prestaties en competenties van uw werknemers. Met Youforce zorgt u op tijd voor goede opvolgers. Zo bespaart u op de kosten van werving, tijdelijke vervanging en inwerken. Neem de juiste beslissingen op basis van de juiste informatie management scope

8 leiderschap THE WORLD IS OUR HOME Kijk uit naar een ontspannen, diepe slaap die u normaal alleen op de grond verwacht. Wij garanderen op lange vluchten in Pearl Business Class volledig horizontale bedden met directe toegang tot het gangpad. Waarom wij zoveel moeite doen? Omdat u onze gast bent. Dagelijks van Amsterdam naar Abu Dhabi en verder. +31 (0) YOU ARE OUR GUEST Als vrouw ben je verplicht op te komen voor diversiteit over diversiteit, op aandeelhoudersvergaderingen of daarbuiten. Uit de Female Board Index blijkt dat er vorig jaar slechts veertien vrouwelijke commissarissen zijn benoemd en daarvan ook nog eens acht uit het buitenland. Daar moeten we iets aan doen! Ik kan me niet voorstellen dat er geen geschikte Nederlandse vrouwen zijn. Er is ook per saldo geen enkele vrouwelijke bestuurder bij gekomen. En áls vrouwen de raad van bestuur hebben bereikt zijn ze, anders dan vrouwelijke commissarissen, soms snel weer weg. Hebben vrouwen moeite met de dynamiek in de top, als ze 24/7 tussen die mannen zitten? Ik heb niet zo n last van die dynamiek. Nou ben ik ook een die hard, dus als er iets speelt, geef ik niet snel op. Ik vind het ook belangrijk dat er meer vrouwelijke bestuurders komen. Als bestuurder ben je dagelijks bezig om het bedrijf een goede toekomst te bieden en waarde te creëren. Als commissaris houd je daar toezicht op. Dat is ook belangrijk, maar toch anders dan het daadwerkelijk zelf doen. Om die reden heb ik destijds mijn handtekening niet onder de advertentie met een roep om een quotum gezet. Er werd namelijk geen onderscheid gemaakt tussen de raad van bestuur en de raad van commissarissen: de genoemde percentages golden voor het geheel. Je kunt het quotum halen, zonder één enkele vrouw op de bestuurdersstoel. Het benoemen van vrouwelijke commissarissen kan gebruikt worden als legitimatie: laten zien dat je actief bent op het gebied van diversiteit, maar ondertussen de raad van bestuur ongemoeid laten. Ik vind niet dat bedrijven daarmee weg mogen komen. Het streefcijfer van dertig procent vrouwen in de Wet bestuur en toezicht maakt dit onderscheid wel en is ook geen quotum. Zelf zeg ik bij vacatures altijd: waarom streven we er niet naar om vrouwen deel te laten nemen aan het selectieproces? En als er dan wordt gezegd: er zitten al twee of drie vrouwen, dus nu moeten we weer eens een man, zeg ik: nee, want je moet anticiperen op de dynamiek in de toekomst, als er weer twee of drie vrouwen weggaan. Want anders voel je je straks gedwongen om te zoeken, terwijl het een natuurlijk proces moet zijn. Als je als vrouw een bepaalde positie hebt bereikt, ben je bijna verplicht om op te komen voor meer diversiteit. Maar vaak zorgen vrouwen niet zo goed voor andere vrouwen Ook ik heb voorbeelden gezien van vrouwen die op topposities terechtkomen en vervolgens andere vrouwen tegenwerken. Ik heb het zelf ook een paar keer meegemaakt. Dat moet bestreden worden. Als we diversiteit willen bevorderen, dan moeten we niet alleen het gesprek met de heren aangaan omdat ze een glazen plafond zouden creëren, maar ook de dames aanspreken die diversiteit in de kiem smoren. Want als je wordt tegengewerkt door een vrouw in je buurt, kan dat een even grote hindernis zijn als bijvoorbeeld de combinatie van werk en privé. Daarom stellen we het ook ter discussie in onze zogenoemde Dames & Dilemma s-sessies. Een ander onderwerp dat we daar bespreken, is bijvoorbeeld de angst van sommige vrouwen om hun ambitie te tonen, omdat ze bang zijn dat dat bitcherig overkomt. Andere vrouwen werken op een afdeling met alleen mannen en weten niet hoe ze de discussie kunnen starten om meer vrouwen aan te trekken. Door dit soort dilemma s concreet te benoemen en in een publicatie te bundelen, maken we ze zichtbaar en bespreekbaar. Hetzelfde geldt voor de zes rolmodellen die uit de verkiezing bij Robeco kwamen. Het zijn drie vrouwen en drie mannen. Ik zie de functie van rolmodellen als pick & choose: als je er zes hebt, kun je er één uitkiezen wiens stijl of eigenschappen het best bij jou passen. Of je maakt een eigen combinatie van al die rolmodellen: hun capaciteiten, hoe ze aan de top gekomen zijn of de manier waarop ze een probleem hebben opgelost. Je kunt je eigen keuzemenu samenstellen. Natuurlijk krijg je door dit soort initiatieven ook bij ons die geijkte discussie: is dit nu wel nodig? Wij geven vrouwen toch al de ruimte? Ja, óók bij ons is het nodig. Practice what you preach. Als wij bedrijven waarin we beleggen aanspreken op diversiteit, moeten we er zelf ook aan werken. Tineke Bahlmann is commissarisbestuurder en hoogleraar bedrijfseconomie bij de Universiteit Utrecht. Zij interviewt en schrijft voor Management Scope over corporate governance en leiderschap. Deze bijdragen zijn terug te vinden bij haar profiel op managementscope.nl/manager/ tineke-bahlmann. nr. 05 /

9 komen & gaan IN wandel gangen Bestuurders Tom Grondin Bedrijf Aegon Functie cro Darryl Button Bedrijf Aegon Functie cfo Joost Farwerck Bedrijf KPN Functie lid rvb Kevin Entricken Bedrijf Wolters Kluwer Functie cfo Boudewijn Beerkens Bedrijf SHV Holdings Functie cfo Cees van Steijn Bedrijf TMG Functie ceo Bart Koops Bedrijf Beter Bed Functie cfo Robert Otto Bedrijf Achmea Functie lid rvb Amy Ard Bedrijf AMG Functie cfo Peter Wennink (per 1 juli 2013) Bedrijf ASML Functie ceo Mark Siezen (per 1 juli 2013) Bedrijf NSI Functie coo Commissarissen Karin Dorrepaal Bedrijf Grontmij Functie commissaris André Jonkman Bedrijf Grontmij Functie commissaris Jacques van den Hoven Bedrijf Crown van Gelder Functie commissaris Henk van Houtum Bedrijf Crown van Gelder Functie commissaris John Rishton Bedrijf Unilever Functie non-exec Laura Cha Bedrijf Unilever Functie non-exec Mary Ma Bedrijf Unilever Functie non-exec Henk Scheffers Bedrijf Heineken Functie non-exec Gerrit Zalm Bedrijf Shell Functie non-exec Leo Lindelauf Bedrijf Macintosh Retail Group Functie commissaris Carla Smits-Nusteling Bedrijf Tele2 Functie commissaris Peter Hartman Bedrijf Koninklijke Ten Cate Functie commissaris Jo van Engelen Bedrijf Nedap Functie commissaris Louise Gunning Bedrijf SER Functie kroonlid Paul Schnabel Bedrijf SER Functie plaatsvervangend kroonlid Hans Smits (per 1 januari 2014) Bedrijf Gasunie Functie vz rvc Jeanine Helthuis Bedrijf Van Lanschot Functie commissaris Ronald van der Vis Bedrijf Beter Bed Functie commissaris Carla De Geyseleer Bedrijf Macintosh Retail Group Functie commissaris Bestuurders Jan Nooitgedagt Bedrijf Aegon Functie cfo Truls Velgaard Bedrijf Wegener Functie voorzitter rvb Ben Verwaayen Bedrijf Alcatel-Lucent Functie ceo Henk ten Hove Bedrijf Wavin Functie ceo Boudewijn Beerkens Bedrijf Wolters Kluwer Functie cfo Herman van Campenhout Bedrijf TMG Functie ceo Duncan van Hoeve Bedrijf Beter Bed Functie cfo Hans Smits (per 1 januari 2014) Bedrijf Havenbedrijf Rotterdam Functie ceo William Levy Bedrijf AMG Functie cfo Eric Meurice Bedrijf ASML Functie ceo uit Ian Rooker Bedrijf FD Mediagroep Functie cfo Peter Voser Bedrijf Shell Functie ceo Commissarissen Berry Bemelmans Bedrijf Crown van Gelder Functie voorzitter rvc Klaas Schaafsma Bedrijf Crown van Gelder Functie commissaris Jan Bernard Wolters Bedrijf Stern Groep Functie voorzitter rvc Jeroen van der Veer Bedrijf Shell Functie non-exec Jaap Lagerweij Bedrijf Macintosh Retail Group Functie commissaris Adri Baan Bedrijf Dockwise Functie commissaris Tineke Bahlmann Bedrijf Nedap Functie commissaris Truze Lodder Bedrijf Van Lanschot Functie commissaris Gert-Jan Kramer Bedrijf ASMI Functie vz rvc Cas Renders Bedrijf Beter Bed Functie commissaris Jean Frijns Bedrijf Bouwinvest Functie commissaris Stef Kranendijk Bedrijf Desso Functie chairman De R van Ruzie Terwijl het hele land viel over het Koningslied en de W van Willem (en dat voorzitterschap van het Nationaal Comité Inhuldiging léék nog wel zo n onschuldig baantje voor de W van Wijers!), werd er ook in de Nederlandse bestuurskamers flink geruzied. Zoals bij ASMI, waar president-commissaris Gert-Jan Kramer hard de deur achter zich dicht sloeg. Kramer has been chucked, niet door topman Chuck del Prado, maar door diens vader Arthur, die als oud-topman en grootaandeelhouder tegen Kramers herbenoeming stemde. Del Prado senior zou zich onvoldoende geïnformeerd voelen door Kramer. Maar de werkelijke oorzaak voor zijn thumbs down lijkt eerder klassiek: een oud-ceo die het maar moeilijk kan verkroppen dat hij niet langer de dienst uitmaakt en zijn adviseurschap van de raad van commissarissen en zijn secretaresse moest opgeven. Met zijn 81 jaar toont Del Prado zich nog steeds strijdbaar, anders dan Kramer die tien jaar jonger is, maar zegt op zijn leeftijd niet meer het gevecht te willen aangaan. Dat laatste bevreemdt, want eerder dit jaar voelde Kramer zich als oud-topman en commissaris van Fugro kennelijk helemaal niet te oud voor een conflict met medecommissaris Frans Cremers over de noodzaak voor meer controle. Cremers vertrok, Kramer trok aan het langste eind. Bij ASMI is het andersom en trok hijzelf het kortste strootje. Ook bij de Telegraaf Media Groep was het hommeles. Daar moest ceo Herman van Campenhout het veld ruimen onder druk van ontevreden aandeelhouders. Die hadden het na twee jaar gehad met Van Campenhouts eigen koers en die van de beurs. Hij is opgevolgd door interimtopman Cees van Steijn, een associé van BoerCroon. Volgens TMG-presidentcommissaris en oud-essent-topman Michiel Boersma die zelf als gedelegeerd commissaris ook een tandje bij zet moet de nieuwe topman rust brengen, maar tegelijkertijd een sense of urgency creëren en de cultuur helpen veranderen. Dat laatste doet vermoeden dat het de komende maanden juist weleens onrustig zou kunnen worden bij de uitgever van de krant van wakker Nederland. Hoewel Van Steijn niet zou zijn ingehuurd om puin te ruimen, doet zijn trackrecord anders vermoeden. Hij mestte de boel namelijk al eerder uit bij onder meer Amsterdam RAI, Newconomy, Landis, NOB, Veronica, Priority Telecom en Blue Fox Enterprises. Zijn recept voor een goede turnaround (rare natuurlijk) deed hij vorig jaar uit de doeken in het blad Management en Consulting. Geparafraseerd is de bereidingswijze steeds hetzelfde: eerst een goed team om je heen verzamelen (met bij voorkeur een paar jonge koksmaatjes), dan de boter goed heet laten worden en vervolgens het middenmanagement in de pan en constant in beweging houden. En de keuken moet natuurlijk brandschoon zijn. Van Steijn stelt zich daarbij op als de natte werkster: de trap van boven naar beneden schoonmaken in plaats van andersom. Anders sta je bij elke tree in het nat. Ook op de aandeelhoudersvergaderingen gaat het er soms heet aan toe. Bij KPN bijvoorbeeld had president-commissaris Jos Streppel het flink aan de stok met boze beleggers. Een aanzienlijk deel stemde tegen decharge. Alleen door de steun van de Mexicaanse grootaandeelhouder wisten bestuur en de raad van commissarissen de motie van wantrouwen te overleven. Oud-cfo Carla Smits-Nusteling diende die begin vorig jaar al in met haar onverwachte vertrek uit de raad van bestuur. Ze vond dat haar functie werd uitgehold nadat topman Eelco Blok de topstructuur aanpaste. Smits-Nusteling is net commissaris geworden bij ASML, waar ze toezicht gaat houden op vakbroeder Peter Wennink, die topman Eric Meurice per 1 juli zal opvolgen. Naar een nieuwe cfo wordt nog gezocht. Was dát geen mooie baan geweest voor Smits- Nusteling, in plaats van de functie van toezichthouder bij het bedrijf? Smits- Nusteling is overigens ook voorgedragen als commissaris bij het Zweedse Tele2, een directe concurrent van KPN. De dag die je wist dat zou komen? yvonne kroese 16. management scope nr. 05 /

10 Machtigste vrouwen Margot Scheltema is opnieuw de meest invloedrijke vrouw van corporate Nederland. Wanneer breekt de aanstormende generatie de netwerken van de old girls open? Onderzoek Luuk Besamusca Tekst Marike van Zanten van corporate Nederland 50 Zwitserse beursgenoteerde biotechbedrijf Lonza. Al kan dat zomaar weer afgelopen zijn, nu de Zwitserse AvA s na een referendum de bevoegdheid krijgen om bestuurders jaarlijks al dan niet te (her)benoemen. Bovendien moeten Scheltema en haar medecommissarissen bij Lonza voortaan érg oppassen met het toekennen van tekenbonussen of golden parachutes. Die worden namelijk verboden en wie de regels overtreedt kan een hoge boete en zelfs een gevangenisstraf van maximaal drie jaar krijgen. In het buitenland is het dus ook niet altijd veilig : vluchten kan niet meer. Bestuurderslek Op nummer twee vinden we Annemiek Fentener van Vlissingen, net als vorig jaar runner-up en nog steeds de enige president-commissaris in de Top-50. Kennelijk is er nog steeds een familieconcern (SHV) voor nodig om die positie in de wacht te slepen bij een topbedrijf. Hoewel voorzitterschappen natuurlijk wel dubbel tellen: als meer vrouwen de voorzittershamer zouden hanteren, zou de burn rate van en voor vrouwelijke (beroeps)commissarissen wel heel hoog worden. Fentener van Vlissingen houdt nog steeds toezicht bij De Nederlandsche Bank, Heineken en UMC Utrecht. Vanuit die laatste functie is het maar een klein stapje naar Marjan Oudeman, de nummer drie. De voormalige heldin van Hoogovens voegde toezichtposities bij de Noorse oliemaatschappij Statoil en ons eigen Rijksmuseum waar ze gezellig met Scheltema de (Nacht)wacht houdt toe aan haar bestaande commissariaten bij ABN AMRO en NS. Dus steeg ze een plaats en trad ze toe tot de top- 3. Maar in een volgende editie van deze lijst zal ze wellicht weer flink dalen, want Oudeman vertrekt uit het executive committee van AkzoNobel. Ze wordt voorzitter van het college van bestuur van Universiteit Utrecht, waar ze Yvonne van Rooy (nr. 29) zal opvolgen. Dit is nu al de tweede vrouw die het corporate leven vaarwel zegt voor de universitaire top. In 2009 stapte Pauline van der Meer Mohr (nr. 17) over van ABN AMRO naar het cvb van de Erasmus Universiteit. Tja, dames, zo krijgen we natuurlijk nooit méér vrouwelijke bestuurders bij onze topbedrijven. Ligt de ambitie elders, zijn het politics? Oudeman is in elk geval niet bang voor politiek spel. Als je daar niet tegen Top-50 machtigste vrouwen (1) Margot Scheltema rvc TNT Express, Schiphol Group, ASR Nederland, Triodos (vice-vz), rvt ECN, lid audit committee ABP (2) Annemiek Fentener-van Vlissingen vz rvc SHV Holdings, rvc DNB, Heineken, rvt UMC Utrecht, Groupe Lhoist (4) Marjan Oudeman Executive committee AkzoNobel, rvc ABN AMRO, NS, Statoil, Rijksmuseum (6) Tineke Bahlmann hoogleraar Universiteit Utrecht, rvc ING Groep, Nedap, Stedin, vz rvt Maasstadziekenhuis (8) Louise Fresco hoogleraar Universiteit van Amsterdam, rvc Rabobank, non-exec Unilever, Kroonlid SER, rvt UN University Tokyo (3) Marike van Lier Lels rvc KPN, USG People, Reed Elsevier, TKH Groep, Maersk Benelux Vrouwen combineren commissariaten met bestuursfuncties rouwen zijn meestal unboarded, vaak underboarded en zelden overboarded. Toch was die laatste kwalificatie van toepassing op Margot Scheltema. De oud-financieel directeur van Shell Nederland voert voor de tweede keer de Top-50 Machtigste Vrouwen aan met een goedgevulde portefeuille bij ASR, Schiphol, TNT Express, Triodos en ABP, waar ze lid van het audit committee is. Daarnaast is ze lid van de raad van toezicht van het Rijksmuseum en World Press Photo. Als je meer dan vijf commissariaten bij grote rechtspersonen bekleedt, ben je volgens de Wet bestuur en toezicht (WBT) overboarded en moeten er toezichtfuncties overbóórd. Scheltema stapte dan ook uit de raad van toezicht van onderzoeksinstituut ECN, om te kunnen worden herbenoemd bij TNT Express. Geen verrassende keuze, want veelplegers zullen nu eenmaal het eerst schrappen in functies die het minst opleveren, zowel in geld als prestige. Vrouwen vormen daar kennelijk geen uitzondering op. TNT Express gaat sinds kort overigens weer alleen door het leven, nu de Amerikaanse aanbidder UPS is afgehaakt. Ook als de overname wel was doorgegaan, zou Scheltema er overigens voorlopig commissaris gebleven zijn. Nu zal ze moeten toezien op de grootscheepse reorganisatie die de pakjesbezorger heeft afgekondigd. Overigens heeft Scheltema vorig jaar compensatie gezocht in de vorm van een buitenlands commissariaat (die voor de WBT niet meetelt): bij het 11 Spannend meisjesboek: Else Bos wars van macht Een Rotterdamse nuchtere meid met een no-nonsense mentaliteit: die persoonlijkheid heeft Else Bos (53) ver gebracht in de wereld van het grote geld. Na functies bij ABN AMRO en NIBC, stapte ze in 2001 over naar PGGM, waar ze in 2005 ceo investments werd. Onlangs volgde ze Martin van Rijn op als ceo van de op een na grootste uitvoeringsorganisatie van Nederland, die 133 miljard euro beheert voor in totaal vijf pensioenfondsen, waaronder zorg & welzijn. Bos was al enige tijd waarnemend ceo. Haar eerste honderd dagen heeft ze dus al lang en breed achter de rug. Toch maakt ze in de eerste drie maanden na haar officiële benoeming een tour d horizon binnen en buiten het bedrijf, alvorens haar eigen accenten als topvrouw te bepalen. Het is tekenend voor Bos, die zowel perfectionistisch als generalistisch is, zich goed in anderen kan verplaatsen en niet bang is om zich kwetsbaar op te stellen. Met macht heeft ze niets, haar loopbaan was niet gepland, maar de resultante van nieuwsgierigheid en mensen die haar op het juiste moment een zetje gaven, terwijl haar parttime werkende man en haar moeder de zorg voor het gezin met drie kinderen op zich namen. Ondertussen lijkt Bos haar loopbaan nog steeds als een spannend meisjesboek te beschouwen. Ze heeft regelmatig even-in-mijn-arm-knijpen-momenten, vertelde ze een aantal jaar geleden in Volkskrant Magazine. Zo heb ik samen met Kofi Annan op het balkonnetje van de New Yorkse effectenbeurs gestaan. En ik heb eens een diner gehad met Madeleine Albright in een hoge toren in Hongkong. Overal glas, je keek over de hele stad uit. Dan denk ik: daar zit ik toch maar weer. HOLLANDSCHE HOOGTE 18. management scope nr. 05 /

11 asr Veel buitenlandse toezichtfuncties: Annet Aris 20 Geleerde commissaris 26 Consultancy is voor sommige vrouwen een goede carrièrespringplank. Zo ook voor Annet Aris (54). Na ruim zeventien jaar bij McKinsey, waarvan negen jaar als partner, is ze sinds 2003 adjunct-professor strategy and management aan INSEAD, waar ze zelf haar MBA behaalde. Haar specialisatie: mediamanagement. Verder heeft ze naast haar Nederlandse commissariaten bij verzekeraar ASR en bij ANP een hele string Duitse commissariaten, een erfenis uit haar McKinsey-jaren: bij Hansa-Heeman, Jungheinrich, Kabel Deutschland en Tomorrow Focus. Verder is ze commissaris bij het Finse Sanoma, waar ze Wolters Kluwer-ceo Nancy Mc- Kinstry als medetoezichthouder treft, die haar loopbaan eveneens in de advieswereld begon. Als je eenmaal een paar commissariaten hebt, gaat het verder vanzelf, vertelde Aris in een INSEAD-filmpje. Dan vorm je geen risico meer. Het vak van commissaris heeft ze echt moeten leren, gaf ze aan in hetzelfde filmpje: in het begin onderschatte ze het feit dat veel belangrijke onderwerpen buiten de boardmeeting besproken worden en verwachtte ze naïef dat de discussie tijdens de vergadering gevoerd zou worden. Pas later ontdekte ze welke onderwerpen zich lenen voor een formele setting en welke worden voorgekookt. Die ervaring zou niet misstaan in het boek Aan mijn jongere ik, waaraan Aris haar medewerking verleende. Maar daarin waarschuwde ze voor het gevaar van een burn-out en voor het strategisch inzetten van energie. Een verstandig advies, gezien haar portefeuille. Midlife career change voor Els de Groot Nieuwe hub Bankieren is iets heel anders dan het besturen van een luchthaven: toch zette Els de Groot (48) vorig jaar deze opmerkelijke stap. Na ruim twintig jaar gewerkt te hebben bij ABN AMRO (van 1987 tot 2008), als laatste in de functie executive vice president group risk management, werkte ze ad interim een jaar als cfo bij Van Lanschot, waar oud-abn AMRO-man Floris Deckers de scepter zwaaide. Kennelijk had ze daarna genoeg bankenlucht gehapt: per 1 mei 2012 werd ze cfo van Schiphol Group, als opvolger van Pieter Verboom die na vijftien jaar met pensioen ging. Dat dacht iedereen tenminste, maar inmiddels is Verboom gewoon weer cfo bij Wehkamp. Met De Groot zit er weer een vrouw in de directie van de luchthaven, na het geruchtmakende vertrek van coo Marike van Lier Lels (nr. 6) in 2005, wegens een conflict met toenmalig topman Gerlach Cerfontaine. Als cfo moet De Groot samen met huidig topman Jos Nijhuis de concurrentie uit Frankfurt, Parijs en Londen zien voor te blijven, de ijzige relatie met grootste klant KLM zien te ontdooien en geld binnenhalen voor investeringen. Zo ondertekende ze begin april stralend in een roodleren jasje de overeenkomst voor een stand-by faciliteit van BNG van honderd miljoen euro voor een periode van twee jaar. Naast haar een al even stralende Pauline Bieringa, directeur public finance van BNG en daarnaast onlangs aangetreden als commissaris bij Kas Bank. En zowel letterlijk als figuurlijk op de tweede rij vijf mannen. De Groot is ook nog commissaris bij Beter Bed. SCHIPHOL (12) Annemieke Roobeek hoogleraar Nyenrode, rvc KLM, ABN AMRO, RAI Amsterdam, Abbott Health Care, NCWT-NEMO (9) Karla Peijs rvc Aegon, Q-Park, rvt ANWB, TU Delft, vz VVN (11) Marion Gout-van Sinderen ceo ProRail, rvc Ymere, rvt Haagse Hogeschool (10) Herna Verhagen ceo PostNL, rvc Nutreco, SNS Reaal, rvt NCWT-NEMO (23) Else Bos ceo PGGM, rvc NWB, Amvest, bod UN PRI, bod Rothman ICPM, rvt Isala Klinieken, St. WEW (7) Irene Asscher-Vonk rvc Rabobank, KLM, Philip Morris NL, Arriva NL (17) Charlotte Insinger rvc SNS Reaal, Vesteda, rvt Rijnland Zorggroep, Blijdorp, Luchtverkeersleiding Nederland kunt of aan mee wilt doen, hoor je niet thuis aan de top, zei ze ooit. Bovendien kunnen decanen zich ook opstellen als warlords en het de top knap lastig maken, zoals we onlangs weer eens hebben gezien bij de VU. Net onder haar aanstaande baas staat Tineke Bahlmann (nr. 4), hoogleraar aan de Universiteit Utrecht en commissaris bij onder meer ING en Nedap (tot 16 april 2013). Weinig verse instroom In de rest van de top-10 dalen of stijgen de poppetjes telkens een paar plaatsen, maar is er net zomin sprake van verse instroom als bij de eerste drie posities. Op de zesde plaats komen we Marike van Lier Lels tegen. Eigenlijk was na twaalf jaar haar maximale zittingstermijn bij KPN verstreken, maar president-commissaris Jos Streppel wil graag voldoende commissarissen behouden om de twee Mexicaanse pottenkijkers van grootaandeelhouder América Móvil in de raad te kunnen omsingelen en heeft Van Lier Lels verzocht een jaar langer te blijven. Ze houdt verder nog toezicht bij Reed Elsevier, USG, TKH en Maersk Benelux. Op de tiende plaats staat Herna Verhagen, net als vorig jaar. Ze werd benoemd tot ceo van PostNL na het luidruchtige vertrek van Harry Koorstra wegens een conflict met de raad van commissarissen. Aangezien het eigen vermogen van PostNL flink gekrompen is, (en de cheque voor het belang van dertig procent in TNT Express voorlopig niet geïnd kan worden, nu de verkoop van de pakjesbezorger niet doorgaat) levert het pluche haar echter geen hogere positie op. Verhagen is ook nog commissaris bij SNS Reaal en Nutreco. Kennelijk mag dat gewoon van haar eigen commissarissen, ondanks een forse strategische uitdaging en een lopende reorganisatie thuis. Verhagen houdt ook nog toezicht bij wetenschapscentrum NEMO, waar ze Annemieke Roobeek (nr. 7) tegenkomt. Overigens heeft Verhagen zelf ook vrouwen in de rvc: Charlotte Insinger (nr. 13) en sinds kort oud-fnv-voorzitter Agnes Jongerius (nog niet op de lijst). Gemiddelde leeftijd vrouwen in de top Top Top Top Top-25 53,6 52,5 52,3 53,2 De jongste: 43 jaar Ondanks het feit dat in de top-10 de beroepscommissarissen domineren (de eerste non-pro komen we pas tegen op nummer negen: ProRail-ceo Marion Gout-van Sinderen), overheersen in de rest van de lijst de vrouwen die hun commissariaten met een bestuursfunctie combineren: de helft (26, onder wie zeven ceo s). De vrouwen op de lijst zijn ook relatief jong voor de functies die ze bekleden: gemiddeld 53,6 jaar. Uit de Female Board Index 2012 blijkt dat vrouwelijke bestuurders en commissarissen vaak jonger zijn dan hun peers van de andere sekse. Volgens de FBI is de gemiddelde leeftijd van de elf vrouwelijke bestuurders 49 jaar en van de 63 vrouwelijke commissarissen 55,3 jaar. Dat is ongeveer vier en zeven jaar jonger dan hun mannelijke collega s (respectievelijk 52,8 en 62,5 jaar oud). Bij de commissariaten zou dat wellicht verklaard kunnen worden door het feit dat vrouwen in die functie nog vaker actief zijn als bestuurder dan mannen, of al op jongere leeftijd overstappen Geboortejaar vrouwen in de top-50 naar het beroepscommissariaat. Mannen zetten de stap immers vaak pas na hun pensionering. De jongste vrouw in de Top-50 is 43: Jolanda Poots-Bijl (nr. 27), die van VolkerWessels overstapte naar Ordina. De gemiddelde leeftijd bij de vrouwen lijkt trouwens wel iets op te kruipen: vorig jaar lag die met 52,5 bijna een jaar lager. Heeft dat misschien te maken met een haperende doorstroom? Else Boss De lijst telt tien nieuwkomers, waarvan zes op basis van nieuwe benoemingen (de overige vier door andere waarderingen). Hoogste binnenkomer is Dorine Burmanje (nr. 19), bestuursvoorzitter van het Kadaster. Ze wordt op de voet gevolgd door oud-politica en huidig ziekenhuisdirecteur Marjanne Sint (nr. 21) die Yvonne van Rooy opvolgde als commissaris van BNG en door Els de Groot (nr. 26), die cfo werd bij Schiphol. Yvonne van Rooy is overigens ook meteen de grootste stijger op de lijst (van nr. 46 naar (5) Pamela Boumeester rvc Ziggo, Heijmans, Ordina, de Persgroep Nederland, Jaarbeurs, TSM BS, Reinier de Graafgroep (15) Thessa Menssen cfo Koninklijke BAM Groep, rvc PostNL, Vitens, rvt Maritiem Museum, Rotterdam Philharmonisch Orkest (14) Mary Harris rvc Unibail-Rodamco, TNT Express, non-exec J. Sainsbury (13) Pauline van der Meer Mohr vz cvb Erasmus Universiteit, rvc DSM, ASML, bestuur Duisenberg School of Finance (21) Leni Boeren coo Robeco, rvc Nuon, bod SAM Group, rvt Tergooiziekenhuizen, bestuur Kunsthal Rotterdam (-) Dorine Burmanje ceo het Kadaster, rvc Sligro, ARN, rvt Deltares, ROC Aventus 20. management scope nr. 05 /

12 top (19) Annet Aris rvc ASR Nederland, Sanoma, ANP, V-Ventures, Hansa-Heeman, Kabel Deutschland, Tomorrow Focus, Jungheinrich, adjunct professor INSEAD (-) Marjanne Sint vz rvb Isala Klinieken, rvc BNG, rvc Bouwinvest, vz rvc ROVA (22) Truze Lodder rvc Van Lanschot, NS, rvt Maastricht University, St. NJO (30) Marry de Gaay Fortman partner Houthoff Buruma, rvc Royal HaskoningDHV, Coop VGZ, Zeeman Groep, rvt Stedelijk Museum (29) Ada van der Veer- Vergeer rvc Alliander, LeasePlan, NPO (25) Merel van Vroonhoven lid rvb NS, rvc Havenbedrijf Rotterdam (-) Els de Groot cfo Schiphol, rvc Beter Bed (16) Jolanda Poots-Bijl cfo Ordina, rvc Gasunie (20) Nancy McKinstry ceo Wolters Kluwer, bod Sanoma, Abbott, Ericsson (46) Yvonne van Rooy vz NVZ, rvc ING Groep, plaatsvervangend Kroonlid SER, bestuur Koninklijk Concertgebouw Orkest (-) Elfrieke van Galen partner The RockGroup, vz rvc GITP, rvc Ymere, rvc Oasen (36) Tini Hooymans rvb TNO, rvc KPN, CBS, Rabobank Vallei en Rijn, rvt Katholieke Universiteit nr. 29) door haar nieuwe commissariaat bij ING. Daar zal ze binnenkort Carin Gorter ontmoeten (nr. 46), die eveneens commissaris wordt bij ING, terwijl ze tot 2008 voor ABN AMRO werkte. Het is te hopen dat Gorter wél vasthoudt aan het bankgeheim. Als haar nieuwe commissariaat wordt meegerekend, zal ze waarschijnlijk stijgen op de lijst. Nu al flink gestegen is Else Bos (van nr. 23 naar nr. 11), die eindelijk definitief benoemd is tot ceo van PGGM, als opvolger van Martin van Rijn, die Den Haag verkoos boven Zeist. Bos was al een paar maanden waarnemend ceo: had de selectiecommissie niet meteen kunnen zien dat Bos de nieuwe Boss moest worden? Million dollar babes De lijst bevat overigens nog meer million dollar babes, zoals Robeco-bestuurder Leni Boeren (nr. 18). Bij uitvoeringsorganisatie APG zit cio Angelien Kemna (vorig jaar nr. 45), die dit jaar buiten de Top-50 valt, omdat er een einde kwam aan haar bestuursfunctie bij het Tinbergen Instituut en haar toezichtfunctie bij de Universiteit Leiden. En APG heeft nog meer female finance in de top, want ook de chief financial & risk officer (Petri Hofsté), de directeur van de Interne Accountantsdienst (Ingrid Doerga) en de cfro van APG Asset Management (Céline van Asselt) zijn vrouwen, net als de controlerend accountant: Sonja Barendregt-Roojers van PwC (allen niet op de lijst). En in de raad van commissarissen zitten Ieke van den Burg (nr. 37) en Mirjam van Praag (nr. 49). Dan zijn er ook nog eens de vrouwen op de lijst die een functie vervullen bij het voormalige zusje ABP: bestuurslid Mariëtte Doornekamp die overigens wel flink is gedaald (van nr. 18 naar nr. 33) vanwege het geslonken eigen vermogen van het pensioenfonds en lijsttrekker Scheltema, die lid is van het audit committee van ABP. Woman to watch Petri Hofsté wordt trouwens binnenkort commissaris bij BNG, waar ze Sint en Sybilla Dekker (nr. 35) tegenkomt. Ook in de sector vervoer & logistiek komen we veel vrouwen op sleutelposities tegen. De dames heersen te land, ter zee en in de lucht. Om met dat laatste te beginnen is er de Schipholconnectie: Margot Scheltema en Trude Maas (nr. 36) zijn er commissaris en houden toezicht op cfo De Groot. Charlotte Insinger zit als toezichthouder in de verkeerstoren van de Luchtverkeersleiding. Dan grootste klant KLM: Elfrieke van Galen (nr. 30) had ooit zelf blauw bloed en Annemieke Roobeek en Irene Asscher (nr. 12) zitten in de raad van commissarissen van onze nationale trots. Asscher is ook commissaris bij vervoerder Arriva en maakt daardoor eveneens deel uit van de tweede circle, allemaal in het bezit van de OV-kaart. De harde kern wordt gevormd door ProRail-ceo Gout-van Sinderen en NSdirectielid Merel van Vroonhoven (nr. 25). Ook hun toezichthouders komen we op de lijst tegen: NS-commissarissen Marjan Oudeman en Truze Lodder (nr. 22) en ProRail-commissaris Claudia Zuiderwijk (nr. 38). Bij de bussen stapte naast de al eerder genoemde Asscher onlangs ook Marry de Gaay Fortman (nr. 23) in door toezichthouder bij het Amsterdamse GVB te worden. En dan hebben we nog het water: Marike van Lier Lels was ooit coo van Schiphol en nu onder meer commissaris bij rederij Maersk Benelux. En bij Havenbedrijf Rotterdam zitten Zuiderwijk en Van Vroonhoven VEERTIGERS IN DE TOP-50 Jolanda Poots-Bijl 43 Merel van Vroonhoven 44 Mirjam van Praag 45 Thessa Menssen 45 Caroline Princen 46 Fieke van der Lecq 46 Herna Verhagen 46 Mary Harris 46 Charlotte Insinger 47 Els de Groot 47 Marry de Gaay Fortman 47 uit Bestuurder-af: Gerlinde Silvis Duel om een dame Als mannen ruziemaken, gaat het meestal om een vrouw. En dat was volgens Het Financieele Dagblad ook het geval bij Rabobank. Cfo Bert Bruggink zou op zijn zachtst gezegd not amused zijn geweest toen voorzitter Piet Moerland (samen met president-commissaris Lense Koopmans) medebestuurslid Gerlinde Silvis zou hebben ontslagen. Bruggink zou zelfs zes bestuursvergaderingen hebben laten schieten vanwege het conflict. Silvis zou gesandwicht zijn tussen de druk op Rabobank door toezichthouder DNB om de integriteitsregels beter na te leven en de autonome opstelling van de lokale banken. Tja, en dan komt zo n door goed bestuur afgedwongen benoemingstermijn van vier jaar ineens héél goed van pas. Volgens Koopmans heeft de raad van commissarissen destijds unaniem besloten Gerlinde Silvis niet voor een tweede termijn voor te dragen. Dat zou betekenen dat ook de twee vrouwen in de raad, Irene Asscher (nr. 12) en Louise Fresco (nr. 5) vóór Silvis vertrek waren. Overigens blijft Silvis gewoon werkzaam bij Rabobank: niet langer in de raad van bestuur, maar als directeur human resources. Zou een man ooit genoegen nemen met een dergelijke demotie? in de raad van commissarissen. Coo Thessa Menssen (nr. 15) is er net weg om zich als cfo van BAM op weg- én waterbouw te storten. Ruilverkaveling? Ook de dames hebben dus zo hun netwerkjes. Dat blijkt ook uit een terugblik naar eerdere lijsten: veertien vrouwen oftewel ruwweg een derde figureerde ook al in 2010 (en een flink aantal al ver daarvoor) op de lijst. Dat toont ook nog iets anders aan: als organisaties eenmaal een vrouw binnen hebben, houden ze die kennelijk zo lang mogelijk vast. Om in 2016 aan het quotum te kunnen voldoen van minstens dertig procent vrouwen in de ondernemingstop, zullen er echter nog heel wat meer bij moeten komen. Allereerst zal de Wet bestuur en toezicht wellicht een ruilverkaveling op gang brengen tussen de have too much en de have not enough op de lijst, maar hopelijk manifesteert De dames heersen te land, ter zee en in de lucht zich naast de arrivées ook een nieuwe generatie. Die zal misschien moeite hebben de veteranen op deze lijst van hun plek te duwen, maar hun opkomst is wellicht wél zichtbaar in de volgende Top-100 Machtigste Commissarissen. Daar zullen hun voorkeursbenoemingen op termijn onvermijdelijk ten koste moeten gaan van de mannelijke hegemonie. Slaande deuren Dan hebben we het vooral over de commissariaten, want het aantal vrouwelijke bestuurders is nog steeds bedroevend laag. Bovendien houden de vrouwen die wel het bastion van de raad van bestuur hebben weten te nemen, het daar vaak niet lang uit. Sommige vrouwen maken daardoor al dan niet tijdelijk de overstap naar het beroepscommissariaat. Dat lijkt bijvoorbeeld het geval te zijn bij Carla Smits-Nusteling (nog niet op de lijst), die voorjaar 2012 opstapte als cfo van KPN, net commissaris is geworden bij ASML en diezelfde functie gaat bekleden bij KPN-concurrent Tele2. Ook Jeanine Helthuis (vorig jaar nr. 41, dit jaar hors concours) hield het na drie jaar gezien als directievoorzitter bij uitvaartbedrijf Monuta. Ze is nu nog commissaris bij ProRail. Er vielen dit jaar nog meer vrouwen uit de Top-50 omdat (32) Mirjam Sijmons directeur ANWB, rvc Eneco, rvt Universiteit Leiden (18) Mariëtte Doornekamp- Rijkers rvb ABP, rvc Menzis, Conclusion, BDO, Westland Kaas, Zorgpunt (24) Caroline Princen lid rvb ABN AMRO, rvt Universiteit Utrecht, Film Eye (38) Sybilla Dekker rvc BNG, Royal HaskoningDHV, rvt het Kadaster (39) Trude Maas-de Brouwer vz rvc Philips Nederland, rvc ArboUnie, Schiphol Group, rvt Van Gogh Museum (35) Ieke van den Burg rvc ASML, APG Groep rabobank (-) Claudia Zuiderwijk- Jacobs bestuur PBLQ, rvc ProRail, Indaver 22. management scope nr. 05 /

13 top (42) Joanne Kellermann rvb DNB, rvc De Nederlandse Opera, rvt Van Gogh Museum (31) Catherine Pourre cro Unibail-Rodamco, rvc Neopost (-) Marieke Bax rvc Vastned Retail, rvc CSM Nederland, De Kleine Komedie, rvt Frans Hals Museum, Fonds Podiumkunsten (28) Hélène Vletter-van Dort hoogleraar Rijksuniversiteit Groningen, hoogleraar Erasmus Universiteit, rvc DNB (37) Coby van der Linde hoogleraar Rijksuniversiteit, programmadirecteur Clingendael, lid Energieraad, rvc Alliander, Wintershall Nederland (-) Wilma van Ingen rvb Nysingh Advocaten, rvc Enexis, Woonbeheer Borne, Rabobank Apeldoorn (-) Alexandra Schaapveld rvc Holland Casino, FMO, Valourec, non-exec Bumi Armada Berhad (-) Carin Gorter rvc Coop VGZ, CBR, rvt OLVG (50) Fieke van der Lecq hoogleraar Erasmus School of Economics, rvc DeltaLloyd, rvt CBR (49) Monique Caubo directeur Responsible Care DSM, vz rvc OGH-DRW Groep, rvc Enexis ze hun bestuursfunctie kwijtraakten, zoals Marie-Christine Lombard, die met slaande deuren vertrok bij TNT Express, Nina Skorupska die haar positie als chief technology officer van Essent uitgehold zag door de nieuwe organisatiestructuur, Gerlinde Silvis die uit de raad van bestuur van Rabobank werd gezet en Francine Zijlstra die als coo van Corio vertrok. Chinees viswater Met het vertrek van Lombard en Skorupska dunde gelijk ook het aantal buitenlandse vrouwen in de Top-50 uit tot drie. Marina Wyatt zit nog steeds als cfo bij TomTom, maar verdween uit de lijst door het verdwaalde eigen vermogen van de navigatorproducent. Here to stay is de Britse Mary Harris (nr. 16), commissaris bij TNT Express en Unibail-Rodamco, waar ze toezicht houdt op de Franse cro Catherine Pourre (nr. 40). Ook de Amerikaanse Nancy McKinstry (nr. 28), ceo van Wolters Kluwer en non-executive bij een aantal buitenlandse ondernemingen, is ondertussen tot het Hollandse meubilair gaan behoren. Overigens komen buitenlandse vrouwen alleen voor de Top-50 in aanmerking als ze hier een bestuursfunctie bekleden, of twee commissariaten hebben. Daardoor worden de meeste vrouwelijke commissarissen van over de grenzen niet genoemd. Bijna alle AEX-bedrijven vissen voor hun vrouwelijke toezichthouders in de internationale vijver, waarbij Unilever onlangs zelfs twee Chinese vissen binnenhaalde: Mary Ma en Laura Cha. Andersom lijken de Nederlandse dames ook De Wet bestuur en toezicht zorgt voor ruilverkaveling voorzichtig commissariaten in het buitenland te gaan bekleden, zoals Annet Aris (nr. 20). Als Nederlandse ondernemingen maar lang genoeg blijven talmen bij het diversity proof maken van hun top, moeten ze onze local ladies straks wellicht uit het buitenland gaan repatriëren. Verantwoording Een vrouw komt in aanmerking voor de Top-50 als zij één of meer functies in de raad van bestuur of de raad van commissarissen bekleedt bij een beursgenoteerd bedrijf of bij een niet-beursgenoteerd bedrijf met een eigen vermogen van meer dan één miljard euro. De vrouwen krijgen punten toebedeeld op basis van het eigen vermogen van de ondernemingen waar zij functies hebben. Uitvoerende functies bij deze ondernemingen wegen zwaarder mee dan toezichthoudende functies. Voor de complete Top-50 en uitleg over de samenstelling van de lijst, verwijzen wij naar De nieuwe NS-Business Card: dé alles-in-1 reisoplossing (-) Mirjam van Praag hoogleraar Universiteit van Amsterdam, directeur ACE, rvc APG Groep, Kroonlid SER (44) Carla Mahieu EVP en HR-directeur Aegon 24. management scope Ceo en commissaris Marion Gout-van Sinderen (nr. 9), ceo ProRail Herna Verhagen (nr. 10), ceo PostNL Else Bos (nr. 11), ceo PGGM Pauline van der Meer Mohr (nr. 17), voorzitter college van bestuur Erasmus Universiteit Rotterdam Dorine Burmanje (nr. 19), bestuursvoorzitter het Kadaster Marjanne Sint (nr. 21), bestuursvoorzitter Isala Klinieken Nancy McKinstry (nr. 28), ceo Wolters Kluwer Wat uw doelstellingen ook zijn op het gebied van zakelijk reizen, de nieuwe NS-Business Card maakt het mogelijk. Deze slimme alles-in-1 reisoplossing biedt uw organisatie: Reizen op rekening met trein, bus, tram en metro Deur-tot-deurdiensten zoals taxi, fiets en autohuur Parkeren en werk- en vergaderplekken op het station Op basis van reisgedrag een aanvullend abonnement: Dal, Traject Vrij of Trein Vrij Minder administratie: één doorlopende overeenkomst en achteraf één factuur voor alle reizen U bereikt steeds meer met de nieuwe NS-Business Card. Bestel m nu op ns.nl/zakelijk

14 leider schap Moedige mannen gezocht Om het tekort aan vrouwen in de top op te lossen, moeten vrouwen en vooral ook mannen samenwerken, zo meent het gezelschap aan deze tafel. Een quotum is wat hen betreft zinvol. Het stellen van targets helpt. Interview Monique Noomen-Greve Tekst Irene Schoemakers Fotografie Anouck Wolf Monique Noomen-Greve, Karin Dorrepaal, 26. management scope Carien van der Laan, Pamela Boumeester en Dorine Burmanje nr. 05 /

15 leiderschap zodra het vereiste percentage vrouwen binnen is, gaat de voet van het gaspedaal 14 Pamela Boumeester (55) studeerde geschiedenis en is commissaris bij Ordina, Heijmans, de Persgroep, de Jaarbeurs en sinds kort Ziggo. Sinds 1988 werkte ze in diverse managementfuncties bij de Nederlandse Spoorwegen, waar zij ceo van NS Poort was. Vrouwen moeten niet zo piepen en meer voor zichzelf opkomen, zo luidt kort gezegd de boodschap van Facebook-coo Sheryl Sandberg in haar boek Lean In. De hype die in Amerika ontstond na publicatie van dit boek, heeft ook de discussie over het gebrek aan vrouwen aan de top in Nederland nieuw leven ingeblazen. Hoe denken Nederlandse topvrouwen over de boodschap van Sandberg? Of beter nog: wat is volgens hén een oplossing voor het tekort aan vrouwen aan de top? En zijn zij stiekem niet een beetje moe van deze inmiddels toch wel grijsgedraaide discussie? Karin Dorrepaal en Pamela Boumeester (beide beroepscommissaris), Dorine Burmanje (voorzitter van de raad van bestuur van het Kadaster) en Carien van der Laan (partner bij executive search bureau Van der Laan & Company), gaan energiek het debat met elkaar aan. Over één ding zijn de vier vrouwen het eens en dat mag verrassend worden genoemd: ze zijn niet tegen, maar juist vóór een quotum. Over het onderwerp vrouwen aan de top is de afgelopen jaren al veel gezegd en geschreven. Genoeg, volgens u? Of moeten we het onderwerp aandacht blijven geven? Burmanje: Als ik het boek van Sandberg lees, dan denk ik: pfff, gaat het hier nu wéér over? Dat bespraken we tien jaar geleden al. Ik vind het bijna gênant dat dit boek zo n hype is. Ik had gehoopt dat ze vooral zou vertellen hoe ze zo succesvol is geworden, wat haar visie is op leiderschap, enzovoort. In plaats daarvan gaat het vooral over het feit dat ze vrouw is, over haar kinderen, haar echtgenoot, enzovoort. Jammer. Dorrepaal: Ik nam laatst deel aan een aandeelhoudersvergadering in Duitsland. Daar ging meer dan de helft van de vragen over het tekort aan vrouwen in de top van de organisatie. En de vragen waren zeer gedetailleerd. Ik vond het op een gegeven moment nogal ongemakkelijk, omdat het onderwerp relatief gezien te veel aandacht kreeg. Andere thema s als duurzaamheid, emerging markets en winstgevendheid werden hierdoor overschaduwd. De aandacht is soms erg groot, maar het probleem van te weinig vrouwen aan de top is er nog wel degelijk. Van der Laan: Er is de laatste jaren weliswaar veel aandacht geweest voor het onderwerp en er zijn veel activiteiten ontplooid, maar de resultaten gemeten in het aantal vrouwen in topposities zijn teleurstellend. En dus blijft het actueel. Boumeester: Eens. We kennen het onderwerp nu wel, maar we moeten er desalniettemin gestaag aan blijven werken. Uit de laatste Dutch Female Board Index van Nyenrode blijkt dat in de raden van commissarissen van Nederlandse beursgenoteerde ondernemingen 13,3 procent vrouwen zitten. In raden van bestuur is dat 4,6 procent. Dat percentage is niet gek veel hoger dan in Wat is het probleem? Waarom zijn er niet meer vrouwen aan de top? Dorrepaal: De verdeling man-vrouw in de top van organisaties zit inderdaad scheef. Om die reden heb ik zelf altijd de behoefte gevoeld om talentvolle vrouwen eruit te pikken en ze een MBAopleiding te laten volgen, zodat ze door kunnen stromen naar de toplagen. Maar ik kan het niet alleen. We hebben moedige mannen nodig die bereid zijn dit ook te doen. Helaas is dit soort mannen nog in de minderheid. Burmanje: Ik heb gewerkt in de energiesector en dat is bij uitstek een sector die door mannen wordt gedomineerd. Ik was vaak de enige vrouw in de bestuurskamer en merkte dat ik als vrouw inbreuk maakte op het spel dat al jaren werd gespeeld. Ik ben erachter gekomen dat we de percentages niet gaan verhogen als de mannen niet meedoen. Dan gebeurt er niets. Maar of we het nu moedig moeten noemen wanneer mannen goede vrouwen een kans moeten geven, weet ik niet. Dat zou normaal gedrag moeten zijn. Van der Laan: Mannelijke bestuurders en toezichthouders onderschrijven het idee dat meer diversiteit beter zou zijn, maar het is moeilijk voor ze om anders te denken en handelen dan ze gewend zijn. Als wij een vrouw aannemen op een toppositie, moeten we een aantal goede mannen erg teleurstellen, wordt er wel eens gezegd. Het is dan makkelijker om door te gaan op de bekende weg dan hun gedrag aan te passen. Meer vrouwen in topposities voelt voor hen eenvoudigweg niet comfortabel. Boumeester: Het is begrijpelijk dat mannen meer vrouwen in de top oncomfortabel vinden, wanneer je je realiseert dat de boardrooms worden bezet door overwegend blanke heteromannen. Het is een populatie die uitsluitend gewend is om in de toplaag van de maatschappij te opereren. Het gevoel van een minderheid zijn, kennen ze niet. Dan moet je ook wel heel veel lef hebben om dit bewust te willen veranderen. Burmanje: Ik merk dat in mijn eigen onderneming. Jullie zijn wel leuk met diversiteit bezig waardoor vrouwen voorrang krijgen, maar welke promotiemogelijkheden blijven er dan nog over voor mij?, zo luiden reacties van sommige mannen. Dat is een serieuze vraag. Vrouwen liepen hier altijd al tegenaan, zo zeg ik dan. Die zijn eraan gewend dat mannen voorrang krijgen. Dorrepaal: Het is ook opvallend hoeveel aandacht er in raden van commissarissen en raden van bestuur is voor audits, cijfers en budgetten en hoe weinig aandacht er is voor talentontwikkeling. Meer focus daarop zou het genderissue kunnen helpen. De huidige tijd vraagt om meer professionalisering op dat onderwerp. Er is veel onderzoek gedaan naar de economische voordelen van diversiteit. Inmiddels is echt wel bekend dat diverse teams beter presteren dan homogene teams. Zo stelt het McKinsey-onderzoek Women matter dat bedrijven met tenminste drie vrouwen in de top beter scoren op alle dimensies die bijdragen aan organizational excellence. En nagenoeg de helft van de mannen in de top gelooft ook in het Als de mannen niet meedoen, gebeurt er niets Dorine Burmanje (59) studeerde orthopedagogiek en bedrijfskunde en is sinds 2004 voorzitter van de raad van bestuur van het Kadaster. Daarnaast is zij onder andere commissaris bij Sligro Food Group. Eerder was zij werkzaam als secretaris-directeur bij het Waterschap Rijn en IJssel en adjunct-directeur van EnergieNed. feit dat bedrijven met meer vrouwen op topposities betere financiële resultaten hebben, zo blijkt uit hetzelfde onderzoek. Toch speelt dit soort bewijsvoering nauwelijks een rol in bestuurskamers. Kees Cools, adviseur bij Booz & Company en voorheen hoogleraar corporate finance in Groningen, zei het al in het onderzoek voor zijn boek Controle is goed, vertrouwen nog beter: sommige leiders laten zonnekoning-gedrag zien. Ze gaan steeds meer geloven in hun eigen onfeilbaarheid en ontnuchterende adviezen of wetenschappelijk bewijsmateriaal bereiken hen niet meer. 19 Het instellen van een quotum anders dan op basis van comply or explain, zoals nu het geval is zou dat helpen? Van der Laan: In Zweden werd heel duidelijk wat de invloed van een quotum kan zijn. In de periode dat de wet voor een vrouwenquotum werd behandeld, steeg het aantal vrouwelijk bestuurders. Toen de wet toch niet de meerderheid van de stemmen kreeg, zakte het aantal weer even hard. Het stellen van targets helpt dus wel degelijk. Dorrepaal: Ik heb mijn mening wat dit onderwerp betreft 180 graden gedraaid. Ik was aanvankelijk tegen het vrouwenquotum. Als voormalig bestuurder ben ik erg voor vrijheid van handelen 28. management scope nr. 05 /

16 leiderschap Een quotum is een slecht middel voor een goed doel Karin Dorrepaal (52) studeerde psychologie en promoveerde in de geneeskunde op een onderzoek naar pijnbestrijding bij kankerpatiënten. Ze is onder andere actief als commissaris bij Grontmij, Gerresheimer AG in Duitsland, Almirall S.A. in Spanje en als nonexecutive director bij Cryo-Save Group. voor ondernemers en bestuurders. Opgedrongen regels passen daar niet bij. Maar het principe van comply or explain gaat niet werken. Daarmee komen we er niet. Een quotum kan daarentegen wél helpen, zo denk ik nu. Het is een slecht middel voor een goed doel, dat je tijdelijk moet inzetten. Boumeester: Mee eens. Als je iets wilt, moet je een doel stellen. Zo eenvoudig is het. Als je niets doet, gebeurt er ook niets. En ik vind het eerlijk gezegd onbegrijpelijk dat bestuurders heel goed winstdoelstellingen kunnen formuleren, maar ze niets kunnen en willen zeggen over hoeveel vrouwen ze zullen aannemen voor hogere functies. Dat is dan kennelijk heel ingewikkeld. Je ziet ook dat in raden van bestuur waar het percentage vrouwen inmiddels vijfentwintig is, de voet van het gaspedaal wordt gehaald. Zo, we zijn klaar, zo wordt er dan gedacht. Nee, we zijn niet klaar. Burmanje: Alle instrumenten helpen. Een quotum dus ook. Maar ik zie ook de problemen die dit met zich mee kan brengen. Ik heb nu een directie zonder vrouwen. En in mijn zoektocht naar vrouwen merk ik dat de combinatie van de juiste vaardigheden en de bereidheid om in de directie plaats te nemen, best moeilijk te vinden is. Wat vindt u van bestuurders die zeggen: We willen wel, maar er zijn niet genoeg goede vrouwen? Van der Laan: Er wordt nog steeds beweerd dat ze er niet zijn. Maar wie de moeite neemt om goed te zoeken en van het onderwerp meer vrouwen in de top echt een prioriteit maakt, vindt ze heus wel. Wij kunnen voor iedere opdracht tenminste vijftig procent vrouwelijke kandidaten vinden. Dorrepaal: Eens. Er zijn genoeg goede vrouwen. Dat weet ik heel zeker. Veel mannen vinden het eng om een vrouw te benoemen en dus opperen ze vaak dat ze er niet zijn. Niets is minder waar. Boumeester: Natuurlijk zijn ze er. Burmanje: Mannen zeggen heel vaak: Geef ons maar een target. En na afloop is het dan: We hebben het niet gehaald, want er waren niet genoeg kandidaten. Om die reden heb ik in onze organisatie het proces naar voren gehaald. Meer diversiteit begint bij de werving van kandidaten. De helft daarvan moet man zijn, de helft vrouw. En je kunt altijd wel één vrouw vinden, zo zeg ik dan. Daar zet je dan één man tegenover. Dan heb je keurig een fiftyfifty-verdeling. Jij zit hier omdat de onderneming haar vrouwenquotum moest halen. Is dat een opmerking die topvrouwen tegenkomen? Dorrepaal: Natuurlijk wordt dat wel eens gezegd. Ik ben er trots op om een quotumvrouw te zijn, zeg ik dan. Neelie Kroes heeft ooit heel duidelijk gezegd dat ze nooit de positie in Brussel had gekregen als ze geen vrouw was geweest. Nou en? Je moet groot denken en het spel spelen. Van der Laan: Als vrouwen zeggen: Ik wil benoemd worden vanwege mijn capaciteiten en niet omdat ik vrouw ben, geef ik altijd twee reacties. De eerste is: Je hebt nu een kans gekregen die je anders misschien niet zou hebben gehad. Je moet je alsnog bewijzen. Pak jij nu je verantwoordelijkheid op? De tweede is: Ook al ben je nog zo gekwalificeerd, er zal altijd iemand zeggen dat je de baan hebt gekregen omdat je een vrouw bent. Trek je daar niets van aan en laat zien wat je waard bent. Burmanje: Ik vind ook dat vrouwen minder moeten spreken over waarom ze niet voldoende vertegenwoordigd zijn in de top en meer moeten laten zien waar ze goed in zijn en wat hun visie is. Carien van der Laan (64) is partner bij executive searchbureau Van der Laan & Company. Van der Laan behaalde haar MBA aan de Harvard Business School. Ze werkte onder meer voor McKinsey & Company, General Electric Information Services, KPN en Versatel. In 2006 richtte Van der Laan een executive search bureau op, gespecialiseerd in vrouwen in topposities. wij kunnen voor iedere opdracht minstens vijftig procent prima vrouwen vinden Wat is uw visie op leiderschap? Wat maakt een goede leider? Boumeester: Een goede leider is congruent en consistent in alles wat hij doet. En hij aanvaardt de consequenties van zijn beslissingen. Dorrepaal: Een goede leider moet vooral kunnen variëren met zijn leiderschapsstijl. De ene omgeving is de andere niet, en de ene groep mensen is de andere niet. Soms moet een leider besluitvaardig zijn en doorpakken, soms is meer gevoel en consensus nodig. En ik geloof wel dat vrouwen over het algemeen beter in staat zijn om van leiderschapsstijl te wisselen dan mannen. Burmanje: Leiderschap heb je of je hebt het niet. Je kunt het, in tegenstelling tot leidinggeven, niet leren. Hooguit verder ontwikkelen. En leiderschap gaat vooral ook over het houden van mensen. Wat zijn uw tips en adviezen om meer vrouwen aan de top te krijgen? Van der Laan: Er zal pas echt een doorbraak komen als er meer vrouwen zijn die veel werken en ook blijven werken. Het gaat om een kritische massa. Burmanje: Meer praten over het succesvol leiden van bedrijven en organisaties door vrouwen en minder over het genderissue. Dorrepaal: Er moeten meer moedige mannen komen die het lef hebben om goede vrouwen aan te nemen, een quotum moet tijdelijk worden ingezet en er moet een aantal systeemveranderingen worden doorgevoerd in Nederland. Bijvoorbeeld een betere opvang voor schoolgaande kinderen of uitbreiding van het nieuwe werken. Ik heb goede vrouwen naar het buitenland zien vertrekken, omdat ze daar als moeder makkelijker een carrière konden onderhouden dan in Nederland. Veel systemen die kunnen bijdragen aan meer vrouwen aan de top staan nog in de kinderschoenen. Dat kan beter. Boumeester: We moeten vooral moed houden en doorzetten. De Nederlandse zanger Maarten van Roozendaal heeft een prachtige songtekst geschreven over een man op het strand en heel veel vissen. Deze tekst illustreert mooi hoe we met dit onderwerp moeten omgaan. De man bukt, pakt een vis, geeft de vis een kus en gooit hem terug in zee. Hij doet hetzelfde met de volgende vis, enzovoort. Een andere man zegt: Dat helpt toch helemaal niets. Kijk dan hoeveel vissen er zijn? De man bukt weer, pakt een vis, geeft de vis een kus en zegt: Leg jij dat maar eens uit aan deze vis. En zo is het ook met het probleem van te weinig vrouwen aan de top. Alle kleine beetjes helpen. Iedere vrouw aan de top is er één. Monique Noomen-Greve is directielid bij zakelijk dienstverlener Eiffel. Zij interviewt en schrijft voor Management Scope over waardecreatie en finance. Deze bijdragen zijn terug te vinden bij haar profiel op managementscope.nl/ manager/monique-noomen-greve. 30. management scope nr. 05 /

17 Corporate governance today: a different ballgame column Rolmodellen fotografie suzanne karsters Prof.dr. Mijntje Lückerath-Rovers is hoogleraar Corporate Governance aan Nyenrode Business Universiteit en commissaris bij Achmea en de ASN Beleggingsfondsen N.V. Het zal niemand ontgaan zijn dat de coo van Facebook, Sheryl Sandberg, een boek heeft geschreven over haar weg naar de top: Lean in. De ene helft van de lezers is er negatief over, de andere helft positief. Een vrouw die een toppositie bezet, wordt door de ene persoon als rolmodel beschouwd en door een ander juist gezien als een extruustruus, een slechte moeder of een manwijf. Als rolmodel moet je je vrouw-zijn benadrukken, in de andere kwalificaties probeer je dat juist te verbergen. Sandberg steekt haar nek uit om andere vrouwen aan te sporen de weg naar de top te bewandelen. Ze heeft ervoor gekozen een rolmodel te zijn en dit is voor de volgende generatie vrouwen van groot belang. Onderzoek naar het belang van rolmodellen komt vooral uit de psychologie. Zo veronderstelt de social learning theory dat een rolmodel wordt gekozen vanwege zijn of haar vermogen anderen vaardigheden, normen en meningen bij te brengen. Volgens deze theorie kiest iemand een rolmodel wanneer hij zich met die persoon identificeert: er is een emotionele en cognitieve relatie met het rolmodel. In eerste instantie dienen vooral ouders als voorbeeld, later worden rolmodellen veel breder gezocht. Vanuit carrièreperspectief zoeken mensen hun rolmodellen binnen ondernemingen. Daarbij kiezen ze vaak mensen als voorbeeld die een bepaalde relevante barrière hebben doorbroken. Jonge, vrouwelijke professionals gebruiken rolmodellen om hun eigen gedrag te vormen. Door vrouwen in bepaalde situaties te observeren en de uitkomsten van dat gedrag te analyseren, vormen startende vrouwelijke professionals hun eigen gedrag in soortgelijke situaties, in de verwachting dat dit kan leiden tot soortgelijke resultaten. Binnen een onderneming worden zij zo gevormd om bepaalde waarden, mogelijkheden, gewenst gedrag en sociale vaardigheden te gebruiken die essentieel zijn in hun nieuwe rol binnen deze organisatie. Een belangrijk aspect van rolmodellen is dat zij symbolen zijn van mogelijkheden, inspiratie en het opheffen van onzekerheden: wat ik wil, kan! Een rolmodel is dus iemand die iets ongebruikelijks heeft bereikt voor de leden van zijn groep. Het lijkt erop dat Lean In vooral door vrouwen wordt gelezen, maar het zou verplichte literatuur moeten zijn voor mannen op topposities. Het zal het wederzijds begrip doen toenemen. Rolmodellen hebben vaak relevante barrières doorbroken Charles Honée In onze snel veranderende wereld is corporate governance actueler dan ooit. In het speelveld van verantwoording, toezicht en integriteit zijn de regels in beweging en staan de spelers in de schijnwerpers. Weerbarstig terrein voor bestuurders en toezichthouders, bekend terrein voor Allen & Overy. Als toonaangevend juridisch adviseur van ondernemingen en financiële instellingen bieden wij oplossingen op het gebied van bestuur en toezicht. Innovatief, pragmatisch en juridisch robuust. In Nederland, en ver over de grenzen heen. nr. 05 /

18 T. MARITIEM 10 redenen om overstag te gaan 1 Verlaagde pakketreizen voor zomer Perfecte maritieme omstandigheden 3 Brede keuze aan ankerplaatsen 4 Zeilparadijs voor iedereen 5 St. Maarten Heineken Regatta in maart 6 Culinaire hoofdstad van de Caribbean 7 Onbezorgd eilandhoppen 8 De enige plek waar ons koninkrijk aan Frankrijk grenst 9 Groen heuvelachtig landschap 10 Maar liefst 37 poederwitte stranden dossier risk & compliance Organisaties die een faux pas begaan, hoeven niet op coulance te rekenen. Een goed risk & compliance-beleid is daarom belangrijker dan ooit. Dat blijft mensenwerk, want systemen vormen geen garantie voor waterdichte risicobeheersing. 36 analyse Verkokering leidt tot blinde vlekken 40 pieter Jongstra Geïntegreerd beleid levert geld op 46 ronde tafel Anti-witwaswet: noodzakelijk kwaad Kijk op Tel. +31 (0) Dossier in samenwerking met graydon

19 dossier risk & compliance De gevaren van gatenkaas Ongelukken zijn vrijwel altijd te wijten aan meerdere oorzaken. Organisaties moeten hun beleid geïntegreerd aanpakken om te voorkomen dat risico s uitgroeien tot calamiteiten. Tekst Marcel van Es Illustratie Yvonne Kroese De ogen en oren van iedere medewerker moeten gebruikt worden Het vliegtuig van Turkish Airlines stortte in 2009 neer bij Schiphol als gevolg van een samenloop van omstandigheden. Een van de hoogtemeters werkte niet goed tijdens de landing, de luchtverkeersleiding was niet volledig in haar aanwijzingen en de bemanning maakte geen doorstart op het moment dat dit volgens het protocol nodig was, zo blijkt uit de definitieve evaluatie van de Onderzoeksraad voor Veiligheid. Er was kortom sprake van vlek op vlek. En deze ramp staat wat dit aangaat niet op zich. Calamiteiten zijn vrijwel altijd te wijten aan meerdere oorzaken, zo blijkt keer op keer uit wetenschappelijke onderzoeken. Een vliegtuig dat neerstort, een olieplatform dat explodeert of een kerncentrale die radioactiviteit lekt; er is nagenoeg altijd sprake van systemen waar verschillende onderdelen hebben gefaald. Het is maar zelden zo dat een ongewenste gebeurtenis slechts op één oorzaak terug te voeren is. Het zijn meestal samengestelde risico s. Gatenkaas Het gatenkaasmodel van de Britse psycholoog James Reason, ook wel cumulatief effectmodel genoemd, illustreert dit. Reason ging ervan uit dat bij de meeste ongelukken sprake is van vier niveaus van falen, die hij verbeeldt als plakken kaas met gaten: invloeden vanuit de organisatie, ontoereikend toezicht, voorwaarden voor onveilig handelen en de onveilige handelingen van mensen zelf. Regels, procedures en voorzorgsmaatregelen moeten fouten en ongelukken op al deze niveaus voorkomen. In een ideaal systeem liggen de plakken kaas op elkaar zonder dat er een gat, ofwel zwak punt in de verdediging, zichtbaar is. De gaten zitten er wel, maar worden opgevangen door de sterke onderdelen van de andere niveaus. Het systeem als geheel blijft daardoor prima functioneren. Het gaat mis zodra een aantal gaten in positie overeenstemt. Dan vallen er letterlijk gaten in de verdediging, worden risico s dreigend en kunnen er ongelukken gebeuren. Bij governance, risk & compliance (grc) in bedrijven is dat niet anders. Witwaspraktijken, fraudes, diefstal, oplichting enzovoort kunnen alleen maar succesvol plaatsvinden wanneer de betreffende partijen op verschillende plaatsen en onderdelen steken hebben laten vallen. Problemen zijn vaak het gevolg van samengestelde risico s. Verkokering in organisaties van de afdelingen interne controle, risk management, compliance en internal audit maakt dan ook dat risico s worden gemist. Het enige dat echt effectief is, is een geïntegreerde aanpak. grc moet zich door een organisatie bewegen als witte bloedlichaampjes door een lichaam. Systeemdenken, daar staat of valt goed grc-beleid mee. Dat betekent dat niet alleen de top van een organisatie zich moet bezighouden met grc. En grc is evenmin uitsluitend het pakkie an van de cfo, de cro (chief risk officer) of de compliance officer. De kunst is om grc in het DNA van de hele organisatie te krijgen, van bestuur tot uitvoerend niveau, en de oren en ogen van iedere medewerker te gebruiken. Daarmee heeft een bedrijf in één klap evenveel business controllers als medewerkers. En het zijn de medewerkers die daadwerkelijk met de klant in aanraking komen. Ken uw klant Een goede uitvoering van grc begint bij het verzamelen van bedrijfsinformatie van de klant, zoals een actueel kredietinformatierapport en een KvK-uittreksel. Essentieel is dat organisaties inzicht krijgen in het relatienetwerk van hun zakenrelaties: wie zijn de belangrijkste klanten, wie heeft de macht in de keten, wie beslissen er achter de schermen mee, hoe liggen onderlinge relaties? Kortom: ken uw klant én de klanten van uw klant. Er zijn tools die deze relatienetwerken niet alleen grafisch weergeven, maar die ook aandacht schenken aan ongebruikelijke zaken zoals vermelding op een internationale sanctielijst, 36. management scope nr. 05 /

20 DOSSIER risk & compliance Wie slechts afvinkt, vermijdt geen risico s het niet deponeren van een jaarrekening of betrokkenheid van bestuurders bij een eerder faillissement. Naast het profiel van de klant is het zaak alert te zijn op signalen die duiden op witwassing van zwart geld. De Verenigde Naties hebben becijferd dat naar schatting maar liefst vijf procent van de wereldeconomie het gevolg is van witwassen van zwart geld. Dat betekent dat de kans groot is dat het Nederlandse bedrijfsleven hiermee te maken heeft. Systeemdenken Om de risico s in kaart te kunnen brengen en te kunnen voldoen aan het toenemend aantal wet- en regelgevingen, maken veel bedrijven gebruik van itsystemen. Veel wetgeving is immers rulebased en kan daardoor eenvoudig worden geautomatiseerd. Het is niet voor niets dat softwareontwikkelaars en adviseurs de markt van risicomanagement als een groeimarkt beschouwen. En het is zeker zo dat automatisering grc beter en eenvoudiger maakt. Sterker nog, zonder automatisering is goed risicomanagement nagenoeg onmogelijk. Maar systemen vormen geen garantie voor waterdichte risicobeheersing. Om te beginnen kan een systeem een afvinkcultuur uitlokken, waarbij de protocollen blindelings worden gevolgd en de vakjes worden afgevinkt. Daardoor neemt de alertheid en het bewustzijn ten aanzien van risico s af. Bovendien wordt er vooral in de onderste regionen gewerkt met dit soort systemen en vindt dit grotendeels buiten het gezichtsveld van de auditor plaats. Ook worden sommige systemen aan elkaar gekoppeld, waardoor bepaalde informatie ineens toegankelijk wordt voor partijen voor wie deze informatie niet bedoeld is. Het een grijpt in het ander en het overzicht is zoek. Mensenwerk it-systemen zijn onmisbaar. Maar dat laat onverlet dat bedrijven hier niet van afhankelijk mogen worden. grc is en blijft mensenwerk. Dat betekent dat bedrijven ook nog altijd zelf moeten blijven nadenken en niet moeten overgaan op de automatische piloot. Een mooi voorbeeld dat dit illustreert is een verkeersplein in Drachten. Het aantal ongelukken was hier de afgelopen jaren sterk toegenomen. Op het kruispunt stonden meer dan honderd borden, maar die bleken niet te helpen. We halen alles weg, op haaientanden en vier kleine rotondebordjes na, zo besloot de gemeente vervolgens moedig. En met succes. Het gevolg was een drastische daling van het aantal ongelukken. Hoe meer verkeersborden er stonden, hoe minder mensen hun gezond verstand gingen gebruiken. Met risicomanagement is dat niet anders. Wie slechts afvinkt en denkt dat hij daarmee verschoond blijft van grote risico s, komt bedrogen uit. Men moet zelf blijven nadenken. Anders gebeuren er ongelukken. grc is niet meer weg te denken uit de hedendaagse corporate wereld. Wie zijn risico s niet goed beheerst en regels niet naleeft, kan hard worden gestraft. Maar grc is niet slechts een om in termen van Herzberg te spreken hygiënefactor waar we niet per se gelukkiger van worden als we het hebben, maar vooral ongelukkiger wanneer we het niet hebben. Het kan wel degelijk iets opleveren. Organisaties die vooroplopen in hun grc-beleid, krijgen eerder het vertrouwen van de buitenwereld. Ze hebben een streepje voor. Bij tenders van overheden is het zelfs een duidelijk voordeel, want overheden willen graag in zee met betrouwbare partners. Ook klanten zijn kritisch en kiezen liever voor bedrijven met een smetteloos imago. De effecten van verstandig grc zijn bovendien soms wel degelijk meetbaar. Zo moest een verzekeraar aan verschillende klanten een bedrag uitkeren van meer dan een miljoen euro, omdat deze klanten te maken hadden gekregen met wanbetaling en fraude. In het waarschuwingssysteem van deze verzekeraar waren eerder al een aantal van deze klanten geoormerkt als risicovol. Had de verzekeraar tijdig actie genomen na dit waarschuwingssignaal, dan had ze aanzienlijk minder geld hoeven uit te keren. Kortom: grc loont op meerdere vlakken. De kunst is om dit slim, efficiënt en vooral geïntegreerd vorm te geven. Voor organisaties die tot de voorhoede willen behoren van spelers die hun grc-beleid goed hebben geregeld, geldt dan ook: wees transparant over het proces van klantacceptatie, maak gebruik van it én het gezonde verstand, en maak risicomanagement onderdeel van het systeem. Marcel van Es is ceo van Graydon, verstrekker van krediet- en andere zakelijke informatie. Oranje is kansen zien Uw bedrijf ligt vol met kansen. Zo kunt u bijvoorbeeld sneller over uw geld beschikken door scherpere betaaltermijnen. Of kosten besparen door gebruik te maken van e-facturatie. Met de ING Bedrijfsscan krijgt u zicht op uw fi nanciële bedrijfsvoering. Uw relatiemanager geeft inzicht in en advies over uw werkkapitaalstromen en betaalmethoden. Zo ziet u direct waar de verbeterkansen liggen in uw eigen onderneming. Wilt u meer weten? Kijk op ING.nl/zakelijk. 38. management scope

Samenvatting Nederlandse Female Board Index 2011 1

Samenvatting Nederlandse Female Board Index 2011 1 A Samenvatting Nederlandse Female Board Index 1 Mijntje Lückerath-Rovers De Nederlandse Female Board Index geeft voor het vijfde jaar een overzicht van de vrouwelijke vertegenwoordiging in de Raden van

Nadere informatie

THE DUTCH FEMALE BOARD INDEX 2015 NEDERLANDSE SAMENVATTING. op Gehele (Engelstalige) rapport, inclusief tabellen,

THE DUTCH FEMALE BOARD INDEX 2015 NEDERLANDSE SAMENVATTING. op  Gehele (Engelstalige) rapport, inclusief tabellen, THE DUTCH FEMALE BOARD INDEX 2015 Prof. dr. Mijntje Lückerath-Rovers NEDERLANDSE SAMENVATTING Gehele (Engelstalige) rapport, inclusief tabellen, op www.tias.edu Nederlandse samenvatting (Dutch Summary)

Nadere informatie

Amsterdam, 18 september 2014. Buitengewone Vergadering van Aandeelhouders

Amsterdam, 18 september 2014. Buitengewone Vergadering van Aandeelhouders Amsterdam, 18 september 2014 Buitengewone Vergadering van Aandeelhouders 1 Dhr. Scholtes Opening BAVA 2 Agenda 1 Opening BAVA door de heer Scholtes 2 Behandeling agendapunten door de heer Scholtes 3 Dhr.

Nadere informatie

De gegevens als bedoeld in artikel 2: 142 lid 3 Burgerlijk Wetboek, zijn gepubliceerd op de website van de vennootschap en luiden als volgt:

De gegevens als bedoeld in artikel 2: 142 lid 3 Burgerlijk Wetboek, zijn gepubliceerd op de website van de vennootschap en luiden als volgt: Onderstaand zijn de gegevens vermeld als bedoeld in artikel 2: 142 lid 3 Burgerlijk Wetboek betreffende mevrouw C.M.C. Mahieu, in verband met de voorgenomen benoeming van mevrouw Mahieu tot lid raad van

Nadere informatie

60 Lof. LOF27_Dubbelinterview_P - CAV.indd 60

60 Lof. LOF27_Dubbelinterview_P - CAV.indd 60 Leni Boeren (1963) studeerde economische wetenschappen en bedrijfskunde aan de Erasmus Universiteit. Ze werkte bij de Alcredi Bank en de Rabobank en werd in 1994 directeur Marketing en Productmanagement

Nadere informatie

Voor 99,59% Raad van Bestuur (Besluit) 8. Het verlenen van kwijting aan de leden van de

Voor 99,59% Raad van Bestuur (Besluit) 8. Het verlenen van kwijting aan de leden van de Aandeelhoudersvergadering TNT Express 10 april 2013 Datum AVA 10 april 2013, 11.00 uur Locatie Muziek gebouw aan t IJ, Amsterdam Woordvoerder Eumedion Carola van Lamoen, Robeco Volmacht om te spreken namens

Nadere informatie

Curriculum Vitae Mevrouw Charlotte Insinger (geboren te Rotterdam op 24 juli 1965)

Curriculum Vitae Mevrouw Charlotte Insinger (geboren te Rotterdam op 24 juli 1965) Mevrouw Charlotte Insinger (geboren te Rotterdam op 24 juli 1965) 2005 heden Erasmus MC, Lid Raad van Bestuur 2001 2005 Robeco, Executive Vice President, hoofd van Fund Services 1999 2001 Robeco, Vice

Nadere informatie

Samenwerking. Innovatie. Groei. Bedrijven, kennisinstellingen en overheden voor een krachtige metropoolregio Amsterdam

Samenwerking. Innovatie. Groei. Bedrijven, kennisinstellingen en overheden voor een krachtige metropoolregio Amsterdam Samenwerking. Innovatie. Groei. Bedrijven, kennisinstellingen en overheden voor een krachtige metropoolregio Amsterdam De metropoolregio Amsterdam heeft alles in huis Een krachtige economische regio. Daarvoor

Nadere informatie

Incompany 500 Reputatie van uw organisatie in kaart gebracht. juni 2008

Incompany 500 Reputatie van uw organisatie in kaart gebracht. juni 2008 Incompany 500 Reputatie van uw organisatie in kaart gebracht juni 2008 Incompany 500 Blauw Research heeft voor het derde jaar op rij het onderzoek uitgevoerd dat ten grondslag ligt aan de Incompany 500.

Nadere informatie

TOELICHTING OP DE AGENDA VOOR DE JAARVERGADERING VAN KONINKLIJKE DSM N.V. TE HOUDEN OP 31 MAART 2004

TOELICHTING OP DE AGENDA VOOR DE JAARVERGADERING VAN KONINKLIJKE DSM N.V. TE HOUDEN OP 31 MAART 2004 TOELICHTING OP DE AGENDA VOOR DE JAARVERGADERING VAN KONINKLIJKE DSM N.V. TE HOUDEN OP 31 MAART 2004 TOELICHTING OP AGENDAPUNT 2 De Raad van Bestuur zal een toelichting geven op het jaarverslag van de

Nadere informatie

Aandeelhouder doorstaat toets Tabaksblat nog niet

Aandeelhouder doorstaat toets Tabaksblat nog niet Aandeelhouder doorstaat toets Tabaksblat nog niet 7 oktober 2005 - Goed bestuur zoals dat wordt beschreven in de code- Tabaksblat moet van twee kanten komen. De bedrijfsbestuurders moeten hun organisatie

Nadere informatie

Bijlage persmap 21 maart 2013: Verzelfstandigd Havenbedrijf Amsterdam kan van start

Bijlage persmap 21 maart 2013: Verzelfstandigd Havenbedrijf Amsterdam kan van start Bijlage persmap 21 maart 2013: Verzelfstandigd Havenbedrijf Amsterdam kan van start Directie Havenbedrijf Amsterdam NV Dertje Meijer Dertje Meijer, Chief Executive Officer (CEO) Havenbedrijf Amsterdam

Nadere informatie

Jaarverslagenonderzoek 2012 Diversiteit in de besturing van AEX en AMX fondsen. Marthe Paauwe Ber Damen

Jaarverslagenonderzoek 2012 Diversiteit in de besturing van AEX en AMX fondsen. Marthe Paauwe Ber Damen Jaarverslagennderzek 2012 Diversiteit in de besturing van AEX en AMX fndsen Marthe Paauwe Ber Damen 18 juni 2012 Jaarverslagennderzek 2012 Diversiteit in de besturing van AEX en AMX fndsen Inhud Pagina

Nadere informatie

AGENDA. 2. Jaarverslag 2014 a. Bespreking van het verslag van de Raad van Commissarissen b. Bespreking van het verslag van de Directie

AGENDA. 2. Jaarverslag 2014 a. Bespreking van het verslag van de Raad van Commissarissen b. Bespreking van het verslag van de Directie 1. Opening AGENDA Agenda voor de Algemene Vergadering van Aandeelhouders van Koninklijke Brill NV te houden op woensdag 13 mei 2015 om 14.00 uur ten kantore van de Vennootschap, Plantijnstraat 2, Leiden

Nadere informatie

Bindende voordrachten

Bindende voordrachten President/CEO en lid van de Raad van Bestuur Leden van de Raad van Bestuur Leden van de Raad van Commissarissen In verband met de Algemene Vergadering van Aandeelhouders van Koninklijke Philips Electronics

Nadere informatie

De Nederlandsche Bank. drs. W (Wim) J. Kuijken Voorzitter raad van commissarissen De Nederlandsche Bank N.V.

De Nederlandsche Bank. drs. W (Wim) J. Kuijken Voorzitter raad van commissarissen De Nederlandsche Bank N.V. drs. W (Wim) J. Kuijken Voorzitter raad van commissarissen De Nederlandsche Bank N.V. - Deltacommissaris - Voorzitter raad van toezicht Stichting VU - Lid raad van commissarissen Woningbouwcorporatie Stadgenoot

Nadere informatie

Kienbaum Governance Opleiding (KGO) 2015-2016

Kienbaum Governance Opleiding (KGO) 2015-2016 Kienbaum Governance Opleiding (KGO) 2015-2016 Introductie Kienbaum Governance Opleiding KGO I 2015 KGO II 2016 Kienbaum en de Governance University (GU) werken samen in het professionaliseren van commissarissen

Nadere informatie

drs. W (Wim) J. Kuijken Voorzitter raad van commissarissen De Nederlandsche Bank N.V.

drs. W (Wim) J. Kuijken Voorzitter raad van commissarissen De Nederlandsche Bank N.V. drs. W (Wim) J. Kuijken Voorzitter raad van commissarissen De Nederlandsche Bank N.V. - Deltacommissaris - Voorzitter raad van toezicht Stichting VU-VUmc - Lid raad van commissarissen Woningbouwcorporatie

Nadere informatie

Turbo Daily Commerzbank 10 April 2015 Nummer 1147 Pagina 2 MIDDELLANGE TERMIJN TREND. Steun : 459.1 Weerstand : 516.8

Turbo Daily Commerzbank 10 April 2015 Nummer 1147 Pagina 2 MIDDELLANGE TERMIJN TREND. Steun : 459.1 Weerstand : 516.8 Turbo Daily Turbo Daily Commerzbank 10 April 2015 Nummer 1147 INDICES SLOTKOERS VERSCHIL AEX 501,97 0,97% DOW JONES 17958,73 0,31% NASDAQ CMP 4974,565 0,48% NASDAQ -100 4403,953 0,64% NIKKEI 225 19907,63-0,15%

Nadere informatie

Nederland op eerste plek in Euro Stoxx 50 Resources Governance Index 2011 Top 50 bedrijven Eurozone verbeteren hun Corporate Governance

Nederland op eerste plek in Euro Stoxx 50 Resources Governance Index 2011 Top 50 bedrijven Eurozone verbeteren hun Corporate Governance 12 januari 2012 -persbericht- Nederland op eerste plek in Euro Stoxx 50 Resources Governance Index 2011 Top 50 bedrijven Eurozone verbeteren hun Corporate Governance De top 50 bedrijven uit de Eurozone

Nadere informatie

Bindende voordrachten

Bindende voordrachten Leden van de raad van bestuur Leden van de raad van commissarissen In verband met de Algemene Vergadering van Aandeelhouders van Koninklijke Philips Electronics N.V. Te houden op 30 maart 2006 2 Bindende

Nadere informatie

Delta Lloyd Groep. Duurzaam ondernemen bij Delta Lloyd Groep. Nyenrode Business Universiteit, 28 mei 2010

Delta Lloyd Groep. Duurzaam ondernemen bij Delta Lloyd Groep. Nyenrode Business Universiteit, 28 mei 2010 Delta Lloyd Groep Duurzaam ondernemen bij Delta Lloyd Groep Nyenrode Business Universiteit, 28 mei 2010 Aanwezige leden van de Raad van Bestuur Niek Hoek CEO Emiel Roozen CFO Voorzitter van de Raad van

Nadere informatie

SLUIT U AAN BIJ DE HR TOP VAN NEDERLAND WORD NU LID VOOR PERSOONLIJKE & PROFESSIONELE GROEI

SLUIT U AAN BIJ DE HR TOP VAN NEDERLAND WORD NU LID VOOR PERSOONLIJKE & PROFESSIONELE GROEI SLUIT U AAN BIJ DE HR TOP VAN NEDERLAND WORD NU LID VOOR PERSOONLIJKE & PROFESSIONELE GROEI 1 Fantastisch niveau van deelnemers waar je veel van kunt leren Voor en door professionals, interessante thema

Nadere informatie

DE NIEUWE COMMISSARIS

DE NIEUWE COMMISSARIS DOSSIER TOEZICHT ONDER ZOEK Tekst Peter Rikhof Illustratie Yvonne Kroese DE NIEUWE COMMISSARIS Meer diversiteit, permanente opleiding en jaarlijkse evaluatie van het team en de individuele commissarissen.

Nadere informatie

Duurzaam Bankieren in 2015: hoogtepunten en vooruitblik. Waarde creëren voor onze stakeholders

Duurzaam Bankieren in 2015: hoogtepunten en vooruitblik. Waarde creëren voor onze stakeholders Duurzaam Bankieren in 2015: hoogtepunten en vooruitblik Waarde creëren voor onze stakeholders Duurzaam bankieren bij ABN AMRO ABN AMRO levert een scala aan producten en diensten aan particuliere, private

Nadere informatie

BIJLAGE 1. Samenstelling subcommissies van de raad van commissarissen. Commissies Voorzitter Leden Korte taakomschrijving

BIJLAGE 1. Samenstelling subcommissies van de raad van commissarissen. Commissies Voorzitter Leden Korte taakomschrijving BIJLAGE 1 Samenstelling subcommissies van de raad van commissarissen Commissies Voorzitter Leden Korte taakomschrijving Audit Hans de Committee Haan Risk Committee Nomination & Compensation Committee Erik

Nadere informatie

seksisme aan de top Trek de VOLGENDE keer Ach meisje, wil jíj serieus genomen worden? Hoeveel topvrouwen dat niet hebben

seksisme aan de top Trek de VOLGENDE keer Ach meisje, wil jíj serieus genomen worden? Hoeveel topvrouwen dat niet hebben seksisme aan de top Trek de VOLGENDE keer maar een pak AAN Ach meisje, wil jíj serieus genomen worden? Hoeveel topvrouwen dat niet hebben gehoord. Maar zo komen er nooit meer vrouwen in de top van het

Nadere informatie

PROFIELSCHETS RVC ALLIANDER N.V.

PROFIELSCHETS RVC ALLIANDER N.V. BIJLAGE B BIJ DE TOELICHTING OP DE AGENDA VOOR DE EERSTE ALGEMENE VERGADERING VAN AANDEELHOUDERS VAN ALLIANDER N.V. TE HOUDEN OP 12 MEI 2011 PROFIELSCHETS RVC ALLIANDER N.V. 1. OMVANG EN SAMENSTELLING

Nadere informatie

World Economic Forum publiceert Global Information Technology Report 2010-2011

World Economic Forum publiceert Global Information Technology Report 2010-2011 PERSBERICHT World Economic Forum publiceert Global Information Technology Report 20-2011 Nederland zakt naar de 11e plaats op ranglijst van WEF Global Information Technology Report, en de opkomende economieën

Nadere informatie

Primaire aandachtsgebieden Strategie, communicatie, HRM, legal & compliance en de interne accountantsdienst

Primaire aandachtsgebieden Strategie, communicatie, HRM, legal & compliance en de interne accountantsdienst 4 Organisatie Directie Naam R.A. Walkier (1953) Eerste benoeming 1993, voorzitter sinds 2008 Voorzitter van de directie Primaire aandachtsgebieden Strategie, communicatie, HRM, legal & compliance en de

Nadere informatie

REGISTRATIEDOCUMENT Schiphol, 17 juni 2013

REGISTRATIEDOCUMENT Schiphol, 17 juni 2013 REGISTRATIEDOCUMENT Schiphol, 17 juni 2013 Algemeen Dit is het registratiedocument van Wereldhave N.V. ( Wereldhave ) als bedoeld in artikel 4:48 van de Wet op het financieel toezicht ( de Wft ). Dit document

Nadere informatie

Turbo Daily NASDAQ-100 NIKKEI 225 DOW JONES. Turbo Daily Commerzbank 26 Juni 2015 Nummer 1202 INDICES SLOTKOERS VERSCHIL AEX 492,39-0,05%

Turbo Daily NASDAQ-100 NIKKEI 225 DOW JONES. Turbo Daily Commerzbank 26 Juni 2015 Nummer 1202 INDICES SLOTKOERS VERSCHIL AEX 492,39-0,05% Turbo Daily Turbo Daily Commerzbank 26 Juni 2015 Nummer 1202 INDICES SLOTKOERS VERSCHIL AEX 492,39-0,05% DOW JONES 17890,36-0,42% NASDAQ CMP 5112,19-0,2% NASDAQ -100 4514,008-0,23% NIKKEI 225 20706,15-0,31%

Nadere informatie

- Vaststelling van de jaarrekening 2014 van ABN AMRO Group N.V.

- Vaststelling van de jaarrekening 2014 van ABN AMRO Group N.V. Verantwoording stemgedrag eerste half jaar 2015 Stemgedrag op vergaderingen van aandeelhouders en genomen aandeelhoudersbesluiten buiten vergadering 1. Inleiding NLFI onderschrijft het belang van de Nederlandse

Nadere informatie

DE VOORHOEDE VAN DIGITAL

DE VOORHOEDE VAN DIGITAL DE VOORHOEDE VAN DIGITAL Betalingen vormen het hart van e-commerce. Maar de digitalisering heeft voor banken veel meer potentie dan alleen betalingen. Daarom investeert ABN AMRO in de ontwikkeling van

Nadere informatie

A G E N D A. 9. a. Aanwijzing inzake uitgifte van aandelen (stempunt) b. Aanwijzing inzake beperking of uitsluiting van het voorkeursrecht (stempunt)

A G E N D A. 9. a. Aanwijzing inzake uitgifte van aandelen (stempunt) b. Aanwijzing inzake beperking of uitsluiting van het voorkeursrecht (stempunt) A G E N D A voor de jaarlijkse Algemene Vergadering van Aandeelhouders van Ballast Nedam N.V., te houden op donderdag 16 mei 2013 om 13.30 uur in het Beatrixtheater, Jaarbeursplein te Utrecht. 1. Opening

Nadere informatie

Young Captains Program

Young Captains Program Young Captains Young Captains Program Een duik in de noodzakelijke competenties voor een toekomstige Board Room positie exclusief voor kandidaten van de Young Captain Award Juni 2016 Voor wie - Kandidaten

Nadere informatie

AGENDA. Voor (het advies inzake) de routebeschrijving en bereikbaarheid met het openbaar vervoer verwijzen wij u naar onze website: www.nedap.com.

AGENDA. Voor (het advies inzake) de routebeschrijving en bereikbaarheid met het openbaar vervoer verwijzen wij u naar onze website: www.nedap.com. AGENDA voor de jaarlijkse Algemene Vergadering van Aandeelhouders van de N.V. Nederlandsche Apparatenfabriek Nedap, gevestigd te Groenlo, te houden op 16 april 2013, s morgens om 11.00 uur in de Hermitage

Nadere informatie

Koninklijke DSM, aandeelhoudersvergadering, woensdag 7 mei 2014

Koninklijke DSM, aandeelhoudersvergadering, woensdag 7 mei 2014 Koninklijke DSM, aandeelhoudersvergadering, woensdag 7 mei 2014 Soort vergadering Algemene Vergadering van Aandeelhouders Koninklijke DSM Datum 14.00 uur, 7 mei 2014 Locatie Hoofdkantoor, Het Overloon

Nadere informatie

The good, the bad and the ugly

The good, the bad and the ugly The good, the bad and the ugly Rendement, risico en domheid Eelco Hessling Manager Retail Investor Services NYSE Euronext 2007 NYSE Euronext. All Rights Reserved. Vecon dag Amsterdam 3 april 2008 2007

Nadere informatie

GOED BESTUUR VANUIT DRIE PERSPECTIEVEN

GOED BESTUUR VANUIT DRIE PERSPECTIEVEN NVZD najaarscongres 25 november 2015, Nyenrode Business Universiteit, Breukelen GOED BESTUUR VANUIT DRIE PERSPECTIEVEN Naar permanente leiderschapsontwikkeling Ambitie De NVZD wil met dit congres onderstrepen

Nadere informatie

UITNODIGING. 5 juni 2012: CORPORATE UNIVERSITY EVENT 5 JUNI ROTTERDAM SCHOOL OF MANAGEMENT ERASMUS UNIVERSITY SAVE THE DATE

UITNODIGING. 5 juni 2012: CORPORATE UNIVERSITY EVENT 5 JUNI ROTTERDAM SCHOOL OF MANAGEMENT ERASMUS UNIVERSITY SAVE THE DATE ROTTERDAM SCHOOL OF MANAGEMENT ERASMUS UNIVERSITY EXECUTIVE EDUCATION AND ORGANISATIONAL DEVELOPMENT SAVE THE DATE 5 JUNI 14:00-17:30 RSM Open Programmes UITNODIGING 5 juni 2012: CORPORATE UNIVERSITY EVENT

Nadere informatie

Convenant Metropoolregio Amsterdam, FNV Finance, kennisinstellingen en cluster Financiële en Zakelijke Dienstverlening

Convenant Metropoolregio Amsterdam, FNV Finance, kennisinstellingen en cluster Financiële en Zakelijke Dienstverlening Convenant Metropoolregio Amsterdam, FNV Finance, kennisinstellingen en cluster Financiële en Zakelijke Dienstverlening Aanleiding Op 10 februari 2014 heeft, onder leiding van burgemeester Van der Laan,

Nadere informatie

Curriculum Vitae. Samenvatting. Profielschets

Curriculum Vitae. Samenvatting. Profielschets Curriculum Vitae Naam:!! Jolanda Sappelli Geboortedatum:! 11 juni 1963 Adres:!! Johan van Oldenbarneveltlaan 48!!! 2582 NV Den Haag Telefoon privé:! 070 3226470 Telefoon mobiel:! 06 51334137 E-mail:!!

Nadere informatie

Ik zou een strikte scheiding willen tussen audit- en adviesdiensten

Ik zou een strikte scheiding willen tussen audit- en adviesdiensten Interview Frans Cremers Ik zou een strikte scheiding willen tussen audit- en adviesdiensten Het beeld dat buitenstaanders van een auditcommissie hebben is niet altijd even accuraat, meent Cremers. De rol

Nadere informatie

6. Decharge van de Raad van Commissarissen voor het gehouden toezicht.

6. Decharge van de Raad van Commissarissen voor het gehouden toezicht. ASM International N.V. AGENDA voor de jaarlijkse Algemene Vergadering van Aandeelhouders van ASM International N.V. te houden op donderdag 14 mei 2009 om 14.00 uur in het Nassau Paviljoen van het Hilton

Nadere informatie

Een enerverend en inspirerend gesprek met Hans Nieuwlands. door Alina Stan en Marieta Vermulm

Een enerverend en inspirerend gesprek met Hans Nieuwlands. door Alina Stan en Marieta Vermulm Een enerverend en inspirerend gesprek met Hans Nieuwlands door Alina Stan en Marieta Vermulm Op 1 augustus spraken Alina Stan en Marieta Vermulm, beiden lid van de Commissie Young Professionals met Hans

Nadere informatie

ICP Corporate Finance

ICP Corporate Finance ICP Corporate Finance Corporate Finance Adviseurs Bedrijfsprofiel Januari 2013 Profiel ICP Corporate Finance Corporate Finance Adviseur van management en aandeelhouders bij complexe Corporate Finance vraagstukken

Nadere informatie

Lange termijn betrokken aandeelhouderschap bij small cap ondernemingen. Lars Dijkstra 11 februari 2014, Amsterdam

Lange termijn betrokken aandeelhouderschap bij small cap ondernemingen. Lars Dijkstra 11 februari 2014, Amsterdam bij small cap ondernemingen Lars Dijkstra 11 februari 2014, Amsterdam Lange termijn betrokken aandeelhouderschap bij small cap ondernemingen Agenda De rol van aandeelhouders Betrokken aandeelhouderschap

Nadere informatie

Clavis Vermogensbeheer Wij zorgen dat u het beste uit uw vermogen haalt

Clavis Vermogensbeheer Wij zorgen dat u het beste uit uw vermogen haalt Clavis Vermogensbeheer Wij zorgen dat u het beste uit uw vermogen haalt CLAVIS Vermogensstructurering Directievoering Trustdiensten Vermogensbeheer (Infra)structuur Vermogensplanning Transactiebegeleiding

Nadere informatie

De locatie van de vergadering wordt op 20 april 2010 via de website van de Vennootschap (investor.oce.nl) bekend gemaakt.

De locatie van de vergadering wordt op 20 april 2010 via de website van de Vennootschap (investor.oce.nl) bekend gemaakt. Agenda van de Jaarlijkse Algemene Vergadering van Aandeelhouders van de naamloze vennootschap Océ N.V., gevestigd te Venlo, te houden in Venlo ten kantore van de Vennootschap op donderdag 22 april 2010,

Nadere informatie

VASTNED OFFICES/INDUSTRIAL N.V. beleggingsmaatschappij met veranderlijk kapitaal gevestigd te Rotterdam

VASTNED OFFICES/INDUSTRIAL N.V. beleggingsmaatschappij met veranderlijk kapitaal gevestigd te Rotterdam VASTNED OFFICES/INDUSTRIAL N.V. beleggingsmaatschappij met veranderlijk kapitaal gevestigd te Rotterdam AGENDA Van de jaarlijkse Algemene Vergadering van Aandeelhouders van VastNed Offices/Industrial N.V.

Nadere informatie

NB: De agendapunten 4, 6, 8a, 8b, 9, 11, 12, 13, 14 en 15 zullen ter stemming worden gebracht.

NB: De agendapunten 4, 6, 8a, 8b, 9, 11, 12, 13, 14 en 15 zullen ter stemming worden gebracht. Beter Bed Holding N.V. Agenda Algemene Vergadering van Aandeelhouders op donderdag, 28 april 2011 om 12.30 uur bij IBN Vergadercentrum, Hockeyweg 5, 5405 NC Uden 1. Opening. 2. Bespreking jaarverslag 2010.

Nadere informatie

Agenda. Algemene Vergadering van Aalberts Industries N.V. Te houden op: Donderdag 21 april 2011 Aanvang 14.00 uur

Agenda. Algemene Vergadering van Aalberts Industries N.V. Te houden op: Donderdag 21 april 2011 Aanvang 14.00 uur Agenda Algemene Vergadering van Aalberts Industries N.V. Te houden op: Donderdag 21 april 2011 Aanvang 14.00 uur Hotel Okura Amsterdam Ferdinand Bolstraat 333 1072 LH Amsterdam Agenda De jaarstukken over

Nadere informatie

PERSBERICHT. Rapportagecyclus van Nederlandse beursfondsen laat in 2013 verbetering zien

PERSBERICHT. Rapportagecyclus van Nederlandse beursfondsen laat in 2013 verbetering zien you PERSBERICHT Rapportagecyclus van Nederlandse beursfondsen laat in 2013 verbetering zien Utrecht, 30 mei 2013 - Ondanks voortdurende crisis, realiseerden Nederlandse beursgenoteerde bedrijven een kwalitatief

Nadere informatie

HOOFDONDERZOEK FD HENRI SIJTHOFF-PRIJS 2014

HOOFDONDERZOEK FD HENRI SIJTHOFF-PRIJS 2014 HOOFDONDERZOEK FD HENRI SIJTHOFF-PRIJS 204 Anouk Verhoeven Jolanda Lamboo Jonathan Wiemer Jungle Minds oktober 204 OVERALL WINNAAR: SLIGRO FOOD GROUP (OVERIGE FONDSEN) WINNAAR MIDKAP: NUTRECO WINNAAR :

Nadere informatie

Buitengewone Algemene Vergadering van Aandeelhouders. 12 november 2014

Buitengewone Algemene Vergadering van Aandeelhouders. 12 november 2014 Buitengewone Algemene Vergadering van Aandeelhouders 12 november 2014 Geachte aandeelhouder, Wij hebben het genoegen u hierbij uit te nodigen voor een Buitengewone Algemene Vergadering van Aandeelhouders

Nadere informatie

25 juni 2014. Buitengewone Algemene Vergadering van Aandeelhouders Simac Techniek NV

25 juni 2014. Buitengewone Algemene Vergadering van Aandeelhouders Simac Techniek NV 25 juni 2014 Buitengewone Algemene Vergadering van Aandeelhouders Simac Techniek NV Woensdag 25 juni 2014 BUITENGEWONE ALGEMENE VERGADERING VAN AANDEELHOUDERS SIMAC TECHNIEK NV Te houden op woensdag 25

Nadere informatie

Technologie is essentieel voor de verdere groei van ons land.

Technologie is essentieel voor de verdere groei van ons land. Interview door Sandra Heuts en Cees Jorissen Technologie is essentieel voor de verdere groei van ons land. Egbert ten Cate is op het moment van dit gesprek zowel directeur van Bank Ten Cate & Cie als commissaris

Nadere informatie

Anton Valk Pagina 1. Datum 2 juli 2015 Anton Valk Good Governance: Carolien de Monchy, Cor de Feyter, Casper van den Wall Bake

Anton Valk Pagina 1. Datum 2 juli 2015 Anton Valk Good Governance: Carolien de Monchy, Cor de Feyter, Casper van den Wall Bake De Stichting GoodGovernance.NU wil de positieve kracht van goed bestuur versterken. We brengen de denkkracht van professionals, opiniemakers, bestuurders en praktijkmensen bij elkaar door een platform

Nadere informatie

Accell Group Milennium 2003 Inkomsten* 289577 Operationele winst* 16708 Netto winst 9197 Uitstaande aandelen 48051 Totale activa 134940

Accell Group Milennium 2003 Inkomsten* 289577 Operationele winst* 16708 Netto winst 9197 Uitstaande aandelen 48051 Totale activa 134940 Totale netto winst 56.904.147.000 Totale Activa (Netto Eigen Vermogen) 2.658.133.112.000 Via www.euronext.nl uitgezocht door Peter Breda Aalberts Industries Milennium 2003 Inkomsten* 784589 Operationele

Nadere informatie

DEDICATED ORMIT. DEDICATED TO MAKING THE MOST OF YOUR TALENT.

DEDICATED ORMIT. DEDICATED TO MAKING THE MOST OF YOUR TALENT. ORMIT. DEDICATED TO MAKING THE MOST OF YOUR TALENT. ORMIT is ervan overtuigd dat de kwaliteit van huidig en toekomstig management dé kritische succesfactor is voor organisaties. In een turbulente omgeving

Nadere informatie

Casus 2.1 Betere prestaties door beter verslag; bedrijf gebaat bij niet-financiële 'cijfers'

Casus 2.1 Betere prestaties door beter verslag; bedrijf gebaat bij niet-financiële 'cijfers' Casus 2.1 Betere prestaties door beter verslag; bedrijf gebaat bij niet-financiële 'cijfers' 22 januari 2011 zaterdag Arjan de Draaijer en Marleen Janssen Groesbeek Afgelopen week is voor het eerst de

Nadere informatie

1 Buitengewone Algemene Vergadering van Aandeelhouders TNT Express N.V.

1 Buitengewone Algemene Vergadering van Aandeelhouders TNT Express N.V. AGENDA BUITENGEWONE ALGEMENE VERGADERING VAN AANDEELHOUDERS TNT EXPRESS N.V. Donderdag 18 september 2014, 10:00 uur TNT Centre Taurusavenue 111, 2132 LS Hoofddorp, Nederland 1 Buitengewone Algemene Vergadering

Nadere informatie

De Algemene Vergaderingen van Aandeelhouders van de Delta Lloyd beleggingsmaatschappijen

De Algemene Vergaderingen van Aandeelhouders van de Delta Lloyd beleggingsmaatschappijen De Algemene Vergaderingen van Aandeelhouders van de Delta Lloyd beleggingsmaatschappijen Delta Lloyd Investment Fund N.V. Delta Lloyd Europa Fonds N.V. Delta Lloyd Donau Fonds N.V. Delta Lloyd Nederland

Nadere informatie

PROFIELSCHETS RVC. Profielschets omvang en samenstelling van de raad van commissarissen PGGM N.V.

PROFIELSCHETS RVC. Profielschets omvang en samenstelling van de raad van commissarissen PGGM N.V. PROFIELSCHETS RVC Profielschets omvang en samenstelling van de raad van commissarissen PGGM N.V. Inhoudsopgave 1. Algemeen 2 2. Vaststelling en reikwijdte 3 3. Omvang en samenstelling van de raad van commissarissen

Nadere informatie

-1- AGENDA. 1. Opening en mededelingen.

-1- AGENDA. 1. Opening en mededelingen. AGENDA Voor de jaarlijkse Algemene Vergadering van Aandeelhouders van Macintosh Retail Group NV, te houden op dinsdag 22 april 2008 om 14.00 uur in het Golden Tulip Apple Park Hotel, Pierre de Coubertinweg

Nadere informatie

Turbo Daily Commerzbank 04 September 2015 Nummer 1252 Pagina 2 MIDDELLANGE TERMIJN TREND. Steun : 419.7 Weerstand : 509.2

Turbo Daily Commerzbank 04 September 2015 Nummer 1252 Pagina 2 MIDDELLANGE TERMIJN TREND. Steun : 419.7 Weerstand : 509.2 Turbo Daily Turbo Daily Commerzbank 04 September 2015 Nummer 1252 INDICES SLOTKOERS VERSCHIL AEX 444,55 2,53% DOW JONES 16374,76 0,14% NASDAQ CMP 4733,497-0,35% NASDAQ -100 4234,654-0,51% NIKKEI 225 17792,16-2,15%

Nadere informatie

Nederland zakt vier plaatsen op Human Capital Index: vaardigheden en kennis van oudere leeftijdscategorieën blijven onbenut.

Nederland zakt vier plaatsen op Human Capital Index: vaardigheden en kennis van oudere leeftijdscategorieën blijven onbenut. ONDERZOEKSRAPPORT Nederland zakt vier plaatsen op Human Capital Index: vaardigheden en kennis van oudere leeftijdscategorieën blijven onbenut. Introductie In het Human Capital 2015 report dat het World

Nadere informatie

Buitengewone Algemene Vergadering van Aandeelhouders

Buitengewone Algemene Vergadering van Aandeelhouders Buitengewone Algemene Vergadering van Aandeelhouders Agenda voor de Buitengewone Algemene Vergadering van Aandeelhouders van Koninklijke Boskalis Westminster N.V. (de Vennootschap ) te houden op 17 maart

Nadere informatie

Algemene Vergadering van Aandeelhouders

Algemene Vergadering van Aandeelhouders Datum 7 mei 2012 Tijd 14.30 uur Plaats Dorint Hotel Amsterdam Airport Stationsplein ZW 951 1117 CE Schiphol-Oost Agenda 2012 Algemene Vergadering van Aandeelhouders 1 Opening 2 Verslag van de Raad van

Nadere informatie

Profielschets Raad van Commissarissen

Profielschets Raad van Commissarissen Profielschets Raad van Commissarissen Vastgesteld door de Raad van Commissarissen op 18 maart 2009 en laatstelijk gewijzigd in 2014. 1. Doel profielschets 1.1 Het doel van deze profielschets is om uitgangspunten

Nadere informatie

Agenda. voor de Algemene Vergadering van Aandeelhouders van Hydratec Industries NV

Agenda. voor de Algemene Vergadering van Aandeelhouders van Hydratec Industries NV Agenda voor de Algemene Vergadering van Aandeelhouders van Hydratec Industries NV te houden op donderdag 21 mei om 14.30 uur in NH Hotel, Stationsstraat 75 te Amersfoort. 1. Opening 2. Mededelingen 3.

Nadere informatie

>Profiel. GITP Executive Search, Werving & Selectie en Interim Management Ptolemaeuslaan 40 3528 BP Utrecht Telefoon 030-63 55 213. Datum > 05-09-2014

>Profiel. GITP Executive Search, Werving & Selectie en Interim Management Ptolemaeuslaan 40 3528 BP Utrecht Telefoon 030-63 55 213. Datum > 05-09-2014 Executive Search, Werving & Selectie en Interim Management Ptolemaeuslaan 40 3528 BP Utrecht Telefoon 030-63 55 213 >Profiel /14.083 Onderwerp > Functie- en competentieprofiel Lid Raad van Commissarissen

Nadere informatie

Vrouwen zwaar ondervertegenwoordigd in besturen en raden van toezicht

Vrouwen zwaar ondervertegenwoordigd in besturen en raden van toezicht Vrouwen zwaar ondervertegenwoordigd in besturen en raden van toezicht Vrouwen domineren het onderwijs, maar mannen delen de lakens uit. Vrouwelijke bestuurders en toezichthouders zijn anno 2014 nog zwaar

Nadere informatie

RExP. Retail Executive Platform. Vier topcolleges voor bestuurders & commissarissen van retailorganisaties. Het Retail Executive Platform (RExP)

RExP. Retail Executive Platform. Vier topcolleges voor bestuurders & commissarissen van retailorganisaties. Het Retail Executive Platform (RExP) RExP Retail Executive Platform Vier topcolleges voor bestuurders & commissarissen van retailorganisaties Het Retail Executive Platform (RExP) Het RExP is een besloten ledencentrum bestaande uit directieleden,

Nadere informatie

MTY wordt IEX Group NV, leider in online beleggersinformatie

MTY wordt IEX Group NV, leider in online beleggersinformatie PERSBERICHT Bussum, 5 november 2015 In aanvulling op het persbericht IEX gaat naar de beurs, dat hedenmorgen is gepubliceerd, informeert MTY Holdings NV middels onderstaand bericht haar aandeelhouders

Nadere informatie

Opening Majesteit, dames en heren, ook ik heet u vandaag van harte welkom op het jaarlijkse pensioenseminar van DNB.

Opening Majesteit, dames en heren, ook ik heet u vandaag van harte welkom op het jaarlijkse pensioenseminar van DNB. Speech Joanne Kellermann Pensioenseminar 2014 Opening Majesteit, dames en heren, ook ik heet u vandaag van harte welkom op het jaarlijkse pensioenseminar van DNB. Voor mij is dit een bijzonder moment:

Nadere informatie

Turbo Daily Commerzbank 24 April 2015 Nummer 1158. Italie maakt vrijdag de details bekend van de veiling van 29 april.

Turbo Daily Commerzbank 24 April 2015 Nummer 1158. Italie maakt vrijdag de details bekend van de veiling van 29 april. Turbo Daily Turbo Daily Commerzbank 24 April 2015 Nummer 1158 INDICES SLOTKOERS VERSCHIL AEX 503-0,54% DOW JONES 18058,69 0,11% NASDAQ CMP 5056,063 0,41% NASDAQ -100 4477,067 0,36% NIKKEI 225 20020,04-0,83%

Nadere informatie

Toespraak CdK Ank Bijleveld-Schouten bij de opening van het Hogeschooljaar van Saxion op 2 september 2014 in Deventer

Toespraak CdK Ank Bijleveld-Schouten bij de opening van het Hogeschooljaar van Saxion op 2 september 2014 in Deventer Toespraak CdK Ank Bijleveld-Schouten bij de opening van het Hogeschooljaar van Saxion op 2 september 2014 in Deventer Geacht College van Bestuur, geachte docenten en medewerkers, geachte studenten, geachte

Nadere informatie

CFO a.s.r. wijzigt koers

CFO a.s.r. wijzigt koers Van focus op winst naar focus op kapitaal en cashflow CFO a.s.r. wijzigt koers Bij zijn aantreden als CFO en lid van de raad van bestuur van verzekeraar a.s.r. was Chris Figee erg tevreden over de effectiviteit

Nadere informatie

PREAMBULE TALENT NAAR DE TOP. Doelstelling. Noodzaak tot behoud van vrouwelijk talent in Nederland

PREAMBULE TALENT NAAR DE TOP. Doelstelling. Noodzaak tot behoud van vrouwelijk talent in Nederland CHARTER TALENT NAAR DE TOP PREAMBULE Doelstelling Met het Charter Talent naar de Top (ofwel het Charter ) wil de Taskforce een hogere toestroom, doorstroom en behoud van vooral vrouwelijk talent in topfuncties

Nadere informatie

NEVIR IR AWARDS 2016. Omschrijving onderzoeksmethodiek Dutch IR Awards

NEVIR IR AWARDS 2016. Omschrijving onderzoeksmethodiek Dutch IR Awards NEVIR IR AWARDS 2016 Omschrijving onderzoeksmethodiek Dutch IR Awards De NEVIR Nederlandse Vereniging voor Investor Relations heeft in november 2015 een onderzoek laten doen door Citigate First Financial

Nadere informatie

Toelichting op de agenda van de algemene vergadering van aandeelhouders van AamigoO Group NV (de Vennootschap ) van 26 juni 2012.

Toelichting op de agenda van de algemene vergadering van aandeelhouders van AamigoO Group NV (de Vennootschap ) van 26 juni 2012. Toelichting op de agenda van de algemene vergadering van aandeelhouders van AamigoO Group NV (de Vennootschap ) van 26 juni 2012. 2. Notulen Algemene Vergadering van Aandeelhouders 31 augustus 2011 De

Nadere informatie

AGENDA. 1. Opening. 3. Sluiting

AGENDA. 1. Opening. 3. Sluiting AGENDA Buitengewone Algemene Vergadering van Aandeelhouders van Nutreco Holding N.V., te houden op dinsdag 30 juni 2009, aanvang 10.30 uur, ten kantore van de Vennootschap, Veerstraat 38, 5831 JN Boxmeer

Nadere informatie

AGENDA. 2. Bespreking notulen van de Algemene Vergadering van Aandeelhouders van 24 april 2008.

AGENDA. 2. Bespreking notulen van de Algemene Vergadering van Aandeelhouders van 24 april 2008. GENDA AGENDA Buitengewone Algemene Vergadering van Aandeelhouders De Buitengewone Algemene Vergadering van Aandeelhouders van DNC De Nederlanden Compagnie N.V. ( DNC ) wordt gehouden op 4 november 2008

Nadere informatie

Turbo Daily NIKKEI 225 NASDAQ-100 DOW JONES. Turbo Daily Commerzbank 29 April 2015 Nummer 1161 INDICES SLOTKOERS VERSCHIL AEX 501,66-1,49%

Turbo Daily NIKKEI 225 NASDAQ-100 DOW JONES. Turbo Daily Commerzbank 29 April 2015 Nummer 1161 INDICES SLOTKOERS VERSCHIL AEX 501,66-1,49% Turbo Daily Turbo Daily Commerzbank 29 April 2015 Nummer 1161 INDICES SLOTKOERS VERSCHIL AEX 501,66-1,49% DOW JONES 18110,14 0,4% NASDAQ CMP 5055,422-0,1% NASDAQ -100 4515,265-0,22% NIKKEI 225 20058,95

Nadere informatie

Definitieve selectie AEX, AMX en AScX Index

Definitieve selectie AEX, AMX en AScX Index CONTACT Media: +31.20.550.4488 (Amsterdam), +32.2.509.1392 (Brussels) +351.217.900.029 (Lisbon), +44.20.7379.2789 (London) +1.212.656.2411 (New York), +33.1.49.27.11.33 (Paris) CONTACT Investor Relations:

Nadere informatie

TOEZICHT VOORTSCHRIJDEND. top. Corporate governance. Bijna een kwart van de lijst is vrouw, een all-time high!

TOEZICHT VOORTSCHRIJDEND. top. Corporate governance. Bijna een kwart van de lijst is vrouw, een all-time high! Tekst Marike van Zanten Onderzoek Management Scope Corporate governance VOORTSCHRIJDEND TOEZICHT Hans Wijers is de nieuwe invloedrijkste commissaris van Nederland. De vrouwen rukken op, al wisten ze de

Nadere informatie

Verbeter uw marketing en sales met

Verbeter uw marketing en sales met Verbeter uw marketing en sales met De grootste online database met informatie over 2 miljoen Nederlandse organisaties Company.info Derkinderenstraat 76 1062 BJ Amsterdam t: 020 2 400 400 e: info@company.info

Nadere informatie

Halfjaarbericht eerste helft 1997 ABN AMRO Asset Management TOTAAL BEHEERD VERMOGEN TOEGENOMEN MET 21 PROCENT

Halfjaarbericht eerste helft 1997 ABN AMRO Asset Management TOTAAL BEHEERD VERMOGEN TOEGENOMEN MET 21 PROCENT Amsterdam, 11 juli 1997 Halfjaarbericht eerste helft 1997 ABN AMRO Asset Management TOTAAL BEHEERD VERMOGEN TOEGENOMEN MET 21 PROCENT Totaal vermogen beheerd door ABN AMRO Asset Management wereldwijd in

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Smurfit Kappa Nederland Nieuwsbrief

Stichting Pensioenfonds Smurfit Kappa Nederland Nieuwsbrief Stichting Pensioenfonds Smurfit Kappa Nederland Nieuwsbrief NUMMER 12 > JAARGANG 8 > SEPTEMBER 2011 inhoud > De financiële situatie bij pensioenfondsen [p.1] Pensioenleeftijd 65 jaar, wat als ik eerder

Nadere informatie

remuneratie rapport 2012 remuneratie rapport 2012

remuneratie rapport 2012 remuneratie rapport 2012 remuneratie rapport 2012 remuneratie rapport 2012 2 inhoudsopgave 3 4 Introductie 6 Beloningsbeleid Raad van Bestuur 9 Uitvoering beloningsbeleid 2012 10 Beloningsbeleid Raad van Commissarissen 4 Introductie

Nadere informatie

Codes worden een beetje volgens

Codes worden een beetje volgens Interview door Peter Bommel Codes worden een beetje volgens de smaak van de dag gemaakt Jeroen van der Veer Codes zijn beter dan wetgeving. De voormalig Shell-topman Jeroen van der Veer is stellig in zijn

Nadere informatie

Masterclass Value of Information. Waarde creëren voor de business

Masterclass Value of Information. Waarde creëren voor de business Masterclass Value of Information Waarde creëren voor de business Informatie en informatietechnologie maken het verschil bij de ontwikkeling van nieuwe business ideeën. Met informatie kunnen nieuwe innovatieve

Nadere informatie

Alumnitijden. 5 Juni 2013. Tijd voor een nieuwe koers PARSTEMPUS.NL. Bezoek voor actuele informatie onze website www. parstempus.nl.

Alumnitijden. 5 Juni 2013. Tijd voor een nieuwe koers PARSTEMPUS.NL. Bezoek voor actuele informatie onze website www. parstempus.nl. Nummer 5 Juni 2013 Alumnitijden Tijd voor een nieuwe koers Na een vliegende start van de vereniging met al snel veel leden, website, nieuwsbrief, goed bezochte alumnidag en workshops, zijn de activiteiten

Nadere informatie

VROUWELIJKE PARTNERS IN DE TOP ADVOCATUUR

VROUWELIJKE PARTNERS IN DE TOP ADVOCATUUR VROUWELIJKE PARTNERS IN DE TOP ADVOCATUUR FEITEN EN CIJFERS Onderzoeksgegevens Onder wie: partners van de 30 grootste advocatenkantoren in Nederland Gezocht: 3 vrouwelijke en 3 mannelijke partners per

Nadere informatie

6.1. Voorwaardelijk aftreden, per de Datum van Overdracht op de voorwaarde dat Overdracht

6.1. Voorwaardelijk aftreden, per de Datum van Overdracht op de voorwaarde dat Overdracht Agenda voor de buitengewone algemene vergadering ("BAVA") van Koninklijke Ten Cate N.V. te houden op 7 december 2015 om 14.00 uur in het Polman Stadion, Stadionlaan 1, te Almelo 1. Opening 2. Mededelingen

Nadere informatie

JAARLIJKSE ALGEMENE VERGADERING VAN AANDEELHOUDERS 2015 KONINKLIJKE AHOLD N.V.

JAARLIJKSE ALGEMENE VERGADERING VAN AANDEELHOUDERS 2015 KONINKLIJKE AHOLD N.V. JAARLIJKSE ALGEMENE VERGADERING VAN AANDEELHOUDERS 2015 KONINKLIJKE AHOLD N.V. Woensdag 15 april 2015 vanaf 14:00 Muziekgebouw aan t IJ Piet Heinkade 1 1019 BR Amsterdam 1. Opening Geen stempunt 2. Verslag

Nadere informatie