5. DIAGNOSTIEK. 5.1 Informatie overdracht Diagnostische informatie aan kolposcopist

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "5. DIAGNOSTIEK. 5.1 Informatie overdracht. 5.1.1 Diagnostische informatie aan kolposcopist"

Transcriptie

1 DIAGNOSTIEK 5.1 Informatie overdracht Diagnostische informatie aan kolposcopist Uitgangsvraag (consensus based) Welke diagnostische informatie moet aan de kolposcopist worden gegeven bij verwijzing van patiënten voor kolposcopie? Samenvatting literatuur Het RIVM stelt groot belang in goede communicatie en stelt dan ook als een van de eisen dat gezorgd moet worden voor een goede aansluiting van het bevolkingsonderzoek op diagnostiek in de zorg [RIVM]. De huisarts(envoorziening) is verantwoordelijk voor de verwijzing bij afwijkende cytologie en informeert de vrouw hierover mondeling voordat zij de uitslagbrief ontvangt. Bij uitslag Pap3 of hoger gebeurt dit volgens afspraak door de huisarts zelf. De huisarts voorziet de kolposcopist van informatie over de patiënte met betrekking tot risicofactoren en gedrag, zoals roken, HIV-status, immunosuppressiva gebruik etc. Voor de eisen, criteria en werkwijzen met betrekking tot de gegevensuitwisseling wordt verwezen naar de afspraken die zijn vastgelegd in het Uitvoeringskader Bevolkingsonderzoek Baarmoederhalskanker. Conclusies De werkgroep is van mening dat de huisarts verantwoordelijk is voor verwijzing bij afwijkende cytologie en de kolposcopist voorziet van de volgende benodigde diagnostische informatie: de volledige uitslag als KOPAC-B classificatie (en niet alleen als Pap-klasse) de uitslag van een eventuele hrhpv-test de reden van cytologie (screening of indicatie) verdere cytologische voorgeschiedenis klinische bevindingen overige risicofactoren (roken/hiv-status/immunosuppressiva gebruik) Overwegingen N.v.t. Aanbevelingen De werkgroep is van mening dat bij verwijzing van een patiënte met afwijkende cytologie van de cervix, aan de kolposcopist de volgende diagnostische informatie wordt meegegeven: de volledige uitslag als KOPAC-B classificatie (en niet alleen als Pap-klasse) de uitslag van een eventuele hrhpv-test de reden van cytologie (screening of indicatie) verdere cytologische voorgeschiedenis klinische bevindingen overige risicofactoren (roken/hiv-status/immunosuppressiva gebruik) Referenties 52

2 Informatie aan patiënte voor kolposcopie Uitgangsvraag (consensus based) Welke informatie moet aan een patiënte met een afwijkende cytologie worden gegeven bij verwijzing voor kolposcopie na screening en na uitstrijk op indicatie? Samenvatting literatuur Uit diverse studies blijkt dat vrouwen met een abnormale uitstrijk die worden verwezen voor kolposcopie een hoge angst score ervaren [Bekkers 2002, De Bie 2011, Howells 1999, Marteau 1996, Onyeka 2003]. Een studie [Marteau 1996] toont aan dat een in korte, in eenvoudige woorden opgestelde folder met procedurele informatie, de angst score bij vrouwen met een verwijzing voor kolposcopie kan verlagen. Een andere studie laat zien dat een voorlichtingsfolder de kennis van de patiënt verhoogt [Onyeka 2003]. De conclusie van Bekkers [Bekkers 2002] is dat onrustgevoelens kunnen worden gereduceerd door het geven van uniforme, expliciete informatie. Later onderzoek [De Bie 2011] laat een hoge angstscore voorafgaand aan kolposcopisch onderzoek zien welke echter niet sterker wordt gereduceerd door het geven van gerichte informatie op individueel niveau ten opzichte van een standaard informatiefolder. Wel wordt de kennis over HPV en de kolposcopieprocedure significant verhoogd door het geven van gerichte informatie. Een Cochrane review uit 2009 [Galaal 2007] waarbij de effecten van verschillende interventies (11 verschillende RCT s (1441 participanten) tot en met 2007) met betrekking tot angstreductie bij vrouwen tijdens kolposcopisch onderzoek worden vergeleken toont niet overtuigend dat verstrekking van voorlichtingsfolders tot angstreductie leidt. Dit in tegenstelling tot het luisteren naar muziek tijdens (video)kolposcopie. De auteurs geven aan dat de mogelijkheden voor het trekken van betekenisvolle conclusies over de diverse interventies beperkt is als gevolg van de kleine aantallen en lage methodologische kwaliteit van de onderliggende RCT s. De conclusie is wel dat gebruik van voorlichtingsfolders psychosociale dysfuncties kan reduceren en de kennisscore kan verhogen. Verder onderzoek naar welke informatie is gewenst, de impact hiervan en naar de methode van informatievoorziening wordt geadviseerd. Door de NVOG worden verschillende voorlichtingsfolders en brochures uitgegeven met algemene informatie en voorlichting over een bezoek aan de gynaecoloog. Hierin worden algemene zaken beschreven over welke onderzoeken de patiënt kan verwachten en hoe en wanneer deze uitgevoerd worden. Verder wordt de betekenis van de cytologische uitslag beschreven met aandacht voor het ontstaan van premaligne afwijkingen en het feit dat er bij een afwijkende uitslag een grotere kans op premaligne afwijkingen is maar dat de kans op cervixcarcinoom klein is. Tenslotte worden de verschillende behandelingsmogelijkheden besproken. Door de professionals, betrokken bij het Bevolkingsonderzoek Baarmoederhalskanker wordt het belang onderkend van goede en vooral ook eenduidige communicatie en voorlichting aan vrouwen. Vrouwen die hebben deelgenomen aan het Bevolkingsonderzoek ontvangen dan ook standaard uitslagbrieven van hun screeningsorganisatie [RIVM]. Conclusies Het is aannemelijk dat bij vrouwen met CIN die worden verwezen voor kolposcopisch onderzoek, de kennis over CIN en het kolposcopisch onderzoek wordt verhoogd door het gebruik van schriftelijke voorlichting, zoals de voorlichtingsfolder van de NVOG of de uitslagbrief van de screeningsorganisatie. [Bekkers 2002, Marteau 1996, NVOG, RIVM] Overwegingen Geen Aanbevelingen De werkgroep is van mening dat het ziekenhuis waar de kolposcopie plaatsvindt goede toegespitste informatie beschikbaar dient te stellen aan de huisarts (bijvoorbeeld via zorgdomein). 53

3 De werkgroep is van mening dat het voorlichtingsmateriaal voorafgaand aan kolposcopie toegespitste informatie voor de patiënte moet bevatten, afgestemd op het komende consult en het centrum waarnaar verwezen wordt. Een beschrijving van de informatie die moet worden gegeven is opgenomen in module Voorbeeld patiënteninformatie. Referenties Bekkers RL, van der Donck M, Klaver FM, et al. Variables influencing anxiety of patients with abnormal cervical smears referred for colposcopy. Journal of psychosomatic obstetrics and gynaecology 2002;23(4): #http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/ De Bie RP, Massuger LF, Lenselink CH, et al. The role of individually targeted information to reduce anxiety before colposcopy: a randomised controlled trial. BJOG : an international journal of obstetrics and gynaecology 2011;118(8): #http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/ Galaal KA, Deane K, Sangal S, et al. Interventions for reducing anxiety in women undergoing colposcopy. The Cochrane database of systematic reviews 2007(3):CD #http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/ Howells RE, Dunn PD, Isasi T, et al. Is the provision of information leaflets before colposcopy beneficial? A prospective randomised study. British journal of obstetrics and gynaecology 1999;106(6): #http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/ Marteau TM. Reducing anxiety in women referred for colposcopy using an information booklet. Br J Health Psychol 1996;1. NVOG. Voorlichtingsbrochure. #http://www.nvog.nl/voorlichting/nvog+voorlichtingsbrochures/default.aspx Onyeka BA. Information leaflets, verbal information and women's knowledge of abnormal cervical smears and colposcopy. Journal of obstetrics and gynaecology : the journal of the Institute of Obstetrics and Gynaecology 2003;23(2): #http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/ RIVM. Uitslagbrieven screening baarmoederhalskanker. #http://www.rivm.nl/documenten_en_publicaties/algemeen_actueel/brochures/preventie_zorg_ziekte/baarmoed erhalskanker/uitslagbrieven 54

4 Voorbeeld patiënteninformatie Uitgangsvraag (consensus based) Welke informatie dienen patiënten te krijgen t.a.v. afwijkende uitstrijkjes, kolposcopisch onderzoek en behandeling van CIN? Verklarende woordenlijst Biopt Weefsel stukje (nemen) voor histologisch onderzoek BVO Bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker Cervix Baarmoederhals Cervixcarcinoom Baarmoederhalskanker/kanker van de baarmoedermond CIN Cervical intraepithelial neoplasia = afwijking van de cervix Condylomata acuminata Genitale wratten Cytologie Celonderzoek door patholoog Ectocervix Weefsel aan de binnenbekleding van de cervix Endocervix Weefsel aan de buitenbekleding van de cervix Histologie Weefsel onderzoek door patholoog HPV Humaan papillomavirus HrHPV Hoog-risico HPV types; kunnen baarmoederhalskanker en voorstadia hiervan veroorzaken Kolposcopie Onderzoek waarbij de baarmoedermond/-hals wordt bekeken Kolposcoop Soort microscoop voor kolposcopie LrHPV Laag-risico HPV; leiden meestal niet tot baarmoederhalskanker Lugol Jodiumhoudende kleurstof, vermeld dus altijd een allergie voor jodium. LETZ Loop excision of the transformation zone = lis-excisie Lis-excisie Behandeling waarbij afwijkende gebied van de cervix wordt verwijderd met een elektrisch verwarmd metalen lusje Pap Papanicolaou; bedenker van de classificatie voor afwijkende uitstrijkjes Patholoog Arts gespecialiseerd in het onderzoeken van (afwijkende) cellen en weefsel Transformatiezone Overgangsgebied van ecto- en endocervix; hier ontstaat een CIN. 55

5 Inleiding U heeft gehoord dat er in uw uitstrijkje afwijkende cellen gevonden zijn. Dit betekent in de meeste gevallen niet dat u kanker heeft. Vaak betreft het een goedaardige afwijking die, indien ongemoeid gelaten, op lange termijn misschien baarmoederhalskanker zou kunnen worden. In de resterende tekst wordt deze afwijking voor het gemak aangeduid als voorstadium. Vanwege de afwijkende cellen heeft u in overleg met uw huisarts besloten een kolposcopie te laten verrichten. Het kan zijn dat u zich nu zorgen maakt en niet weet wat er zal gebeuren. Ook kunt u gespannen zijn voor het onderzoek, dit is een normale reactie. Het doel van deze brochure is om informatie te geven over het onderzoek en u gerust te stellen voor uw komende bezoek aan de polikliniek van het ziekenhuis. Op de polikliniek heeft u contact met één van de gynaecologen gespecialiseerd in afwijkende uitstrijkjes en kolposcopisch onderzoek. Omdat u behandeld wordt door een team, is het mogelijk dat u in het vervolg traject een van de andere gespecialiseerde gynaecologen treft. Bij wie wordt een kolposcopie verricht? Net als veel andere vrouwen heeft u onlangs een uitstrijkje laten maken. Door het uitstrijkje zijn we erop attent gemaakt dat er abnormale cellen op de baarmoederhals zitten. In de meeste gevallen gaat het gelukkig niet om kanker. De cellen in het uitstrijkje worden samenvattend aangeduid met een Pap-klasse: Pap-klasse 1 tot en met 5. Pap-klasse 1 is normaal en behoeft geen verder onderzoek. In geval van Pap-klasse 2 en 3a1 zal het uitstrijkje worden herhaald, maar als u een hrhpv bij u draagt (positieve HPV-test)) wordt u verwezen naar de gynaecoloog. Bij Pap-klasse 3a2 en hoger verwijst de huisarts u door naar het ziekenhuis, waar een gynaecoloog met een microscoop (kolposcoop) de baarmoedermond bekijkt; het kolposcopisch onderzoek. Als bij het kolposcopisch onderzoek sprake blijkt van een voorstadium (ook wel CIN), dan kan dit vaak relatief eenvoudig behandeld worden. Soms is behandeling zelfs niet nodig en is herhalen van het uitstrijkje na 6 maanden voldoende. De baarmoeder en vagina De baarmoeder heeft de grootte en de vorm van een kleine peer. Aan de binnenzijde van de baarmoederhals bevindt zich een dunne laag slijmproducerende cellen, endocervix. Op de buitenzijde van de baarmoederhals en op de binnenzijde van de vagina zit een stevige dikkere laag cellen, ectocervix. Op het grensgebied (transformatiezone) van deze twee lagen kan een voorstadium ontstaan. Een voorstadium is geen kanker, maar kan in 10 tot 15 jaar bij één derde van de vrouwen zich tot kanker ontwikkelen. Het is dus belangrijk om er op tijd bij te zijn. Humaan papillomavirus (HPV) Afwijkende cellen op de baarmoederhals worden meestal veroorzaakt door het humaan papillomavirus (HPV). Er zijn veel verschillende types van het virus, zo bestaan er laag-risico en hoog-risico types. De laag-risico HPV-types zien we vaak bij genitale wratten (condylomata acuminata), en slechts zelden bij een voorstadium. Hoog-risico HPV-types daarentegen zijn de veroorzakers van baarmoederhalskanker en de voorstadia. Dit virus wordt makkelijk overgedragen en komt daardoor veel voor, circa 80% van de vrouwen zal ooit in het leven in aanraking komen met dit virus. De meeste vrouwen die het virus bij zich hebben, zullen geen klachten ondervinden. De overdracht van het virus geschiedt via contact tussen slijmvliezen, en dus ook door seksuele activiteit zonder penetratie. Gelukkig komen baarmoederhalskanker en afwijkende uitstrijkjes veel minder vaak voor, per jaar respectievelijk circa 700x en circa x. Dit laat zien dat HPV vaak niet leidt tot afwijkende uitstrijkjes en dat het lichaam het virus waarschijnlijk ook zelf opruimt (klaring). 56

6 Bekend is dat vrouwen die roken vaker afwijkende uitstrijkjes hebben en mogelijk het virus minder goed kunnen klaren. Daarnaast is het hebben (gehad) van meerdere seksuele partners een risico factor voor het blijven bestaan van HPV-infecties. Condoom gebruik beschermt wel goed tegen seksueel overdraagbare aandoeningen, maar niet volledig tegen overdracht van HPV. Op de polikliniek (hangt sterk af van het ziekenhuis) Op de dag van uw kolposcopie afspraak wordt u verwacht op de polikliniek Verloskunde en Gynaecologie. U kunt zich melden bij de balie van de secretaresse. Zij zal uw gegevens controleren. Tot het moment van uw afspraak kunt u plaats nemen in de wachtkamer. U heeft eerst een gesprek met een gespecialiseerd verpleegkundige of gynaecoloog. Na het stellen van enkele standaard vragen zal hij/zij desgewenst voorlichting geven over afwijkende uitstrijkjes, het kolposcopisch onderzoek, de eventuele behandeling en het vervolgtraject. Aarzel niet om vragen te stellen. Het kolposcopisch onderzoek vindt plaats op de polikliniek en zal worden uitgevoerd door een ervaren team, veelal bestaand een gespecialiseerd gynaecoloog en een verpleegkundige/doktersassistente, soms is een gynaecoloog in opleiding of een co-assistent bij het onderzoek aanwezig. Als u wilt kunt u ook iemand meenemen die gedurende het onderzoek bij u is. De arts zal u bij uw eerste polibezoek nog een aantal aanvullende vragen stellen. Als u nog vragen heeft dan kunt u die gerust stellen. Direct aansluitend aan het vraaggesprek zal het onderzoek plaats vinden. Het kolposcopisch onderzoek Om de binnenzijde van de vagina en de baarmoederhals te kunnen bekijken ligt u in de beensteunen en wordt er voorzichtig een spreider (speculum) in de vagina gebracht, net als bij het maken van een uitstrijkje. Dit kan een onplezierig gevoel geven, maar het mag geen pijn doen. Om de baarmoederhals beter te kunnen bekijken wordt door de gynaecoloog ongeveer 30 cm voor de ingang van de vagina een microscoop met een fel licht opgesteld, dit is de kolposcoop. De kolposcoop blijft zelf buiten de vagina. De arts kan zo naar de details van het oppervlakteweefsel van de baarmoederhals en de vagina kijken. De assistente zal achter een beeldscherm foto s nemen van uw baarmoedermond. In de meeste ziekenhuizen kunt u desgewenst op een beeldscherm meekijken naar de uitvergroting van de baarmoederhals. Om meer details te kunnen zien worden één of meerdere kleurstoffen op de baarmoedermond aangebracht. De ene kleurstof is azijnzuur, dit kunt u soms wat ruiken. De andere kleurstof is lugol een geurloze jodiumhoudende kleurstof. Sommige vrouwen voelen de vloeistoffen wat prikken, de meesten voelen er niets van. Wanneer de arts nu voldoende informatie heeft, bespreekt de arts ter plekke met u of het nodig is om u meteen te behandelen, biopten te nemen of om rustig af te wachten. Als er geen verdere behandeling nodig is zal het speculum worden verwijderd en kunt u zich aankleden. Biopt De behandelend gynaecoloog kan ervoor kiezen om een of meerdere stukjes weefsel (biopt) te nemen van het afwijkende gebied. Het biopt wordt genomen met een kleine tang en het weefsel wordt vervolgens voor onderzoek opgestuurd naar de patholoog. Als er biopten worden afgenomen voelt u hier over het algemeen weinig tot niets van. Behandeling (LETZ) Soms zijn er oppervlakkige weefselafwijkingen zichtbaar die zeer waarschijnlijk niet vanzelf verdwijnen en bestaat er een risico dat de afwijking in de loop der jaren in ernst toeneemt. Dan dient u behandeld te worden. In sommige ziekenhuizen kan dat direct tijdens dezelfde afspraak. Andere ziekenhuizen kiezen ervoor dit te doen op een ander moment. De behandeling wordt LETZ (dit staat voor (Loop Excision of the Transformation Zone) of lisexcisie genoemd en is een eenvoudige procedure die 57

7 ongeveer 10 minuten duurt. Eerst wordt de baarmoedermond verdoofd via een injectie, daarna wordt met een elektrisch verhit lusje de afwijking verwijderd. Door de verdoving is de behandeling meestal pijnloos. Kleine bloedinkjes in het wondgebied worden dicht gebrand en hierna wordt de spreider verwijderd en is het onderzoek klaar. De LETZ behandeling heeft geen invloed op de vruchtbaarheid in de toekomst. Na de behandeling kunt u op de polikliniek nog een kopje thee of koffie drinken om er zeker van te zijn dat u de behandeling goed heeft verdragen of u gaat direct naar huis. Pijnstilling Het kolposcopisch onderzoek is niet pijnlijk. Ook zult u van het nemen van biopten geen pijn ervaren. Pijnstilling voorafgaand of tijdens dit onderzoek is dus niet nodig. Zoals eerder is vermeld, vindt de lisexcisie of LETZ bij de meerderheid van de patiënten onder lokale verdoving plaats. Dit kan zonder enige problemen van pijn of ongemak. Soms kan het op medische gronden noodzakelijk zijn de ingreep onder narcose of met een ruggenprik te laten plaatsvinden, dit zal dan door de gynaecoloog met u worden besproken. Indien meer dan lokale verdoving noodzakelijk wordt geacht zal de ingreep worden uitgevoerd op de operatiekamer en zult u vooraf door de anesthesioloog worden beoordeeld. Uitslag Het verwijderde weefsel wordt opgestuurd naar de patholoog. Die onderzoekt het weefsel onder de microscoop en na ongeveer dagen krijgt u (telefonisch) de uitslag. Meestal zal de patholoog bevestigen dat het een voorstadium is, en dat er geen sprake is van kanker. Nacontrole en follow-up In 95% van de gevallen is er hierna geen verdere behandeling meer nodig. Wel wordt er 6 en 24 maanden na de behandeling nogmaals een uitstrijkje gemaakt om er zeker van te zijn dat het voorstadium afdoende is behandeld. Het uitstrijkje na 24 maanden mag ook bij de HA worden verricht. Hierbij wordt een co-test uitgevoerd, dus zowel cellen als hrhpv worden onderzocht. Als deze testen goed zijn (dus geen afwijkende cellen en geen hrhpv) zult u worden terug verwezen naar het bevolkingsonderzoek. Bij 5 van de 100 behandelde vrouwen kan er in de toekomst een tweede behandeling nodig zijn. De uitslag van de uitstrijkjes zal altijd aan u worden doorgegeven, ook als r sprake is van een normale uitslag (Pap1 met afwezigheid van hrhpv). Het herstel De baarmoedermond heeft ongeveer drie weken nodig om te genezen. Gedurende deze periode hebben de meeste vrouwen wat bloederige afscheiding, dat is normaal. Meestal neemt 5-7 dagen na behandeling het bloedverlies wat toe. Dit is onderdeel van het normale genezingsproces. Het advies is om de eerste weken na de ingreep niet te sporten, dit is beter voor het genezingsproces. Ook raden wij seksueel contact, tampongebruik en baden af gedurende de eerste twee weken, douchen is geen probleem. Een enkele keer komt het voor dat een patiënte na de behandeling last heeft van bloedingen, meer dan een normale menstruatie, of koorts, of buikpijn die niet overgaat na het gebruik van pijnstillers. Dan raden wij u aan om telefonisch contact op te nemen met de polikliniek. Wij hopen dat u deze brochure informatief en behulpzaam vond. Wij ontvangen u graag voor de kolposcopie. Zoals we ook al eerder hebben benadrukt, komt een afwijkende uitslag bij het uitstrijkje vaker voor. Dit duidt in de meeste gevallen op een onschuldige afwijking die vanzelf weg kan gaan of poliklinisch eenvoudig kan worden behandeld. Mocht u naar aanleiding van deze informatie vragen hebben, stel ze dan gerust aan uw behandelend gynaecoloog. 58

8 Ondanks dat elke gespecialiseerd gynaecoloog op de hoogte is van deze brochure en hiervoor goedkeuring heeft gegeven, kan om gegronde redenen per ziekenhuis worden afgeweken van de beschrijvingen. 59

9 Informatie aan patiënte bij verdenking op en behandeling van CIN Uitgangsvraag (consensus based) Welke informatie moet besproken worden met de patiënte (en haar partner) bij verdenking op en de behandeling van CIN? Samenvatting literatuur Informatievoorziening naar patiënten met verdenking op CIN en haar partner dient schriftelijk en mondeling te geschieden in een voor de zorgvrager begrijpelijke taal. Eventueel kan deze informatie ondersteund worden door hedendaagse multimediale technieken. De literatuur betreffende informatievoorziening en bewerkstellingen van angstreductie is ambivalent (zie module Informatie aan patiënte voor kolposcopie) De werkgroep, waar patiëntvertegenwoordigers onderdeel van uitmaakten, zijn overeengekomen dat het volgende besproken dient te worden in het diagnostisch traject betreffende CIN: de incidentie en prevalentie van patiënten met CIN de rol van het humaan papillomavirus de kans op spontane regressie en progressie van een CIN-afwijking de risicofactoren voor het ontwikkelen van een CIN-afwijking Verder kan op indicatie met patiënte en partner de rol van vaccinatie in het diagnostische en behandel traject worden besproken. Zie module Preventie. Betreffende het behandeltraject dient de zorgverlener informatie te geven over de beste behandeling voor de betreffende CIN afwijking (CIN1, 2 of 3) en see and treat versus eerst biopsie. Hierbij hebben de patiëntenvertegenwoordigers aangegeven uit te gaan van het principe van goed behandelaarschap en kennis van deze richtlijn door de behandelaar. Zie module Behandeling. Conclusies Bij patiënten met verdenking op CIN in het diagnostisch traject dient in voldoende mate aandacht te zijn voor begrijpelijke patiëntspecifieke informatie over: de prevalentie van CIN, de rol van HPV, risicofactoren en gedrag voor het ontwikkelen van CIN, de kans op progressie en regressie van CIN, diagnostiek en behandelopties. Overwegingen De communis opinio van de voor de richtlijn geïnterviewde patiëntenvertegenwoordigers is dat de in module Voorbeeld patiënteninformatie genoemde informatie voldoende is in de voorlichting voor patiënten met verdenking op CIN en haar partner. Aanbevelingen De werkgroep is van mening dat bij patiënten met verdenking op CIN in het diagnostisch traject in voldoende mate aandacht dient te zijn voor begrijpelijke patiëntspecifieke informatie over: - de prevalentie van CIN, de rol van HPV, risicofactoren en gedrag voor het ontwikkelen van CIN, de kans op progressie en regressie van CIN, diagnostiek en behandelopties. 60

10 De informatie dient in een voor de patiënte en partner begrijpelijke taal te worden weergegeven. Voorts dient geverifieerd en genoteerd te worden of de patiënte de informatie heeft begrepen en akkoord gaat met het voorgestelde beleid conform de WGBO. Referenties 61

Een afwijkend uitstrijkje: wat nu?

Een afwijkend uitstrijkje: wat nu? Een afwijkend uitstrijkje: wat nu? U heeft gehoord dat er in uw uitstrijkje afwijkende cellen gevonden zijn. Dit betekent in de meeste gevallen niet dat u kanker heeft. Vaak gaat het om een goedaardige

Nadere informatie

Colposcopie. bekijken van de baarmoedermond met een microscoop

Colposcopie. bekijken van de baarmoedermond met een microscoop Colposcopie bekijken van de baarmoedermond met een microscoop U heeft gehoord dat er in uw uitstrijkje afwijkende (niet normale) cellen gevonden zijn. Dit betekent meestal niet dat u kanker heeft. Meestal

Nadere informatie

Afwijkend uitstrijkje

Afwijkend uitstrijkje Afwijkend uitstrijkje Gynaecologie Inleiding U heeft een afspraak gekregen bij een gynaecoloog van Medisch Spectrum Twente omdat u een afwijkend uitstrijkje heeft. Wij willen u graag voorbereiden op uw

Nadere informatie

Cervixpoli. Gynaecologie. Beter voor elkaar

Cervixpoli. Gynaecologie. Beter voor elkaar Cervixpoli Gynaecologie Beter voor elkaar 2 3 Inhoudsopgave Inleiding 4 Waarom is er een uitstrijkje gemaakt? 4 Bij wie wordt een colposcopie verricht? 5 Het Humaan papillomavirus (HPV) 5 De baarmoeder

Nadere informatie

Afwijkend uitstrijkje, kolposcopie en lisexcisie

Afwijkend uitstrijkje, kolposcopie en lisexcisie Afwijkend uitstrijkje, kolposcopie en lisexcisie U heeft een afspraak bij een gynaecoloog van het ZGT omdat u een afwijkend uitstrijkje heeft. Wij willen u graag voorbereiden op uw bezoek. Wij sturen u

Nadere informatie

Uitstrijkjesspreekuur Bernhoven: afwijkend uitstrijkje, colposcopie en lisexcisie

Uitstrijkjesspreekuur Bernhoven: afwijkend uitstrijkje, colposcopie en lisexcisie Uitstrijkjesspreekuur Bernhoven: afwijkend uitstrijkje, colposcopie en lisexcisie U heeft een verwijzing gekregen naar het uitstrijkjespreekuur omdat u een afwijkende uitslag heeft van het uitstrijkje

Nadere informatie

Gynaecologie. Het uitstrijkje, colposcopie, lisexcisie en conisatie

Gynaecologie. Het uitstrijkje, colposcopie, lisexcisie en conisatie Gynaecologie Het uitstrijkje, colposcopie, lisexcisie en conisatie Algemeen Bij een uitstrijkje neemt de arts met een borstel of spatel cellen van de baarmoedermond af. Aan het uitstrijkje is te zien

Nadere informatie

Colposcopie en ablatio

Colposcopie en ablatio Colposcopie en ablatio In overleg met uw behandelend arts heeft u besloten een colposcopie te laten verrichten op de polikliniek Verloskunde en Gynaecologie van het Radboudumc. Colposcopie is een onderzoek

Nadere informatie

De baarmoedermond Uitstrijkje, colposcopie, lis-excisie en conisatie

De baarmoedermond Uitstrijkje, colposcopie, lis-excisie en conisatie De baarmoedermond Uitstrijkje, colposcopie, lis-excisie en conisatie Albert Schweitzer ziekenhuis Januari 2012 pavo 0597 Inhoudsopgave Inleiding 2 Algemeen 2 1. Het uitstrijkje 3 1a. Hoe wordt een uitstrijkje

Nadere informatie

Een afwijkend uitstrijkje

Een afwijkend uitstrijkje Een afwijkend uitstrijkje Aan een uitstrijkje is te zien of er aanwijzingen zijn voor (een voorstadium van) baarmoederhalskanker. Als in het uitstrijkje afwijkende cellen worden gezien, wordt een nieuw

Nadere informatie

Afwijkende uitstrijkjes

Afwijkende uitstrijkjes Gynaecologie Afwijkende uitstrijkjes onderzoek, behandeling en nazorg U bent verwezen naar de gynaecoloog omdat u een afwijkend uitstrijkje heeft. Een afwijkend uitstrijkje roept veel vragen en onzekerheden

Nadere informatie

Uitstrijkje, colposcopie, lis-excisie en conisatie

Uitstrijkje, colposcopie, lis-excisie en conisatie Uitstrijkje, colposcopie, lis-excisie en conisatie Gynaecologie mca.nl Inhoudsopgave Wat is een uitstrijkje? 3 Waarom wordt een uitstrijkje gemaakt? 4 Wanneer wordt een uitstrijkje gemaakt? 4 Hoe wordt

Nadere informatie

Diathermische Lis Excisie (DLE)

Diathermische Lis Excisie (DLE) Diathermische Lis Excisie (DLE) Polikliniek Gynaecologie gemini-ziekenhuis.nl Inhoud Wat is een uitstrijkje 3 Waarom wordt een uitstrijkje gemaakt 3 Een afwijkende uitslag 4 Hoe ontstaan de de afwijkingen

Nadere informatie

Gynaecologische onderzoeken Uitstrijkje, colposcopie, lisexcisie (hotloop) en conisatie

Gynaecologische onderzoeken Uitstrijkje, colposcopie, lisexcisie (hotloop) en conisatie Gynaecologische onderzoeken Uitstrijkje, colposcopie, lisexcisie (hotloop) en conisatie Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen Wat is een uitstrijkje? 1 Waarom wordt een uitstrijkje gemaakt?

Nadere informatie

uitstrijkje, colposcopie, lis-excisie en conisatie

uitstrijkje, colposcopie, lis-excisie en conisatie uitstrijkje, colposcopie, lis-excisie en conisatie Inhoud 1 Algemeen 3 2 Het uitstrijkje 3 3 Wat betekent de uitlslag 4 4 Een afwijkende uitslag 5 5 Een afwijkend uitstrijkje: hoe nu verder 7 6 Colposcopie

Nadere informatie

Het uitstrijkje van de baarmoederhals. Poli Gynaecologie

Het uitstrijkje van de baarmoederhals. Poli Gynaecologie 00 Het uitstrijkje van de baarmoederhals Poli Gynaecologie De inhoud van deze voorlichtingsfolder is mede samengesteld door de Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie (NVOG). Deze folder

Nadere informatie

Uitstrijkje, colposcopie, lisexcisie en conisatie

Uitstrijkje, colposcopie, lisexcisie en conisatie Uitstrijkje, colposcopie, lisexcisie en conisatie Algemeen Bij een uitstrijkje neemt de arts met een borstel of spatel cellen van de baarmoedermond af. Aan het uitstrijkje is te zien of er aanwijzingen

Nadere informatie

Uitstrijkje, colposcopie, lisexcisie en conisatie Gynaecologie

Uitstrijkje, colposcopie, lisexcisie en conisatie Gynaecologie Uitstrijkje, colposcopie, lisexcisie en conisatie Gynaecologie Beter voor elkaar 2 Inhoudsopgave Algemeen 4 Een uitstrijkje 4 Wanneer wordt een uitstrijkje gemaakt? 6 De uitslag 7 Colposcopie 9 Biopsie

Nadere informatie

Afwijkend uitstrijkje Informatie over het uitstrijkje, colposcopie, lisexcisie en conisatie

Afwijkend uitstrijkje Informatie over het uitstrijkje, colposcopie, lisexcisie en conisatie Algemeen Bij een uitstrijkje neemt de arts met een borstel of spatel cellen van de baarmoedermond af. Aan het uitstrijkje is te zien of er aanwijzingen zijn voor (een voorstadium van) baarmoederhalskanker.

Nadere informatie

UITSTRIJKJE, COLPOSCOPIE, LISEXCISIE EN CONISATIE

UITSTRIJKJE, COLPOSCOPIE, LISEXCISIE EN CONISATIE Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie GYNAECOLOGIE UITSTRIJKJE, COLPOSCOPIE, LISEXCISIE EN CONISATIE Versie 2.4 Datum Goedkeuring 07-07-2006 Verantwoording NVOG Algemeen Bij een uitstrijkje

Nadere informatie

Onderzoek en behandeling afwijkend uitstrijkje

Onderzoek en behandeling afwijkend uitstrijkje Uitstrijkje, colposcopie, lis-excisie en conisatie mca.nl Wat is een uitstrijkje, colposcopie, lis-excisie en conisatie? 3 Uitstrijkje 4 Colposcopie 7 Lis-excisie en conisatie 8 Controle 11 Uw vragen 11

Nadere informatie

Uitstrijkje. Uitstrijkje, colposcopie, lisexcisie en conisatie. Gynaecologie

Uitstrijkje. Uitstrijkje, colposcopie, lisexcisie en conisatie. Gynaecologie Uitstrijkje Uitstrijkje, colposcopie, lisexcisie en conisatie Gynaecologie Algemeen Bij een uitstrijkje neemt de arts met een borsteltje cellen van de baarmoedermond af. Aan het uitstrijkje is te zien

Nadere informatie

De baarmoedermond. Uitstrijkje, colposcopie, lis-excisie en conisatie

De baarmoedermond. Uitstrijkje, colposcopie, lis-excisie en conisatie De baarmoedermond Uitstrijkje, colposcopie, lis-excisie en conisatie Naar het ziekenhuis? Lees eerst de informatie op www.asz.nl/brmo. Inleiding Er zijn verschillende onderzoeken van de baarmoedermond:

Nadere informatie

Uitstrijkje, colposcopie, lisexcisie en conisatie Gynaecologie

Uitstrijkje, colposcopie, lisexcisie en conisatie Gynaecologie Uitstrijkje, colposcopie, lisexcisie en conisatie Gynaecologie Beter voor elkaar 2 Inhoudsopgave Algemeen 4 Een uitstrijkje 4 Wanneer wordt een uitstrijkje gemaakt? 6 De uitslag 7 Colposcopie 9 Biopsie

Nadere informatie

Een afwijkend uitstrijkje en dan

Een afwijkend uitstrijkje en dan Een afwijkend uitstrijkje en dan Gynaecologie Locatie Langendijk Een afwijkend uitstrijkje en dan Binnenkort verwachten we u op het cervixspreekuur (cervix = baarmoederhals). De uitslag van uw uitstrijkje

Nadere informatie

Een afwijkend uitstrijkje en dan.

Een afwijkend uitstrijkje en dan. Een afwijkend uitstrijkje en dan. Inleiding 3 1. Wat betekent de uitslag van het uitstrijkje? 3 2. Hoe ontstaan de afwijkingen in de cellen? 4 3. Hoe bereidt u zich voor op het bezoek aan het spreekuur?

Nadere informatie

Het afwijkende uitstrijkje. Polikliniek Gynaecologie (TZA)

Het afwijkende uitstrijkje. Polikliniek Gynaecologie (TZA) Het afwijkende uitstrijkje Polikliniek Gynaecologie (TZA) In het kader van het bevolkingsonderzoek of omdat u klachten heeft, is er bij u een uitstrijkje gemaakt. De uitslag van dit uitstrijkje blijkt

Nadere informatie

Het uitstrijkje. Gynaecologie

Het uitstrijkje. Gynaecologie Het uitstrijkje Gynaecologie U bezoekt het spreekuur Gynaecologie voor het maken van een uitstrijkje. Uitstrijkjes worden gemaakt om afwijkingen aan de baarmoederhals op te sporen. Uitstrijkjes dienen

Nadere informatie

Een afwijkend uitstrijkje en dan... Afdeling Verloskunde/Gynaecologie

Een afwijkend uitstrijkje en dan... Afdeling Verloskunde/Gynaecologie Een afwijkend uitstrijkje en dan... Afdeling Verloskunde/Gynaecologie U heeft een afspraak gekregen voor de cervixpoli in het Waterland Ziekenhuis. Met deze folder willen u informeren over aandoeningen

Nadere informatie

Uitstrijkje, colposcopie, lis-excisie en conisatie

Uitstrijkje, colposcopie, lis-excisie en conisatie Gynaecologie Uitstrijkje, colposcopie, lis-excisie en conisatie Deze folder is bedoeld voor vrouwen die een onderzoek krijgen van de. Er zijn verschillende onderzoeken: een uitstrijkje, colposcopie, lis-excisie

Nadere informatie

Onderzoek en behandeling afwijkend uitstrijkje

Onderzoek en behandeling afwijkend uitstrijkje Uitstrijkje, colposcopie, lis-excisie en conisatie mca.nl Wat is een uitstrijkje, colposcopie, lis-excisie en conisatie? 3 Uitstrijkje 4 Colposcopie 7 Lis-excisie en conisatie 9 Controle 11 Uw vragen 12

Nadere informatie

Uitstrijkje. Inleiding. Wat is een uitstrijkje? Het onderzoek. Onderzoek van de cellen

Uitstrijkje. Inleiding. Wat is een uitstrijkje? Het onderzoek. Onderzoek van de cellen Uitstrijkje H06.018-05 Inleiding In deze folder vindt u informatie over het uitstrijkje. Dit is een eenvoudig onderzoek om veranderingen in de cellen van de baarmoedermond en baarmoederhals op te sporen.

Nadere informatie

Een afwijkend uitstrijkje en dan

Een afwijkend uitstrijkje en dan Patiënteninformatie Een afwijkend uitstrijkje en dan... Een afwijkend uitstrijkje en dan Binnenkort verwachten we u op het cervixspreekuur (cervix = baarmoederhals). De uitslag van uw uitstrijkje is afwijkend.

Nadere informatie

Uitstrijkje. Gynaecologie

Uitstrijkje. Gynaecologie Uitstrijkje Gynaecologie Inhoudsopgave Hoofdstuk Pagina 1. Uitleg over een uitstrijkje 3 2. Een afwijkende uitslag 9 3. Colposcopie 10 4. Biopsie 11 5. Lis-excisie 15 6. Conisatie 17 Uitleg over een uitstrijkje

Nadere informatie

Uitstrijkje, colposcopie, lisexcisie of conisatie

Uitstrijkje, colposcopie, lisexcisie of conisatie Uitstrijkje, colposcopie, lisexcisie of conisatie lnleiding Bij een uitstrijkje neemt de arts met een borstel of spatel cellen van de baarmoedermond af. Aan het uitstrijkje is te zien of er aanwijzingen

Nadere informatie

Kolposcopie en lisexcisie

Kolposcopie en lisexcisie Kolposcopie en lisexcisie Uw huisarts heeft u voor verder onderzoek en een eventuele behandeling doorverwezen naar de gynaecoloog. In deze brochure vindt u hierover meer informatie. Neem altijd uw verzekeringsgegevens

Nadere informatie

Inleiding... 2. Procedure... 2. Wat is een colposcopie?... 2. Verloop van het onderzoek... 2. Voorbereiding... 2. Het onderzoek... 2. Biopten...

Inleiding... 2. Procedure... 2. Wat is een colposcopie?... 2. Verloop van het onderzoek... 2. Voorbereiding... 2. Het onderzoek... 2. Biopten... Colposcopie H15.021-01 Inhoudsopgave Inleiding... 2 Procedure... 2 Wat is een colposcopie?... 2 Verloop van het onderzoek... 2 Voorbereiding... 2 Het onderzoek... 2 Biopten... 3 Endocervicale curettage...

Nadere informatie

PATIËNTEN INFORMATIE. Cervixpoli

PATIËNTEN INFORMATIE. Cervixpoli PATIËNTEN INFORMATIE Cervixpoli 2 PATIËNTENINFORMATIE Door middel van deze informatiefolder willen de gynaecologen van het Maasstad Ziekenhuis u informeren over de Cervixpoli. Wij adviseren u deze informatie

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Uitstrijkje, colposcopie, lis-excisie en conisatie. Informatie over het uitstrijkje en de mogelijke werkwijzen na de uitslag.

Patiënteninformatie. Uitstrijkje, colposcopie, lis-excisie en conisatie. Informatie over het uitstrijkje en de mogelijke werkwijzen na de uitslag. Patiënteninformatie Uitstrijkje, colposcopie, lis-excisie en conisatie Informatie over het uitstrijkje en de mogelijke werkwijzen na de uitslag. Inhoudsopgave Pagina Uitstrijkje 4 Wat is een uitstrijkje?

Nadere informatie

Colposcopie en lisexcisie

Colposcopie en lisexcisie Colposcopie en lisexcisie Uw huisarts heeft u voor verder onderzoek en een eventuele behandeling doorverwezen naar de gynaecoloog. In deze brochure vindt u hierover meer informatie. Neem altijd uw verzekeringsgegevens

Nadere informatie

Gynaecologie. Onderzoek baarmoederhals

Gynaecologie. Onderzoek baarmoederhals Gynaecologie Onderzoek baarmoederhals Inhoudsopgave Algemeen 4 Wat is een uitstrijkje? 4 Waarom wordt een uitstrijkje gemaakt? 5 Wanneer wordt een uitstrijkje gemaakt? 5 Hoe wordt een uitstrijkje gemaakt?

Nadere informatie

Nieuwe bevolkings onderzoek baarmoederhalskanker

Nieuwe bevolkings onderzoek baarmoederhalskanker Nieuwe bevolkings onderzoek baarmoederhalskanker 13-april-2016 Dorry Boll, gynaecoloog Lizette Nollen, patholoog Rob Beumer, huisarts In samenwerking met: Els Bovy, Bevolkingsonderzoek Zuid Programma Baarmoederhalskanker

Nadere informatie

Dienst Gynaecologie. Verloskunde. Waartoe dient een uitstrijkje? Informatie voor de patiënte Afwijkend uitstrijkje

Dienst Gynaecologie. Verloskunde. Waartoe dient een uitstrijkje? Informatie voor de patiënte Afwijkend uitstrijkje Dienst Gynaecologie Informatie voor de patiënte Afwijkend uitstrijkje Verloskunde Waartoe dient een uitstrijkje? Een uitstrijkje wordt ook wel de PAPsmeartest genoemd. Het dient om een voorstadium van

Nadere informatie

Wanneer wordt een colposcopie verricht?

Wanneer wordt een colposcopie verricht? Colposcopie Wat is een colposcopie? Colposcopie betekent letterlijk 'kijken in de schede'. Met een speciaal instrument, een soort verrekijker met een vergrootglas, kijkt de arts naar de baarmoedermond

Nadere informatie

PATIËNTEN INFORMATIE. Behandelingen aan afwijkingen in de baarmoederhals

PATIËNTEN INFORMATIE. Behandelingen aan afwijkingen in de baarmoederhals PATIËNTEN INFORMATIE Behandelingen aan afwijkingen in de baarmoederhals 2 PATIËNTENINFORMATIE Door middel van deze informatiefolder wil het Maasstad Ziekenhuis u een globaal overzicht geven van de klachten

Nadere informatie

Vernieuwd bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker. Wat zijn de veranderingen?

Vernieuwd bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker. Wat zijn de veranderingen? Vernieuwd bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker Wat zijn de veranderingen? Wat zijn de veranderingen? Het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker gaat veranderen. Wat verandert er precies? Testen op

Nadere informatie

Bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker. Uitslag

Bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker. Uitslag Bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker Uitslag Uitslagen In deze folder staat informatie over verschillende uitslagen van het onderzoek en HPV. Lees de informatie die hoort bij uw uitslag. Heeft u na

Nadere informatie

PATIËNTEN INFORMATIE. Het uitstrijkje. van de baarmoederhals

PATIËNTEN INFORMATIE. Het uitstrijkje. van de baarmoederhals PATIËNTEN INFORMATIE Het uitstrijkje van de baarmoederhals 2 PATIËNTENINFORMATIE Door middel van deze informatiefolder wil het Maasstad Ziekenhuis u informeren over het uitstrijkje van de baarmoederhals.

Nadere informatie

patiënteninformatie Dienst Gynaecologie - Verloskunde Baarmoederhalsuitstrijkje GezondheidsZorg met een Ziel

patiënteninformatie Dienst Gynaecologie - Verloskunde Baarmoederhalsuitstrijkje GezondheidsZorg met een Ziel i patiënteninformatie Dienst Gynaecologie - Verloskunde Baarmoederhalsuitstrijkje GezondheidsZorg met een Ziel Geachte mevrouw Deze brochure geeft u een duidelijk beeld van de verschillende stappen van

Nadere informatie

Conisatie/lisexcisie in dagopname

Conisatie/lisexcisie in dagopname Conisatie/lisexcisie in dagopname H15.022-01 Inhoudsopgave Inleiding... 2 Waarom een conisatie of lisexcisie?... 2 Voorbereiding... 2 Nuchter zijn... 2 Voorbereidende onderzoeken... 2 Dagopname... 2 De

Nadere informatie

HPV nu en in de toekomst. Nynke de Boer Magda van Oven Britt van Etten Debruijn Jorien Helder-Woolderink

HPV nu en in de toekomst. Nynke de Boer Magda van Oven Britt van Etten Debruijn Jorien Helder-Woolderink HPV nu en in de toekomst Nynke de Boer Magda van Oven Britt van Etten Debruijn Jorien Helder-Woolderink 15000 HPV HPV2 HPV4 HPV6 HPV11 High risk HPV (hr-hpv) Hr HPV 80 % van alle vrouwen maakt eens

Nadere informatie

Inleiding Wat is een uitstrijkje? Waarom worden uitstrijkjes gemaakt? Bij wie wordt een uitstrijkje gemaakt?

Inleiding Wat is een uitstrijkje? Waarom worden uitstrijkjes gemaakt? Bij wie wordt een uitstrijkje gemaakt? CIN-POLI 330 Inleiding U ontvangt deze brochure van uw specialist, omdat bij u sprake is van een afwijkend uitstrijkje. Het Sint Franciscus Gasthuis heeft een speciaal spreekuur voor vrouwen met een afwijkend

Nadere informatie

Het uitstrijkje van de baarmoederhals

Het uitstrijkje van de baarmoederhals Gynaecologie Het uitstrijkje van de baarmoederhals www.catharinaziekenhuis.nl Inhoud Uitstrijkje... 3 Wat betekent de uitslag?... 6 Afwijkende uitstrijkjes... 9 Onderzoek door de gynaecoloog: colposcopie...

Nadere informatie

Gynaecologie. Lisexcisie.

Gynaecologie. Lisexcisie. Gynaecologie Lisexcisie www.catharinaziekenhuis.nl Patiëntenvoorlichting: patienten.voorlichting@catharinaziekenhuis.nl GYN067 / Lisexcisie / 08-02-2016 2 Lisexcisie De gynaecoloog of huisarts heeft ontdekt

Nadere informatie

Bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker. Uitnodiging

Bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker. Uitnodiging Bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker Uitnodiging Waarom dit bevolkingsonderzoek? Elk jaar krijgen ongeveer 700 vrouwen baarmoederhalskanker. Jaarlijks overlijden 200 vrouwen aan deze ziekte. Baarmoeder

Nadere informatie

De CIN-polikliniek voor afwijkende uitstrijkjes

De CIN-polikliniek voor afwijkende uitstrijkjes Gynaecologie Patiënteninformatie De CIN-polikliniek voor afwijkende uitstrijkjes In deze informatie kunt u lezen wat er plaatsvindt tijdens een bezoek aan onze CIN-polikliniek en de dagbehandeling. CIN

Nadere informatie

Vaccinatie baarmoederhalskanker. Gynaecologie

Vaccinatie baarmoederhalskanker. Gynaecologie Vaccinatie baarmoederhalskanker Gynaecologie Inleiding Als u nog nooit van het Humaan Papillomavirus (hierna te noemen: HPV) en baarmoederhalskanker heeft gehoord, dan bent u niet de enige. Ondanks het

Nadere informatie

Kijkje in de baarmoeder Zo nodig met een kleine ingreep Diagnostische hysteroscopie

Kijkje in de baarmoeder Zo nodig met een kleine ingreep Diagnostische hysteroscopie Kijkje in de baarmoeder Zo nodig met een kleine ingreep Diagnostische hysteroscopie Poli Gynaecologie 0 De inhoud van deze voorlichtingsfolder is gebaseerd op de informatie van de Nederlandse Vereniging

Nadere informatie

Colposcopisch onderzoek. Gynaecologie

Colposcopisch onderzoek. Gynaecologie Colposcopisch onderzoek Gynaecologie Bij u is een afwijking van de baarmoedermond vastgesteld. Het uitstrijkje van de baarmoedermond heeft afwijkende cellen laten zien. Om precies vast te stellen welke

Nadere informatie

HPV test volgens landelijke richtlijn. Heleen Doornewaard, Patholoog Gelre ziekenhuizen, 11 maart 2009

HPV test volgens landelijke richtlijn. Heleen Doornewaard, Patholoog Gelre ziekenhuizen, 11 maart 2009 HPV test volgens landelijke richtlijn Heleen Doornewaard, Patholoog Gelre ziekenhuizen, 11 maart 2009 HPV-vaccinatie Het kan je leven redden, maar ook voor niks zijn NRCnext, dd 03-03-09 1.Wat heeft baarmoederhalskanker

Nadere informatie

Veel onwetendheid over baarmoederhalskanker op Curaçao zaterdag, 24 mei 2014 00:00

Veel onwetendheid over baarmoederhalskanker op Curaçao zaterdag, 24 mei 2014 00:00 Het grootste onderzoek naar baarmoederhalskanker en HPV-genotype in het Caribisch gebied tot nu toe vindt plaats op Curaçao. Bij 57.000 vrouwen op Curaçao zit een oproep in de bus om een PAP-test te doen.

Nadere informatie

De curettage. Gynaecologie

De curettage. Gynaecologie De curettage Gynaecologie Curettage Uw arts heeft een curettage geadviseerd. Deze ingreep wordt door een gynaecoloog in het ziekenhuis verricht. Tijdens de curettage wordt met een soort lepeltje, de curette,

Nadere informatie

Diagnostische hysteroscopie. Kijken in de baarmoeder

Diagnostische hysteroscopie. Kijken in de baarmoeder Diagnostische hysteroscopie Kijken in de baarmoeder In het kort Een diagnostische hysteroscopie, is een onderzoek waarbij de gynaecoloog met een dun buisje in de baarmoeder kijkt en eventueel kleine ingrepen

Nadere informatie

Gynaecologie. Diagnostische hysteroscopie en curettage. Afdeling: Onderwerp:

Gynaecologie. Diagnostische hysteroscopie en curettage. Afdeling: Onderwerp: Afdeling: Onderwerp: Gynaecologie 1 In het kort Een diagnostische hysteroscopie, is een onderzoek waarbij de gynaecoloog met een dun buisje in de baarmoeder kijkt en eventueel kleine ingrepen doet. Wat

Nadere informatie

Uitstrijkje en vervolgonderzoeken

Uitstrijkje en vervolgonderzoeken Uitstrijkje en vervolgonderzoeken Maatschap Gynaecologie IJsselland Ziekenhuis Datum: Tijd: Naam arts:...... Inhoudsopgave Inleiding 1 Het uitstrijkje 2 2 De uitslag 4 3 Onderzoeken 3.1 Colposcopie 9 3.2

Nadere informatie

Preventie van. Wat u moet weten over. baarmoederhalskanker. Deze brochure bevat informatie over baarmoederhalskanker,

Preventie van. Wat u moet weten over. baarmoederhalskanker. Deze brochure bevat informatie over baarmoederhalskanker, Preventie van baarmoederhalskanker Wat u moet weten over baarmoederhalskanker Deze brochure bevat informatie over baarmoederhalskanker, een ziekte die kan voorkomen worden. Spreek er over met uw arts,

Nadere informatie

Diagnostische hysteroscopie

Diagnostische hysteroscopie Diagnostische hysteroscopie Patiënteninformatie Diagnostische hysteroscopie Inhoudsopgave 1 Inleiding 1.1 Wat is een diagnostische hysteroscopie 1.2 Redenen voor een diagnostische hysteroscopie 1.3 Waar

Nadere informatie

www.hup-ado.be Respect yourself. Protect yourself. 2 de editie Vaak gestelde vragen over baarmoederhalskanker en het Humaan Papillomavirus

www.hup-ado.be Respect yourself. Protect yourself. 2 de editie Vaak gestelde vragen over baarmoederhalskanker en het Humaan Papillomavirus www.hup-ado.be Respect yourself. Protect yourself. 2 de editie Vaak gestelde vragen over baarmoederhalskanker en het Humaan Papillomavirus 4 Check this out! Baarmoederhalskanker is een veel voorkomend

Nadere informatie

PATIËNTEN INFORMATIE. Colposcopie en afname van weefsel van de baarmoederhals

PATIËNTEN INFORMATIE. Colposcopie en afname van weefsel van de baarmoederhals PATIËNTEN INFORMATIE Colposcopie en afname van weefsel van de baarmoederhals 2 PATIËNTENINFORMATIE Door middel van deze informatiefolder wil het Maasstad Ziekenhuis u informeren over het onderzoek colposcopie

Nadere informatie

Baarmoederhalskanker screening

Baarmoederhalskanker screening Baarmoederhalskanker screening Wat gaat er veranderen? Lex Makkus, Patholoog PAL Geschiedenis BVO-BMHK Huidige BVO - hrhpv Triage Sterfte cervix carcinoom absolute aantallen/cohort 45 40 35 30 25 20 15

Nadere informatie

8 e Symposium Stichting Baarmoederhalskanker. preventie Oost

8 e Symposium Stichting Baarmoederhalskanker. preventie Oost 8 e Symposium Stichting Baarmoederhalskanker preventie Oost Diagnostiek en etiologie van endocervicale afwijkingen Donderdag 9 november 2006 Nationaal Sportcentrum Papendal, Arnhem Mede onder auspiciën

Nadere informatie

Diagnostische hysteroscopie

Diagnostische hysteroscopie Diagnostische hysteroscopie Onderzoek van de baarmoederholte mca.nl Inhoudsopgave Wat is een diagnostische hysteroscopie? 3 Voorbereiding op het onderzoek 4 Het onderzoek 4 Na het onderzoek 5 Herstel thuis

Nadere informatie

Diagnostische hysteroscopie

Diagnostische hysteroscopie Diagnostische hysteroscopie Inhoudsopgave Inleiding Wat is een diagnostische hysteroscopie Redenen voor een diagnostische hysteroscopie Waar wordt een diagnostische hysteroscopie uitgevoerd Op welk moment

Nadere informatie

Verwijderen van de baarmoeder

Verwijderen van de baarmoeder Verwijderen van de baarmoeder Samen met uw gynaecoloog heeft u besloten om de baarmoeder te laten verwijderen. De reden van de operatie is met u besproken. Een eventuele verwijdering van de eierstokken

Nadere informatie

Hysteroscopie: kijken in de baarmoeder

Hysteroscopie: kijken in de baarmoeder Hysteroscopie: kijken in de baarmoeder Deze folder geeft informatie over de diagnostische hysteroscopie, een onderzoek waarbij de gynaecoloog in de baarmoeder kijkt en eventueel kleine ingrepen doet. We

Nadere informatie

Diagnostische Hysteroscopie. Afdeling Verloskunde/Gynaecologie

Diagnostische Hysteroscopie. Afdeling Verloskunde/Gynaecologie Diagnostische Hysteroscopie Afdeling Verloskunde/Gynaecologie Inhoudopgave Wat is een diagnostische hysteroscopie? 4 Redenen voor een diagnostische hysteroscopie 4 Wanneer vindt het onderzoek plaats? 4

Nadere informatie

Onderzoek baarmoederhalskanker

Onderzoek baarmoederhalskanker Onderzoek baarmoederhalskanker Bevolkingsonderzoek Waarom is er een bevolkingsonderzoek? Elk jaar krijgen ongeveer 700 vrouwen baarmoederhalskanker. Baarmoederhalskanker komt het meest voor bij vrouwen

Nadere informatie

Diagnostische hysteroscopie

Diagnostische hysteroscopie Diagnostische hysteroscopie Gynaecologie mca.nl Inhoudsopgave Wat is een diagnostische hysteroscopie 3 Redenen voor een diagnostische hysteroscopie 3 Waar wordt een diagnostische hysteroscopie uitgevoerd?

Nadere informatie

Afwijkende uitstrijkjes

Afwijkende uitstrijkjes Afwijkende uitstrijkjes Afdeling gynaecologie en verloskunde Van uw huisarts heeft u een verwijzing gekregen naar de gynaecoloog omdat u afwijkend uitstrijkje heeft. Het is belangrijk dat u goed geïnformeerd

Nadere informatie

Curettage De baarmoeder

Curettage De baarmoeder Curettage Curettage Uw arts heeft een curettage geadviseerd. Deze ingreep wordt door een gynaecoloog in het ziekenhuis verricht. Tijdens de curettage wordt met een soort lepeltje, de curette, een laagje

Nadere informatie

Colposcopie. Onderzoek en behandeling van afwijkend weefsel van de baarmoedermond en de schede

Colposcopie. Onderzoek en behandeling van afwijkend weefsel van de baarmoedermond en de schede Colposcopie Onderzoek en behandeling van afwijkend weefsel van de baarmoedermond en de schede 2 Uw huisarts of gynaecoloog heeft u naar het Canisius- Wilhelmina Ziekenhuis (CWZ) verwezen voor een colposcopie.

Nadere informatie

Watercontrastechoscopie, waterecho of SIS. Polikliniek Gynaecologie

Watercontrastechoscopie, waterecho of SIS. Polikliniek Gynaecologie 00 Watercontrastechoscopie, waterecho of SIS Polikliniek Gynaecologie 1 De inhoud van deze voorlichtingsfolder is samengesteld door de Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie (NVOG). Deze

Nadere informatie

Chapter 9. Nederlandse Samenvatting

Chapter 9. Nederlandse Samenvatting Chapter 9 Nederlandse Samenvatting Summary and Nederlandse samenvatting SAMENVATTING Baarmoederhalskanker is de vierde meest voorkomende kanker bij vrouwen wereldwijd. Deze ziekte wordt gedurende een periode

Nadere informatie

diagnostische hysteroscopie

diagnostische hysteroscopie diagnostische hysteroscopie Inhoud 1 Algemeen 3 1.1 Wat is een diagnostische hysteroscopie? 3 1.2 Redenen voor een diagnostische hysteroscopie 4 1.3 Waar wordt een diagnostische hysteroscopie uitgevoerd?

Nadere informatie

Gynaecologisch onderzoek naar abnormaal bloedverlies

Gynaecologisch onderzoek naar abnormaal bloedverlies Gynaecologisch onderzoek naar abnormaal bloedverlies Albert Schweitzer ziekenhuis januari 2012 pavo 0413 Inleiding Uw huisarts heeft u verwezen naar de gynaecoloog omdat u abnormaal vaginaal bloedverlies

Nadere informatie

Kijken in de baarmoeder

Kijken in de baarmoeder Kijken in de baarmoeder (Diagnostische hysteroscopie) In deze brochure leest u meer over onderzoek van de baarmoeder via een hysteroscoop (kijkbuis). U leest welke onderzoeken mogelijk zijn en hoe die

Nadere informatie

Poliklinische hysteroscopie

Poliklinische hysteroscopie Poliklinische hysteroscopie Inhoudsopgave Inleiding Welke ingrepen kunnen plaatsvinden tijdens hysteroscopie in het Gynaecologisch Behandel Centrum Noord? poliep verwijderen myoom verwijderen spiraal verwijderen

Nadere informatie

Hieronder staat daarom alleen in grote lijnen aangeven wat u kunt verwachten naar aanleiding van de uitslag.

Hieronder staat daarom alleen in grote lijnen aangeven wat u kunt verwachten naar aanleiding van de uitslag. Het uitstrijkje HET UITSTRIJKJE INLEIDING Bij een uitstrijkje worden cellen van de baarmoederhals afgenomen met een borsteltje. Dit wordt "uitgeschud"in een vloeistof. Daarna vindt onderzoek in het laboratorium

Nadere informatie

Colposcopie, Cryochirurgie, Lisexcisie

Colposcopie, Cryochirurgie, Lisexcisie Colposcopie, Cryochirurgie, Lisexcisie Uw behandelend arts heeft een van deze onderzoeken geadviseerd. Deze ingreep wordt door een gynaecoloog verricht. In deze folder kunt u nalezen wat het onderzoek

Nadere informatie

Inleiding Curettage bij onderzoek naar abnormaal bloedverlies uit de baarmoeder Behandeling

Inleiding Curettage bij onderzoek naar abnormaal bloedverlies uit de baarmoeder Behandeling CURETTAGE 796 Inleiding Uw specialist heeft een curettage geadviseerd. Deze ingreep wordt door een gynaecoloog in het ziekenhuis op de operatiekamer verricht. Tijdens de curettage wordt met een soort lepeltje,

Nadere informatie

Curettage. Inleiding. De baarmoeder. Wanneer wordt een curettage voorgesteld?

Curettage. Inleiding. De baarmoeder. Wanneer wordt een curettage voorgesteld? Curettage Inleiding Uw arts heeft een curettage geadviseerd. Deze ingreep wordt door een gynaecoloog in het ziekenhuis verricht. Tijdens de curettage wordt met een soort lepeltje, de curette, een laagje

Nadere informatie

Inleiding... 1. De baarmoeder... 1. Wanneer wordt een curettage voorgesteld... 2. Bij onderzoek naar abnormaal bloedverlies uit de baarmoeder...

Inleiding... 1. De baarmoeder... 1. Wanneer wordt een curettage voorgesteld... 2. Bij onderzoek naar abnormaal bloedverlies uit de baarmoeder... Curettage Inhoudsopgave Inleiding... 1 De baarmoeder... 1 Wanneer wordt een curettage voorgesteld... 2 Bij onderzoek naar abnormaal bloedverlies uit de baarmoeder... 2 Bij beëindiging van een ongewenste

Nadere informatie

Conisatie. Gynaecologie

Conisatie. Gynaecologie Conisatie Gynaecologie Wat betekent een conisatie? Een conisatie is een gynaecologische operatie waarbij de gynaecoloog een kegelvormig stukje weefsel (conus) wegneemt van de baarmoedermond. Dit gebeurt

Nadere informatie

HET UITSTRIJKJE VAN DE BAARMOEDERHALS

HET UITSTRIJKJE VAN DE BAARMOEDERHALS HET UITSTRIJKJE VAN DE BAARMOEDERHALS In deze folder geeft het Ruwaard van Putten Ziekenhuis u algemene informatie over het uitstrijkje. Wij adviseren u deze informatie zorgvuldig te lezen. Indien voor

Nadere informatie

Gynaecologisch onderzoek naar abnormaal bloedverlies

Gynaecologisch onderzoek naar abnormaal bloedverlies Gynaecologisch onderzoek naar abnormaal bloedverlies Inleiding Uw huisarts heeft u verwezen naar de gynaecoloog omdat u abnormaal vaginaal bloedverlies heeft. In deze folder worden de verschillende vormen

Nadere informatie

Diagnostische hysteroscopie

Diagnostische hysteroscopie Gynaecologie Diagnostische hysteroscopie Het Antonius Ziekenhuis vormt samen met Thuiszorg Zuidwest Friesland de Antonius Zorggroep Uw arts heeft u voorgesteld een hysteroscopie te laten doen, een kijkoperatie

Nadere informatie

diagnostische hysteroscopie

diagnostische hysteroscopie diagnostische hysteroscopie Inhoud 1 Algemeen 4 1.1 Wat is een diagnostische hysteroscopie 4 1.2 Redenen voor een diagnostische hysteroscopie 5 1.3 Waar wordt een diagnostische hysteroscopie uitgevoerd

Nadere informatie

Menstruatie polikliniek (M-poli)

Menstruatie polikliniek (M-poli) Afdeling: Onderwerp: Gynaecologie Menstruatie polikliniek (M-poli) Menstruatie polikliniek Inleiding In deze folder kunt u lezen wat u van uw bezoek aan de menstruatiepolikliniek kunt verwachten. Wij raden

Nadere informatie

Diagnostische hysteroscopie

Diagnostische hysteroscopie Gynaecologie / Verloskunde Diagnostische hysteroscopie i Patiënteninformatie Slingeland Ziekenhuis Inhoudsopgave 1. In het kort 2. Wat is een diagnostische hysteroscopie? 3. Redenen voor een diagnostische

Nadere informatie

Uitstrijkje Advies voor het lezen van deze brochure Inleiding

Uitstrijkje Advies voor het lezen van deze brochure Inleiding Uitstrijkje Advies voor het lezen van deze brochure Huisartsen geven steeds vaker schriftelijke informatie over een afwijkend uitstrijkje in een patiëntenbrief. De inhoud daarvan is gedeeltelijk hetzelfde

Nadere informatie