Works DATACENTER. Het cloud-ready. Digitale onderwereld sterk in opkomst. Voorkomt catastrofale fouten. nummer 4 oktober 2010

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Works DATACENTER. Het cloud-ready. Digitale onderwereld sterk in opkomst. Voorkomt catastrofale fouten. www.cloudworks.nu nummer 4 oktober 2010"

Transcriptie

1 Cloud nummer 4 oktober 2010 Works HET Vakblad over cloud computing Het cloud-ready DATACENTER Cloud-based SECURITY Digitale onderwereld sterk in opkomst TESTOMGEVING IN DE CLOUD Voorkomt catastrofale fouten EN VERDER: TRANSFORMATIE VAN HET DATACENTER AVAILABILITY EN PERFORMANCEMANAGE- MENT STAPPENPLAN NAAR DE CLOUD, DEEL 2 SERVERCAPACITEIT UIT DE KRAAN OXILIONS VIR- TUELE DATACENTER CLOUDHOSTING IMAGINE CUP LEGAL LOOK

2 Colofon CISSP De enige schriftelijke Nederlandstalige opleiding voor het officiële CISSP -examen van (ISC)2! Deze cursus bestaat uit een Nederlandstalige schriftelijke cursus plus een (optionele) intensieve CISSP examentraining. Ook als u zich niet wilt laten certificeren is de kennis uit deze cursus een waardevol bezit! e-security E-security ontwikkelt zich met de snelheid van het licht. Effectief beveiligen is dan ook een kwestie van bijblijven. Na bestudering van de lessen kunt u onder meer uw eigen anti-hackingplan opstellen waarmee u uw organisatie beschermt tegen aanvallen nu en in de toekomst. Identity & Access Management (IAM) In veel organisaties is het identiteits- en toegangsbeheer slecht geregeld. Datacenters en de cloud Datacenters hebben de afgelopen jaren grote veranderingen ondergaan. Individuele servers werden weliswaar kleiner en energiezuiniger, maar doordat er daardoor meer in een serverrack zitten, is de energiebehoefte niet gedaald. En doordat virtualisatie afrekent met het nutteloos en inefficiënt gebruik van servers, is de vraag naar meer energie en betere koeling alleen maar toegenomen. De groei van cloud computing versterkt dit alles nog eens. Vandaar dat we in dit nummer van CloudWorks het thema datacenters behandelen. Zo beschrijven we de transformaties die het datacenter zoal ondergaat (pagina 20-22) en welke eisen er gesteld worden aan een cloud-ready datacenter (pagina 10-11). Daarnaast nemen we een kijkje in een virtueel datacenter (pagina 28-30) en gaan we in op het beheer van een datacenter met een private cloud (pagina 42-45). CloudWorks maakt onderscheid tussen feit en fictie op het gebied van cloud computing en helpt organisaties om cloud computing optimaal in te zetten. Toezending van CloudWorks vindt plaats op basis van abonnementen en controlled circulation. Vraag uw abonnement aan via Uitgever: Arnoud van Gemeren, +31 (0) Hoofdredacteur: Jeroen Horlings, Postadres redactie: Postbus 82, 2460 AB Ter Aar Vormgeving: Ron Rossen Media Services Uitgeest B.V. Bij u niet (meer) na het bestuderen van deze cursus! Informatiebeveiliging in de praktijk Deze cursus biedt u concrete handvatten voor het opstellen van uw informatie beveiligingsbeleid. Een waardevolle cursus voor de beveiliging van uw IT! Informatiebeveiliging in de zorg Opsporen en opheffen van beveiligingslacunes in uw organisatie of instelling. Governance & IT Alle succesfactoren voor een professionele inrichting van uw IT-besturing. Post-HBO Information Security Management Professional In deze post-hbo opleiding krijgt u de benodigde strategische richtlijnen en praktische handvatten en vaardigheden aangereikt voor het adequaat opzetten, inrichten en managen van uw informatiebeveiliging. In 16 weken behaalt u het officiële registeropleidingsdiploma. Certified Information Security Penetration Tester Leer in vijf dagen te testen als een hacker. Post-HBO Digitaal Forensisch Analist In deze geaccrediteerde post-hbo opleiding worden zowel de methodologie als de hulpmiddelen tijdens het forensisch digitaal onderzoek uitvoerig belicht. Het laatstgenoemde artikel draagt de titel servercapaciteit uit de kraan en dat is zoals het eigenlijk ook zou moeten zijn. Rekenkracht wanneer dat nodig is, oneindige opslagcapaciteit en virtuele applicaties of zelfs een volwaardige, virtuele desktop. Oftewel, typisch cloud computing. Maar om deze diensten optimaal te faciliteren, moet het datacenter zich doorontwikkelen. Is de gebruikte koelmethodologie, al dan niet op basis van gescheiden warme of koude gangen, lucht- en waterkoeling, voldoende voor tienduizenden dampende servers? Is het datacenter vrij van hotspots? Is er voorzien in een (toekomstige) stroomvoorziening van tot watt per vierkante meter? En is de opslagcapaciteit berekend op de enorme vraag naar extra storage? Wat dat laatste betreft: volgens IDC groeide de omzet van verscheepte harde schijven met ruim 20 procent (goed voor maar liefst petabytes). Met name de mid-range en high-end genoten van een hogere vraag van 30 tot 50 procent, wat duidt op een voorzichtige economische groei. Virtualisatie is natuurlijk de motor van de cloud. Recente cijfers van Gartner geven aan dat 80 procent van de organisaties bezig is met virtualisatie. Echter, slechts 25 procent van alle server workloads worden afgehandeld door een virtuele machine. Men stelt dat er nog opvallend veel gebruik wordt gemaakt van traditionele servers, waarvan in de praktijk 80 tot 90 procent van de capaciteit onbenut blijft. Gartner stelt dan ook dat het automatiseren van het ontwerp en het management van de diverse virtuele bronnen the next big thing tijdens de volwassenwording van virtualisatie is. Opslag en het netwerk zijn al grotendeels gevirtualiseerd. De grootste uitdaging is nog steeds het virtualiseren van de overige 75 procent van de servers. En het ontwerp en beheer van het datacenter, evenals de apparatuur in de racks, speelt daarbij een cruciale rol. Jeroen Horlings, hoofdredacteur CloudWorks Druk: Drukkerij De Globe, Amersfoort Kopij kan worden ingezonden in overleg met de redactie. Geplaatste artikelen vertegenwoordigen niet noodzakelijkerwijs de mening van de redactie. De redactie noch de uitgever aanvaarden enige aansprakelijkheid voor de inhoud van artikelen van derden, ingezonden mededelingen, advertenties en de juistheid van genoemde data en prijzen. Het kopiëren of overnemen van artikelen, geheel of gedeeltelijk, wordt aangemoedigd, maar is uitsluitend toegestaan na schriftelijke toestemming van de uitgever en onder vermelding van: Overgenomen uit CloudWorks, de publicatie over cloud computing, plus jaargang en nummer. Copyright 2010 FenceWorks BV. CloudWorks is een uitgave van FenceWorks BV. oktober cloudworks -

3 24 Inhoud 9 THEMA: Datacenters Het cloud-ready datacenter Transformatie van het datacenter Oxilions virtuele datacenter VASTE RUBRIEKEN 6-8 Nieuws 41 The Legal Look SECURITY Cybercrime en cloud-based security HARDWARE EN SOFTWARE Availability en performancemanagement DHPA over cloudhosting Stappenplan naar de cloud, deel Servercapaciteit uit de kraan INTERVIEW Sogeti over cloudtesting COLUMNS 15 Paul Zeldenthuis: Bring your own 23 Gert Brouwer: Datacentra van alle tijden 36 Stephan Bosman: IT is topsport EN VERDER 9 Verslag Imagine Cup Cloud-based security 4 - cloudworks - oktober 2010 oktober cloudworks -

4 Ahold stapt over op Google Apps Supermarktketen Ahold heeft bekendgemaakt over te stappen op Google Apps Premier Edition. De organisatie moet nog op zoek naar partijen die de overstap gaan realiseren. Het bedrijf heeft de overstap naar de cloudapplicaties vooral gemaakt voor de en agendafunctionaliteiten van Google HP neemt Stratavia over HP kondigt de overname aan van Stratavia, een database- en applicatie-automatiseringsbedrijf. De voorwaarden voor de overname zijn niet bekendgemaakt. Met de overname wil het bedrijf de HP Cloud Service Automation-oplossing uitbreiden door vereenvoudigde en geautomatiseerde implementatie van databases, middleware en applicaties in cloud-computingomgevingen. Daarnaast wil de organisatie de HP Software and Solutions-portfolio versterken door inzet-, configuratie- en managementoplossingen voor bedrijfsdatabases, middleware en packaged applicaties toe te voegen. Deze oplossingen zijn bedoeld om klanten te helpen bij het vereenvoudigen van de inzet en het beheer van applicaties in hybride IT-omgevingen. Deze omgevingen bestaan uit on-premise, off-premise, fysieke en virtuele omgevingen. Apps en de mogelijkheid om samen te werken aan documenten. Daarnaast worden berichten die Ahold-medewerkers naar elkaar versturen automatisch door Google vertaald. Het bedrijf blijft voorlopig wel gebruikmaken van Microsoft Office, maar overweegt in de toekomst over te stappen op Google Docs. Applicatie acceleratie- en WAN-optimalisatie Aryaka heeft een cloudgebaseerde applicatie acceleratie- en WAN-optimalisatiedienst op de markt gebracht. Het bedrijf claimt dataverkeer met behulp van IP Sec binnen 20 milliseconde naar de dichtstbijzijnde beste locatie door te sturen. De dienst maakt gebruik van een model waarbij betaald wordt naar gebruik. Hierbij wordt gekeken naar de hoeveelheid bandbreedte die een bedrijf verbruikt. Aryaka claimt dat haar netwerk opereert met de voordelen van een private cloud, gecombineerd met het prijsniveau van een public cloud. Ook belooft men een uptime van maar liefst 99,999 procent. Door de overstap gaan medewerkers van het bedrijf werken met de cloudapplicaties. Hierdoor is het bedrijf volgens Google de grootste Google Apps-gebruiker in de Benelux. Samenwerking Orange Business Services, Cisco, EMC en VMware Orange Business Services is samen met Cisco, EMC en VMware een samenwerkingsverband gestart onder de naam Flexible 4 Business om end-to-end cloud-computingdiensten aan te bieden. Deze businessalliantie moet klanten helpen bij een gemakkelijke overstap naar cloud computing. Orange heeft in het samenwerkingsverband de rol van serviceprovider en zal de vier types van pay-per-use managed cloud solutions leveren. Deze oplossingen zijn gebaseerd op de toonaangevende technologieën van de vier partners. Het aanbod clouddiensten van Flexible 4 Business zal in eerste instantie bestaan uit Infrastructure as a Service- (IaaS-)oplossingen (inclusief cloud- en back-updiensten) en Software as a Service-(Saas-)oplossingen (inclusief beveiliging en unified-communicationsservices). Onderling werken de vier partijen al langer samen en vond men zo innovatieve oplossingen voor de zakelijke uitdagingen van hun klanten. Orange Business Services is door Cisco, EMC en VMware op het hoogste niveau gecertificeerd om de noodzakelijke netwerk-, server-, storage-, virtualization- en managementexpertise in te brengen. Dit is nodig om een complete cloudoplossing op wereldwijde schaal te integreren. Als serviceprovider voor alle Flexible 4 Business-afspraken, zal Orange Business Services zorgen voor maatwerk end-toend service level agreements (SLA s). De diensten omvatten virtualisatie-, backup- en beveiligingsdiensten en unified communications. F-Secure Internet Security 2011 F-Secures Internet Security 2011 is speciaal bedoeld om cloudomgevingen te beschermen. De software neemt beslissingen op basis van de reputatie die bestanden krijgen aan de hand van uiteenlopende criteria, bijvoorbeeld hoe vaak een bestand op het internet voorkomt. In totaal zegt F-Secure dagelijks voorbeelden van potentiële nieuwe risico s te zien. IDC: Veel bedrijven neigen naar private clouddiensten Veel bedrijven willen private clouddiensten gaan implementeren die serviceproviders aanbieden. De groeiende vraag hiernaar wordt veroorzaakt door onrust over de veiligheid, beschikbaarheid en prestaties van de public cloud. Dit heeft Chris Morris, onderzoeksdirecteur voor de regio Asia Pacific van onderzoeksbureau IDC, gezegd op de Cloud Computing Conference 2010 in Singapore. Morris deed de uitspraak op basis van een enquête over cloud computing die IDC heeft gehouden. Uit het onderzoek bleek dat gebruikers van cloud computing in Singapore de private cloud als een vorm van cloud computing zien waarbij wordt geprofiteerd van een aantal voordelen van de cloud, zonder de nadelen van een public cloud te hoeven ondervinden. De voorkeur gaat hierbij uit naar het implementeren van private clouddiensten van serviceproviders, aangezien de bedrijven zelf op dit gebied nog weinig kennis in huis hebben. Als regel hanteert het bedrijf dat een unieke applicatie vaak malware betreft. Dit aangezien legitieme software vaak voorkomt. Ook kan een onbekend bestand dat veel gebruikt wordt als veilig worden beschouwd. Onbekende en ongebruikelijke bestanden zijn volgens de regels van F-Secure meteen verdacht. Hierdoor is de cloud volgens het bedrijf beschermd tegen de trucs die criminelen Nieuws gebruiken om malware te verbergen. Ict-sector in 2020 ontwricht door cloud computing Bert Landman, ict-analist en consultant van Landman Consultancy, voorspelt in het rapport IT BUDGET 2020 een ontwrichting van de ict-sector in Nederland door de opkomst van cloud computing. Door een grootschalige invoer van cloud computing zou het rendement op IT-investeringen aanzienlijk verbeteren, budgetten voor automatisering zouden Werkplek op maat uit de cloud Qwise heeft een nieuwe gevirtualiseerde werkplek uit de cloud aangekondigd, onder de noemer Nebula Worqspace. Met deze dienst kan Qwise werkgevers op elk moment en met elk apparaat toegang bieden tot de benodigde applicaties en data, waardoor ze niet meer hoeven te investeren in een complexe ITomgeving die is ingericht op elke individuele werknemer. De naam Nebula verwijst naar de oerknal van het nieuwe, plaatsonafhankelijke werken. Er zijn momenteel al veel afzonderlijke applicaties in de cloud beschikbaar, maar Qwise is met Nebula de eerste IT-dienstver- langzamer stijgen en bijdragen aan het aflossen van toegenomen schulden bij overheden en bedrijven. Ook neemt de werkgelegenheid in de automatisering af van voltijd banen in 2010 naar in 2020, een vermindering van 22 procent. Deze daling kan volgens het onderzoek door de afnemende beroepsbevolking volledig worden opgevangen lener die deze geïntegreerd en op maat aanbiedt. Voor klanten van Nebula betekent het dat zij zonder investeringen in hard- en software elke medewerker de juiste applicaties kunnen aanbieden. De organisatie rekent af per gebruik en gebruiker. Belangrijk voordeel is ook de eenvoudige schaalbaarheid dankzij cloud computing: het aantal gebruikers kan probleemloos en op elk moment fluctueren. Zelfs werken via een 3G-verbinding is mogelijk, met mobiele telefoon of ipad. door natuurlijk verloop in de sector. Daarnaast zou een deel van de bestaande dienstverleners en distributiepartners verdwijnen omdat zij geen bijdrage kunnen leveren in de cloud value chain. - cloudworks - oktober 2010 oktober cloudworks -

5 HEL1419 Advertentie Cloud Forum.indd :24:45 Nieuws Microsoft introduceert lokale cloud in container Microsoft introduceert Windows Azure Appliance, een mobiel datacenter waarmee Microsoft bedrijven een afgeschermde lokale cloud aanbiedt die snel inzetbaar is. De mobiele container, in feite een cloud-in-a-box, kan bijvoorbeeld op de parkeerplaats van een bedrijf worden geplaatst, waardoor bedrijven op die manier eenvoudig de stap zetten naar de cloud, terwijl hun data letterlijk binnen handbereik blijft. Het is een private cloud, waardoor er niets gedeeld hoeft te worden met andere partijen. Het is echter wel mogelijk om het geheel te mixen met een public cloud. Logischerwijs worden de datacenters uitgerust met Microsofts eigen cloudsoftware Azure. Het concept is erg schaalbaar doordat een mobiel datacenter kan worden uitgerust met 2.500, of server cores. Daarnaast is het mogelijk om meerdere appliances (oftewel containers) in gebruik te nemen. Het management van de software gebeurt op afstand, waarbij Microsoft belooft alles up-to-date te houden. Microsoft wil een standaard neerzetten voor haar cloud containers, waardoor meerdere partijen, waaronder Dell, HP en Fujitsu, bevoegd zullen zijn ze te bouwen. Op dit moment wordt de Azure Appliance getest door ebay. De cloud-in-abox moet eind dit jaar ook op de Nederlandse markt komen. Samenwerking CloudWorks en IMF rond opleidingen CloudWorks is een samenwerking aangegaan met IMF voor het gezamenlijk aanbieden van opleidingen en cursussen. Het International Management Forum (IMF) verzorgt opleidingen en cursussen voor tal van functies, competenties en vakgebieden. Denk aan enterprise-architecturen, functioneel beheer, IT-sourcing, governance & IT, informatiebeveiliging, projectmanagement, verandermanagement en meer. Imagine Cup 2010 Een bril voor blinden die beelden van gezichten doorstuurt naar de cloud, en vervolgens op Facebook de juiste naam bij het gezicht zoekt om deze via een oortje door te geven. Een systeem dat gegevens verwerkt en analyseert voor kleine boerderijen in ontwikkelingslanden, zonder dat deze dure ict hoeven aan te schaffen. Een op Azure gebaseerd rampenwaarschuwingssysteem dat nu al wordt ingezet in Haïti. Het zijn voorbeelden van internationele cloudprojecten die afgelopen zomer meedongen naar de Imagine Cup in de Poolse hoofdstad Warschau. Door Michiel van Blommestein, freelance journalist vooral de manier waarop de cloud door studenten wordt ingezet, die afwijkt van de norm, zo vindt Perera. Bedrijven hebben toegang tot uitgebreide clouddiensten, maar uiteindelijk komt De studenten van nu zijn opgegroeid met cloudtechnologie De studentenontwikkelwedstrijd wordt ieder jaar georganiseerd door Microsoft, maar anders dan voorgaande jaren is de cloud nu alom vertegenwoordigd. Niet minder dan een derde van de 300 finaleprojecten maakt op de een of andere manier gebruik van dit computingmodel om de VN-milleniumdoelen te behalen. Een jaar geleden was dat nog rond de 8 procent, aldus Jon Perera, General Manager van de Microsoft Education Group. Dat de cloud ook in deze, meer experimentele en idealistische ontwikkelsferen sterke voet aan de grond krijgt, is volgens Perera een combinatie van de mogelijkheden van de cloud en de belevingswereld van de studenten. Het is het erop neer dat ze inloggen op een hosted dienst met een webgebaseerde frontend. De huidige generatie studenten zijn anders gewend: sociale netwerken en diensten die systemen aan elkaar knopen, zijn voor hen dagelijkse kost. Daardoor zijn studenten sneller geneigd ze in te zetten voor het oplossen van problemen, betoogt Perera. Ze zijn opgegroeid met cloudtechnologie. De meeste professionele ontwikkelaars hebben die bagage niet. Event Cloud computing voor millenniumdoelen Daarbij komt dat de platformen een stuk volwassener zijn geworden, gaat Perera verder, uiteraard duidend op het Microsoft Azure-platform. Het betekent dat ze minder tijd kwijt zijn aan het hardcore-loodgieterswerk en meer energie kunnen steken in de applicaties zelf. Als het gaat om daadwerkelijke inzetbaarheid, moet bij veel projecten nog flink geschaafd worden: (Hoe richt een blinde de gezichtsherkenningsbril op het gezicht van een ander? En hoeveel blinden maken gebruik van een visueel netwerk als Facebook? Twee moeilijke juryvragen die ontwikkelaar Kevin Pfister niet goed kon beantwoorden tijdens zijn finalepresentatie). Ook de constant benodigde connectiviteit is een belangrijk obstakel. Toch dient die kritische noot gerelativeerd te worden, aangezien het hier om studenten gaat. Studenten die meer hebben bereikt dan vele huidige professionals op die leeftijd. CW - cloudworks - oktober 2010 oktober cloudworks -

6 Cloud-ready datacenter vereist strakke choreografie Datacenter Cloud computing heeft op verschillende niveaus invloed op de inrichting van een datacenter. Met als aanjager virtualisatie op het niveau van server, netwerk en storage wordt de dichtheid (density) per vierkante meter snel groter. Het is daarom goed om stil te staan bij de fysieke en virtuele veranderingen die ons te wachten staan bij het realiseren van een cloud-ready datacenter. Door Kurt Glazemakers, CTO Terremark Europe Zo n tien jaar geleden, toen de x86-systemen nog minder krachtig waren, was er fysiek veel meer ruimte nodig om applicaties in datacenters te hosten. Met één toepassing per server, die niet eens 20 procent benut werd, lag de gemiddelde stroomvoorziening op 800 à watt per vierkante meter (w/m2). Dat is de afgelopen jaren al gestegen tot w/m2, en de verwachting is dat de gevraagde gemiddelde capaciteit naar tot (w/m2) gaat. Ter vergelijking, een gemiddeld huishouden verbruikt gemiddeld 60 w/m2 voor verwarming van de woning. Cloud-ready infrastructuur Het is duidelijk dat de stijging van de gemiddeld gevraagde capaciteit veroorzaakt wordt door de toegenomen rekenkracht van servers in combinatie met een hogere bezettingsgraad per server dankzij virtualisatie. Net zo helder is het dat veel van de huidige datacenters als geheel niet zijn voorbereid op het grootschalig onderbrengen van cloudcomputingimplementaties. De voor dit type computing vereiste piekbelasting van zes tot tien kilowatt die op dit moment reëel is kan in verschillende datacenters wel gedragen worden door de creatie van warme zones. Daardoor wordt het w/m2 uitgebreid ten koste van andere delen van het datacenter. Het is echter veilig om te stellen dat er wereldwijd in dit perspectief nog niet veel cloud-ready datacenters zijn. Energie Bij het bouwen van high-density omgevingen is de fysieke realisatie een aspect dat een grote impact heeft op de kosten om een cloud-computingdatacenter te bouwen. Zoals bekend, zijn de energiekosten voor een datacenter een substantieel onderdeel van de maandelijkse financiële last die in de miljoenen euro s per maand kan lopen. Naast het energieverbruik voor de servers, de opslag- en netwerkapparatuur zelf is er ook energie nodig voor de randapparatuur als failoversystemen, generatoren en koeling vaak weergegeven in de meetwaarde PUE (power usage efficiency). De afgelopen jaren is dit getal al teruggebracht van 2 naar 1,8 en momenteel worden nieuwe datacenters gebouwd met als doel lager te komen dan 1,3, vooral gerealiseerd door een slimmere manier van luchtkoeling en verwarming en door de locatie van het datacenter zelf. Koeling Nederland, waar Terremark momenteel een nieuw network acces point (NAP) bouwt, heeft als groot voordeel dat het grootste deel van het jaar gebruikgemaakt kan worden van buitenluchtvrije koeling om in het datacenter de gewenste temperatuur tussen 16 en 24 graden Celsius te bereiken. In combinatie met de hot (bovenaan) en cold corridors (onder de vloer) ter voorkoming van luchtmenging inmiddels alweer zo n vier à vijf jaar gemeengoed in de datacenterwereld vallen hier aanzienlijke besparingen te behalen. In relatie tot cloud computing zijn hierbij twee trends waar te nemen. Enerzijds komen de verhoogde vloeren hoger te liggen; van veertig tot zestig centimeter traditioneel naar ongeveer een meter in een cloud-ready datacenter om meer aanvoer te realiseren. Dientengevolge zullen ook de warmteafvoerende plafonds hoger komen te liggen en een grotere capaciteit krijgen. Anderzijds verschuift de sturing voor de koeling van de servers van de aanvoer van airco-units naar de racks zelf om sneller en efficiënter te kunnen anticiperen op temperatuurwisselingen. Opslagvirtualisatie Virtualisatie, als aandrijver voor cloud computing, zal tot steeds meer lagen binnen de IT-infrastructuur doordringen. Nu al is het goed mogelijk tot 80 procent van alle toepassingen te virtualiseren, waarbij de resterende 20 procent ofwel vanuit licentietechnisch (onderhoudscontracten) oogpunt ofwel vanuit legacy-overwegingen niet gevirtualiseerd wordt. De virtualisatieslag heeft als grote voordeel dat je de burstcapaciteit kunt uitbreiden, aangezien niet elke virtuele machine (VM) dezelfde rekenkracht en schijfruimte (tegelijkertijd) nodig heeft. Zeker als deze burstcapaciteit nog eens met verschillende klanten op hetzelfde platform kan worden aangeboden. Daarnaast stelt het organisaties in staat om daadwerkelijk pay per use te gaan invoeren en zo kostenposten heel expliciet te kunnen toewijzen aan klanten of afdelingen. Om dat effectief te kunnen bewerkstelligen, zullen ook dataopslag en networking worden meegenomen in het cloudconcept. In de basis zullen beide componenten dienen te worden uitgebreid om de toenemende datastromen en opslagcapaciteit goed aan te kunnen. Op het niveau van dataopslag zijn thin provisioning en opslagvirtualisatie sterk in opkomst. Partijen als Equallogic (nu onderdeel van Dell) en Lefthand (nu HP), die deze mogelijkheden faciliteren, lagen al langer goed in de markt bij hostingorganisaties. Meer recent was er de felle, door HP gewonnen strijd om de technologie van 3Par dat storagemanagement voor gevirtualiseerde SAN s op grote schaal mogelijk maakt. Netwerkvirtualisatie Op netwerkniveau wordt al veel langer gevirtualiseerd. De eerste vlan s dateren uit de jaren tachtig en in dat perspectief is er binnen cloud computing niets nieuws onder de zon. Waar de grootste verschuiving plaatsvindt, is de integratie tussen het fysieke netwerk en het virtuele netwerk. De Cisco Nexus1000v is hiervan een duidelijke exponent, een virtuele switch met alle functies van een fysieke. Deze ontwikkeling lost een blinde vlek op die werd veroorzaakt doordat activiteiten tussen verschillende virtuele machines op dezelfde host niet zichtbaar waren voor de netwerkbeheerder en dus ongemerkt processen konden verstoren. Dit nieuwe type routers lost dat probleem op, ook vanuit beveiligingsoogpunt. Een goed voorbeeld hiervan zijn Intrusion Detection Systems. Deze werden in het verleden aan een fysieke datapoort gekoppeld via een agent en dan gemirrord om te kunnen uitlezen, of er werd geprobeerd in te breken op de server. Oneigenlijke informatie-uitwisseling tussen virtuele machines op een host kon ongemerkt plaatsvinden. Policies Binnen de nieuwe gevirtualiseerde architectuur zal databeveiliging steeds meer gestuurd worden vanuit policies die gelden voor de VM en informatie bevatten over de hardware, het netwerk en de opslag. De hypervisorlaag dient daarbij voor de inrichting van de complete omgeving en het beheer ervan. Het wordt als het ware een cloudbesturingssysteem. Deze stelling wordt onderstreept door de ambitie van de grote IT-fabrikanten om cloud-computingbouwblokken te kunnen leveren aan het datacenter voor een geïntegreerde benadering van server, netwerk en storage. Het Virtual Compute Environment (VCE), het samenwerkingsverband tussen VMware, Cisco en EMC, is hiervan het meest expliciete voorbeeld, en de acquisities van 3Com en 3Par door HP wijzen eveneens deze richting op. Internetconnectiviteit Tot slot is het nog van belang om erop te wijzen dat de behoefte aan internetconnectiviteit in een cloud-ready datacenter navenant toeneemt. Dit heeft te maken met de huidige beweging naar hybride clouds, waarbij bedrijven een deel van hun workload in huis hebben staan en een deel (tijdelijk) in de cloud plaatsen. Wil een cloud-ready datacenter in staat zijn om snel te kunnen schalen en toepassingen over de verschillende locaties te synchroniseren, dan veroorzaakt dat een aanzienlijke bijkomende belasting. Daarop kan geanticipeerd worden door zoveel mogelijk carrierneutraal te werken. De klant moet de keuze hebben om te kiezen met welke telecomprovider hij in zee gaat, en niet gebonden zijn aan de provider die dat datacenter beheert. Vanuit datzelfde perspectief zal een lidmaatschap van de AMS-IX, een van de grootste internetknooppunten ter wereld, een voordeel zijn, aangezien daarmee tegen een vaste prijs per poort per maand eenvoudig open peering kan worden toegepast om grote hoeveelheden data te verplaatsen of te repliceren. CW 10 - cloudworks - oktober 2010 oktober cloudworks - 11

7 Meer aandacht voor availability en performancemanagement Monitoring Beter zicht op impact cloudapplicaties Een holistische benadering, met daarin een rol voor een open gemeenschap, moet de controle over de performance van cloudoplossingen vergroten. Dat zegt Compuware, dat zichzelf als het meest complete antwoord voor user-experiencemanagement in de markt tracht te zetten. Door Koos Plegt, Freelance journalist Hoewel er veel lawaai is rond cloud computing zijn er nog altijd kritische kanttekeningen te plaatsen. Veel organisaties en individuen hebben de cloud al innig omarmd, maar de don t believe the hype -mensen wijzen nog altijd gretig naar de niet-opgeloste issues, met name op het gebied van veiligheid en controle. Toch is de opmars van cloud computing nauwelijks meer te stoppen. Veel IT-organisaties voelen zich, vaak door kostenoverwegingen, onder druk gezet om naar de cloud te gaan. Onderzoek wijst er echter op dat de transitie naar de cloud een extra duw krijgt wanneer deze samengaat met een verregaande mate van servicemanagement. Zeker nu veel IT-organisaties nog steeds worstelen om grip te krijgen op hun eigen processen, is er veel begrip op te brengen voor hun aarzelingen. Hoe kunnen ze immers de waarde van thirdpartyservices meten, of zelfs een interne transitie teweegbrengen naar een virtueel datacenter? Veel van het debat rond cloud computing ging tot nu toe Zonder gedetailleerde informatie over foutieve domeinen is het bijna onmogelijk om deze problemen te isoleren en op te lossen over beveiliging. De zorgen daarover zijn ook heel goed te beargumenteren, maar een veel fundamenteler onderdeel wordt vaak over het hoofd gezien: welke impact heeft cloud computing op service level agreements (SLA s) en andere eisen die de business stelt? Zelfde verwachtingen Bedrijfstoepassingen die afhankelijk zijn van cloud computing moeten uiteindelijk voldoen aan dezelfde verwachtingen als het gaat om gebruikerservaringen en impact op de business als niet-gevirtualiseerde applicaties. Feitelijk is performancemanagement met inzichten in gebruikerservaringen een goede barometer voor de effectiviteit van cloudapplicaties. Enterprise Management Associaties (EMA), een toonaangevend consultancy- en onderzoeksbureau in de markt van IT- en datamanagement, interviewde een groot aantal IT-organisaties aangaande hun verwachtingen over cloudmanagement. In het onderzoek The Responsible Cloud kwam naar voren dat 57 procent van de respondenten verwacht cloudservices via de eigen monitoring- en managementsystemen te controleren. Dit is echter wel een enen -situatie, omdat 55 procent ook verwacht alerts te krijgen van hun cloudservicesprovider. Het onderzoek liet ook zien dat 88 procent van de respondenten die in cloud computing investeren (actief of met de intentie dit te gaan doen) vertelde performance- en availabilitymanagement belangrijk of zeer belangrijk te vinden (53 procent vond het zeer belangrijk ). Meer complexiteit Helemaal ongestraft kunnen organisaties de IT-keten niet uitbreiden buiten de firewall van de eigen organisatie. Het 12 - cloudworks - oktober 2010 oktober cloudworks - 13

8 Monitoring Zes stappen naar de cloud Hoe zet je als organisatie de eerste stappen naar de cloud? Enterprise Management Associates (EMA) merkte onlangs in een white paper over cloud computing op, dat effectieve assimilatie van cloud computing vaak draait om dezelfde zes best practices. Vraag jezelf het volgende af: waarom wil ik naar de cloud? Is het om operationele kosten of kapitaaluitgaven te drukken? Om de veerkracht van de infrastructuur te vergroten of de beschikbaarheid van applicaties? Of om een effectievere disaster recovery tot stand te brengen? Zorg ervoor dat de juiste personen in voornaamste nadeel: meer complexiteit bij het managen ervan. Voorheen, toen alles nog huisde in de eigen datacenters, had de IT-afdeling immers de volledige controle over alle applicaties en data. Managers zijn zich hier terdege van bewust. Uit cijfers van marktonderzoeksbureau IDC, dat IT-professionals ondervroeg over hun voornaamste zorgen bij cloud computing, blijkt dat 88,6 procent van mening is dat cloudserviceproviders hun beloofde prestaties moeten vastleggen in service level agreements (SLA s). Deze serviceproviders zijn vooralsnog echter zeer huiverig om zich te committeren aan specifieke SLA s. Terecht, zo hebben providers die dit wel doen gemerkt. Zij lopen tegen veel verwarring aan over hun definities van prestaties en beschikbaarheid. We kunnen er overigens ook niet klakkeloos vanuit gaan dat er geen reden tot zorgen is over prestaties en beschikbaarheid. Daarmee zouden we een belangrijk punt negeren: de serviceprovider is maar één deel van de keten achter de applicatie. Vanuit het perspectief van de eindgebruiker is een probleem altijd hetzelfde, waar dit ook vandaan komt (serviceprovider, datacenter, netwerk, organisatie of apparaat van de eindgebruiker zelf). Zelfs de geografische locatie kan een grote impact op de werking van een applicatie hebben, ondanks dat veel mensen denken dat communicatie via internet overal gelijktijdig plaatsvindt. Alle lampjes kunnen op groen staan in een datacenter, terwijl gebruikers nog steeds klagen over gebrekkige prestaties. Zonder gedetailleerde informatie over foutieve domeinen, door de hele keten, is het bijna onmogelijk om deze problemen te isoleren en op te lossen. Holistische benadering Diverse bedrijven storten zich dan ook op de markt van controle en monitoring. Een belangrijke rol hierin is weggelegd voor het bedrijf Compuware. Door de koop van Adlex in 2005 en Gomez in 2009, heeft de dienstverlener inmiddels een rol bemachtigd als het meest complete antwoord voor user-experiencemanagement, inclusief monitoring binnen en buiten de firewall, zoals het bedrijf het zelf graag verwoordt. Vooral aantrekkelijk is het gegeven dat een klant bestaande monitoringsystemen kan uitbreiden in de cloud. Met de applicatie Compuware Vantage brengt hij alles samen in een eenduidig dashboard waarop de service-impact van cloudapplicaties te monitoren is. Compuware legt applicaties en de infrastructuur waarin ze met elkaar samenhangen bloot, inclusief gevirtualiseerde en interne cloudstructuren. Met een realtime (of eigenlijk near-realtime zoals het bedrijf het zelf zegt) beeld geeft dit de mogelijkheid om effectieve diagnoses Vooral aantrekkelijk is het gegeven dat een klant bestaande monitoringsystemen kan uitbreiden in de cloud de organisatie, businesseigenaren en stakeholders, op de hoogte zijn van wat je doet en waarom je het doet. Maak ook duidelijk waarom het hen aangaat. Leg vast wat je doet zodat je passende doelen kunt opstellen. Meet je succes. Kies voor een gefaseerde adoptie van cloud-based functionaliteiten. Dit vergroot de controle en zichtbaarheid. Leg succes en falen vast en deel dit met de relevante stakeholders. Leg dan ook de doelen voor de volgende fase vast. Wees bereid om gaandeweg steeds bij te leren over cloud computing. De beste plannen worden alleen maar beter wanneer je ze na verloop van tijd moet aanpassen op basis van ervaringen. te stellen en locaties van problemen aan te wijzen, maar ook om preventief acties te ondernemen. De oplossing zit, zo zegt Wim Rietdijk, Country Manager van Compuware Nederland, in het holistisch benaderen van volledige ecosystemen. Niet alleen betekent dit een wereldwijde blik als het gaat om schaalbaarheid en bereik, maar ook met betrekking tot geografische inzichten in hoe cloudapplicaties functioneren op verschillende geografische locaties. CloudSleuth In april kwam Compuware met de introductie van CloudSleuth, een open gemeenschap gericht op het meten en rapporteren van de prestaties van cloudserviceproviders. Compuware doet dit met een combinatie van een internetportal waarop gebruikers informatie delen, en een suite van tools die geschikt zijn voor de verschillende cloudservices. Met behulp van het pakket aan oplossingen van Compuware moeten IT-organisaties en cloudserviceproviders informatie gaan delen die consistent is, actueel en relevant over meerdere ecosystemen. Op managementniveau wordt de controle (en daarmee de beslissingen) nauwkeuriger, zowel wat betreft het monitoren van cloud en non-cloudtoepassingen, evenals hybride systemen. CW We zagen dit eerder gebeuren met woorden als: , internet of browser. Daarom weten we nu al hoe het afloopt: binnen afzienbare tijd raakt iedereen ermee vertrouwd en kunnen de aanhalingstekens in de koelkast, tot het moment dat het volgende nieuwe begrip aan onze taal wordt toegevoegd. Behalve dat het even zal duren voordat iedereen vertrouwd is met de term cloud computing, zal iedereen ook moeten wennen aan de consequenties die het heeft voor onze manier van werken en denken. Ja, zelfs voor onze manier van leven. En daar gaat net even iets meer tijd in zitten... Nieuwkomer cloud computing heeft echter één onderscheidende meevaller: je mag je eigen computer meenemen. Of zoals het in de branche heet: Bring Your Own computer. Niet langer is een medewerker aangewezen op het toetsenbord en scherm dat door de systeembeheerder wordt opgetuigd en beheerd. Cloud computing biedt iedereen de mogelijkheid om simpelweg zijn eigen laptop of ipad in de cloud te hangen en zo toegang te krijgen tot bedrijfsapplicaties en -gegevens. Dat scheelt alles, want je werkt altijd vanaf je eigen hardware, je eigen vertrouwde omgeving. Jouw device, met een screensaver van je kinderen of hond, waar ook je privéadressenbestand en de foto s van de laatste vakantie op staan. Dit vindt zowel de eindgebruiker als de systeembeheerder fijn. Dat bij cloud computing je eigen computer volstaat om privé en zakelijk aan Column Bring Your Own Door Paul Zeldenthuis, Business Unit Manager Outsourcing bij Qwise In de dagbladen duiken steeds vaker de woorden cloud computing op. En dan niet alleen op de pagina s Techniek of Economie, maar ook op de algemene pagina s. Wat daarbij opvalt, is dat menig redacteur zich van aanhalingstekens bedient of een cursief font uit de letterbak trekt. Alsof hij de lezer wil waarschuwen: hier gebruiken we een nieuwe term, waar je misschien nog even aan moet wennen. de slag te kunnen, lijkt een vanzelfsprekendheid. En dat is het natuurlijk ook. Impliciet. Maar het zal de acceptatie van deze ontwikkeling enorm versnellen. Medewerkers zullen eindelijk een keer niet aanhikken tegen een verandering, Iedereen kan nu met z n eigen laptop of ipad het bedrijfsnetwerk op omdat wéér alles anders moet. Dáár hoeft dus niet of nauwelijks energie in geïnvesteerd te hoeven worden. Het kost hoogstens enige begeleiding. Dat is maar goed ook, want cloud computing is een van de weinige IT-ontwikkelingen waar de overtuigingskracht vooral ingezet moet worden om systeembeheerders en het management te overtuigen. CW 14 - cloudworks - oktober 2010 oktober cloudworks - 15

9 Stiefbroertje van IT-landschap Interview Testomgeving in de cloud Testen in de cloud is een fenomeen in opkomst. Niet zo vreemd, want de voordelen zijn evident: het is flexibel en operationele kosten zijn eenvoudig op te vangen. Toch is het voorzichtigheid geboden. Veel bedrijven hebben alleen de klok horen luiden, maar weten niet waar de klepel hangt. Door Koos Plegt, freelance journalist Ewald Roodenrijs is Research & Development Engineer bij Sogeti en van daaruit Global Lead IBM Cloud Tester. Een hele mond vol, maar het betekent in feite dat hij als tester naar de cloud kijkt vanuit een R&D-rol, legt hij uit. Roodenrijs geldt door zijn ervaring als een expert op testgebied, wat al resulteerde in het co-auteurschap van het boek TMap NEXT Business Driven Test Management, waarvoor hij samen met Leo de cloud telkens de centrale factor is. Dat kunnen tools zijn, test- en ontwikkelomgevingen en cloud-like diensten die vooral gebaseerd zijn op pay-asyou-go- en SaaS-principes. Het belang van testen komt voort uit economische overwegingen, weet hij. Fouten die niet in productie worden genomen, zijn goedkoper dan fouten die pas tijdens de productie boven water komen. Hij geeft enkele voorbeelden waarin Bedrijven kijken vaak primair naar hun directe productieomgeving en niet daarbuiten van der Aalst, Rob Baarda, Johan Vink en Ben Visser de pen ter hand nam. In dat boek zet hij uiteen hoe testen bestuurbaar wordt voor opdrachtgevers. Gericht testen zorgt immers voor een goede balans tussen het voorkomen van hoge kosten en verantwoording vanuit de IT-afdeling zelf. De laatste maanden is Roodenrijs bezig met het creëren van diensten waarbij uitgebreid testen veel ellende had kunnen besparen. Enkele jaren geleden ontplofte er een Europese ruimteraket na lancering. De oorzaak lag in een foutje in de software. Dat had voor een gering bedrag voorkomen kunnen worden; men had zich dan bovendien de imagoschade bespaard. Of neem nou een Marslander die niet werkte doordat centimeters met inches verward waren cloudworks - oktober 2010 oktober cloudworks - 17

10 Ewald Roodenrijs, Research & Development Engineer bij Sogeti. Weer een foutje van een paar miljoen. Ook zijn er voorbeelden dichter bij huis. Internetbankieren bijvoorbeeld. Er zijn banken geweest waar het soms weer wel, dan weer niet werkte. Zoiets tast het vertrouwen aan dat klanten in hun bank hebben. Voorkom dodelijke fouten Dat zijn de economische motieven, maar soms moet een product om andere redenen echt wel goed zijn, vervolgt Roodenrijs. Dan kan een foutje bijvoorbeeld mensenlevens kosten. Bij de zaak waarbij in korte tijd tientallen auto s op hol leken te slaan enkele keren met dodelijk gevolg zocht men in eerste instantie naar een fout in de software. Uiteindelijk bleek dit niet het geval te zijn, maar de gedachte was natuurlijk niet zo heel vreemd. Alles draait tegenwoordig immers op computers, het had dus zomaar gekund. Zo n fout wil je er koste wat kost uithalen. Waar het gaat om testen heeft Roodenrijs al het nodige onder zijn ogen gehad. Soms vraag ik me af wat wij binnen Sogeti eigenlijk niet testen. Van de financiële keten tussen verschillende overheidsinstanties tot legacy-systemen van banken en mobiele applicaties. Je kunt het zo gek niet bedenken. Wat is er zo leuk aan al dat testen? Nou, de uitdaging is dat je iets goed wil hebben. Ik ben een pietje-precies en kwaliteitsgericht. Maar ook is het leuk om eens een fout te vinden, ook al is het natuurlijk niet de bedoeling dat die in het product zit cloudworks - oktober 2010 Het testen zelf is overigens aan verandering onderhevig. Tegenwoordig werken we volgens specificaties, waarin vastgesteld is hoe een applicatie moet werken. Op basis daarvan voeren we tests uit om te kijken of de applicatie daar wel of niet aan voldoet. Het verschil met de vroegere tijden is dat een applicatie nu nog niet hoeft te werken voordat het de testfase ingaat, omdat testsystemen goedkoper zijn. Sogeti is, zo vertelt hij, zelf de grondlegger geweest van dit denken. Het bedrijf ontwikkelde begin jaren negentig, toen nog onder de naam IP Informatica Projectgroep, de methode TMap (Test Management approach). Veel methodes zijn daarvan afgekeken. Stiefbroertjes en -zusjes Het testen in de cloud kan wat Roodenrijs betreft nog veel meer gebeuren. Er zijn immers cloud-based applicaties, zoals Facebook, Google Docs en Salesforce.com, die nog maar weinig worden getest. Iets anders is het overhevelen van infrastructuur naar een cloudomgeving en kijken hoe dit werkt. Ook is het een optie om er test- en ontwikkelomgevingen onder te brengen. Maar dit zijn vaak nog de stiefbroertjes en stiefzusjes van het IT-landschap, die veelal niet goed zijn onderhouden. De oorzaak schuilt volgens hem in bedrijven die primair kijken naar hun directe productieomgeving en daarom weinig aandacht hebben voor wat daarbuiten gebeurt. Dat is helemaal niet erg, maar vaak werkt het voor geen meter. Waarom? Als tester loop je hier tegenaan. Wist je dat 40 procent van alle fouten het gevolg is van een verkeerde testomgeving? (Onderzoek van Gardner, red.) Cloud testing De cloud biedt voor een tester interessante voordelen. Zo is het een grotendeels flexibele omgeving. Het ontwikkelen van nieuwe applicaties doe je niet iedere dag, waardoor je een omgeving traditioneel 365 dagen per jaar moet onderhouden terwijl je die één of twee keer per jaar gebruikt. Als je dit in de cloud neerzet, dan zet je de omgeving aan en uit wanneer je die nodig hebt. Dit zorgt voor financiële flexibiliteit. Een omgeving kun je prima nabootsen in een cloudomgeving, stelt Roodenrijs. Stel dat je normaal met een server van het type X en besturingssystemen van de types Y en Z werkt, dan kun je dat maken in een cloudomgeving. Met het voordeel dat je pieken en dalen kunt opvangen. Maar er is nog een ander voordeel: operationele uitgaven. Stel, zo zet Roodenrijs uiteen, je hebt harde schijfruimte nodig. Je kunt dan een businesscase opzetten voor de aanschaf daarvan, maar je kunt het ook goedkoop uit je business halen, zonder oponthoud. 40 procent van alle fouten is het gevolg van een verkeerde testomgeving Automatisering, virtualisering, standaardisering Er mogen grote voordelen kleven aan testen in de cloud, toch stelt het fenomeen ook eisen. Op beveiligingsgebied natuurlijk ( veel geopperd, en enigszins terecht ), maar ook wat betreft standaardisering van infrastructuur. Veel bedrijven hebben nog verschillende Windows-versies in bedrijf, evenals oudere apparatuur waarvan wegens besparingen de levensduur is verlengd. Zij zullen een stap moeten zetten. Om die reden is het vooral geschikt voor bedrijven die al bezig zijn met het rationaliseren van hun portfolio s. Momenteel lopen er bij Sogeti meerdere leads, aldus Roodenrijs, die vertelt over een performancetest die voor een klant is uitgevoerd op een schaalbare pay-per-use-server. We kunnen niet alles verklappen, maar er is veel interesse, stelt hij vast. Hij waakt tegelijkertijd voor te veel optimisme. Veel bedrijven die zeggen naar de cloud te willen, hebben alleen de klok horen luiden, maar weten niet waar de klepel hangt. Automatisering, virtualisering en standaardisering moeten alle drie uitgevoerd worden. Doe je dat niet, dan zit je in de problemen. CW

11 Cloud en virtualisatie stellen hoge eisen Datacenter Transformatie van het datacenter Als datacenter verhuurt BIT al sinds de jaren negentig fysieke ruimte aan klanten voor het onderbrengen van IT-apparatuur. Mede door de opmars van cloud computing is er een verandering zichtbaar in de apparatuur die klanten bij BIT willen onderbrengen. Dat betekent ook dat het datacenter zelf aan verandering onderhevig is. Door Alex Bik, Technisch Directeur BIT Serverapparatuur wordt steeds kleiner, denk maar aan de zogenaamde pizzadozen en bladecenters. Maar mede doordat er meer in een rack passen, neemt het stroomverbruik niet af. Door de toepassing van virtualisatie zijn er minder fysieke servers nodig. De servers echter die overblijven, hebben veel meer te doen en verbruiken dus meer stroom. Concreet komt het erop neer dat de taken die voorheen over drie, vier of misschien wel vijf racks verdeeld waren, nu allemaal in een enkel rack worden samengevoegd. Bedrijven met een eigen serverruimte houden daardoor ruimte over. Voor commerciële datacenters is dat een ander verhaal. Een klant verwacht immers (terecht) dat alle gehuurde racks volgestapeld kunnen worden met apparatuur. Dat betekent dus meer apparatuur, meer gewicht, meer stroomverbruik en meer koeling. En dat vraagt ook om veranderingen binnen het datacenter. Stroomvoorziening De eerste hobbel die genomen moet worden is de stroomvoorziening. Als het om één of twee racks gaat, kun je waarschijnlijk nog wel een paar extra stopcontacten aan (laten) leggen, maar bij een datacenter gaat het om zulke grote hoeveelheden dat de rek er al snel uit is en de hele keten zal moeten worden aangepast: een zwaardere aansluiting op het elektriciteitsnet, grotere transformatoren, grotere generatoren, grotere UPS-systemen, schakelkasten en bekabeling. En alles maal twee om eventuele storingen op te kunnen vangen. In een commercieel datacenter moet bovendien de distributie naar de racks flexibel zijn. Je weet als datacenter tenslotte nooit wat voor een apparatuur klanten zullen gaan gebruiken. De een heeft voor zijn bladecenters een 3-fasen krachtstroomaansluiting nodig, de ander hangt zijn rack vol met pizzadozen en heeft dus juist heel veel gewone 230V-aansluitingen nodig. Koeling De volgende hobbel is koeling. Energie kan niet verloren gaan of uit het niets ontstaan, wat inhoudt dat alle stroom die in een datacenter gebruikt wordt uiteindelijk wordt omgezet in warmte (eerste wet van de thermodynamica). De capaciteit van de koelinstallatie moet dus minimaal gelijk zijn aan de totale hoeveelheid gebruikte stroom, waarbij ook het eigen verbruik van de UPS-systemen en de ventilatie (wat ook al snel goed is voor 150 à 200W per m2) meegerekend moet worden. Ook voor de koelinstallatie is redundantie een must. En storing aan het koelsysteem betekent ten slotte net zo goed downtime voor de servers als een storing aan de stroomvoorziening. Om al die warmte af te voeren uit de racks, zijn afgesloten koude paden een must. Er wordt zo veel warmte in zo weinig ruimte geproduceerd, dat in een volgestapeld rack de fans in de servers niet meer in staat zijn om die warmte af te 20 - cloudworks - oktober 2010 oktober cloudworks - 21

12 Datacenter voeren, tenzij ze een handje geholpen worden. Door de ruimte in te delen in koude en warme paden en de koude paden volledig af te sluiten met een dak en schuifdeuren, zorgt de koude lucht die uit de vloer komt voor overdruk. Alle niet-gebruikte ruimte is afgedicht met blind panels (lege panelen) waardoor de koude lucht niet anders dan door de apparatuur heen kan. Hierdoor is de afvoer van warmte veel beter (in sommige servers scheelt dit ruim tien graden ten opzichte van niet-afgesloten gangen), het zorgt ook voor energiebesparing. Doordat de koude en warme lucht zich niet meer met elkaar vermengen is de retourlucht warmer en kan efficiënter gekoeld worden. Het is ook van belang om niet-gebruikte ruimte in de racks af te sluiten met blind panels. In een commercieel datacenter is dat een uitdaging, omdat klanten zich het belang hiervan vaak niet realiseren. Dat vergt dus de nodige voorlichting en controle. Inzicht in stroomverbruik Alhoewel die hogere dichtheid dus wel wat technische uitdagingen met zich meebrengt, zitten er ook voordelen aan. Voor het stroomverbruik van de losse servers in het ouderwetse serverhok op kantoor, was nooit zo veel aandacht. Logisch, want dat stroomverbruik kwam ook vrijwel nooit ten laste van het ITbudget. Door de hardware buitenshuis in een datacenter onder te brengen, is het stroomverbruik zichtbaarder, waardoor er ook meer aandacht is voor energiebesparing. Zowel door de klant (die bij de aanschaf van apparatuur eerder geneigd is om behalve naar de prijs ook naar het stroomverbruik te kijken) als voor de exploitant van het datacenter. Als het niet is om het milieu te sparen, Powerbars Deze door Schleifenbauer en BIT ontworpen powerbars zijn geschikt voor 32A en zijn voorzien van dertig outlets. Afgesloten koude en warme paden zijn een must foto: BIT] dan in ieder geval uit commerciële overwegingen. Een paar procent besparing op het stroomverbruik van de koelinstallatie, levert al gauw tienduizenden euro s per jaar op. Heden en verleden Ook de veranderde toepassingen stellen andere eisen aan het datacenter. In de jaren negentig was apparatuur in het BIT-datacenter uitsluitend internetgerelateerd. Klanten gebruikten het datacenter voor (web)servers om zodoende te kunnen besparen op dure dataverbindingen. Tegenwoordig wordt een groot deel van de apparatuur niet gebruikt voor internetgerelateerde zaken, maar voor interne automatisering. Een storing aan het systeem houdt meestal direct in dat er duizenden mensen niet kunnen werken. Een enorme schadepost dus. Klanten stellen daarom terecht hoge eisen aan datacenters. De IT-omgeving moet beschikbaar blijven, ook als er Doordat ze per drie zijn afgezekerd, kan nooit de situatie ontstaan dat bijvoorbeeld een server die 6A nodig heeft niet meer kan worden aangesloten, terwijl op de ene 16A-groep nog 4A over is en op de andere nog 5A. Verder zijn de powerbars voorzien van een meter die het stroomverbruik meet. Deze meter is extern en door middel van een kabeltje op de powerbar aangesloten, zodat een defecte meter zonder downtime vervangen kan worden. ergens een probleem optreedt. UPSsystemen, generatoren, automatische brandbestrijding, bliksembeveiliging, redundante koelsystemen, et cetera zijn tegenwoordig de normaalste zaak van de wereld. Cloud Voor de klant is alle techniek achter zijn cloudoplossing meestal maar vaag. Leveranciers gebruiken cloud behalve als marketingkreet vaak ook als middel om niets te hoeven zeggen over zaken waar men liever niet over praat, zoals de kwaliteit van het netwerk, de mogelijke impact van andere gebruikers op de prestaties van het systeem, beveiliging, et cetera. Veel mensen zijn geneigd om niet al te ver door te vragen als het om clouddiensten gaat. En daar zit m het gevaar. Voor je het weet, draait je IT-omgeving ergens in het buitenland, is het niet meer vooruit te branden als een andere gebruiker van de cloud te maken heeft met seizoensdrukte, lekken geheime documenten uit (al dan niet per ongeluk) of heb je ineens behalve met Nederlandse ook met buitenlandse wetgeving rekening te houden. Zorg dus voor grip op de IT-omgeving. Blijf kritisch. Zoek uit hoe het zit met de techniek achter de oplossing. Ga op zoek naar een andere leverancier als men dat niet kan of wil vertellen. En zorg dat de hardware waar de cloud op draait in ieder geval in de EU staat, het liefst in Nederland. Kortom: prik door de hype heen en vraag je af welke afwegingen en keuzes je zou maken als het geen cloud zou heten. CW Datacentra zijn van alle tijden Datacentra zijn van alle tijden, maar natuurlijk is er veel veranderd. Als middelbare scholier ging ondergetekende in het midden van de zestiger jaren met zijn broer mee naar het datacentrum van de voormalige scheepswerf van NDSM, waar hij als customer engineer service deed aan het immens grote mainframe van Control Data een legendarisch merk dat evenals NDSM inmiddels niet meer bestaat. Van security was niet veel te merken, behalve de controle aan de poort. Vijftien jaar later was ikzelf in de IT verzeild geraakt. Als customer engineer van het legendarisch merk Memorex kwam ik in de datacentra van KLM, Shell, Akzo, Raet, RCC (tegenwoordig deel van Getronics) en Philips CNP (maakt nu deel uit van Atos Origin). In 1980 werd ik technisch verantwoordelijk voor de dagelijkse gang bij deze laatste partij. Gevolg was dat je meer aan het werk was dan thuis. Vrijwel iedere maand vond er wel een reconfiguratie plaats en om de paar maanden kwamen er mainframes bij of werden ze vervangen door snellere en krachtiger systemen. We hadden voortdurend last van defecte diskdrives "Groen, security en encryptie zijn nu de sleutels" Door Gert Brouwer, onafhankelijk adviseur en storage architect bij Brouwer Storage Consultancy en andere storingen, wat veel werk genereerde. De hoofdcomputerruimte zat in het hart van het gebouw, omgeven door een glazen kooi. Met het aanscherpen van brand- en security-eisen werd er een brandvrije muur omheen geplaatst en kwamen er tourniquets als toegangsdeur. Ook kwamen er diverse securityzones en dit maakte het werk er niet makkelijker op. Dergelijke gebouwen waren er niet op ingericht. Door de voortdurende groei kon steeds minder apparatuur worden aangesloten op de no-breakinstallatie. En als het allemaal te warm werd, liet men water op het platte dak lopen om erger te voorkomen. Het regelen van de juiste vochtigheid zorgde nogal eens voor een uitdaging. Zo kwamen we er op een bepaald moment achter dat de luchtvochtigheid die onder de apparatuur werd ingeblazen bijna 100 procent bedroeg; het water liep letterlijk langs de kabels, met als gevolg een jaar lang ondefinieerbare storingen. Ook blussen met het sinds 2000 verboden Halon deed zijn intrede en we werden erop getraind hoe je een halonexplosie moest overleven. Column Rond 2000, de tijd van de internetbubble werden er massaal rekencentra gebouwd rond de grote steden, met name in de buurt van Amsterdam, wat natuurlijk ook verband hield met s werelds grootste internetknooppunt. De infrastructuur was hier niet op berekend, met als gevolg dat er onvoldoende stroom bleek te zijn voor verdere uitbreidingen want apparatuur vraagt nu eenmaal stroom om te kunnen functioneren en voor de koeling. Toen internetbubbles en beursgangen uiteenspatten, loste het probleem zich tijdelijk op. Inmiddels lijkt de situatie op dezelfde plaatsen opnieuw uit de hand te lopen, door de groei van de laatste jaren en de nieuwe hype rondom de cloud. Het lijkt er echter op dat de hang naar groen en CO2-neutraal uitkomst gaat bieden. Afstanden spelen ook steeds minder een rol en steeds vaker lezen we over nieuwe CO2-neutrale datacentra buiten de bekende groeikernen. Groen, security, encryptie en CO2-neutraal zijn de nieuwe peilers van het huidige datacenter. CW 22 - cloudworks - oktober 2010 oktober cloudworks - 23

13 Tijd voor een Hosting ict-ministerie Optimale veiligheid in de cloud mag geen USP zijn van hostingproviders. Het is een harde voorwaarde. De bij de Dutch Hosting Provider Association (DHPA) aangesloten hostingbedrijven hebben veiligheid dan ook hoog in het vaandel staan. De cloud is door de groei van e-commerce en data- en applicatieverkeer zo belangrijk geworden, dat veiligheid nu een zaak is van nationaal belang. Toch ontbreekt bij veel beleidsmakers de actuele kennis van de hostingsector. Is het tijd voor een ministerie van ict & internet? Door Jan Willem des Tombe, voorzitter DHPA 24 - cloudworks - oktober 2010 oktober cloudworks - 25

14 Hosting Steeds meer bedrijven brengen hun data en applicaties onder in de cloud. De managed-hostingproviders (MHP s) die deze dienst bieden, krijgen een taak die steeds grotere verantwoordelijkheden met zich meebrengt. De twintig bedrijven die zijn aangesloten bij de DHPA, zijn verantwoordelijk voor de helft van al het dataverkeer in Nederland. DHPA-leden vormen daarmee de voorhoede van de sector. Clouddiensten Hostingbedrijven ontwikkelen zich van technologieleverancier tot dienstverlener. De ontwikkelingen op het gebied van cloud computing gaan razendsnel. Een wereldwijde groei in deze sector van meer dan 16 procent naar een omzet van bijna 70 miljard dollar in 2010 vormt het bewijs voor deze stelling. De groei van de sector wordt nog eens versterkt door de economische krimp. Clouddiensten zijn ten slotte veel kostenefficiënter dan alles zelf in huis halen. Het basisprincipe van clouddiensten is on demand beschikbaarheid van data en applicaties, en het betalen naar gebruik. De toenemende beschikbaarheid van breedband en virtualisatie maakt dat MHP s deze diensten kunnen leveren. De zwakste schakel in de levering van clouddiensten is veiligheid. KPMG concludeert dit ook in zijn rapport From Hype to Future uit Voor klanten is De stichting DHPA is de vertegenwoordiger van professionele hostingproviders in Nederland, die hosting-, SaaSen cloud-computingdiensten leveren. De DHPA is een non-profitorganisatie die zich bezighoudt met de promotie van outsourcing van hosting, web- en applicatiediensten, met certificering, en met de ontwikkeling van kwalitatief hoogwaardig marktonderzoek. De organisatie ontwikkelt beleid en ondersteunt bedrijven met activiteiten op het gebied van technologie-evenementen, onderzoek, promotie en het onderhouden van zakelijke en strategische contacten. De DHPA wil de Nederlandse hostingsector verder professionaliseren door: het lastig om te bepalen welke hostingprovider zijn zaakjes op dit gebied op orde heeft. Aan de website is het niet te zien. Ga daarom eens kijken bij de hostingprovider die je al je bedrijfskritische data toevertrouwt. Pas dan weet je of je te maken hebt met een echt bedrijf en kun je inschatten of deze partij de veiligheid en beschikbaarheid van data en applicaties kan garanderen. Beveiliging en beschikbaarheid zijn naast goed opgeleid personeel, de harde criteria waarop een bedrijf voor een MHP kiest. Gedragscode De DHPA heeft een gedragscode opgesteld voor hostingproviders, waar ook de Notice & Takedown-procedure deel van uitmaakt. DHPA-leden verplichten zich in die gedragscode tot het ontwikkelen en hanteren van een kwalitatief hoogstaand beleid voor het handhaven van beschikbaarheid, veiligheid, vertrouwelijkheid en privacy van systemen en gegevens van hun klanten. Dit is geen gegeven, maar een continu proces. Internet is een opeenvolging van acties en reacties. Er wordt steeds meer op internet gepubliceerd, de impact van criminaliteit wordt groter. Daarmee is het onderwerp veiligheid meer dan ooit van belang. De leden van de DHPA investeren maximaal in veiligheid, het is cruciaal voor hun business. Veiligheid van data, internetverbindingen, netwerken, serverinfrastructuren: het zijn allemaal zaken Nu nog zijn verschillende ict- en internettopics verspreid over verschillende ministeries waar de klant zich geen zorgen over wil maken. Een goede MHP neemt die zorg uit handen. Bedrijven versturen niet alleen hun kritische data via een netwerk naar een datacenter, ook pinautomaten versturen via hetzelfde netwerk hun gegevens. Geen enkele klant wil dat zijn hostingprovider lichtzinnig omgaat met die data. Hosters moeten zorgen voor intrusion detection en maatregelen nemen tegen hacking, phishing, spoofing en DDOS-aanvallen. Dit kan door bijvoorbeeld een abuse desk en firewalls, en door de laatste software-updates te installeren. De datacenters die de hosters gebruiken, moeten zijn uitgerust met fysieke bewaking, camera s en uitgebreide toegangscontrole. De Dutch Hosting Provider Association (DHPA) De strategische waarde van de sector te versterken. Uitwisseling van kennis en informatie tussen de aangesloten leden te bevorderen. Op te treden als spreekbuis en aanspreekpunt voor de zakelijke markt, media, onderwijs, politiek en andere invloedrijke organisaties. Op dit moment zijn twintig managedhostingproviders aangesloten bij de DHPA. Al deze organisaties zijn gehouden aan de Code of Conduct van de DHPA. De deelnemers zijn samen verantwoordelijk voor meer dan de helft van het Nederlandse dataverkeer. De DHPA heeft verder een aantal marktrelevante bedrijven om zich heen verzameld, die de stichting steunen en de rol van de DHPA in deze markt bevestigen. Keurmerk Iedereen kan een hostingbedrijf beginnen in Nederland, waardoor er wildgroei is ontstaan. Daarom is het de ambitie van de DHPA om een keurmerk voor hostingproviders te ontwikkelen. Aan dat keurmerk kunnen bedrijven zien dat ze te maken hebben met een professionele organisatie op het gebied van beschikbaarheid en veiligheid. Klanten krijgen overigens ook nu al de waarborg dat DHPA-leden hebben geïnvesteerd in mensen, middelen en veiligheid. Met een officieel keurmerk onderscheiden hostingproviders zich nog duidelijker. Een hostingprovider kan overigens eindeloos investeren in veiligheid en beschikbaarheid. Maar dat is weggegooid geld als klanten er de noodzaak niet van inzien. De klanten bepalen of ze bereid zijn te betalen voor veiligheid en dus of een hostingprovider iets terugziet van zijn investering. Kennisachterstand Naast ontwikkelingen op het gebied van internet en beveiliging, krijgen hostingproviders vaak te maken met overheidsmaatregelen op het gebied van dataretentie en -verkeer. Meer en meer wil de overheid gegevens aftappen en de mogelijkheid hebben om zonder tussenkomst van de rechter websites uit de lucht te halen. Veel van deze maatregelen zijn bedacht door een overheid met een kennisachterstand. De maatregelen zijn vaak goed bedoeld, maar praktisch onuitvoerbaar of niet ingebed in degelijke wetgeving. De DHPA heeft zich in korte tijd ontwikkeld tot een volwaardige gesprekspartner van de overheid. De organisatie is de spreekbuis en het aanspreekpunt voor hostinggerelateerde zaken. De DHPA voorziet de overheid gevraagd en ongevraagd van advies. En dat is hard nodig, want te makkelijk legt de overheid de schuld van strafbare content bij de internetserviceproviders (ISP s). Zo stelde demissionair minister Hirsch Ballin van Justitie onlangs voor een wetswijziging door te voeren, die het OM in staat stelt om een website zonder vorm van proces uit de lucht te halen. Een hostingprovider kan een website misschien wel op zwart zetten, maar op basis waarvan? En hoe zit het dan met de omzetderving? Een goed voorbeeld van de kracht van een georganiseerde sector en de erkenning van de DHPA, is de implementatie van onze Notice & Takedown-procedure. Hiervoor werkte de stichting samen met het Ministerie van Justitie en de Nationale Infrastructuur Cyber Crime (NICC). Kloof Cloud computing is een blijvertje, daar twijfelt niemand aan. Daarom vindt de DHPA dat er een coherent beleid ontwikkeld moet worden voor deze infrastructuur en de diensten daarop. Nu loopt de overheid achter de feiten aan en reageert ad hoc op incidenten in de samenleving. Die reactie is vaak niet gebaseerd op actuele kennis van de hostingsector. Hierdoor groeit de kloof tussen theorie, regelgeving, en de praktijk, het bedrijfseconomische model van hostingproviders. Staat internetcriminaliteit bijvoorbeeld wel in Den Haag op de agenda? Voor er misverstanden ontstaan: ook de DHPA erkent de noodzaak van maatregelen van de kant van de overheid. DHPA-leden zijn niet gebaat bij anarchie op internet. Dat betekent namelijk een onveilig platform en het einde van e- Jan Willem des Tombe, voorzitter van de DHPA: Het is tijd voor een ict-ministerie. Cloud computing Volgens onderzoeksbureau Gartner is cloud computing: het bieden van schaalbare en flexibele IT-mogelijkheden als een dienst aan klanten door middel van wereldwijde internettechnologie. De verwachting is dat de omzet van clouddiensten dit jaar 68,3 miljard dollar zal bedragen. Dat is een groei van 16,6 procent ten opzichte van In dat jaar was de omzet volgens Gartner 58,6 miljard. De verwachting is dat de sector tot 2014 een grote groei zal doormaken. In dat jaar zal de omzet in de sector zijn opgelopen tot 148,8 miljard dollar. business. Alleen zijn veel overheidsmaatregelen niet of nauwelijks praktisch uitvoerbaar en wordt het lek er niet mee gedicht. Dus overheidsmaatregelen: ja, maar wel als onderdeel van een coherent beleidsplan. Ministerie van Ict & Internet Nu nog zijn verschillende ict- en internettopics verspreid over verschillende ministeries. Een groot deel valt onder de Telecomwet en de OPTA controleert, maar ook de Ministeries van Justitie en van Binnenlandse Zaken beheren een deel. Daarom pleit de DPHA voor één Ministerie van Ict & Internet. Toen de snelwegen en waterwegen belangrijk werden voor de Nederlandse economie, werd het Ministerie van Verkeer & Waterstaat opgericht. Ook Europa ziet het belang in van gericht beleid op dit gebied. Neelie Kroes, oud-minister van Verkeer & Waterstaat, is als Europees Commissaris belast met de portefeuille Digitale Agenda. Zo n ministerie hoeft wellicht niet eens in de vorm van een fysiek persoon met een kantoor. Het kan ook, geheel in de geest van internet, een virtuele entiteit zijn of een community. Een Ministerie van Ict & Internet moet in de eerste plaats een plek zijn waar kennis en kunde samenkomen. Een plaats waar ict-issues besproken worden, zodat we bouwen aan een veilig en goed georganiseerd internet. Zoals gezegd heeft de hostingsector alle belang bij het aanpakken van internetcriminaliteit. Maar laten we dat doen op basis van goed doordacht beleid. CW 26 - cloudworks - oktober 2010 oktober cloudworks - 27

15 Gebaseerd op Red Hat Enterprise Virtualization Hosting Oxilion lanceert virtueel datacentrum De in Enschede gevestigde hostingprovider Oxilion biedt sinds enkele maanden een nieuwe dienst in de vorm van een virtueel datacentrum. Hiermee kunnen klanten via een webportaal zelf hun ict-infrastructuur inrichten en beheren. Servers, RAM of opslagcapaciteit toevoegen is een kwestie geworden van een vinkje plaatsen, waarmee de belofte van infrastructure as a service (IaaS) eindelijk is ingelost. CloudWorks sprak met Henk Jan Hogebrug van Oxilion over deze nieuwe dienst. Door Paul Matthijsse, freelance journalist De naam Oxilion mag niet iedereen even bekend in de oren klinken, maar dat komt omdat die naam nog maar een jaar bestaat. Oxilion is namelijk sinds vorig jaar de nieuwe naam van JR Online, dat al sinds 2000 internetgerelateerde diensten levert aan bedrijven in het hele land. Oxilion richt zich op vier gebieden: internetdiensten, datacenterdiensten, opslag en connectiviteit. Hierbij wordt nauw samengewerkt met partners als VMware, Microsoft, Dell, Citrix XenEnterprise, HP en Red Hat. Het bedrijf heeft naar eigen zeggen meer dan klanten, waaronder Rijkswaterstaat, NS, Belastingdienst en ING Bank. Eigen cloud inrichten Wat datacentrumdiensten betreft biedt Oxilion al een uitwijkservice voor VMware-omgevingen, beveiligde rackspace en een beheerde cloud op basis van, opnieuw, VMware-technologie. Met de nieuwe dienst van Oxilion, het virtuele datacenter, krijgen klanten de mogelijkheid om zelf een cloud in te richten en te beheren en dat eenvoudiger dan ooit, zoals verderop zal blijken. De nieuwe dienst is gebaseerd op Red Hat Enterprise Virtualization (RHEV), een commerciële uitvoering van het opensourceproduct KVM (Kernel-based Virtual Machine). Red Hat, vooral bekend Virtualisatie is zo eenvoudig dat een kind de was kan doen van z n Red Hat Enterprise Linux (RHEL), kreeg deze technologie in 2008 in huis door de overname van het Israëlische bedrijf Qumranet. Kostenplaatje Henk Jan Hogebrug, salesmanager van Oxilion, vertelt waarom voor de Red Hat-oplossing is gekozen. We zochten al langer naar een mogelijkheid om onze klanten de gelegenheid te bieden helemaal zelf een ict-infrastructuur in te richten. Met virtualisatietechnieken kan dat, maar het probleem was dat de bedrijven die deze technologie leveren ons verplichtten om te rapporteren over het totale aantal in gebruik zijnde virtuele machines. Dit uiteraard met het oog op licenties. Afgezien van het feit dat je zo de flexibiliteit verliest waar we nu juist naar op zoek waren, leverde dit ook prohibitieve kostenplaatjes op. Zo zijn we uiteindelijk bij Red Hat terechtgekomen, want de Red Hat-oplossing werkt volgens een licentievrij abonnementsmodel op basis van supportsubscriptie. Dit betekent dat onze klanten nu de vrijheid hebben om via ons webportaal onbeperkt virtuele machines aan te maken of weer te verwijderen, al naar gelang hun capaciteitseisen. En hiermee hebben we ons doel bereikt: de klant heeft een flexibele, veilige en betaalbare infrastructuur en wij zorgen voor de rest: hardware, connectiviteit, storage en beveiliging. Dit is dus een complete IaaS-propositie. De klant heeft er na installatie in principe geen omkijken meer naar, behalve als hij processoren, opslagruimte of RAM-geheugen wil bijprikken of verminderen. In de praktijk Hoe eenvoudig het is om met dit virtuele datacenter van Oxilion een ictomgeving op te zetten, blijkt wel uit de volgende rondgang. Een klant logt in op het portal van Oxilion en komt daarna terecht op het hoofdscherm van het virtuele datacentrum. Door op de knop Servers te drukken verschijnt de pagina met het aantal geïnstalleerde virtuele servers. Hier kan ook een nieuwe virtuele machine worden aangemaakt, waarbij de gebruiker de keuze heeft uit soort besturingssysteem, hoeveelheid geheugen, aantal processorkernen (cores, maximaal zestien) en het aantal sockets waarover de cores verdeeld moeten worden. Dit laatste is van belang in verband met licentiekosten van bepaalde besturingssystemen en applicaties. Het moge duidelijk zijn dat binnen deze Red Hat-omgeving uiteraard ook commerciële besturingssystemen en software geïnstalleerd kunnen worden. Is dat gedaan, dan kunnen de schijven worden aangekoppeld: soort, interface en bootable ja/nee. Vervolgens kan de netwerkinterface worden gekozen. Standaard wordt het virtuele datacenter opgeleverd met twee netwerkinterfaces: een voor een virtueel lokaal netwerk en een voor internet. Via de LAN-interface kunnen alle virtuele machines die binnen een account zijn aangemaakt onderling communiceren, uiteraard afgeschermd. Als dit achter de rug is, is het tijd om het besturingssysteem zelf te installeren vanaf een iso-bestand. Dat duurt natuurlijk even en daarna kunnen de gebruikers worden aangemaakt. Per gebruiker kan hierbij worden aangegeven hoeveel RAM-geheugen en schijfruimte moeten worden gereserveerd. Is deze procedure eenmaal in zijn geheel doorlopen, dan heeft de klant dus zomaar één of meer virtuele servers die met een druk op de knop zwaarder of lichter kunnen worden gemaakt. Virtualisatietechnologie is inmiddels zo ver gevorderd dat een kind letterlijk de was kan doen, respectievelijk een virtueel datacentrum kan inrichten. Snel werken Hogebrug: De implementatie van deze virtuele datacenterdienst is heel snel verlopen. Afgelopen december hadden we ons idee op papier uitgewerkt en in juni dit jaar zijn we live gegaan! De eigenlijke ontwikkeling heeft zelfs maar tien weken geduurd. Toen we ons plan voorlegden aan Red Hat zagen ze daar wel brood in en hebben ons toen geholpen om de API te ontwikkelen tussen RHEV en ons datacentrum. Dit uiteraard ook met het oogmerk om hun eigen marktaandeel in dit virtuele segment uit te breiden. Red Hat heeft zich daarnaast met de infrastructuur bemoeid. We hebben een stel nieuwe Dell-servers neergezet met elk 144 GB RAM en wat storage-units van Dell/EqualLogic en HP Lefthand. Het voordeel van Red Hat is dat het een heel platte organisatie is, waardoor je snel kunt doorschakelen naar de juiste mensen. Klanten Sinds de dienst actief is, heeft Oxilion al zo n tweehonderd servers verkocht, aldus Hogebrug. Het klantenbestand is heel divers. Op dit moment hebben we klanten uit de financieel-juridische hoek, een paar webshops en een ministerie. Dat maakt meteen al duidelijk dat de dienst geschikt is voor elk soort organisatie. We verkopen dit op wholesale cloudworks - oktober 2010 oktober cloudworks - 29

16 Hosting CLOUD COMPUTING? basis, met een minimumafname van 20 GB RAM. Dat kan in delen worden afgenomen, zodat je kunt beginnen met 10 GB. Klanten hebben dan zes maanden de tijd om uit te groeien naar 20 GB. Daarnaast huren ze aantallen CPU s en cores en terabyteblokken aan opslag. Een van de voordelen van Red Hat Enterprise Virtualization is dat de prijs per GB RAM een stuk lager uitvalt dan wanneer je concurrerende producten zou gebruiken. Als we ons virtuele datacentrum op basis van VMware inrichten, kunnen we dat aanbieden voor 37,50 euro per GB RAM. Met de RHEV-oplossing is dat slechts 17,50 euro per GB RAM, dus dat is een aanzienlijk verschil. Het is waar dat VMware met z n technologie nog ietsjes voorloopt op Red Hat, maar niettemin is RHEV een geweldig product! Klanten hebben hiermee dus ook alle voordelen van cloudtechnologie: geen initiële investeringen in hardware en een pay-asyou-goprijsmodel. Redundant Het datacentrum van Oxilion in Enschede is ondergebracht bij Equinix in dezelfde plaats en daarnaast verbonden met verschillende Equinix-dc s in het land, waaronder Zwolle en Amsterdam. Ook loopt er een lijn naar een datacentrum in het Duitse Munster. Momenteel werkt Oxilion aan de inrichting van een nieuw datacentrum in Hengelo, dat volledig bestemd is voor de nieuwe RHEV-dienst. Vanaf september dit jaar gaat er getest worden en volgens de huidige planning moet die site in januari 2011 live gaan. Hogebrug: Op dat moment beschikken we dus over twee geografisch gescheiden locaties voor de RHEV-dienst, zodat eventuele lokale storingen zoals grootschalige en langdurige stroomuitval geen invloed hebben op het functioneren van het virtuele datacentrum. Enschede en Hengelo verbinden we met een 10 GB-glasvezellijn en door de korte geografische afstand we hebben doelbewust voor Hengelo gekozen blijft de latency zeer beperkt. Dan beschikken onze klanten dus over een heuse redundante private cloud. CW SIMPLE IF YOU KNOWHOW_ Bedrijfszekere, geavanceerde IT-faciliteiten Geheel op maat Tegen vaste, lage kosten per gebruiker Qwise maakt Cloud Computing praktisch werkbaar voor elke organisatie. Op voorhand investeren in betrouwbare en op maat gemaakte IT-faciliteiten hoeft dus niet meer. Wees verzekerd van een omgeving die altijd en overal beschikbaar is. Op maat ingericht om uw bedrijfsproces zo optimaal mogelijk te laten verlopen. Snel volwassen Lees onze succesverhalen op Dit verhaal vormt een mooie illustratie van de enorme snelheid waarmee de virtualisatietechnologie volwassen is geworden. Gepruts met een programma als Gemu om de eerste virtuele machines te draaien, liggen nog maar een paar jaar achter ons. Later het gehack van de VMware Player om eigen iso s te draaien in plaats van de iso s die VMware zelf gratis aanbood. Vervolgens schoten programma s als VirtualBox van het Duitse Innotek (later opgekocht door Sun Microsystems, dat zelf weer werd opgeslokt door Oracle), Parallels en Microsoft Hyper-V uit de grond, terwijl VMware met z n verschillende virtualisatieoplossingen de markt bleef aanvoeren en doorontwikkelen. Maar dat ook een kleinere speler als Red Hat een aardig partijtje op de virtuele trompet kan meeblazen, is wel duidelijk geworden. Het inrichten door gebruikers van een eigen ict-omgeving in een virtueel datacentrum, is letterlijk kinderspel geworden. Daarmee is de belofte waar in de markt al jaren over gepraat wordt, eindelijk werkelijkheid geworden. Infrastructuur als een dienst of IT uit de muur, zoals het ook wel genoemd wordt is tegenwoordig als water uit de kraan cloudworks - oktober

17 Security Cybercrime bestrijden met cloud-based security Nieuwe technologische ontwikkelingen noodzaken bedrijven hun securitybeleid kritisch tegen het licht te houden. Web 2.0 bijvoorbeeld biedt ongekende mogelijkheden voor gebruikers, maar ook voor cybercriminelen. Aanvallen via het web stijgen in aantal en worden geraffineerder. Marco Weeber, Regional Manager van WatchGuard, beschrijft welke cybergevaren ons bedreigen en hoe cloud-based security daar oplossingen voor biedt. Door Henk Groenendijk, freelance journalist Lekken gezocht: hoge beloning, stond er op 20 maart van dit jaar op de voorpagina van NRC Handelsblad. Het artikel beschrijft hoe op internet illegaal wordt gehandeld in gereedschappen waarmee cybercriminelen trachten in te breken in systemen. Het waardevolst is informatie over zero-day explots : lekken die nog door niemand zijn opgemerkt en waar een potentieel slachtoffer zich dus ook nog niet tegen heeft beschermd. Hoe sneller die informatie De digitale onderwereld is sterk in opkomst daarover in verkeerde handen komt, hoe groter de kans op succes voor cybercriminelen. Precies daar schuilt het gevaar van de nieuwe digitale wereld, zegt Marco Weeber. Aan dit nieuwe gevaar liggen twee belangrijke oorzaken ten grondslag: nieuwe technologie en geld. Om met die laatste te beginnen: hoewel de digitale onderwereld allerminst transparant is, is wel duidelijk dat cybercriminelen steeds beter worden beloond. Beveiligingsexperts schatten de prijs van het softwarelek via welk Chinese hackers in december 2009 Google wisten te hacken, op dollar. Het zijn schattingen, maar dat er grof geld omgaat, staat vast. Met name het via social engineering in kaart brengen van het digitale gedrag van personen betaalt goed. Dat laatste wordt door nieuwe technologie steeds eenvoudiger. Weeber: De snelle verspreiding van web 2.0 in combinatie met de enorme toename van spam via en de steeds geavanceerdere technieken voor social engineering, maken het relatief makkelijk om malware als webbased infections, botnets en spyware, of combinaties hiervan te verspreiden. Dat maakt web 2.0 voor cybercriminelen een ideaal platform voor een scala aan illegale acties.¹ Vorig jaar verliep zelfs 21 procent van alle geregistreerde hackingincidenten via web 2.0-toepassingen.² Het gevaar van deze nieuwe aanvallen is dat ze ook vanuit vertrouwde omgevingen komen. Webcontent van bonafide partijen kan embedded malware bevatten. Hetzelfde geldt voor van bekende afzenders. Hoofdrol voor browser In dit complex van bedreigingen is de steeds prominentere rol van de browser een belangrijk element. Bij vrijwel elke organisatie wordt de browser steeds meer een platform om applicaties te faciliteren. Wie een beetje handig is, heeft daardoor via de browser toegang tot allerlei informatie. Waar bedrijven voorheen vooral via geïnfecteerd Bedreiging en oplossing De grote vraag is hoe men deze groeiende bedreiging het hoofd kan bieden. Marco Weeber zegt dat één ding duidelijk is: gebruikers de toegang tot het web ontzeggen of beperkingen opleggen, is geen optie. De meeste organisaties willen de voordelen van het web ten volle benutten, en rigide beveiligingsvoorschriften passen daar niet in. Interwerden met malware, richten cybercriminelen zich nu steeds meer op de browser. , instant messaging, en niet in de laatste plaats een scala aan activiteiten op het terrein van e-commerce maken de browser steeds interessanter voor het lanceren van allerlei aanvallen. Er bestaan inmiddels hackertools die de browser permanent in de gaten houden en registreren welke acties zich afspelen. Daarmee is redelijk makkelijk een terugkerend patroon te ontdekken zoals het dagelijks op vaste tijden inloggen op een website. Het is een kwestie van tijd om uit dat soort acties patronen te destilleren, zoals het veranderen van keywords. Daarmee is de browser niet langer alleen een venster op de digitale wereld, maar ook een entree vanuit de buitenwereld naar het interne netwerk, zowel legaal als illegaal. Dat gevaar is groter dan menigeen zich realiseert, omdat aanvallen via het web makkelijk undercover kunnen worden uitgevoerd. Bovendien vergt het voor hackers nauwelijks enige inspanning om van één bedreiging duizenden varianten te maken. Tegelijkertijd zien we dat botnets vaak gebruikmaken van nieuwe technieken als Fast Flux DNS voor het creëren van dynamische domeinen, waardoor sites die malware verspreiden weken of zelfs maanden actief kunnen zijn, zegt Marco Weeber. Tot slot speelt ook de ongeremde groei van het wereldwijde web een belangrijke rol. Het aantal webadressen stijgt onverminderd en daarmee krijgen digitale oplichters een steeds groter werkterrein. Kaspersky lab, wereldwijd de grootste leverancier van antivirustoepassingen, registreerde vorig jaar 33,9 miljoen verspreiders van malware, waarvan bijna de helft uit nieuwe sites bestond.³ Wie zich realiseert dat het aantal geregistreerde domeinen in september vorig jaar met 184 miljoen groeide (bron: VeriSign) beseft ook dat het aantal dubieuze sites met dezelfde snelheid toeneemt cloudworks - oktober 2010 oktober cloudworks - 33

18 Security net heeft te veel te bieden om er niet actief mee bezig te zijn. Om nog maar te zwijgen van de opkomst van cloud computing, waarbij bedrijven steeds meer diensten als service via het web zullen afnemen. Curieus genoeg speelt het web met al zijn bedreigingen, in combinatie met cloud computing ook een belangrijke rol in het bestrijden van moderne cybercriminelen. De crux van cloud based security is dat er binnen de cloud een permanente uitwisseling van informatie over activiteiten van cybercriminelen plaatsvindt. Zodra nieuwe malware zich via internet verspreidt en bedrijfsnetwerken tracht te infecteren, wisselen diezelfde bedrijfsnetwerken informatie over die aanvallen uit en houden elkaar daarmee middels cloud-based securitytechnologie up-to-date. Cruciaal daarin zijn de nieuwe reputation services : technieken waarmee de black lists actueel worden gehouden. Omdat dit updaten zich binnen de cloud autonoom afspeelt en een continu proces is, beschouwen analisten cloud-based security op dit moment als de enige praktische mogelijkheid om gelijke tred te houden met de voortdurend veranderende bedreigingen uit cyberspace, zonder dat de kosten voor security buitenproportioneel op het ITbudget drukken. Oude techniek Reputation services, de naam zegt het al, zijn technieken die de herkomst van verkeer op het web checken en classi- ficeren. Ze worden sinds 1990 gebruikt en hun belangrijkste rol is om malware bij de poort te onderscheppen. Reputation services baseerden zich aanvankelijk op DNS blacklists (DNSBL), lijsten waarop alle webadressen die spam verspreidden, werden bijgehouden. Alle verkeer afkomstig van deze IP s werd eenvoudigweg tegengehouden. Inmiddels is malware echter doorgedrongen in domeinen die als vertrouwd zijn aangemerkt. De eerste generatie reputation services maakt echter geen onderscheid tussen legitieme domeinen en spamdomeinen en is daardoor steeds minder effectief. Als vuistregel geldt nu dat deze producten zo n 50 tot 80 procent van de probleem-ip s identificeert en berichten daarvan onderschept. Weeber legt uit dat de volgende generatie, waartoe de meeste huidige reputation services behoren, kijkt naar zowel de DNSBL als naar het volume dat van een IP-adres afkomstig is. Hoge volumes wijzen vaak op het verspreiden van malware. Deze dubbelcheck verhoogde de effectiviteit van de tweede generatie reputation services aanvankelijk fors, maar het onderscheppingspercentage ligt nu op 70 à 80 procent en is dalende. Met de explosief stijgende hoeveelheid webverkeer, wat impliceert dat ook de hoeveelheid malafide berichten stijgt, is zo n onderscheppingspercentage niet meer afdoende. Nieuwe techniek We zullen het moeten hebben van de derde generatie reputation services, waarvan de eerste varianten nu op de markt komen. Deze next generation reputation services combineren de DNSBL en volumeanalyses met gedragsanalyse, contentinspectie, en het detecteren van feedback loops. Deze combinatie van methoden verhoogt de effectiviteit aanzienlijk. Volgens sommige experts ligt daarmee een catchrate van 98 procent binnen handbereik. Cloud computing De nieuwe generatie reputation services kan alleen in combinatie met cloud computing effectief zijn, omdat binnen de cloud permanent informatie wordt gedeeld. Dat gaat om de combinatie van statistische data van securitysyste- Catchrate men van actieve gebruikers, third-party DNSBL s, plus een veelheid aan informatie uit bekende en onbekende bronnen. Door deze techniek wordt elk bericht doorgelicht op mogelijke embedded links, headers en inhoud van de content, mogelijk actieve malware, spyware en crimeware. Er wordt gescand op spamkarakteristieken, op URL-filtering en op het gedragspatroon van de IP van waar verbinding wordt gemaakt. Next generation reputation services verzamelen deze informatie onafgebroken, analyseren de data en updaten zichzelf, terwijl ze onderwijl continu en realtime bezig zijn nieuwe bedreigingen te inventariseren. Cruciaal in dit samenspel is dat de leverancier van cloud-securityoplossingen de stroom van beveiligingsupdates via het eigen netwerk naar zijn klanten distribueert, zodat er werkelijk sprake is van dynamische beveiliging, aldus Weeber. De kracht van cloud-based security ligt in het realtime combineren van informatie uit duizenden systemen verenigd in de cloud, wat leidt tot een permanent updaten van beveiliging. Het resultaat daarvan is dat vrijwel elke bedreiging, waaronder denial of service -aanvallen en spammer probing al verdampen bij de voordeur. Een belangrijk voordeel van dit afvangen bij de poort is dat overbelasting van het interne netwerk wordt voorkomen. Minstens zo belangrijk is dat cloud-based security gelijke tred houdt met de explosieve groei van het netwerkverkeer. CW 1 The Register, Adobe Flash attack vector exploits insecure web design, November 13, co.uk/2009/11/13/adobe_flash_wallop/. Cloud-based security in de praktijk Aangezien de score van de reputation service doorslaggevend is voor het al dan niet accepteren van , wordt bij de next generation reputation services de nadruk gelegd op het optimaliseren van wat wordt aangeduid als de catchrate. Next generation reputation services kunnen informatie uit meer dan een miljard bronnen verzamelen, zelfs uit beveiligde HTTPS-verbindingen (port 443-connections). Ze detecteren ook synchronisaties van derden zoals spamhaus en Spam and Open Relay Blocking System, de SORBS en honeypots, om er een paar te noemen. Daardoor komen ze op een veel hogere catchrate dan hun voorgangers. En catchrate telt! Neem een organisatie die twee miljoen s per maand ontvangt. Uitgaande van een voorzichtige schatting kan worden gesteld dat grofweg zo n 20 procent, berichten dus, ongewenst is. Traditionele DNS Blacklisting zou daar zo n 50 tot 80 procent van ondervangen. Dat betekent dat er tussen de en verdachte berichten op het interne netwerk toegelaten zouden worden. Zelfs als de volgende verdedigingslinie, die de IP-trafficvolumes analyseert, nog eens 75 procent ondervangt, komen er nog altijd tot ongewenste berichten je bedrijf binnen. Het merendeel daarvan zal weliswaar door de point-securitysystemen worden geanalyseerd en tegengehouden, maar dat belast zowel de systemen als het netwerk. Next generation reputation services met een catchrate van meer dan 98 procent zullen hooguit verdachte berichten doorlaten. Dat legt navenant minder beslag op de interne securityfaciliteiten, en daarmee op de systemen en de netwerkcapaciteit. 2 Secure Enterprise 2.0 Forum, Web 2.0 Hacking Incidents on the Rise in Q1 2009, May 5, page 2. 3 Kaspersky Lab, Cyberthreat Landscape 2009: Outcomes, Trends and Forecasts, Moscow, January 28, Think Passport Scan 50% - 80% Effective Assign reputation scores based on DNS Blacklisting (DNS BL) Only Early Services: Monitoring Think Airport Metal Detector Security Scan 70% - 80% Effective Assign reputation scores based on DNS BL Volume Most Current Services: IP reputation Think Airport Biothermal Body Xray Scanners 93% % Effective Assign reputation scores based on DNS BL Volume Content Inspection Behavioral Analysis Next-Generation: Behavioral Analysis Figuur 1: De eerste generatie services zijn te vergelijken met een standaardpaspoortcontrole waarbij alleen naar het verleden wordt gekeken. De meeste huidige reputation services lijken op metaaldetectoren bij luchthavens. Beter dan alleen paspoortcontrole maar niet waterdicht. Reputation services van de toekomst bieden naast paspoortcontrole en metaaldetectie ook biometrische identificatie, bodyscans en gedragsanalyse met camera s. Stel dat vanuit een niet-vertrouwd e- mailadres contact wordt gelegd met een bedrijf dat diverse vestigingen heeft. Zodra het berichtenverkeer van dit adres zich aandient, wordt het door de reputationservice als onbekend geïdentificeerd en geblokkeerd. Berichten van vertrouwde adressen worden doorgelaten en komen via het interne netwerk bij het systeem van de geadresseerde. Daar komt de point security, de beveiligingssystemen van de betreffende pc, in actie en analyseert zowel het bericht, de inhoud ervan en de afzender. Er kan immers embedded malware aanwezig zijn. Zodra deze point security onregelmatigheden of spam signaleert, wordt de content geblokkeerd. Tegelijkertijd rapporteert de point security zijn bevindingen terug aan de reputationservice die op zijn beurt de informatie direct over het interne netwerk verspreid. Dus ook naar de systemen in de andere vestigingen van het bedrijf. Daarmee zijn alle reputation services en point-securitysystemen van het bedrijf geüpdatet om verdachte content te onderscheppen. Parallel aan deze actie analyseert de reputation service zowel de afzender van het IP-adres, het domein waar het IP-adres uit voortkomt, als de reputatie van het IP-adres zelf. Op basis van deze bevindingen stuurt de reputationservice een reputation score naar het point-securitysysteem van de interne pc die alarm sloeg. Afhankelijk van het niveau van beveiliging dat door de gebruiker is ingesteld, wordt daar bepaald of het systeem van de eindgebruiker toestaat de verbinding te leggen, of dit juist zal weigeren. Ook die informatie wordt uiteraard weer teruggekoppeld aan de reputationservice en de andere point-securitysystemen in het netwerk. Gedurende de interactie tussen het gebruikerssysteem en de reputationservice wordt vanuit diezelfde reputationservice ook contact gelegd met verwante beveiligingssystemen in de cloud. Enerzijds om daar de informatie over de gesignaleerde bedreiging te delen met andere systemen, maar ook om te vragen naar de ervaring van andere reputationservices met mogelijke bedreigingen vanuit dat specifieke IPadres of naar nieuwe bedreigingen. Het grote voordeel daarvan is dat er extern wordt gecheckt of een bericht mogelijk verdacht is. Daardoor hoeven de interne beveiligingssystemen veel minder data te analyseren, wat weer tot minder belasting van het interne netwerk leidt cloudworks - oktober 2010 oktober cloudworks - 35

19 Column IT is topsport Cloud Works Nu ook online! "Bedrijven hoeven niet meer te investeren in kennis en hardware" Door Stephan Bosman, directeur/eigenaar van Neomax Als IT-manager wordt er veel van je geëist. Gebruikers verwachten bijvoorbeeld dat hun apparatuur altijd werkt, een prestatie van 100 procent. Er heerst vaak onbegrip als dit niet gehaald wordt. Maar hoe ga je dit gewenste niveau bereiken? Eigenlijk moet je jezelf vergelijken met een topsporter. Daar gelden dezelfde verwachtingen voor; het publiek rekent altijd op een topprestatie. Om daaraan te voldoen moeten de juiste voorwaarden worden geschapen. Kijk bijvoorbeeld naar golf. De kracht van een goede golfer is dat hij iedere bal hetzelfde slaat. De club die hij hierbij gebruikt, is van invloed op de afstand van zijn slag. De keuze van de club is dus een belangrijke voorwaarde, want bij een goede slag met de verkeerde club wordt het gewenste resultaat niet behaald. De tooling van de golfer bepaalt dus voor een groot deel zijn succes. Dit geldt ook in de IT: de keuze voor de juiste tooling is essentieel. Niet alleen de harde eisen die aan de tooling gesteld worden, ook de zachte factoren vormen een belangrijk onderdeel van het bereiken van succes. Net als bij onze golfer. Naast zijn techniek zijn er andere voorwaarden om de golfer optimaal te laten presteren. Zijn shirt-, materiaal- en/of baansponsor voorzien hem in de middelen die hij nodig heeft om zijn sport uit te oefenen. Daarnaast heeft hij (wellicht verschillende) trainers en een caddy die met hem sparren en hem adviseren. Deze samenwerking is alleen succesvol als de golfer volledig vertrouwen heeft in deze middelen en mensen. De rust die dit de golfer biedt, zorgt ervoor dat hij optimaal kan presteren. Ook voor de IT-manager is vertrouwen in zijn leveranciers een voorwaarde voor een optimale prestatie. De snelle technologische ontwikkelingen maken het lastig voor IT-afdelingen om hun kennis op peil te houden. Door applicaties in de cloud onder te brengen, hoeven bedrijven niet meer te investeren in kennis en hardware, en betalen zij middels een pay as you go -model voor de infrastructuur. Hiermee kunnen organisaties vele tientallen euro s per werkplek per jaar besparen en daarvoor krijgen ze meer functionaliteit, een hogere beschikbaarheid en meer datacapaciteit terug. Natuurlijk is dit alleen succesvol als de IT-manager 100 procent vertrouwen heeft in de kennis en kunde van zijn leveranciers en hun middelen om de omgeving optimaal te laten presteren. Heeft u dit gevoel bij uw cloudleverancier? Ik hoop het wel, want dan bereikt u de slagkracht, efficiëntie en accuratesse die nodig zijn voor een optimale prestatie. U kunt zich dan met recht een topsporter noemen. CW Kijk voor alle artikelen en het laatste nieuws op: cloudworks - oktober 2010

20 Stappenplan SaaS naar de cloud (deel 2) In deel 1 van het artikel Stappenplan naar de cloud zie CloudWorks nummer 3 keken we naar een aantal functionele aspecten van het ontwikkelen in de cloud. In dit tweede deel staan we stil bij een aantal technische aspecten bij het ontwikkelen van applicaties die eenvoudig als SaaS-dienst geleverd kunnen worden. Door Jan Aleman, CEO van Servoy Het ontwikkelen van applicaties die als een dienst afgenomen worden, heeft veel overeenkomsten met het ontwikkelen van grote applicaties. De applicatie moet zo zijn opgezet dat veel gebruikers met verschillende rollen en verschillend gebruik tegelijkertijd in de applicatie actief kunnen zijn. Een van de aspecten waar men mee te maken krijgt in een multi-tenant omgeving, is dat sommige data voor iedereen hetzelfde is en andere data niet. De data die voor iedereen hetzelfde is, kan opgeslagen worden in zogenaamde systeemtabellen. Tabellen Jasper Reports, een open-source reportingtool, levert krachtige en uitgebreide reportingfunctionaliteit en is uitstekend te intergreren in cloudapplicaties. met landcodes zijn een goed voorbeeld van een systeemtabel: ze zijn voor iedereen hetzelfde. Systeemtabellen zijn over het algemeen alleen te wijzigen door de leverancier van de SaaS-dienst. Normaliseren en denormaliseren Als je je applicatietabellen volgens het boekje normaliseert, zou je met één tot drie tabellen (afhankelijk van welke theorie je volgt) een volledige applicatie kunnen draaien. Dat is dan wel volgens het boekje maar niet erg praktisch in het dagelijks gebruik. Ga daarom niet te ver met normaliseren en hou het praktisch. Bijvoorbeeld: sla een straatnaam en huisnummer niet op in een separate tabel in een CRM-systeem, maar doe dit gewoon in de adrestabel. Reporting Een zeer belangrijk onderdeel van de applicatie zijn de rapporten die ermee meegeleverd worden. Er zijn feitelijk drie opties: Geen reportingtool meeleveren Met deze keuze ben je het snelste klaar maar zul je in salestrajecten op meer afwijzingen moeten rekenen omdat in vrijwel alle selectietrajecten er vanuit wordt gegaan dat degelijke reporting bij de applicatie inbegrepen zit. Een eigen reportingtool ontwikkelen Hiermee houd je de meeste controle maar creëer je ook een hoop werk voor je ontwikkelteam. In de meeste gevallen kost het enorm veel tijd om een eigen reporting engine te ontwikkelen en het is uitzonderingen daargelaten meestal geen goed idee. Een standaardreporttool meeleveren Dit is de meest gangbare keuze. Kies voor een tool die past bij je doelgroep, zowel qua licentieprijs (er zijn gratis tot heel dure opties), als qua functionaliteit, schaalbaarheid en gebruikersgemak. KISS Keep It Simple, Stupid, is een goed advies. Vrij vertaald staat het voor: hou het toch simpel, sufferd. Dit slaat op een val waar softwareontwikkelaars op verschillende niveaus maar al te vaak intrappen. Ontwikkelaars zijn, terecht, altijd bezig met het vinden van een nog betere oplossing voor een probleem; wat vaak uit het oog verloren wordt, is de balans tussen pragmatisch en kunst. Zorg in de eerste versie van je software dat je zo pragmatisch mogelijk blijft, maar niet meer dan nodig is. Our stack or their stack? Je kunt voor het ontwikkelen en uitrollen kiezen voor een eigen SaaS-stack (stapel) of voor een standaard. Als een derde bedrijf een volledige stack inclusief hosting levert, wordt dit Platform as a Service (PaaS) genoemd: je hebt een volledige stack uit de muur en hoeft geen keuzes meer te maken. Veel zaken zoals multi-tenancy en schaalbaarheid worden vaak door de stack opgelost. Wie hiervoor kiest, dient zich wel te realiseren dat een groot aantal aanbieders ook een grote lock-in veroorzaken: je kunt er niet makkelijk meer van af. Het is dus belangrijk om voor een openstandaardenstack (en liefst ook open-source) te kiezen, waarbij je ook de vrijheid hebt om de software elders dan bij de aanbieder te hosten. Microsofts Azure en Force.com (van SalesForce) zijn goede 38 - cloudworks - oktober 2010 oktober cloudworks - 39

Cloud Ready Datacenters

Cloud Ready Datacenters Cloud Ready Datacenters Door Kurt Glazemakers, CTO Terremark Europe November 2010 1 Inleiding Cloud computing heeft op verschillende niveaus invloed op de inrichting van een datacenter. Met als aanjager

Nadere informatie

Microsoft; applicaties; ontwikkelaar; developer; apps; cloud; app; azure; cloud computing; DevOps; microsoft azure

Microsoft; applicaties; ontwikkelaar; developer; apps; cloud; app; azure; cloud computing; DevOps; microsoft azure Asset 1 van 7 Over het bouwen van cloudoplossingen Gepubliceerd op 24 february 2015 Praktische handleiding voor ontwikkelaars die aan de slag willen met het maken van applicaties voor de cloud. Zij vinden

Nadere informatie

Meerdere clouds samensmeden tot één grote, hybride omgeving

Meerdere clouds samensmeden tot één grote, hybride omgeving Cloud of Clouds Meerdere clouds samensmeden tot één grote, hybride omgeving whitepaper CUSTOM 1 Bedrijven maken steeds vaker gebruik van meerdere clouddiensten, omdat ze aan iedereen in de organisatie

Nadere informatie

Naar de cloud: drie praktische scenario s. Zet een applicatiegerichte cloudinfrastructuur op. whitepaper

Naar de cloud: drie praktische scenario s. Zet een applicatiegerichte cloudinfrastructuur op. whitepaper Naar de cloud: drie praktische scenario s Zet een applicatiegerichte cloudinfrastructuur op whitepaper Naar de cloud: drie praktische scenario s Veel bedrijven maken of overwegen een transitie naar de

Nadere informatie

Fors besparen op uw hostingkosten

Fors besparen op uw hostingkosten Whitepaper Fors besparen op uw hostingkosten Hoe kunt u een kostenvoordeel behalen zonder dat dat ten koste gaat van de kwaliteit van uw dienstverlening? INHOUD» De hostingmarkt» Cloud technologie» Uitbesteden

Nadere informatie

Verras uw business-collega s met een IT-sixpack

Verras uw business-collega s met een IT-sixpack Hybride-cloudaanpak Verras uw business-collega s met een IT-sixpack De CIO staat steeds meer onder druk: enerzijds vragen uw businesscollega s een s nellere en meer flexibele dienstverlening, anderzijds

Nadere informatie

Vervang uw verouderde hardware

Vervang uw verouderde hardware Whitepaper Vervang uw verouderde hardware Dedicated of Cloud? Alles over virtualisatie. Wat is het, hoe werkt het en wat zijn de voordelen? INHOUD» Wat is virtualisatie?» Wat is een Virtual Server?» Besparen

Nadere informatie

10 redenen om te virtualiseren. Met virtualisatie breek je de directe link tussen de fysieke infrastructuur en de applicaties die erop draaien.

10 redenen om te virtualiseren. Met virtualisatie breek je de directe link tussen de fysieke infrastructuur en de applicaties die erop draaien. 10 redenen om te virtualiseren Wat betekent virtualiseren? Met virtualisatie bij computers wordt over het algemeen bedoeld dat meerdere besturingssystemen tegelijkertijd op één computer kunnen draaien.

Nadere informatie

Alles in de cloud: bent u er al klaar voor? Whitepaper OGD ict-diensten. Alles in de cloud: bent u er al klaar voor? Whitepaper OGD ict-diensten

Alles in de cloud: bent u er al klaar voor? Whitepaper OGD ict-diensten. Alles in de cloud: bent u er al klaar voor? Whitepaper OGD ict-diensten Alles in de cloud: bent u er al klaar voor? Whitepaper OGD ict-diensten Alles in de cloud: bent u er al klaar voor? Whitepaper OGD ict-diensten 1 Cloudcomputing is populair, en niet zonder reden. Clouddiensten

Nadere informatie

Evy. De Cloud oplossing van Drie-O

Evy. De Cloud oplossing van Drie-O Evy. De Cloud oplossing van Drie-O Productbeschrijving In deze productbeschrijving van Evy komen de volgende aspecten aan bod: - Evy modules - Onze Partner Previder - Back-Up - Security & Privacy - Duurzaamheid

Nadere informatie

Onze gedifferentieerde benadering tot de Intelligent Workload Management markt

Onze gedifferentieerde benadering tot de Intelligent Workload Management markt Onze gedifferentieerde benadering tot de Intelligent Workload Management markt de markt 1 het IT-landschap is aan het veranderen De risico's en uitdagingen van computerservices in meerdere omgevingen moeten

Nadere informatie

Desktop Delivery: een zakelijke afweging

Desktop Delivery: een zakelijke afweging Desktop Delivery: een zakelijke afweging Client - Server, SBC, virtuele desktops, virtuele applicaties of een virtueel besturingssysteem? Er zijn genoeg mogelijkheden om desktop functionaliteit aan de

Nadere informatie

Bring it To The Cloud

Bring it To The Cloud Whitepaper Imtech ICT Communication Solutions, Rivium Boulevard 41 2909 LK Capelle a/d IJssel T +31 88 988 96 00, info.cs@imtech.nl, www.imtech-ict.nl/cs Imtech Voor organisaties is de keuze over hoe

Nadere informatie

Hoe kunt u profiteren van de cloud? Whitepaper

Hoe kunt u profiteren van de cloud? Whitepaper Hoe kunt u profiteren van de cloud? Whitepaper Auteur: Roy Scholten Datum: woensdag 16 september, 2015 Versie: 1.1 Hoe u kunt profiteren van de Cloud Met de komst van moderne technieken en de opmars van

Nadere informatie

hoogwaardige IaaS Cloudoplossingen

hoogwaardige IaaS Cloudoplossingen hoogwaardige IaaS Cloudoplossingen Exclusieve partnership Cloudleverancier NaviSite is als onderdeel van mediaconglomeraat Time Warner Cable één van de grootste wereldwijde providers van enterprise class

Nadere informatie

BRAIN FORCE THE JOURNEY TO THE CLOUD. Ron Vermeulen Enterprise Consultant

BRAIN FORCE THE JOURNEY TO THE CLOUD. Ron Vermeulen Enterprise Consultant BRAIN FORCE THE JOURNEY TO THE CLOUD Ron Vermeulen Enterprise Consultant BRAIN FORCE Europe Europese Professional Services Provider Consultancy, Projects & Solutions, Staffing Belangrijkste Partnerships

Nadere informatie

Waar moet u op letten bij het kiezen van een datacenter! it starts here

Waar moet u op letten bij het kiezen van een datacenter! it starts here kiezen van een datacenter! it starts here Inleiding Wanneer gekozen wordt voor een extern datacenter, dan wordt er vaak eerst gekeken naar een datacenter dat dicht in de buurt ligt. Dit is eenmaal makkelijk

Nadere informatie

DE BUSINESS CASE VOOR DE ASP OPLOSSING VAN CRM RESULTANTS VOOR ONDERWIJSINSTELLINGEN

DE BUSINESS CASE VOOR DE ASP OPLOSSING VAN CRM RESULTANTS VOOR ONDERWIJSINSTELLINGEN DE BUSINESS CASE VOOR DE ASP OPLOSSING VAN CRM RESULTANTS VOOR ONDERWIJSINSTELLINGEN Inleiding CRM Resultants biedt aan haar klanten de keuze om Microsoft Dynamics CRM in huis te installeren, of om de

Nadere informatie

TO CLOUD OR NOT TO CLOUD

TO CLOUD OR NOT TO CLOUD TO CLOUD OR NOT TO CLOUD DE VOOR- EN NADELEN VAN DIGITALE FACTUURVERWERKING IN DE CLOUD Organisatie Easy Systems B.V. Telefoon +31 (0)318 648 748 E-mail info@easysystems.nl Website www.easysystems.nl Auteur

Nadere informatie

Asset 1 van 17. Mobile Application Management en security. Gepubliceerd op 18 april 2015

Asset 1 van 17. Mobile Application Management en security. Gepubliceerd op 18 april 2015 Asset 1 van 17 Mobile Application Management en security Gepubliceerd op 18 april 2015 Veel organisaties hebben de afgelopen jaren hun eigen mobiele enterprise apps ontwikkeld. De data hierin is potentieel

Nadere informatie

PUBLIEKE, PRIVATE OF HYBRIDE CLOUD?

PUBLIEKE, PRIVATE OF HYBRIDE CLOUD? North Trade Building Noorderlaan 133/8 B-2030 Antwerpen T +32 (0) 3 275 01 60 F +32 (0) 3 275 01 69 www.nucleus.be PUBLIEKE, PRIVATE OF HYBRIDE CLOUD? HOE MAAK IK DE KEUZE? NUCLEUS Hosting Solution Builder

Nadere informatie

HOE EENVOUDIG IS HET OM GEBRUIK TE MAKEN VAN CLOUD COMPUTING?

HOE EENVOUDIG IS HET OM GEBRUIK TE MAKEN VAN CLOUD COMPUTING? Innervate: Januari 2011 WHITEPAPER CLOUD COMPUTING HOE EENVOUDIG IS HET OM GEBRUIK TE MAKEN VAN CLOUD COMPUTING? Lees hier in het kort hoe u zich het best kunt bewegen in de wereld van cloud computing

Nadere informatie

Datacenters. Whitepaper. van een systeemgeoriënteerde naar een servicegeoriënteerde infrastructuur

Datacenters. Whitepaper. van een systeemgeoriënteerde naar een servicegeoriënteerde infrastructuur Whitepaper Datacenters van een systeemgeoriënteerde naar een servicegeoriënteerde infrastructuur T +31 10 447 76 00, info.cs@imtech.nl, www.imtech.nl/cs 1.0 Introductie Alleen organisaties die flexibel

Nadere informatie

Intern (On-Premise) Co-Location Infrastructure-as-a-Service (IaaS) Platform-as-a-Service (PaaS)

Intern (On-Premise) Co-Location Infrastructure-as-a-Service (IaaS) Platform-as-a-Service (PaaS) Tot een aantal jaren geleden was het redelijk vanzelfsprekend om in een gebouw met een groot aantal werkplekken een eigen serverruimte te maken. Dit heeft nog steeds een aantal voordelen. Vandaag de dag

Nadere informatie

EIGENSCHAPPEN CONVERGED HARDWARE

EIGENSCHAPPEN CONVERGED HARDWARE EIGENSCHAPPEN CONVERGED HARDWARE Eigenschappen Converged Hardware 1 van 8 Document Informatie Versie Datum Omschrijving Auteur(s) 0.1 29-09-2015 Draft Remco Nijkamp 0.2 29-09-2015 Volgende Versie opgesteld

Nadere informatie

WHITEPAPER. Datacenters: van een systeemgeoriënteerde naar een servicegeoriënteerde infrastructuur. Imtech ICT Communication Solutions

WHITEPAPER. Datacenters: van een systeemgeoriënteerde naar een servicegeoriënteerde infrastructuur. Imtech ICT Communication Solutions WHITEPAPER Datacenters: van een systeemgeoriënteerde naar een servicegeoriënteerde infrastructuur Imtech ICT Communication Solutions 1 1.0 Introductie De IT-infrastructuurmarkt is sterk in beweging. Dit

Nadere informatie

Bring it Secure. Whitepaper

Bring it Secure. Whitepaper Whitepaper Imtech ICT Communication Solutions, Rivium Boulevard 41 2909 LK Capelle a/d IJssel T +31 88 988 96 00, info.cs@imtech.nl, www.imtech.nl/cs Imtech Vandaag de dag moet security een standaard

Nadere informatie

Vergroening Kennisnet Cloud

Vergroening Kennisnet Cloud Vergroening Kennisnet Cloud Have your cake and eat it too Dirk Linden 30 januari 2014 Inleiding / Aanleiding Aanbesteding Kennisnet Housing en Hosting 2013 Nieuwbouw aangegrepen door Vancis en Kennisnet

Nadere informatie

imagine. change. Omdat WerkPlek voor u werkt Ricoh WerkPlek De beste zorg voor uw werkplek

imagine. change. Omdat WerkPlek voor u werkt Ricoh WerkPlek De beste zorg voor uw werkplek imagine. change. Omdat WerkPlek voor u werkt Ricoh WerkPlek De beste zorg voor uw werkplek Een complete werkplek inclusief hard- en software zonder zorgen? Laat WerkPlek voor u werken Thuis, op kantoor

Nadere informatie

ING stapt over naar de cloud. Rolf Zaal

ING stapt over naar de cloud. Rolf Zaal ING stapt over naar de cloud Rolf Zaal ING stapt over naar de cloud Lagere kosten en kortere doorlooptijden zonder datacentrum 11 september 2012 Rolf Zaal ING zet in rap tempo haar datacentra buiten de

Nadere informatie

Windows Server 2003 End of support

Windows Server 2003 End of support Windows Server 2003 End of support Wat betekent dit voor mijn organisatie? Remcoh legt uit Met dit nieuwsitem brengt Remcoh de naderende End of Support datum voor Windows Server 2003 onder uw aandacht.

Nadere informatie

Werkplekvisie. Hans van Zonneveld Senior Consultant Winvision

Werkplekvisie. Hans van Zonneveld Senior Consultant Winvision Werkplekvisie Hans van Zonneveld Senior Consultant Winvision De essentie De gebruiker centraal Verschillende doelgroepen Verschillende toepassingen Verschillende locaties Het beschikbaar

Nadere informatie

Netwerkvirtualisatie implementeren in VMware-omgevingen met NSX

Netwerkvirtualisatie implementeren in VMware-omgevingen met NSX Netwerkvirtualisatie implementeren in VMware-omgevingen met NSX VMware vforums 2014 Geordy Korte Networking and Security BU (NSX) System Engineer 2014 VMware Inc. Alle rechten voorbehouden. Agenda Het

Nadere informatie

VOOR EN NADELEN VAN DE CLOUD

VOOR EN NADELEN VAN DE CLOUD VOOR EN NADELEN VAN DE CLOUD VOOR EN NADELEN VAN DE CLOUD Cloud storage. Back-up in de cloud. Er zijn verschillende benamingen voor diensten die computergebruikers in staat stellen om hun documenten en

Nadere informatie

De Exact MKB Cloud Barometer: Kansen in de Cloud voor het MKB. Peter Vermeulen Pb7 Research i.o.v. Exact

De Exact MKB Cloud Barometer: Kansen in de Cloud voor het MKB. Peter Vermeulen Pb7 Research i.o.v. Exact De Exact MKB Cloud Barometer: Kansen in de Cloud voor het MKB Peter Vermeulen Pb7 Research i.o.v. Exact Veldwerk Doel van de Exact MKB Cloud Barometer Hoeveel waarde haalt het MKB uit de cloud? Hoe kunnen

Nadere informatie

Blackboard. Jan Willem van der Zalm Director EMEA, Blackboard Managed Hosting DATE

Blackboard. Jan Willem van der Zalm Director EMEA, Blackboard Managed Hosting DATE Blackboard Managed Hosting SURF Cloud Vendordag Jan Willem van der Zalm Director EMEA, Blackboard Managed Hosting DATE 2 Agenda SURF Cloud strategie Blackboard Managed Hosting & Private Cloud Blackboard

Nadere informatie

Virtueel of Fysiek. Uitdagingen bij migratie naar Windows 7

Virtueel of Fysiek. Uitdagingen bij migratie naar Windows 7 Het jaar 2011/2012 staat voor veel organisaties in het teken van Windows 7. De overstap van Windows XP naar Windows 7 lijkt in eerste instantie eenvoudig te zijn maar blijkt in de praktijk toch complex.

Nadere informatie

Leven na Windows Server 2003 end of service

Leven na Windows Server 2003 end of service whitepaper Leven na Windows Server 2003 end of service Gedwongen migratie is vooral een kans 2 De dagen van Windows Server 2003 zijn geteld. Op 14 juli 2015 trekt Microsoft definitief de stekker uit dit

Nadere informatie

Garandeer de continuïteit van uw dienstverlening

Garandeer de continuïteit van uw dienstverlening Whitepaper Garandeer de continuïteit van uw dienstverlening Hoe voorkomt u downtime? Hoe vermindert u de impact als het toch optreedt? Hoe bent u zo snel mogelijk weer online? INHOUD» Technische mogelijkheden»

Nadere informatie

Datacenter Netwerk Trends in Nederland. Peter Vermeulen Pb7 Research

Datacenter Netwerk Trends in Nederland. Peter Vermeulen Pb7 Research Datacenter Netwerk Trends in Nederland Peter Vermeulen Pb7 Research Agenda Over het onderzoek Impact van IT trends op het datacenter Investeren in het datacentrum van morgen Visie en draagvlak Conclusies

Nadere informatie

Whitepaper Hybride Cloud Met z n allen naar de cloud.

Whitepaper Hybride Cloud Met z n allen naar de cloud. Whitepaper Hybride Cloud Met z n allen naar de cloud. Inhoudstafel 1. Inleiding 2. Met z n allen naar de cloud? 3. Voordelen van een hybride cloud 4. In de praktijk: Template voor moderne manier van werken

Nadere informatie

Zet de volgende stap in bedrijfsinnovatie met een Open Network Environment

Zet de volgende stap in bedrijfsinnovatie met een Open Network Environment Overzicht van oplossingen Zet de volgende stap in bedrijfsinnovatie met een Open Network Environment Wat u leert De opkomst van nieuwe technologieën zoals cloud, mobiliteit, sociale media en video die

Nadere informatie

5 CLOUD MYTHES ONTKRACHT

5 CLOUD MYTHES ONTKRACHT 5 CLOUD MYTHES ONTKRACHT Na enkele jaren ervaring met de cloud, realiseren zowel gebruikers als leveranciers zich dat enkele van de vaakst gehoorde mythes over cloud computing eenvoudigweg... niet waar

Nadere informatie

REDEFINE SIMPLICITY BELANGRIJKSTE REDENEN: EMC VSPEX BLUE VOOR GEVIRTUALISEERDE OMGEVINGEN

REDEFINE SIMPLICITY BELANGRIJKSTE REDENEN: EMC VSPEX BLUE VOOR GEVIRTUALISEERDE OMGEVINGEN REDEFINE SIMPLICITY FLEXIBEL. SCHAALBAAR. VERTROUWD. BELANGRIJKSTE REDENEN: EMC VSPEX BLUE VOOR GEVIRTUALISEERDE OMGEVINGEN Herdefinieer eenvoud: Flexibel, schaalbaar en vertrouwd. Middelgrote en grote

Nadere informatie

ROC ID College vergroot kracht van virtuele desktops

ROC ID College vergroot kracht van virtuele desktops ROC ID College vergroot kracht van virtuele desktops IT met impact Referentie Met deze oplossing kunnen we een beter serviceniveau aan ons hun productiviteit te verbeteren Voor beter onderwijs en meer

Nadere informatie

IAM en Cloud Computing

IAM en Cloud Computing IAM en Cloud Computing Cloud café 14 Februari 2013 W: http://www.identitynext.eu T: @identitynext www.everett.nl www.everett.nl Agenda 1. Introductie 2. IAM 3. Cloud 4. IAM en Cloud 5. Uitdagingen 6. Tips

Nadere informatie

IGEL; Cloud Sourcing Een nieuw werkterrein voor Thin Clients

IGEL; Cloud Sourcing Een nieuw werkterrein voor Thin Clients Persbericht IGEL; Cloud Sourcing Een nieuw werkterrein voor Thin Clients Igel beschouwt cloud computing als een kernelement in een nieuwe golf van outsourcing, een golf waarvan vooral het MKB zal gaan

Nadere informatie

Exact en partneroplossingen uit de Parentix Cloud. powered by Cisco. Harald de Wilde Strategic Channel Development Cisco

Exact en partneroplossingen uit de Parentix Cloud. powered by Cisco. Harald de Wilde Strategic Channel Development Cisco Exact en partneroplossingen uit de Parentix Cloud powered by Cisco Harald de Wilde Strategic Channel Development Cisco Alex Struik Partner Accountmanager Parentix Cloud introductie Cisco Parentix Cloud

Nadere informatie

Cloud Services Uw routekaart naar heldere IT oplossingen

Cloud Services Uw routekaart naar heldere IT oplossingen Cloud Services Uw routekaart naar heldere IT oplossingen Uw IT schaalbaar, altijd vernieuwend en effectief beschikbaar > Het volledige gemak van de Cloud voor uw IT oplossingen > Goede schaalbaarheid en

Nadere informatie

Werken zonder zorgen met uw ICT bij u op locatie

Werken zonder zorgen met uw ICT bij u op locatie Werken zonder zorgen met uw ICT bij u op locatie Naast de mogelijkheden om uw programmatuur en gegevens bij Drie-O via Evy 2.0 in de cloud te hosten hebt u ook de mogelijkheid om uw ICT omgeving bij u

Nadere informatie

Geef uw onderneming vleugels. Met de soepele werkprocessen

Geef uw onderneming vleugels. Met de soepele werkprocessen Geef uw onderneming vleugels Met de soepele werkprocessen van Dutchict Cloud Online functionaliteiten Managed Cloud Online functio U wilt uw documenten overal kunnen beheren en delen. Maar applicaties

Nadere informatie

in verhuur van IT en multimedia.

in verhuur van IT en multimedia. in verhuur van IT en multimedia. slim veilig voordelig bezoekers hebben de boodschap ontvangen Livingston levert jaarlijks voor meer dan 200 beurzen, evenementen en congressen IT-oplossingen op maat. Dit

Nadere informatie

Door toenemende automatisering en slimmere tools verdwijnt het werk voor de klassieke IT beheerder

Door toenemende automatisering en slimmere tools verdwijnt het werk voor de klassieke IT beheerder IT beheerder als bedreigde diersoort: Door toenemende automatisering en slimmere tools verdwijnt het werk voor de klassieke IT beheerder Auteur: Reinout Dotinga Quality Assured Services B.V. Thorbeckestraat

Nadere informatie

GOEDE ZORG VOOR ONDERZOEKSDATA.

GOEDE ZORG VOOR ONDERZOEKSDATA. GOEDE ZORG VOOR ONDERZOEKSDATA. Ziekenhuislaboratorium LabWest vertrouwt IT-infrastructuur toe aan Sentia Sinds 2011 werken verschillende ziekenhuizen in en rondom Den Haag met een gezamenlijke laboratoriumorganisatie.

Nadere informatie

Dé cloud bestaat niet. maakt cloud concreet

Dé cloud bestaat niet. maakt cloud concreet Dé cloud bestaat niet. maakt cloud concreet 1 Wilbert Teunissen wilbert.teunissen@sogeti.nl Cloud Cases Strategie De rol van Functioneel Beheer 2 Onderwerpen 1. Context? Hug 3. the Impact cloud! FB 2.

Nadere informatie

CENTRIC MAGAZINE ICT INFRA STRUCTUREN. Opening nieuw kantoor. door virtualisatie. datacenters met zeer hoge snelheid

CENTRIC MAGAZINE ICT INFRA STRUCTUREN. Opening nieuw kantoor. door virtualisatie. datacenters met zeer hoge snelheid CENTRIC MAGAZINE ICT INFRA STRUCTUREN JAARGANG 7, NUMMER 3, RAVU: Business Intelligence is een proces Opening nieuw kantoor Moordrecht Saxion bespaart fors door virtualisatie Glasvezelring verbindt datacenters

Nadere informatie

Profiteer van veranderende technologieën

Profiteer van veranderende technologieën Profiteer van veranderende technologieën Lees hoe Managed Services Providers u kunnen helpen profiteren van de nieuwste ontwikkelingen Uitdagingen en kansen in veranderende technologieën Ontwikkelingen

Nadere informatie

1 Dienstbeschrijving Lancom Workspace 365

1 Dienstbeschrijving Lancom Workspace 365 1 Dienstbeschrijving Lancom Workspace 365 2 Inleiding Lancom biedt haar klanten reeds sinds 2007 de mogelijkheid om te gaan werken van uit een Cloud model waarbij de servers in een datacenter van Lancom

Nadere informatie

Welkom bij IT-Workz. Etten-Leur, 16 november 2010. Altijd en overal werken en leren. Applicatie en Desktop Delivery met Quest vworkspace

Welkom bij IT-Workz. Etten-Leur, 16 november 2010. Altijd en overal werken en leren. Applicatie en Desktop Delivery met Quest vworkspace Welkom bij IT-Workz Altijd en overal werken en leren Applicatie en Desktop Delivery met Quest vworkspace Etten-Leur, 16 november 2010 IT-Workz is de verzelfstandigde Dienst ICT van het ROC West-Brabant.

Nadere informatie

BeCloud. Belgacom. Cloud. Services.

BeCloud. Belgacom. Cloud. Services. Cloud Computing Steven Dewinter Steven.Dewinter@belgacom.be February 13 th, 2012 Cloud computing is niet nieuw. Het is een evolutie, geen revolutie! Personal Computer, Tekstverwerker, Rekenblad, MS DOS,..

Nadere informatie

Cloud. BSA The Software Alliance

Cloud. BSA The Software Alliance Cloud Steeds meer bedrijven omarmen het werken in de cloud. Maar wat betekent dit voor bedrijven, hun werknemers en het managen van de softwarelicenties? Dit e-book behandelt dergelijke ontwikkelingen

Nadere informatie

De cloud die gebouwd is voor uw onderneming.

De cloud die gebouwd is voor uw onderneming. De cloud die gebouwd is voor uw onderneming. Dit is de Microsoft Cloud. Elke onderneming is uniek. Van gezondheidszorg tot de detailhandel, van fabricage tot financiële dienstverlening: geen twee ondernemingen

Nadere informatie

Capgemini kondigt SkySight aan: de nieuwste generatie cloudorkestratiedienst

Capgemini kondigt SkySight aan: de nieuwste generatie cloudorkestratiedienst Persbericht Capgemini kondigt SkySight aan: de nieuwste generatie cloudorkestratiedienst Perscontact : Sogeti Nederland B.V. Jolanda Peek Telefoon : (31)6 52327513 Mail : jolanda.peek@sogeti.nl Parijs,

Nadere informatie

Whitepaper Wat is de beste locatie voor een datacenter?

Whitepaper Wat is de beste locatie voor een datacenter? Whitepaper it starts here Whitepaper Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. Make or buy?... 4 2.1.1 Hoge eisen, hoge kosten... 4 2.1.2 Flexibiliteit... 4 2.1.3 De keuze... 4 3. Checklist keuze extern datacenter...

Nadere informatie

Backup bestaat niet meer

Backup bestaat niet meer Backup bestaat niet meer Reno van der Looij Account Manager De Ictivity Groep Dennis Zuiderwijk Channel Manager Benelux Seagate Cloud systems & Solutions Backup bestaat niet meer! Backup bestaat niet meer

Nadere informatie

ICT-uitbestedingsdiensten en Software as a Service:

ICT-uitbestedingsdiensten en Software as a Service: ICT-uitbestedingsdiensten en Software as a Service: Betrouwbaardere ICT, minder zorgen! Maak kennis met Multrix Wilt u op maat gesneden ICT-diensten die volledig aan de wensen en behoeften van uw organisatie

Nadere informatie

Dynamic infrastructure. Expertvisie: In vijf stappen naar een dynamische it-infrastructuur

Dynamic infrastructure. Expertvisie: In vijf stappen naar een dynamische it-infrastructuur Expertvisie: In vijf stappen naar een dynamische it-infrastructuur Expertvisie: In vijf stappen naar een dynamische it-infrastructuur We behandelen in dit document de 5 stappen naar een dynamische it-infrastructuur:

Nadere informatie

UNO CLOUD OPLOSSINGEN Moeiteloos en veilig samenwerken & communiceren in de Cloud!

UNO CLOUD OPLOSSINGEN Moeiteloos en veilig samenwerken & communiceren in de Cloud! NU GRATIS OFFICE 365 VOOR STICHTINGEN & NGO S met ANBI of SBBI status UNO CLOUD OPLOSSINGEN Moeiteloos en veilig samenwerken & communiceren in de Cloud! Zij gingen u voor UNO Flex geeft mij letterlijk

Nadere informatie

Uw IT, onze business

Uw IT, onze business Techniek gaat prima samen. Uw IT, onze business Hoogendoorn IT Services biedt vele mogelijkheden om de kantoorautomatisering van bedrijven te beheren, optimaal te laten functioneren of het bedrijf zelfs

Nadere informatie

Werkplek anno 2013. De werkplek; maak jij de juiste keuze?

Werkplek anno 2013. De werkplek; maak jij de juiste keuze? Werkplek anno 2013 Welkom Agenda Bas van Dijk & Peter Klix (EIC) Pauze HP Converged infrastructuur Johan Benning Presales consultant HP Diner Wie is wie Bas van Dijk Infrastructuurarchitect Specialisatie

Nadere informatie

IaaS als basis voor maatwerkoplossingen

IaaS als basis voor maatwerkoplossingen 1 IaaS als basis voor maatwerkoplossingen De specialisten van Fundaments: uw logische partner INHOUD Vooraf Terugblik Cloud De rol van de IaaS Provider IaaS maatwerkoplossingen in het onderwijs Conclusie

Nadere informatie

ImtechCloud, het platform voor een Hybride cloud

ImtechCloud, het platform voor een Hybride cloud ImtechCloud, het platform voor een Hybride cloud Erik Scholten Solution Architect Agenda Introductie Waarom cloud-oplossingen en wat zijn de uitdagingen? Wat is ImtechCloud? Toepassingen van Hybride Cloud

Nadere informatie

Be here, be there, be everywhere Maak meer mogelijk met videosamenwerking

Be here, be there, be everywhere Maak meer mogelijk met videosamenwerking Be here, be there, be everywhere Maak meer mogelijk met videosamenwerking VideoSamenwerking Met het oog op zakelijk succes Videosamenwerking (collaboration) is een snelle en effectieve oplossing voor face

Nadere informatie

CAD IN THE CLOUD & AUGMENTED REALITY. Gebruik de (reken)kracht van het Datacenter

CAD IN THE CLOUD & AUGMENTED REALITY. Gebruik de (reken)kracht van het Datacenter CAD IN THE CLOUD & AUGMENTED REALITY Gebruik de (reken)kracht van het Datacenter EVEN VOORSTELLEN Michiel van Bergen van der Grijp Business developer CSN Groep Opgegroeid in Rotterdam 48 jaar Werktuigbouwkunde

Nadere informatie

HA in de praktijk. Database en Server Consolidatie

HA in de praktijk. Database en Server Consolidatie HA in de praktijk Database en Server Consolidatie SPREKER : E-MAIL : DATUM : Johan Westerduin, Peter Vermaat jwesterduin@transfer-solutions.com, pvermaat@transfer-solutions.com 14 oktober 2010 WWW.TRANSFER-SOLUTIONS.COM

Nadere informatie

Nationale EuroCloud Monitor 2015 Tussen Trotski en Troelstra. Pb7 Research i.o.v. Stichting EuroCloud Nederland

Nationale EuroCloud Monitor 2015 Tussen Trotski en Troelstra. Pb7 Research i.o.v. Stichting EuroCloud Nederland Nationale EuroCloud Monitor 2015 Tussen Trotski en Troelstra Pb7 Research i.o.v. Stichting EuroCloud Nederland Agenda Over de Nationale EuroCloud Monitor Gebruik en groei van de cloud Hoe wordt de cloud

Nadere informatie

VOOR DE SCHERMEN. Betrokken en betrouwbaar in ICT-oplossingen

VOOR DE SCHERMEN. Betrokken en betrouwbaar in ICT-oplossingen VOOR DE SCHERMEN Betrokken en betrouwbaar in ICT-oplossingen Voor de schermen Wat wij áchter de schermen voor u kunnen betekenen, begint vóór de schermen. Hoe kunnen wij uw organisatie helpen om efficiënter,

Nadere informatie

Inleiding. Overzicht

Inleiding. Overzicht 12 8 2015 Inleiding ICT Marktmonitor 2015 Inleiding Overzicht Groei zet door, software springt eruit http://www.ictmarktmonitor.nl/ict marktmonitor 2015/inleiding/?print 1/5 12 8 2015 Inleiding ICT Marktmonitor

Nadere informatie

CiCloud Datacenter diensten op maat van besturen

CiCloud Datacenter diensten op maat van besturen Slimme IT. Sterke dienstverlening. CiCloud Datacenter diensten op maat van besturen Duurzaam Redundant Schaalbaar Kostenbesparend 2 DATACENTER FACTS & FIGURES OP VLAAMSE BODEM PRIVAAT DATACENTER VOOR BESTUREN

Nadere informatie

Van Virtualisatie naar Cloud Computing De roadmap voor de toekomst?

Van Virtualisatie naar Cloud Computing De roadmap voor de toekomst? Van Virtualisatie naar Cloud Computing De roadmap voor de toekomst? Louis Joosse Principal Consultant Alle intellectuele eigendomsrechten met betrekking tot de inhoud van of voortvloeiende uit dit document

Nadere informatie

Zakelijke dienstverlening in de cloud

Zakelijke dienstverlening in de cloud Zakelijke dienstverlening in de cloud Werken in de cloud, veilig en betrouwbaar ACHTER ELK SUCCES SCHUILT EEN GOED COMPUTERPLAN Agenda Introductie Parentix Dienstverlening Samenwerking met Computerplan

Nadere informatie

Enkele handige tips bij het beoordelen van clouddienstvoorwaarden. en Service Level Agreements

Enkele handige tips bij het beoordelen van clouddienstvoorwaarden. en Service Level Agreements Service Level Agreement tips Enkele handige tips bij het beoordelen van clouddienstvoorwaarden en Service Level Agreements Service Level Agreements SLA s komen onder meer voor als basis van veel clouddiensten.

Nadere informatie

De Nationale EuroCloud Monitor 2012

De Nationale EuroCloud Monitor 2012 De Nationale EuroCloud Monitor 2012 Hoofdsponsors Platinum Goud Een initiatief van i.s.m. & Samenvatting (1-3) Cloud Gebruik in Nederland Het gebruik van cloud-toepassingen wordt steeds gewoner. 55% van

Nadere informatie

Cloud Computing. Broodje IT: Cloud Computing. Agenda:

Cloud Computing. Broodje IT: Cloud Computing. Agenda: Broodje IT: Cloud Computing Agenda: Welkomstwoord door Jan Mudde Breedband Drechtsteden door Wico Lunch Cloud Computing door William Geluk Cloud Computing Agenda Opening (Jan Mudde) Breedband Drechtsteden

Nadere informatie

UNO CLOUD OPLOSSINGEN Moeiteloos en veilig samenwerken & communiceren in de Cloud!

UNO CLOUD OPLOSSINGEN Moeiteloos en veilig samenwerken & communiceren in de Cloud! UNO CLOUD OPLOSSINGEN Moeiteloos en veilig samenwerken & communiceren in de Cloud! Zij gingen u voor UNO Flex geeft mij letterlijk en figuurlijk rust. - Maarten Reuchlin, Managing Partner bij Vroom & Van

Nadere informatie

BeCloud. Belgacom. Cloud. Services.

BeCloud. Belgacom. Cloud. Services. Cloud Computing Webinar Unizo Steven Dewinter Steven.Dewinter@belgacom.be January 20 th, 2012 Agenda Agenda: Wat is nu precies Cloud Computing? Voordelen & Nadelen Hoe ga ik naar de Cloud? Belgacom Cloud

Nadere informatie

TRENDS IN IT BESCHIKBAARHEID

TRENDS IN IT BESCHIKBAARHEID TRENDS IN IT BESCHIKBAARHEID TRENDS IN IT BESCHIKBAARHEID Het succes en de acceptatie van ICT-oplossingen staat of valt met de beschikbaarheid ervan en deze dient dan ook altijd zo hoog mogelijk te zijn.

Nadere informatie

7x Managers in de cloud

7x Managers in de cloud cloud innovation by Macaw 7x Managers in de cloud Uitkomsten van het Nationale Cloudonderzoek Bij alles wat de businessmanager voorgelegd krijgt, wil hij weten wat het hem en zijn bedrijf oplevert. Voor

Nadere informatie

Whitepaper Hybride Cloud

Whitepaper Hybride Cloud Whitepaper it starts here Whitepaper Inhoudsopgave 1. Inleiding...3 2. Wat is de cloud?...4 2.1 Typen clouds...4 2.2 Cloud service modellen...5 2.3 Uitdagingen voor de IT-professional...6 2.4 De gewijzigde

Nadere informatie

25 11 2009 Spreker Olaf van Oord. Gebruikersvereniging Transport ICT

25 11 2009 Spreker Olaf van Oord. Gebruikersvereniging Transport ICT 25 11 2009 Spreker Olaf van Oord Gebruikersvereniging Transport ICT virtualisatie van systemen en back-up procedures 2 AGENDA Wie is PROXSYS? Welke vormen van virtualisatie? Server virtualisatie Online

Nadere informatie

100% flexibiliteit in communicatie

100% flexibiliteit in communicatie 100% flexibiliteit in communicatie Ongelimiteerde expertise en capaciteit in één projectorganisatie met vier gerenommeerde partners Group of companies Group of companies 100% flexibiliteit in communicatie

Nadere informatie

Tilaa client case Dutchdrops Altijd beschikbaar door geclusterde oplossing

Tilaa client case Dutchdrops Altijd beschikbaar door geclusterde oplossing Tilaa client case Dutchdrops Altijd beschikbaar door geclusterde oplossing Tilaa client case Dutchdrops Voor veel van onze klanten, zoals Dutchdrops, is continuïteit cruciaal. Een geclusterd platform kan

Nadere informatie

Agenda 26-4-2009. Wat zijn de gevolgen van Cloud en Gridcomputing voor de gebruikersorganisatie en de beheersfunctie.

Agenda 26-4-2009. Wat zijn de gevolgen van Cloud en Gridcomputing voor de gebruikersorganisatie en de beheersfunctie. Wat zijn de gevolgen van Cloud en Gridcomputing voor de gebruikersorganisatie en de beheersfunctie. John Lieberwerth Agenda Even voorstellen Cloud Computing De tien Plagen Gebruikersorganisatie en ICT

Nadere informatie

Wat is de cloud? Cloud computing Cloud

Wat is de cloud? Cloud computing Cloud The Cloud Agenda Wat is de cloud? Ontwikkelingen en trends in de markt Bedrijfsstrategie Voordelen en vraagtekens Werken in de cloud: Hoe? Veiligheid & privacy Toepasbaarheid in breder verband Demo Borrel

Nadere informatie

Virtual Desktop Infrastructure Een alternatief SBC concept? Jacco Bezemer

Virtual Desktop Infrastructure Een alternatief SBC concept? Jacco Bezemer Virtual Desktop Infrastructure Een alternatief SBC concept? Jacco Bezemer Wat ga ik behandelen? Wat is VDI? Voordelen van SBC? VDI versus SBC De voor- en nadelen van VDI De techniek De componenten Use-cases

Nadere informatie

Hoe zet u virtualisatie slim in bij forensische onderzoeksomgevingen?

Hoe zet u virtualisatie slim in bij forensische onderzoeksomgevingen? Hoe zet u virtualisatie slim in bij forensische onderzoeksomgevingen? ir. Ronald van Vugt ronald@netwell.eu Aanleiding Deze presentatie is ontstaan naar aanleiding van een nieuw architectuur ontwerp voor

Nadere informatie

De Cloud: een zegen voor security en privacy of juist een donderwolk? Willem Voogt, Principal Consultant Security Advisory Quint

De Cloud: een zegen voor security en privacy of juist een donderwolk? Willem Voogt, Principal Consultant Security Advisory Quint De Cloud: een zegen voor security en privacy of juist een donderwolk? Willem Voogt, Principal Consultant Security Advisory Quint Impact Cloud Computing staat volop in de belangstelling Low High Augmented

Nadere informatie