Raad Gemeente Nijmegen Postbus HG Nijmegen. F. Clappers. Bijgaand treft u ter kennisname aan het rapport Kenniscoördinaten Knowviomagus.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Raad Gemeente Nijmegen Postbus 9105 6500 HG Nijmegen. F. Clappers. Bijgaand treft u ter kennisname aan het rapport Kenniscoördinaten Knowviomagus."

Transcriptie

1 Raad Gemeente Nijmegen Postbus HG Nijmegen Korte Nieuwstraat PP Nijmegen Telefoon (024) Telefax (024) Postadres Postbus HG Nijmegen Datum Datum uw brief Ons kenmerk G410/ Contactpersoon F. Clappers Onderwerp Aantal bijlagen Doorkiesnummer Rapport Kenniscoördinaten Bijgaand treft u ter kennisname aan het rapport Kenniscoördinaten Knowviomagus. Hoogacht end, college van Burgemeester en Wethouders van Nijmegen, De Burgemeester, De Secretaris, mevr. drug. ter Horst ir H.K.W. Bekkers Nijmegen, de oudste stad van Nederland. Kijk op 51 EP01.04

2 Kenniscoördinaten Knowviomagus: Naar een aanpak voor versterking van de kenniseconomie in Nijmegen Geschreven door : René Reijtenbagh, Jan Jonker Datum : dinsdag 14 december OOST NV

3 Inhoud Inleiding 3 1. Foto van de kenniseconomie Nijmegen Inleiding De Kennisintensieve bedrijvigheid Nijmegen De Kennisgenererende bedrijvigheid Kennisvelden in de kennisinstellingen Identificatieclusters Kenniseconomie Nijmegen Inventarisatie Kenniseconomie-initiatieven in Nijmegen Inleiding Inventarisatie Sterkten/zwakten, kansen en bedreigingen Inleiding Bio-moleculair en medische technologie cluster Semi-conductor/ICT-cluster Klinisch en medisch cluster Alpha en kennisintensieve dienstverleningscluster Hoofdlijnen Actieprogramma Kenniseconomie Nijmegen Inleiding Profilering Acquisitie op maat Promotie van de kennisstad Positioneren bestaand Innovatieplatform Nijmegen Synergie andere beleidsvelden gericht op versterking kenniseconomie Spin-off bevordering Realisering Regionaal Innovatie Systeem (RIS) Haalbaarheidsstudie naar een Embedded Technology Platform (ETP) Molecular Medicine & Life Sciences Incubator Clustervorming Nijmegen Health Valley Clustering kennisintensieve zakelijke dienstverlening Haalbaarheid clustering in de Maakindustrie Realisering ICT en semi-conductor cluster Topklinische zorgcluster Prioriteitstelling uitvoering 43 Bijlage 1 44 Bijlage 2 48 Bijlage 3 50 Bijlage 4 51 Kenniscoördinaten Knowviomagus: Naar een aanpak voor versterking van de kenniseconomie in Nijmegen 2

4 Inleiding De directe aanleiding om onderhavig programma te realiseren is dat de Gemeente Nijmegen er in haar economisch beleid naar wil streven het aanwezige kennispotentieel voor de economie zo optimaal mogelijk te benutten. Hiertoe wil ze een concreet actieprogramma uitvoeren. Daarbij heeft ze de volgende (thematische) beleidsvoornemens geformuleerd 1 : 1. Stimuleren en ondersteunen clustervorming; 2. stimuleren en ondersteunen innovatie; 3. stimuleren en ondersteunen startende ondernemers. Binnen deze voornemens zijn vervolgens mogelijkheden voor concretisering aangegeven, gericht op voorwaardenscheppende thema s en kennisgefocuste thema s. Een concrete (en onderbouwde) invulling ontbreekt echter op dit moment. Het onderhavige rapport komt met een concrete invulling van de kennisgefocuste thema s, waarbij zoveel mogelijk wordt aangesloten op de gesignaleerde aanwezige kansen en sterkten van het Nijmeegse kennisaanbod. Hoofdstuk 1 geeft een indicatieve beschrijving van aard en omvang van het kennisintensieve aanbod binnen het bedrijfsleven in Nijmegen. Daarbij wordt gekeken naar het aandeel bedrijven binnen het kennisintensieve segment dat te typeren is als kennisgenererend. Deze groep van bedrijven is te beschouwen als innovatiescheppend. Binnen de gehanteerde definitie van kennisgenererende activiteiten valt tevens het Hoger Beroeps- en Academisch Onderwijsaanbod evenals het Universitair Medisch Centrum St. Radboud. Vervolgens wordt in hoofdstuk 2 het kennisaanbod binnen de aanwezige kennisinstellingen getypeerd in kennisvelden. Op basis van het getypeerde kennisintensieve aanbod binnen het bedrijfsleven en de aanwezige kennisvelden binnen de kennisinstellingen worden voldoende indicaties verkregen om de kenniseconomie-speerpunten van Nijmegen te bepalen. Om te komen tot een meer kwalitatieve inkleuring van het potentieel van het kennisaanbod in Nijmegen zal in hoofdstuk 3 een Sterkte-, Zwakte-, Kansen- en Bedreigingenanalyse worden beschreven per gesignaleerd kennisspeerpunt. Dit gebeurt aan de hand van gesprekken met sleutelinformanten uit de gesignaleerde kennisvelden en desk research. In hoofdstuk 4 wordt per kennisveld nagegaan welke initiatieven er momenteel lopen, gericht op economische potentieel benutting. Duidelijk wordt welke nieuwe initiatieven en/of extra inspanningen door de Gemeente Nijmegen geïnitieerd moeten worden, gericht op het verder benutten van de aanwezige kansen en sterkten van de Nijmeegse kenniseconomie. In hoofdstuk 4 zal het Actieprogramma Kenniseconomie Nijmegen concreet in hoofdlijnen worden voorgesteld. 1 Zie: Economisch beleidsplan Nijmegen maakt werk van een sterke economie `. Kenniscoördinaten Knowviomagus: Naar een aanpak voor versterking van de kenniseconomie in Nijmegen 3

5 Schematisch ziet de aanpak er als volgt uit: Indicatieve inventarisatie Kennisintensieve bedrijfsaanbod Indicatieve inventarisatie kennisgenererende activiteiten (SBI-codelijst Technopartner) (Onderwijs en topklinische zorgaanbod) Hoofdstuk 1 Hoofdstuk 1 Identificatie kennistechnologiegebieden Inventarisatie lopende initiatieven Identificatie kennisclusters Hoofdstuk 2 Hoofdstuk 3 Inventarisatie lopende initiatieven per kenniscluster Sterkte / zwakte analyse Kansen / bedreigingen analyse per kenniscluster Hoofdstuk 4 Voorstellen versterking kenniseconomie Noot: Wij benadrukken dat de gemaakte inventarisatie van het kennisaanbod binnen het bedrijfsleven en de kennisinstellingen gezien moet worden als indicatie voor de kennisintensiviteit van de Nijmeegse economie. Het gaat dus niet om een wetenschappelijke inventarisatie, zowel voor wat betreft de foto en de daarin aangegeven clusters, als wat betreft de SWOT-analyse. De exacte mate van kennisintensiviteit zou op bedrijfs- en instellingsniveau gemeten moeten worden. Vergelijking met het aanbod elders kan vervolgens een waardering opleveren voor de (relatieve) kennisintensiviteit. Wij gaan er desalniettemin vanuit dat aangegeven indicaties voldoende zijn om tot een adequate selectie te komen van de speerpunten van het kenniseconomie aanbod in Nijmegen. Kenniscoördinaten Knowviomagus: Naar een aanpak voor versterking van de kenniseconomie in Nijmegen 4

6 1. Foto van de kenniseconomie Nijmegen 1.1 Inleiding De kennisintensieve sector is moeilijk te definiëren. De mate van kennisintensiviteit is namelijk een relatief begrip waarbij het daadwerkelijke meten van de mate van innovativiteit op bedrijfsniveau zeer arbeidsintensief is. Derhalve is in onderhavig rapport ervoor gekozen om op basis van een kwantitatieve analyse van het aanbod te komen tot een schets van het kennisintensieve aanbod. Een dergelijke schets is voldoende, gezien de doelstellingen van onderhavige activiteit namelijk te komen tot de identificatie van kansrijke kennisvelden binnen de kenniseconomie in Nijmegen. Ter bepaling van de omvang van de commerciële kennisintensieve bedrijvigheid in de gemeente Nijmegen is gebruik gemaakt van door de landelijke Technostarters-coördinatoren gehanteerde BIClijsten 2 ter identificatie van haar doelgroep van Technostarters 3. Hierbij wordt een Technostarter als volgt gedefinieerd 4 : Een technostarter is een bedrijf dat vijf jaar of minder bestaat, economisch actief is, niet onderdeel is van een groter bedrijf en werkzaam is op technologisch gebied. Het commercialiseert producten, processen of diensten, die het op basis van eigen technische vindingen of door een nieuwe combinatie van bestaande technologieën heeft ontwikkeld. De voornoemde BIC-codelijsten zijn te gebruiken om een eerste zicht te krijgen van het kennisintensieve aanbod in Nijmegen. Daarbij dienen de volgende kanttekeningen te worden gemaakt: De uiteindelijke mate van kennisintensiviteit van een onderneming is afhankelijk van de daadwerkelijke bedrijfsvoering; binnen het op deze wijze definiëren van kennisintensieve bedrijvigheid wordt geen rekening gehouden met het onderscheid dat te maken is tussen kennisvolgende en kennisgenererende bedrijven; de kennisgenererende bedrijven zijn te beschouwen als voorlopers in de regionale economie en zijn broedplaatsen van vernieuwingen. Om enigszins tegemoet te komen aan deze kantekeningen is binnen het kennisintensieve segment tevens gekeken naar de aard en omvang van het kennisgenererende deel. Hiertoe maken we gebruik van een BIC-codelijst die in opdracht van de Gemeente Enschede is opgesteld door de Universiteit Twente en het Adviesbureau I&O in Enschede 5. 2 BIC staat voor: Bedrijfs Identificatie Code. Deze wordt gehanteerd door de Kamers van Koophandel om bedrijven in te delen naar kernactiviteit. 3 Zie bijlage 1. 4 Actieprogramma TechnoPartner, Ministerie van Economische Zaken, januari Zie bijlage 2. Kenniscoördinaten Knowviomagus: Naar een aanpak voor versterking van de kenniseconomie in Nijmegen 5

7 1.2 De Kennisintensieve bedrijvigheid Nijmegen Ruim 45% van alle werkgelegenheid in Nijmegen kan worden gerekend tot de kennisintensieve bedrijvigheid. De kenniseconomie is van wezenlijke omvang en betekenis en blijft niet beperkt tot een bescheiden werkgelegenheidsomvang. Een foto of factsheet van het kennisintensieve aanbod in Nijmegen ziet u op pagina 8. Het kennisintensieve bedrijvenaanbod van Nijmegen bestaat voor het merendeel uit kennisintensieve Industrie en Zakelijke Dienstverlening: van de ongeveer arbeidsplaatsen in het kennisintensieve segment zijn er ruim voorhanden in beide sectoren (zie figuur 2). Binnen de industrie domineert het zogenaamde Philips Chip technology-cluster met haar toeleverende bedrijven in de regio met ruim arbeidsplaatsen, gevolgd door het Maakindustrie-cluster bestaande uit de metaalindustrie; vervaardiging van machines en apparaten met rond de arbeidsplaatsen, drukkerijen met arbeidsplaatsen en de voedingsmiddelenindustrie met ruim 800 arbeidsplaatsen. Opvallend is, dat de kennisintensieve industrie in Nijmegen, Philips niet meegenomen, zich kenmerkt door een relatief kleine bedrijfsomvang (tussen de 20 en 50 werkzame personen). Figuur 1 aandeel kennisintensieve werkgelegenheid naar sector % 9% 32% industrie onderwijs bouwnijverheid logistiek zakelijke dienstverlening 8% 24% Bron: O&I Gemeente Nijmegen Verder onderscheiden we het Kennisintensieve Zakelijke dienstverleningscluster. Het betreft hier met name een groot aantal kleine adviesbedrijven. Binnen de zakelijke dienstverlening valt op dat binnen de activiteit speur- en ontwikkelingswerk een wezenlijk deel onder bio-medische Research & Development valt. Kenniscoördinaten Knowviomagus: Naar een aanpak voor versterking van de kenniseconomie in Nijmegen 6

8 Samen met de werkgelegenheidsomvang binnen de onderdelen vervaardiging van bio-medische producten en de vervaardiging van medische apparaten en instrumenten onderscheiden we derhalve het Bio-medisch technologiecluster. Figuur 2: aandeel vestigingen kennisintensieve bedrijvigheid per sector % 57% 11% 14% industrie onderwijs bouwnijverheid logistiek zakelijke dienstverlening 7% Bron: O&I Gemeente Nijmegen Figuur 5 laat zien dat het kennisintensieve segment wat bedrijfsomvang betreft vooral domineert bij bedrijven tot 1 werkzame persoon en bedrijven vanaf 21 werkzame personen en meer. Met name in het middensegment is het kennisintensieve segment ondervertegenwoordigd. Dit beeld wordt veroorzaakt door een groot aandeel eenpersoonsbedrijven in de zakelijke dienstverlening in de kleinste grootteklasse en een relatief hoog aandeel kennisintensieve industrie in de grote grootteklassen vanaf 21 werkzame personen. Figuur 3: aandeel kennisintensieve bedrijven naar grootteklasse niet-kennisintensieve vestigingen in % kennisintensieve vestigingen in % grootteklasse 0 tot 1 grootteklasse 2 tot 5 grootteklasse 6 tot 10 grootteklasse 11 tot 20 grootteklasse 21 tot 50 grootteklasse 51 tot 100 grootteklasse 101+ Bron: O&I Gemeente Nijmegen Kenniscoördinaten Knowviomagus: Naar een aanpak voor versterking van de kenniseconomie in Nijmegen 7

9 Figuur 4 : Foto Kennisintensieve bedrijvigheid in Nijmegen Werkzame personen Vestigingen sbi-code Omschrijving 2003 Mutatie t.o.v Mutatie t.o.v sector industrie 15 Vervaardiging van voedingsmiddelen en dranken ,5% 23 21% 17, 18, 19 Vervaardiging van textiel, kleding, leer en lederwaren % 24-14% 20 Houtindustrie en vervaardiging van artikelen van hout, 67-15% 9 0 kurk, riet en vlechtwerk (geen meubels) 21 Vervaardiging van papier en karton en papier- en kartonwaren 22 Uitgeverijen, drukkerijen en reproductie van opgenomen media 24, 25 Vervaardiging van chemische producten, producten van rubber en kunststof 26 Vervaardiging van glas, aardewerk, cement-, kalk- en gipsproducten 27, 28, 29 Vervaardiging van metalen in primaire vorm en van metalen producten, vervaardiging van machines en apparaten 30, 31 Vervaardiging van kantoormachines en computers en overige elektrische machines, apparaten en benodigdheden 32 Vervaardiging van audio-, video- en telecommunicatie-apparaten en benodigdheden 33 Vervaardiging van medische apparaten en instrumenten % 6 20% % 91-14% % 11-21,5% 239 5% 23 4,5% % 68 19,2% % 10-37,5% % 12 20% % 22-12% 34, 35 Vervaardiging van transportmiddelen 121 9% 14 40% 36 Vervaardiging van meubels, vervaardiging van % 56 40% overige goederen n.e.g. Subtotaal sector industrie % 369 9% 80 Sector onderwijs % ,5% 45 Sector bouwnijverheid % % 60, 63, 64 Sector logistiek % 214 9% Sector zakelijke dienstverlening 72 Computerservice- en informatietechnologiebureaus 939-7% % 73 Speur- en ontwikkelingswerk % 37 12% 74 Overige zakelijke dienstverlening % % 65 Financiële instellingen (uitgezonderd % 49-20% verzekeringswezen en pensioenfondsen) 67 Financiële beurzen, effectenmakelaars, assurantietussenpersonen, administratiekantoren, waarborgfondsen e.d % 118-2,5% Subtotaal sector zakelijke dienstverlening % ,5% Totaal ,4% % Kenniscoördinaten Knowviomagus: Naar een aanpak voor versterking van de kenniseconomie in Nijmegen 8

10 Kijken we naar de werkgelegenheidsontwikkeling van het kennisintensieve segment in vergelijking tot de niet-kennisintensieve vestigingen, dan valt op dat in de periode het kennisintensieve segment conjunctuur gevoeliger is dan het niet kennisintensieve segment: in alle grootteklassen, met uitzondering van de éénpersoonsbedrijven, is de werkgelegenheid meer afgenomen dan in het niet kennisintensieve segment. De werkgelegenheidsgroei in het eerder genoemde chipcluster heeft de totale neergang in de werkgelegenheid binnen de industrie in Nijmegen opgevangen. Met name binnen de groep bedrijven, vallend onder de activiteit vervaardiging van computers en overige elektrische machines, is de werkgelegenheid fors gedaald. Binnen de zakelijke dienstverlening is de overige zakelijke dienstverlening met 9% fors gedaald. Figuur 5: werkgelegenheidsontwikkeling naar grootteklasse kennisintensief en niet-kennisintensief. 15,00% 10,00% 5,00% 0,00% niet-kennisintensief kennisintensief -5,00% -10,00% grootteklasse 0 tot 1-15,00% grootteklasse 2 tot 5 grootteklasse 6 tot 10 grootteklasse 11 tot 20 grootteklasse 21 tot 50 grootteklasse 51 tot 100 grootteklasse 101+ Bron: O&I Gemeente Nijmegen Kenniscoördinaten Knowviomagus: Naar een aanpak voor versterking van de kenniseconomie in Nijmegen 9

11 1.3 De Kennisgenererende activiteiten Binnen het kennisintensieve segment kunnen we onderscheid maken tussen bedrijven en kennisinstellingen die kennis aanwenden en kennis ontwikkelen. Anders dan de kennisgenererende bedrijven, ontwikkelen de kennisaanwendende bedrijven zelf geen kennis, maar passen zij reeds bestaande kennis toe. Denk hierbij aan dienstverleners die hun kennis vermarkten, zoals accountants en adviseurs, maar ook vertaalbureaus vermarkten hun kennis. De mate van aanwezigheid van kennisgenererende bedrijvigheid biedt aanwijzingen omtrent het kennisontwikkelingpotentieel binnen het segment kennisintensieve bedrijvigheid in Nijmegen. In bijlage 3 staan de wegingsfactoren die inzicht bieden in hoe tot een selectie is gekomen van de BIC-codes van bijlage 2. Ook hier geldt, dat de uiteindelijke mate van kennisgenererendheid afhankelijk is van de daadwerkelijke bedrijfsvoering en/of inhoud van een functie. Een dergelijk overzicht biedt derhalve een indicatief inzicht in de omvang van het kennisgenererende deel van de kenniseconomie. Opgemerkt dient te worden dat in vergelijking tot de geselecteerde kennisintensieve bedrijvigheid binnen het kennisgenererende segment het UMC St. Radboud en het hoger onderwijsaanbod is meegenomen. Opvallend is verder, dat binnen de logistieke sector volgens de hiervoor genoemde afwegingen geen aanleiding is gevonden deze als kennisgenererend te bestempelen. Figuur 6. Foto Kennisgenererende bedrijvigheid Nijmegen Werkzame personen Vestigingen sbicode Omschrijving 2003 Mutatie t.o.v Mutatie t.o.v Vervaardiging farmaceutische producten 48-49% 1-50% 29 Vervaardiging van machines en apparaten 275 5% 10 0% 30 Vervaardiging van kantoormachines en computers 12-98% 2-66% 31 Vervaardiging van overige elektrische machines, apparaten en benodigdheden % 7-22% 32 Vervaardiging van audio-, video- en telecommunicatie-apparaten en benodigdheden % 12 20% 33 Vervaardiging van medische apparaten en - instrumenten ,5% 12-14% 72 Computerservice- en informatietechnologiebureaus e.d % % 73 Speur- en ontwikkelingswerk % 37 12% 80 Onderwijs ,5% 24-8% 85 Academische ziekenhuizen % 1 0% Totaal % % Bron: O&I Gemeente Nijmegen Binnen het kennisgenererende deel domineert het chip - of technology -cluster, het (HBO en WO) onderwijscluster en de aanwezigheid van een zorgcluster bestaande uit het UMC St. Radboud. De kennisintensieve zakelijke dienstverlening maakt ruim 80% uit van het aantal kennisgenererende vestigingen. Het betreft bedrijven tot 5 werkzame personen die hier domineren. Binnen de kennisgenererende industrie domineert het grootbedrijf; ruim 10% van de kennisgenererende vestigingen in dit segment levert 30% van de kennisgenererende werkgelegenheid (ruim 6100 arbeidsplaatsen). De kennisgenererende zorg is volledig afkomstig van het UMC St. Radboud. De kanttekening die hierbij moet worden gemaakt, is dat een specialistisch ziekenhuis als de St. Maartenskliniek hierin niet is meegenomen. Zou dit wel zijn gebeurd, dan komt het Medische zorgcluster qua werkgelegenheidsomvang fors groter uit. Kenniscoördinaten Knowviomagus: Naar een aanpak voor versterking van de kenniseconomie in Nijmegen 10

12 Figuur 7: aantal werkzame personen kennisgenererend naar sector % 30% 0% 7% industrie bouw zakelijke dienstverlening onderwijs zorg 24% Bron: O&I Gemeente Nijmegen Binnen de kennisgenererende bedrijvigheid is binnen het onderwijs enkel de HBO/WO werkgelegenheid meegenomen. Wanneer we de academische zorg meenemen in de totale kennisintensieve werkgelegenheid komen we op een totale werkgelegenheidsomvang binnen het kennisintensieve segment van bijna werkzame personen. Binnen dit kennisintensieve segment zijn dan bijna banen direct gerelateerd aan kennisgenererende bedrijvigheid. Figuur 8: aandeel werkgelegenheid naar kennisintensief, kennisgenererend 18% kennismakers 45% kennisaanwenders niet kennisintensieve bedrijvigheid 37% Bron: O&I Gemeente Nijmegen Ruim éénderde van het aantal vestigingen in Nijmegen valt onder het kennisintensieve segment. Het kennisgenererende segment maakt binnen het kennisintensieve segment 13% uit van het aantal vestigingen (360 in totaal). Wanneer we concluderend het kennisintensieve en kennisgenererende aanbod in Nijmegen overzien zoals hiervóór gedefinieerd, dan kunnen we de volgende clusters identificeren: Kennisintensieve zakelijke dienstverleningscluster; Kenniscoördinaten Knowviomagus: Naar een aanpak voor versterking van de kenniseconomie in Nijmegen 11

13 medische zorgcluster: bestaande uit het UMC St. Radboud; chip-technology-cluster: bestaande uit Philips Semi-conductor industrie en haar regionale toeleveranciers; bio-medische technologie: bestaande uit bio-medisch technologische bedrijven en Speur & Ontwikkelingswerk; maakindustrie-cluster: bestaande uit Metaal-, Voedingsindustrie en Drukkerijen; onderwijscluster: bestaande uit het Wetenschappelijk- en Hoger beroepsonderwijs aanbod. In de volgende paragraaf gaan we verder in op het kennisaanbod binnen de kennisinstellingen middels de identificatie van kennisvelden. Kenniscoördinaten Knowviomagus: Naar een aanpak voor versterking van de kenniseconomie in Nijmegen 12

14 1.4 Kennisvelden in de kennisinstellingen In deze paragraaf wordt het wezenlijke kennisaanbod binnen de kennisinstellingen in Nijmegen geïdentificeerd. Het kennisaanbod binnen de kennisinstellingen is geanalyseerd en op basis daarvan zijn de meest wezenlijke kennisgebieden omschreven. Vervolgens zijn de geïdentificeerde kennisgebieden binnen de kennisinstellingen in Nijmegen verder geclusterd. Deze kennisclusters zijn vervolgens in een matrix geplaatst met het eerder geïdentificeerde kennisintensieve clusteraanbod binnen het bedrijfsleven. Op deze wijze wordt het kennisintensieve aanbod binnen de kennisinstellingen en het bedrijfsleven gekoppeld waardoor het kenniseconomie aanbod in Nijmegen in essentie geïdentificeerd is. a. Het natuurwetenschappelijk kennisveld (chemie, fysica en informatica) Het experimenteel - en theoretisch natuurkundeonderzoek binnen de Faculteit Natuurwetenschappen Wiskunde en Informatica richt zich sterk op (bio-)materialenonderzoek. Binnen de verschillende onderzoeksgroepen spelen veelbelovende ontwikkelingen, die zich uitermate lenen voor toepassingen in commerciële omgeving. Een voorbeeld is de ontwikkeling van microreactoren, waarbinnen met behulp van zogenaamde lab-on-a-chip -technologie, toepassingen voor zowel medische -/farmaceutische industrie als de voedingsindustrie ontwikkeld kunnen worden. Binnen dit cluster is een aantal prominente faciliteiten aanwezig, zoals een uniek Magnetenlab, een NMR (Nucleair Magnetic Resonance)-faciliteit, plus een Nano-lab in ontwikkeling. Het Nano-lab gaat zich specifiek richten op samenwerkingsprojecten op het gebied van nano-technologie tussen MKB en wetenschappers. Binnen het Nijmegen Instituut voor Informatie en Informatiekunde spelen de thema`s embedded technology, veiligheid, autorisatie/smart cards en ambient technology een centrale rol. Binnen deze thema`s lopen een aantal samenwerkingsverbanden met het bedrijfsleven (o.a. Pink Roccade, ATOS Origin en Philips). Op Nijmeegse schaal is met name de samenwerking met Philips van belang, die zich uitstrekt over zowel embedded technology als ambient technology (bijv. de zelfdenkende ijskast). Het besluit om het Philips Business and Innovation Center (52 degrees) te gaan realiseren is een sterke kans om binnen dit cluster een kenniscentrum van allure te ontwikkelen. Tevens is op lokaal niveau een duidelijke binding tussen afgestudeerde Informaticastudenten en ICT-bedrijven (waar velen een werkkring vinden). Een belangrijke ondersteunende factor voor de ontwikkeling van bedrijven en ICTdiensten/producten is de aanwezigheid van een breedbandige en sterk vertakte ICT-infrastructuur. De initiatieven vanuit het UCI (in samenwerking met onderwijsinstellingen en Gemeente Nijmegen) dienen leveren hieraan duidelijk een positieve bijdrage. b. Medisch cluster/molecular Life Sciences De dominante speler binnen dit cluster is het Universitair Medisch Centrum Nijmegen (UMCN), bestaande uit het UMC St. Radboud dat topklinische zorg levert. Het UMC St. Radboud kent de volgende afdelingen met topklinische gezondheidszorg: Geriatrie, Intensive Care Kinderen, Neurologie, Nierziekten, Pijncentrum, Radiologie, Revalidatiegeneeskunde, Tandheelkunde. Kenniscoördinaten Knowviomagus: Naar een aanpak voor versterking van de kenniseconomie in Nijmegen 13

15 Het UMCN-onderzoeksraamwerk 6 bestaat uit de volgende hoofdprogramma s: Infectie, ontsteking, trauma en herstel; genetische - en metabole aandoeningen; nier- en vaataandoeningen; neurowetenschappen; oncologie. Binnen het UMCN is sprake van de volgende klinische topcentra: Academisch Oncologisch Centrum Nijmegen; Nijmeegs Universitair Centrum voor Infectieziekten; Topcentrum Genetische en Metabole aandoeningen; Traumacentrum Oost. Daarnaast zijn de volgende faciliteiten en instituten aanwezig binnen het UMCN en de Radboud Universiteit, waar deels op multidisciplinaire wijze (nieuwe) onderzoeksterreinen worden bewerkt: Nijmegen Center for Molecular Life Sciences (NCMLS); Centraal Dieren Laboratorium (CDL); Clinical Research Center Nijmegen (CRCN) (wordt dit jaar m.b.v. Europese en provinciale subsidie ontwikkeld); CMBI (Centrum voor Bioinformatica). Het Nijmegen Center for Molecular Life Sciences is opgericht om alle onderzoek op gebied van moleculaire wetenschappen binnen de Medische Faculteit en de Radboud Universiteit te bundelen. Op multidisciplinaire wijze worden binnen dit instituut onderzoeksprojecten uitgevoerd, waarbij kennisontwikkeling ten behoeve van verbeterde diagnostica en therapeutica centraal staat. Tevens zijn hier een aantal hoogwaardige faciliteiten aanwezig (zoals clean room en Micro-array ) onder de noemer Laboratory for Molecular Medicine. Het NCMLS heeft uitgebreide samenwerkingsrelaties met bio-medische - en farmabedrijven die actief zijn op het gebied van zowel de diagnostiek als therapeutica. Tot slot is de St. Maartenskliniek een belangrijke speler binnen dit cluster. De St. Maartenskliniek biedt topklinische gezondheidszorg op het gebied van orthopedie, reumatologie en revalidatie. Tussen de St. Maartenskliniek en de klinische afdelingen van het UMCN, evenals de Medische Faculteit, vindt op meerdere fronten samenwerking plaats. c. Alpha (wetenschappen)cluster/kennisintensieve zakelijke dienstverlening De Faculteit der Sociale wetenschappen bestaat uit drie onderwijsinstituten waar zeven opleidingen worden aangeboden: - Psychologie & cognitiewetenschap - pedagogische wetenschappen & onderwijskunde - maatschappijwetenschappen Daarnaast heeft de faculteit drie onderzoeksinstituten: Nijmeegs Instituut voor Cognitie en Informatie (NICI), Behavioural Science Institute en Nijmeegs Instituut voor Sociaal Cultureel Onderzoek (NISCO). Onderzoek en ontwikkeling op het gebied van neurale netwerken vormt een belangrijk onderzoeksveld binnen het zogenaamde neurocognitiecluster. Dit cluster is terug te vinden binnen zowel de faculteit Talen en Psychologie als binnen de Medische Faculteit. Belangrijke organisaties zijn de Stichting Neurale Netwerken (SNN), die direct gelinkt is aan de vakgroep Biofysica van het UMCN, en het NICI, waarbinnen onderzoekers uit onder andere de Psychologie en Cognitiewetenschap werkzaam zijn. 6 Afkomstig van presentatie drs. J. Werner, Symposium Science meets Business, Nijmegen, 2003 Kenniscoördinaten Knowviomagus: Naar een aanpak voor versterking van de kenniseconomie in Nijmegen 14

16 Binnen SNN vindt onderzoek plaats op het gebied van artificiële/neurale netwerken, patroonherkenning/statistiek en medische diagnostiek. Informatieverwerking in het menselijk zenuwstelsel staat voorop. Het NICI doet onder andere onderzoek op het gebied van de Cognitiewetenschap, Psycholinguïstiek, Perceptie, Motoriek, Artificiële Intelligentie en Cognitieve Neurowetenschap en heeft een vooraanstaande positie op het gebied van de patroonherkenning, pen-computing. Daarnaast kent Nijmegen binnen dit gebied nog topinstituten zoals het Max Planck Instituut en het FC Donders Center for Cognitive Neuro Imaging. Binnen eerstgenoemd instituut vindt onder andere ontwikkeling plaats van nieuwe user interfaces met behulp van taal- en spraaktechnologie en psychologische/neurologische kennis. d. Hogeschool van Arnhem en Nijmegen De Hogeschool van Arnhem en Nijmegen kent een vijftal sectoren, waarbinnen opleidingsthema s/richtingen zijn onderverdeeld. Een aantal van deze sectoren biedt opleidingen die duidelijk aansluiten bij bovengenoemde clusters binnen het academische complex. Het gaat met name om de Sector Gezondheidszorg (relatie naar het medisch cluster) en de Sector Techniek (via Hoger Laboratorium Onderwijs duidelijke link naar het cluster Moleculaire Life Sciences en via Informatica een link naar het Natuurwetenschappelijk cluster). De hierboven gegeven opsomming van onderzoeks- en kennisinstituten in specifieke thema s kan nog verder worden geclusterd tot een beperkt aantal hoofdgebieden. Deze bieden een handvat voor ontwikkeling en invulling van de Nijmeegse kenniseconomie. In onderstaand figuur worden alle onderzoeksgebieden tegen elkaar afgezet. Daar waar duidelijke overlap wordt gesignaleerd, kan een samengesteld cluster worden benoemd. Figuur 9: geïdentificeerde kennisvelden binnen de kennisinstellingen te Nijmegen FNWI 7 Med.f. UMC St. Radboud HLO HAN Zorg a- wetenschappen (Radboud Universiteit/HAN) Biomoleculair/ (gen)-omics FNWI cluster UMC St. Radboud medisch en zorgcluster Informatica/ ICT-cluster HAN (ß-wetenschappen) a-wetenschappen (Radboud Universiteit / HAN) Psychologisch/ a-wetenschappen 7 FNWI staat voor Faculteit der Natuurwetenschappen, Wiskunde en Informatica. Kenniscoördinaten Knowviomagus: Naar een aanpak voor versterking van de kenniseconomie in Nijmegen 15

17 Grofweg onderscheiden we binnen de Nijmeegse kennisinstituten de volgende kennisvelden: Moleculair/(gen)omics cluster; Medisch- en zorgcluster; Informatica-/ICT cluster; Alpha-wetenschappen-/Psychologisch cluster. Qua volume springt het medisch- en zorgcluster er duidelijk uit, met name vanwege de grote hoeveelheid medewerkers binnen het UMC St. Radboud. Hiervan is echter slechts een relatief klein aandeel gericht op onderzoeksactiviteiten. Kenniscoördinaten Knowviomagus: Naar een aanpak voor versterking van de kenniseconomie in Nijmegen 16

18 1.5 Identificatieclusters Kenniseconomie Nijmegen Eerder is al aangetoond dat deze clusters een schat aan toepassingsmogelijkheden in zich hebben. Om de (huidige) waarde voor de Nijmeegse kenniseconomie te kunnen aangeven is daarnaast gewenst inzicht te hebben in de mate waarin het lokale bedrijfsleven aansluiting vindt bij deze clusters. In onderstaand figuur worden de geïdentificeerde kennisclusters binnen de kennisinstellingen gekoppeld aan het kennisintensieve aanbod binnen het bedrijfsleven. Op deze wijze wordt duidelijk welke kennisclustergebieden in Nijmegen sterk vertegenwoordigd zijn. Figuur 10: identificatie kennisclusters naar kennisaanbod kennisinstellingen en bedrijfsleven Kennisvelden binnen de kennisinstellingen a- wetenschappen / ICT Informatica : 4: Medisch/zorg : Biomol : Kennisintensieve clusters bedrijfsleven Bio-/medische technologie Technologiecluster Medisch/Zorg Kennisintensieve dienstverlening overig Figuur 11 geeft duidelijk een aantal aanknopingspunten voor groepering van kennisintensieve clusters binnen het bedrijfsleven en de kennisvelden binnen de kennisinstellingen. We onderscheiden de volgende clustergebieden: 1. Bio-moleculair- en medisch technologiecluster (werkgelegenheid bedrijfsleven 600) 2. ICT- en semi-conductor cluster (werkgelegenheid plus) 3. Klinisch medisch cluster(werkgelegenheid plus) 4. Alpha en kennisintensieve dienstverleningscluster (ca ) Bij genoemde cijfers dient een aantal opmerkingen te worden gemaakt: Het klinisch medisch cluster bestaat voor een groot deel uit medewerkers van het UMC St. Radboud. Het bedrijfsleven is hier slechts mondjesmaat vertegenwoordigd (onder meer via levering van specifiek medische diensten, bijv. klinische testen). Het is echter te verwachten dat de bedrijfscomponent hierbinnen in de toekomst groeit, zowel door ontwikkeling van nieuwe diensten op medisch gebied als door veranderingen (privatisering) van het zorgstelsel. Kenniscoördinaten Knowviomagus: Naar een aanpak voor versterking van de kenniseconomie in Nijmegen 17

19 Het ICT/semi-conductor cluster wordt gedomineerd door Philips Nijmegen. Er zijn echter meer bedrijven aanwezig in dit cluster (zoals Systence, Terranetixs, ALSI), bovendien biedt de ontwikkeling van Philips BIC extra aanknopingspunten om dit cluster te versterken. Indien naast kennisgenererende- tevens kennisintensieve bedrijvigheid binnen het alphacluster wordt meegenomen, is het volume van dit cluster het grootst van alle clusters. Hierbinnen schuilt wellicht een prima mogelijkheid om de hoeveelheid kennisscheppende bedrijvigheid in Nijmegen te vergroten, door stimuleren van innovatie en samenwerking met de kennisinstituten. Kenniscoördinaten Knowviomagus: Naar een aanpak voor versterking van de kenniseconomie in Nijmegen 18

20 2. Inventarisatie Kenniseconomie-initiatieven in Nijmegen 2.1 Inleiding Geïnventariseerd zijn de initiatieven die momenteel lopen en in ontwikkeling zijn op het gebied van kenniseconomie-stimulering. Hierbij is gekeken wat het aanbod is in relatie tot de vier geïdentificeerde kenniseconomie-speerpunten. De generieke initiatieven zijn van toepassing voor alle vier speerpunten. Doel van deze inventarisatie is bij het formuleren van voor te stellen maatregelen zoveel mogelijk aan te sluiten bij lopende- en in ontwikkeling zijnde initiatieven. Hierdoor worden doublures voorkomen en wordt duidelijk in hoeverre een voor te stellen maatregel nieuw is. Kenniscoördinaten Knowviomagus: Naar een aanpak voor versterking van de kenniseconomie in Nijmegen 19

Bedrijfsruimte op hoog niveau

Bedrijfsruimte op hoog niveau Bedrijfsruimte op hoog niveau Mercator: interactie tussen universitair toptalent en innovatieve ondernemers Mercator Science Park is als publiek-privaat initiatief ontstaan in het midden van de jaren negentig.

Nadere informatie

Pieken in Oost-Nederland. Brochure voor subsidieaanvragers 2010

Pieken in Oost-Nederland. Brochure voor subsidieaanvragers 2010 Pieken in Oost-Nederland Brochure voor subsidieaanvragers 2010 1 Pieken in de Delta In het voorjaar en najaar van 2010 worden de Pieken in de Delta subsidietenders voor Oost-Nederland geopend. Met Pieken

Nadere informatie

Bedrijfsruimte op hoog niveau

Bedrijfsruimte op hoog niveau Bedrijfsruimte op hoog niveau Mercator: interactie tussen universitair toptalent en innovatieve ondernemers Mercator Science Park is als publiek-privaat initiatief ontstaan in het midden van de jaren negentig.

Nadere informatie

Ons kenmerk L110/08.0029483. Datum uw brief

Ons kenmerk L110/08.0029483. Datum uw brief Ingekomen stuk D3 (PA 17 december 2008) Aan de gemeenteraad van Nijmegen Korte Nieuwstraat 6 6511 PP Nijmegen Telefoon (024) 329 90 00 Telefax (024) 329 29 81 E-mail gemeente@nijmegen.nl Postadres Postbus

Nadere informatie

Samenwerkingsagenda Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Provincie Gelderland

Samenwerkingsagenda Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Provincie Gelderland en de Provincie Gelderland 22 maart 2016 Overwegende dat: De provincie Gelderland veel waarde hecht aan de aanwezigheid van onderwijs/kennisinstellingen in haar Provincie. Uiteraard in hun functie van

Nadere informatie

Subsidiemogelijkheden EFRO 2007-2013 Oost-Nederland

Subsidiemogelijkheden EFRO 2007-2013 Oost-Nederland Subsidiemogelijkheden EFRO 2007-2013 Oost-Nederland 2 Europees stimuleringsprogramma versterkt positie Oost-Nederland Let s GO Gelderland en Overijssel toonaangevend in innovatie Oost-Nederland is een

Nadere informatie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Via het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) stimuleert Europa de regionale

Nadere informatie

Staat van Bedrijfsactiviteiten (categorie 1 t/m 3.1)

Staat van Bedrijfsactiviteiten (categorie 1 t/m 3.1) Staat van Bedrijfsactiviteiten (categorie 1 t/m ) 15 10, 11 - Vervaardiging van voedingsmiddelen en dranken 151 101, 102 0 Slachterijen en overige vleesverwerking: 151 101 5 vleeswaren- en vleesconservenfabrieken:

Nadere informatie

MedtechPartners in 2010

MedtechPartners in 2010 Programma 2010 MedtechPartners in 2010 Inleiding Medtechpartners is een samenwerkingsverband tussen (academische) medische centra, onderzoeksinstellingen, (technische) universiteiten en bedrijven in de

Nadere informatie

Bijlage 1 Programma- en actielijnen Pieken

Bijlage 1 Programma- en actielijnen Pieken Bijlage 1 Programma- en actielijnen Pieken Inhoud: A. Energie B. Water C. Sensortechnologie D. Agribusiness E. Life Science A. Energie Onder energie wordt verstaan: handel en distributie van aardgas, brandstoffen,

Nadere informatie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Via het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) stimuleert Europa de regionale

Nadere informatie

Aan de raad AGENDAPUNT 11. Doetinchem, 4 juli 2009. Economische visie en actieplan Dynamisch Duurzaam Doetinchem

Aan de raad AGENDAPUNT 11. Doetinchem, 4 juli 2009. Economische visie en actieplan Dynamisch Duurzaam Doetinchem Aan de raad AGENDAPUNT 11 Economische visie en actieplan Dynamisch Duurzaam Doetinchem Voorstel: 1. de foto van de sociaal-economische situatie in Doetinchem voor kennisgeving aannemen; 2. het beleidskader

Nadere informatie

Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen

Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen The Next Step: Coalition of the Willing Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen The Next Step: Coalition of the Willing Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen Een regio om trots

Nadere informatie

Topsectoren. Hoe & Waarom

Topsectoren. Hoe & Waarom Topsectoren Hoe & Waarom 1 Index Waarom de topsectorenaanpak? 3 Wat is het internationale belang? 4 Hoe werken de topsectoren samen? 5 Wat is de rol voor het MKB in de topsectoren? 6 Wat is de rol van

Nadere informatie

Visie op Valorisatie. van onderzoeken naar ondernemen. InnoTep, Radboud Universiteit Nijmegen, 30 september 2011. Maarten van Gils

Visie op Valorisatie. van onderzoeken naar ondernemen. InnoTep, Radboud Universiteit Nijmegen, 30 september 2011. Maarten van Gils Visie op Valorisatie van onderzoeken naar ondernemen InnoTep, Radboud Universiteit Nijmegen, 30 september 2011 Maarten van Gils Agenda Persoonlijke introductie Het onderzoeken bij MICORD De overgang in

Nadere informatie

Inhoud presentatie Cohesiebeleid 2014-2020 Situatie 2007-2013 Uitdaging 2014-2020 EU2020

Inhoud presentatie Cohesiebeleid 2014-2020 Situatie 2007-2013 Uitdaging 2014-2020 EU2020 OP EFRO OOST-NEDERLAND 2014-2020PRESENTATIE KENNISPARK, 23 APRIL 2014 JOLANDA VROLIJK, PROGRAMMAMANAGER EFRO OP EFRO Oost-Nederland 2014-2020 Inhoud presentatie 1. Inleiding Europese Fondsen: cohesie beleid

Nadere informatie

The Netherlands of 2040. www.nl2040.nl

The Netherlands of 2040. www.nl2040.nl The Netherlands of 2040 www.nl2040.nl 1 Tijden veranderen 2 Tijden veranderen 3 Nieuwe CPB scenario studie Vraag Waarmee verdienen we ons brood in 2040? Aanpak Scenario s, geven inzicht in onzekerheid

Nadere informatie

Inhoud Tien jaar Economische Barometer Breda Kenniseconomie Visie 2011 Rabobank Stand van zaken Breda Breda & West-Brabant

Inhoud Tien jaar Economische Barometer Breda Kenniseconomie Visie 2011 Rabobank Stand van zaken Breda Breda & West-Brabant Van harte welkom! Programma 19:00 Ontvangst 19:30 Opening door Paul Rüpp 19:35 Presentatie resultaten Willem-Peter Kriek 20:00 Uit de praktijk: Bart van Nuland, Lansto BV 20:15 Uit de praktijk: Jeroen

Nadere informatie

FOCUS op speur- en ontwikkelingswerk

FOCUS op speur- en ontwikkelingswerk FOCUS op speur- en ontwikkelingswerk Het gebruik van de WBSO in 25 in opdracht van FOCUS op speur- en ontwikkelingswerk Het gebruik van de WBSO in 25 Inhoud Inleiding 3 Effect WBSO 4 Toegekende aanvragen

Nadere informatie

Uittocht uit de industrie onstuitbaar? Prof. Dr. J. Konings VIVES - KULeuven

Uittocht uit de industrie onstuitbaar? Prof. Dr. J. Konings VIVES - KULeuven Uittocht uit de industrie onstuitbaar? Prof. Dr. J. Konings VIVES - KULeuven Overzicht Stylized Facts Theoretisch kader Sterke en zwakke sectoren in Vlaanderen? De supersterren van de Vlaamse economie

Nadere informatie

Factsheet Almeerse arbeidsmarkt Juni 2013

Factsheet Almeerse arbeidsmarkt Juni 2013 Factsheet Almeerse arbeidsmarkt Juni 2013 Snel een beeld van de Almeerse arbeidsmarkt Werkgevers krijgen de komende jaren in toenemende mate te maken met een tekort aan gekwalificeerde medewerkers. Zij

Nadere informatie

Workshop Ondernemerschap

Workshop Ondernemerschap HBO Congres 17 april 2014 Workshop Ondernemerschap Geert-Jan Sweers Onno Bieleman - Hogeschool van Arnhem en Nijmegen - Birch Consultants 1 Onderzoek en ondernemerschap Lectoraten (t=539) 90% 5% 5% Lectoraten

Nadere informatie

College van Gedeputeerde Staten statenvoorstel. Aan Provinciale Staten,

College van Gedeputeerde Staten statenvoorstel. Aan Provinciale Staten, PS2008MME14-1 - College van Gedeputeerde Staten statenvoorstel Datum : 6 mei 2008 Nummer PS : PS2008MME14 Afdeling : ECV Commissie : MME Registratienummer : 2008INT220919 Portefeuillehouder : Ekkers Titel

Nadere informatie

Marktanalyse rapport Mijn markt

Marktanalyse rapport Mijn markt Marktanalyse rapport Mijn markt Gemaakt door: Rino Both Bedrijfsnaam: D&B SLiM testomgeving - Olbico Datum: 10-09-2015 1. Inhoud 1. Inhoud 2. Inleiding 3. Beschrijvingen van de selectie, markt en gebruikte

Nadere informatie

Bestuurskwaliteit Ingekomen stuk D11 (PA 18 decmember 2013) Bestuursagenda. Ons kenmerk BK20/13.0015165. Datum uw brief

Bestuurskwaliteit Ingekomen stuk D11 (PA 18 decmember 2013) Bestuursagenda. Ons kenmerk BK20/13.0015165. Datum uw brief Ingekomen stuk D11 (PA 18 decmember 2013) Aan de gemeenteraad van Nijmegen Korte Nieuwstraat 6 6511 PP Nijmegen Telefoon 14024 Telefax (024) 323 59 92 E-mail gemeente@nijmegen.nl Postadres Postbus 9105

Nadere informatie

Bedrijventerrein Kapelpolder (Maassluis) Maatschappelijke waarde. Met de Kamer van Koophandel weet je wel beter

Bedrijventerrein Kapelpolder (Maassluis) Maatschappelijke waarde. Met de Kamer van Koophandel weet je wel beter Bedrijventerrein Kapelpolder (Maassluis) Maatschappelijke Met de Kamer van Koophandel weet je wel beter Bedrijventerrein Kapelpolder, gemeente Maassluis A. Inleiding Deze factsheet geeft een bondig overzicht

Nadere informatie

Nieuwe kansen in de verhouding tussen huurder en verhuurder van laboratoria. Jeff Gielen, 28 oktober 2014. www.biofacilities.nl

Nieuwe kansen in de verhouding tussen huurder en verhuurder van laboratoria. Jeff Gielen, 28 oktober 2014. www.biofacilities.nl Nieuwe kansen in de verhouding tussen huurder en verhuurder van laboratoria Jeff Gielen, 28 oktober 2014 www.biofacilities.nl Inhoud 1. Kadans Biofacilities 2. Expertise en support + services 3. Lessons

Nadere informatie

Onszelf vernieuwen om onszelf te blijven. De economische route voor de regio Stedendriehoek

Onszelf vernieuwen om onszelf te blijven. De economische route voor de regio Stedendriehoek Onszelf vernieuwen om onszelf te blijven De economische route voor de regio Stedendriehoek 1In de regio Stedendriehoek is het prima wonen, recreëren en werken. De regionale economie is veelzijdig van aard.

Nadere informatie

HealthValley. where health & innovation meet. Succesvol innoveren in de zorg

HealthValley. where health & innovation meet. Succesvol innoveren in de zorg HealthValley where health & innovation meet Succesvol innoveren in de zorg 1 Succesvol innoveren in de zorg Health Valley Health Valley is een netwerk van bedrijven, overheden, kennis- en zorginstellingen

Nadere informatie

Datum : 26 oktober 2004 Nummer PS : PS2004IME11 Dienst/sector : MEC/ERT Commissie : IME Registratienummer : 2004MEC001993i Portefeuillehouder : G.

Datum : 26 oktober 2004 Nummer PS : PS2004IME11 Dienst/sector : MEC/ERT Commissie : IME Registratienummer : 2004MEC001993i Portefeuillehouder : G. S T A T E N V O O R S T E L Datum : 26 oktober 2004 Nummer PS : PS2004IME11 Dienst/sector : MEC/ERT Commissie : IME Registratienummer : 2004MEC001993i Portefeuillehouder : G. Mik Titel : Inzet middelen

Nadere informatie

Linco Nieuwenhuyzen Adviseur Strategie Brainport Development

Linco Nieuwenhuyzen Adviseur Strategie Brainport Development Linco Nieuwenhuyzen Adviseur Strategie Brainport Development Brainport Development ontwikkelingsmaatschappij nieuwe stijl Bedrijfsleven, kennisinstellingen en overheid Strategie-ontwikkeling-uitvoering

Nadere informatie

Ontwikkeling Rivierenland tot logistieke hotspot. Gemeente Neerijnen

Ontwikkeling Rivierenland tot logistieke hotspot. Gemeente Neerijnen Ontwikkeling Rivierenland tot logistieke hotspot Gemeente Neerijnen Opbouw presentatie Aanleiding Logistiek, waar gaat het om? Waarom Rivierenland? Hoe pakken we het aan? Organisatie hotspot Aanleiding

Nadere informatie

uitgroeien tot een Vlaamse, Europese en internationale topregio met economische creativiteit als concept voor meer welvaart en welzijn in de regio.

uitgroeien tot een Vlaamse, Europese en internationale topregio met economische creativiteit als concept voor meer welvaart en welzijn in de regio. Flanders Smart Hub 1. Waarom dit project? 2. Wie maakt deel uit van dit project? 3. Vanwaar komt de naam? 4. Het vertrekpunt van het project 5. Actiedomeinen 6. Wat zijn onze doelstellingen? 7. Logistiek

Nadere informatie

HAN en duurzame energie

HAN en duurzame energie Beroepsonderwijs tijdens de energie transitie HAN en duurzame energie Van buiten naar binnen. Tinus Hammink programma-manager SEECE Hogeschool van Arnhem en Nijmegen HBO en topsectoren; keuze van HAN 1.

Nadere informatie

Valorisatie Technosprong. Paul Althuis, 10-10-2011

Valorisatie Technosprong. Paul Althuis, 10-10-2011 Valorisatie Technosprong Paul Althuis, 10-10-2011 Visie Op regionaal niveau heeft Technosprong over 2010-2016 bijgedragen aan de realisatie van een optimaal starterklimaat in een regio vol open innovatie

Nadere informatie

Exportprestaties van het industriële MKB in 2003

Exportprestaties van het industriële MKB in 2003 M200410 Exportprestaties van het industriële MKB in 2003 Exportthermometer Jolanda Hessels Kees Bakker Zoetermeer, november 2004 Exportprestaties van het industriële MKB in 2003 In 2003 laat de export

Nadere informatie

Werkgelegenheid in Twente. Jaarbericht 2014

Werkgelegenheid in Twente. Jaarbericht 2014 Werkgelegenheid in Twente Jaarbericht 214 Inhoudsopgave 1. Ontwikkeling werkzame personen en vestigingen (groei / afname) Ontwikkeling naar sectoren 2. Ontwikkeling naar sectoren Ontwikkeling naar branches

Nadere informatie

Noord-Nederland en OP EFRO

Noord-Nederland en OP EFRO N o o r d - N e d e r l a n d Noord-Nederland en OP EFRO versterking van de noordelijke economie O P E F R O De afgelopen jaren heeft Noord-Nederland hard gewerkt aan de versterking van haar sociaal economische

Nadere informatie

Subsidieprofiel vestigingsregeling. 1. Probleemanalyse. Welk probleem moet worden opgelost?

Subsidieprofiel vestigingsregeling. 1. Probleemanalyse. Welk probleem moet worden opgelost? Subsidieprofiel vestigingsregeling 1. Probleemanalyse Welk probleem moet worden opgelost? De Friese economie heeft de laatste jaren last gehad van de economische crisis. Ondanks een voorzichtig herstel

Nadere informatie

Symposium Groene chemie in de delta

Symposium Groene chemie in de delta DPI Value Centre als onderdeel van TKI SPM en het valorisatienetwerk 2.0 Symposium Groene chemie in de delta A. Brouwer, 12 November 2012 TKI Smart Polymeric Materials Topresearch in polymeren 5-10 jaar

Nadere informatie

Topsectoren aanpak en de Nederlandse Defensie & Veiligheid gerelateerde industrie. Samen naar de top!

Topsectoren aanpak en de Nederlandse Defensie & Veiligheid gerelateerde industrie. Samen naar de top! Ministerie van Economische Zaken, Landbouw & Innovatie Topsectoren aanpak en de Nederlandse Defensie & Veiligheid gerelateerde industrie Samen naar de top! Drs. G.M. Landheer Directeur Topsectoren en Industriebeleid

Nadere informatie

AFSTANDEN IN METERS. SBI-CODE Omschrijving CATEGORIE GROOTSTE AFSTAND GEVAAR GELUID GEUR STOF

AFSTANDEN IN METERS. SBI-CODE Omschrijving CATEGORIE GROOTSTE AFSTAND GEVAAR GELUID GEUR STOF GEUR STOF GELUID GEVAAR GROOTSTE AFSTAND CATEGORIE SBI-CODE Omschrijving AFSTANDEN IN METERS 17 VERVAARDIGING VAN TEXTIEL 171 Bewerken en spinnen van textielvezels 10 50 100 30 100 3.2 172 Weven van textiel:

Nadere informatie

De ontwikkeling en toepassing van games voor gezondheid. Een verkenning van de Nederlandse situatie in internationaal perspectief

De ontwikkeling en toepassing van games voor gezondheid. Een verkenning van de Nederlandse situatie in internationaal perspectief De ontwikkeling en toepassing van games voor gezondheid Een verkenning van de Nederlandse situatie in internationaal perspectief HKU, Applied Games R&D programma Lector Jeroen van Mastrigt In opdracht

Nadere informatie

Presenteer je eigen onderzoek op de Mbo Onderzoeksdag op 12 november 2015!

Presenteer je eigen onderzoek op de Mbo Onderzoeksdag op 12 november 2015! Voorstellen voor onderzoekspresentaties Mbo Onderzoeksdag Presenteer je eigen onderzoek op de Mbo Onderzoeksdag op 12 november 2015! Indienen van een voorstel kan tot en met 15 mei 2015 via e-mailadres:

Nadere informatie

Onderzoek Alumni Bètatechniek

Onderzoek Alumni Bètatechniek Onderzoek Alumni Bètatechniek 0 meting - Achtergrond Eén van de knelpunten op de Nederlandse arbeidsmarkt is een tekort aan technisch geschoolden. De Twentse situatie is hierin niet afwijkend. In de analyse

Nadere informatie

ENQUÊTE BEROEPSBEVOLKING 2004 VERSIE B SCHEMA MODULE BEDRIJF

ENQUÊTE BEROEPSBEVOLKING 2004 VERSIE B SCHEMA MODULE BEDRIJF ENQUÊTE BEROEPSBEVOLKING 2004 VERSIE B SCHEMA MODULE BEDRIJF VERSIE FEBRUARI 2004 V 1 Alle werkzame personen CATI CAPI Vorige peiling werkzaam zelfde werkkring (1) Weknemer = [Ja} Werknemer [Ja} BLOK

Nadere informatie

Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis

Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis Erasmus Concurrentie en Innovatie Monitor 2009 Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis Rotterdam, 6 oktober 2009 INSCOPE: Research for Innovation heeft in opdracht

Nadere informatie

Medisch Applicatie Centrum Midden-Brabant. januari 2010

Medisch Applicatie Centrum Midden-Brabant. januari 2010 januari 2010 Pagina: 2 Missie Het Medisch Applicatie Centrum (MAC) is een onafhankelijk Midden Brabants samenwerkingsverband van gezondheidszorginstellingen, verzekeraars, kennisinstellingen en bedrijven

Nadere informatie

Kansen voor ICT bedrijven in Noordoost Brabant. Themasessie 11 oktober Rob Beijleveld, ICT media Martin van der Broek, gemeente s-hertogenbosch

Kansen voor ICT bedrijven in Noordoost Brabant. Themasessie 11 oktober Rob Beijleveld, ICT media Martin van der Broek, gemeente s-hertogenbosch Kansen voor ICT bedrijven in Noordoost Brabant Themasessie 11 oktober Rob Beijleveld, ICT media Martin van der Broek, gemeente s-hertogenbosch Inhoud workshop Even voorstellen Wat is er in de regio? Martkontwikkelingen;

Nadere informatie

Innovatie support gids

Innovatie support gids Innovatie support gids Uw gids naar resultaat 1 Uw gids naar resultaat Innovatief duurzaam drukwerk Het drukwerk van deze gids is uitgevoerd in waterloos offset met inkt op plantaardige basis, dit resulteert

Nadere informatie

HEALTH CARE LAB. Scannen Visualisatie 3D Printen Simulatie Big Data Smart Textile Robotica Applicatie Sensoring

HEALTH CARE LAB. Scannen Visualisatie 3D Printen Simulatie Big Data Smart Textile Robotica Applicatie Sensoring HEALTH CARE LAB Scannen Visualisatie 3D Printen Simulatie Big Data Smart Textile Robotica Applicatie Sensoring Medische proeftuin en R&D centrum voor nieuwe innovaties Concept HEALTH CARE LAB Inleiding

Nadere informatie

Amsterdamse haven en innovatie

Amsterdamse haven en innovatie Amsterdamse haven en innovatie 26 september 2011, Hoge School van Amsterdam Haven Amsterdam is een bedrijf van de gemeente Amsterdam Oostelijke handelskade (huidige situatie) Oostelijke handelskade (oude

Nadere informatie

Fryslân Fernijt. Een nieuw Fries programma voor innovatie

Fryslân Fernijt. Een nieuw Fries programma voor innovatie Een nieuw Fries programma voor innovatie Om innovatie in Fryslân een impuls te geven hebben de en de Europese Commissie het Regionaal Innovatie Programma Fryslân (RIPF) opgezet. Dit programma wil de in

Nadere informatie

Vacatures in de industrie 1

Vacatures in de industrie 1 Vacatures in de industrie 1 Martje Roessingh 2 De laatste jaren is het aantal vacatures sterk toegenomen. Daarentegen is in de periode 1995-2000 het aantal geregistreerde werklozen grofweg gehalveerd.

Nadere informatie

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland Samenvatting Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland 2014-2020 Inzet op innovatie en een koolstofarme economie In het Europa van 2020 wil Noord-Nederland zich ontwikkelen en profileren als een regio

Nadere informatie

Business Cluster Semiconductors East Netherlands

Business Cluster Semiconductors East Netherlands Business Cluster Semiconductors East Netherlands Ledenbijeenkomst 2 november 2010 Roel Fonville Supported by Roel Fonville Ruim 30 jaar Philips: 20 jaar Philips Components & Semiconductors Ontwikkelaar

Nadere informatie

Nieuwsbrief Regio Zwolle

Nieuwsbrief Regio Zwolle Nieuwsbrief Regio Zwolle December 2011, Special Dag van de Economie 4 november 2011 Dag van de Economie succesvol Samenwerken is ook samen investeren! Er is een noodzaak grensoverschrijdend samen te werken

Nadere informatie

Bijlage 2. Human Capital Agenda s

Bijlage 2. Human Capital Agenda s Bijlage 2 Capital s De topsectoren gaan een human (onderwijs en scholing) voor de langere termijn opstellen en zullen onderwijsinstellingen hierbij betrekken. De s bevatten o.a. een analyse van de behoefte

Nadere informatie

Stijging van export en exportkansen in industrie, diensten en groothandel

Stijging van export en exportkansen in industrie, diensten en groothandel M200515 Stijging van export en exportkansen in industrie, diensten en groothandel Exportthermometer drs. S.C. Oudmaijer Zoetermeer, januari 2006 Exportprestaties en exportpotentieel van de industrie, de

Nadere informatie

Tabel 1 Aanbevelingen om de relatie met FoodValley te versterken. Overige betrokkenen ICT bedrijven, ICT Valley, BKV. situatie

Tabel 1 Aanbevelingen om de relatie met FoodValley te versterken. Overige betrokkenen ICT bedrijven, ICT Valley, BKV. situatie Samenvatting De gemeente maakt sinds 2011 onderdeel uit van de bestuurlijke regio FoodValley. In de regio FoodValley heeft elke gemeente een economisch profiel gekozen dat moet bijdragen aan de doelstelling

Nadere informatie

Het kennisintensieve MKB in Taiwan

Het kennisintensieve MKB in Taiwan Het kennisintensieve MKB in Taiwan door: Erik Blomjous, Tokio, 23 juli 2004 Samenvatting Het MKB speelt in Taiwan een zeer belangrijke rol in de economische en sociale structuur van het land. Ondanks dat

Nadere informatie

VAN BELEID NAAR BUSINESS Een methode om écht te gaan ondernemen

VAN BELEID NAAR BUSINESS Een methode om écht te gaan ondernemen VAN BELEID NAAR BUSINESS Een methode om écht te gaan ondernemen AANLEIDING De creatieve industrie is een sector die de economische en culturele waarde van betekenis centraal stelt en exploiteert. Deze

Nadere informatie

Het creëren van een innovatieklimaat

Het creëren van een innovatieklimaat Het creëren van een innovatieklimaat Bertholt Leeftink Directeur- Generaal Bedrijfsleven & Innovatie Inhoud 1. Waarom bedrijven- en topsectorenbeleid? 2. Verdienvermogen en oplossingen voor maatschappelijke

Nadere informatie

Werkgelegenheid, vacatures en werving in de provincie Utrecht 2013. De knelpunten die Utrechtse bedrijven ervaren

Werkgelegenheid, vacatures en werving in de provincie Utrecht 2013. De knelpunten die Utrechtse bedrijven ervaren Werkgelegenheid, vacatures en werving in de provincie Utrecht 2013 De knelpunten die Utrechtse bedrijven ervaren Ester Hilhorst Economic Board Utrecht Februari 2014 Inhoud Samenvatting Crisis kost meer

Nadere informatie

Service Boulevard Ontwikkelen met de wereldtop

Service Boulevard Ontwikkelen met de wereldtop Service Boulevard Ontwikkelen met de wereldtop Brightlands Chemelot Campus 13/10/14 Hugo Delissen Chemisch technoloog 14 jaar Productie engineer, Product ontwikkeling, Operations manager 1990-2004 Philips

Nadere informatie

ScaleUp Dashboard 2015

ScaleUp Dashboard 2015 Rapportage ScaleUp Dashboard 2015 ScaleUp Dashboard 2015 Prof. dr. Justin Jansen Lotte de Vos Rotterdam School of Management Erasmus Centre for Entrepreneurship Conclusies Nederland staat aan de Europese

Nadere informatie

Score Ram Mobile Data BV

Score Ram Mobile Data BV Score Ram Mobile Data BV Visie Missie Strategie Doelen: financieel Doelen: organisatieontwikkeling Doelen: marktbenadering Doelen: producten en dienst-ontwikkeling Rendementsverbetering Versterken en uitbouwen

Nadere informatie

uitnodiging Opening 25 november 2010 14.00 uur

uitnodiging Opening 25 november 2010 14.00 uur uitnodiging Opening 25 november 2010 14.00 uur Opening van Het House of Food Geachte heer, mevrouw, Op 25 november 2010 opent het House of Food, centrum voor de voedingsindustrie in Zaandam, haar deuren.

Nadere informatie

Alleen ter besluitvorming door het College. Collegevoorstel Openbaar

Alleen ter besluitvorming door het College. Collegevoorstel Openbaar Collegevoorstel Openbaar Onderwerp Brief aan de fractie van Groen Links over gratis draadloos internet in binnenstad Nijmegen Programma / Programmanummer Economie & Toerisme / 1041 BW-nummer Portefeuillehouder

Nadere informatie

Uitvoeringskader Watertechnologie 2014-2020. Bijlage Succesvolle watertechnologieprojecten

Uitvoeringskader Watertechnologie 2014-2020. Bijlage Succesvolle watertechnologieprojecten Uitvoeringskader Watertechnologie 2014-2020 Bijlage Succesvolle watertechnologieprojecten Overzicht succesvolle waterprojecten Vanaf 2000 wordt in Fryslân gewerkt aan de ontwikkeling van het watertechnologiecluster

Nadere informatie

AFSTANDEN IN METERS. 141 Vervaardiging van kleding en -toebehoren (excl. van leer) 10 10 30 10 30 2

AFSTANDEN IN METERS. 141 Vervaardiging van kleding en -toebehoren (excl. van leer) 10 10 30 10 30 2 SBI-2008 OMSCHRIJVING AFSTANDEN IN METERS nummer GEUR STOF GELUID GEVAAR GROOTSTE AFSTAND CATEGORIE 10, 11 - VERVAARDIGING VAN VOEDINGSMIDDELEN EN DRANKEN 1052 2 Consumptie-ijsfabrieken: p.o.

Nadere informatie

Nextport International community Zwolle Region

Nextport International community Zwolle Region Nextport International community Zwolle Region December 2014 1 Ideaalbeeld Zwolle 2020 Wat hebben we bereikt? We schrijven 2020. Regio Zwolle heeft een transitie doorgemaakt en wordt internationaal gezien

Nadere informatie

Topgebied Energie: kansen voor Oost-Nederland Workshop - H. Datum 05 april 2011

Topgebied Energie: kansen voor Oost-Nederland Workshop - H. Datum 05 april 2011 Topgebied Energie: kansen voor Oost-Nederland Workshop - H Datum 05 april 2011 kiemt KANSEN CREËREN EN BENUTTEN Thecogas Binnenstadservice.nl Sidcon Ingrepro Bredenoord Nuon Helianthos Ubbink Solar Solesta

Nadere informatie

De internationale concurrentiepositie van de topsectoren in de provincie. Zuid-Holland. Otto Raspe, Anet Weterings, Mark Thissen & Frank van Dongen

De internationale concurrentiepositie van de topsectoren in de provincie. Zuid-Holland. Otto Raspe, Anet Weterings, Mark Thissen & Frank van Dongen De internationale concurrentiepositie van de topsectoren in de provincie Zuid-Holland Otto Raspe, Anet Weterings, Mark Thissen & Frank van Dongen Februari 2013 Centrale vraag in deze presentatie Welke

Nadere informatie

Innoveren in de topsectoren chemie en energie. InnovatieLink biedt MKB ers praktische oplossingen en ondersteuning

Innoveren in de topsectoren chemie en energie. InnovatieLink biedt MKB ers praktische oplossingen en ondersteuning Innoveren in de topsectoren chemie en energie InnovatieLink biedt MKB ers praktische oplossingen en ondersteuning Om innovaties in de topsectoren chemie en energie kansrijker te maken helpt InnovatieLink

Nadere informatie

Financieringsmogelijkheden vanuit de provincie Gelderland. Hans Cornet 30 januari 2012 Wijnfort Lent

Financieringsmogelijkheden vanuit de provincie Gelderland. Hans Cornet 30 januari 2012 Wijnfort Lent Financieringsmogelijkheden vanuit de provincie Gelderland Hans Cornet 30 januari 2012 Wijnfort Lent Coalitieakkoord Uitdagend Gelderland Economie is hèt belangrijkste thema in deze coalitieperiode 195

Nadere informatie

INTERSECTORALE MOBILITEIT IN HET HOGER ONDERWIJS ROB GRÜNDEMANN (HOGESCHOOL UTRECHT)

INTERSECTORALE MOBILITEIT IN HET HOGER ONDERWIJS ROB GRÜNDEMANN (HOGESCHOOL UTRECHT) INTERSECTORALE MOBILITEIT IN HET HOGER ONDERWIJS ROB GRÜNDEMANN (HOGESCHOOL UTRECHT) 1. Opzet van het onderzoek 2. Resultaten en conclusies 3. Discussie Vraagstelling 1. Welke omvang heeft intersectorale

Nadere informatie

Patentaanvragers en -aanvragen uit Nederland

Patentaanvragers en -aanvragen uit Nederland Patent en -aanvragen uit Nederland Eerste resultaten van een koppeling van patentregistraties met het Algemeen Bedrijvenregister 109 Ron de Heij en Andries Kuipers Publicatiedatum CBS-website: 18 november

Nadere informatie

'Maak werk van Vrije tijd in Brabant'

'Maak werk van Vrije tijd in Brabant' 'Maak werk van Vrije tijd in Brabant' OPROEP VANUIT DE VRIJETIJDSSECTOR Opgesteld door: Vrijetijdshuis Brabant, TOP Brabant, Erfgoed Brabant, Leisure Boulevard, NHTV, MKB, BKKC, Stichting Samenwerkende

Nadere informatie

Factsheet bedrijventerrein Spaanse Polder, Gemeente Rotterdam/Schiedam

Factsheet bedrijventerrein Spaanse Polder, Gemeente Rotterdam/Schiedam Factsheet bedrijventerrein Spaanse Polder, Gemeente Rotterdam/Schiedam Factsheet bedrijventerrein Spaanse Polder, Gemeente Rotterdam/Schiedam A. Inleiding Deze factsheet geeft een bondig overzicht van

Nadere informatie

NHL Kenniscentrum Computer Vision Lab

NHL Kenniscentrum Computer Vision Lab NHL Kenniscentrum Computer Vision Lab Computer Vision Computer Vision is het automatiseren van visuele inspecties. Met behulp van een computer worden beelden geïnterpreteerd die met een camera zijn vastgelegd.

Nadere informatie

Hoe het begon.. Start, op initiatief van de provincie. Stuurgroep stelt visie vast

Hoe het begon.. Start, op initiatief van de provincie. Stuurgroep stelt visie vast Dinsdag 20 september 2011 Presentatie aan gemeenteraad Coevorden Geert Roeles, wethouder EZ & lid Stuurgroep Dr Zuidas Henk Oortmann Team Economie & lid Regiegroep Dr Zuidas De Drentse Zuidas. = Economische

Nadere informatie

Bijlage 1 Lijst van bedrijfsactiviteiten categorie 1 t/m 2

Bijlage 1 Lijst van bedrijfsactiviteiten categorie 1 t/m 2 Bijlage 1 Lijst van bedrijfsactiviteiten categorie 1 t/m 2 Toelichting De Lijst van Bedrijfsactiviteiten geeft aan welke bedrijven binnen het plangebied in beginsel zijn toegestaan. Alle bedrijfsactiviteiten

Nadere informatie

bedrijven, werkgelegenheid, werkzoekenden

bedrijven, werkgelegenheid, werkzoekenden 81 bedrijven werkgelegenheid werkzoekenden 7 82 Bedrijven, werkgelegenheid, werkzoekenden Bedrijven: minder bedrijven, veel detailhandel, minder agrariërs Na jaren van groei is het aantal bedrijven in

Nadere informatie

Kenmerkend voor ruimtevaart is de succesvolle samenwerking van bedrijfsleven, universiteiten & kennisinstituten en overheid: de gouden driehoek.

Kenmerkend voor ruimtevaart is de succesvolle samenwerking van bedrijfsleven, universiteiten & kennisinstituten en overheid: de gouden driehoek. 00 Ruimtevaart in Nederland en in Europa - Kort resume van de Nederlandse positie. Aandacht voor de komende Ministersconferentie van de European Space Agency (ESA) In december 2014 vindt de ESA Ministersconferentie

Nadere informatie

Kredietaanvraag programmamanagement Waarderpolder. Aan de Raad der gemeente Haarlem

Kredietaanvraag programmamanagement Waarderpolder. Aan de Raad der gemeente Haarlem Raadsstuk B&W datum Sector/Afd Reg.nr(s) Onderwerp 241/2007 6 november 2007 SO/bd 2007/145135 Kredietaanvraag programmamanagement Waarderpolder Aan de Raad der gemeente Haarlem Inleiding Het bedrijvenpark

Nadere informatie

Industrieel Ontwerpen

Industrieel Ontwerpen Industrieel Ontwerpen Industrieel ontwerpen, het vakgebied Industrieel Ontwerpen in Twente Industrieel Ont Industrieel ontwerpen, het vakgebied Industrieel Ontwerpen houdt zich bezig met het ontwikkelen

Nadere informatie

Holland High Tech High Tech Solutions for Global Challenges Topsector High Tech Systemen en Materialen

Holland High Tech High Tech Solutions for Global Challenges Topsector High Tech Systemen en Materialen Holland High Tech High Tech Solutions for Global Challenges Topsector High Tech Systemen en Materialen Amandus Lundqvist Voorzitter Topteam HTSM 21 maart 2014 Topteam HTSM advies toename private én publieke

Nadere informatie

Kansen voor topsector HTSM:

Kansen voor topsector HTSM: Kansen voor topsector HTSM: Nederlands-Aziatische samenwerking in high-tech clusters Sound analysis, inspiring ideas Nederlands-Aziatische samenwerking biedt kansen voor topsector HTSM Het Nederlandse

Nadere informatie

2009 over de Universit Feiten en cijfers air Medische Centra

2009 over de Universit Feiten en cijfers air Medische Centra In één oogopslag Feiten en cijfers over de Universitair Medische Centra 2009 Bronvermelding: voor deze uitgave zijn de meest recente gegevens gebruikt van Prismant, Price Waterhouse Coopers, VSNU en NFU.

Nadere informatie

Ontwikkeling in de High TechSystemIndustrie

Ontwikkeling in de High TechSystemIndustrie Ontwikkeling in de High TechSystemIndustrie Verslag van het industrieonderzoek 2007 Prof. ir. Math de Vaan Drs. Klaas de Gier & drs. Laurens Friso Download op www.berenschot.com/innovatie Informatie en

Nadere informatie

Economische kracht van de maritieme sector in de Zuidvleugel (van tweede Maasvlakte tot Gorinchem) verder versterken door inzet op vier lijnen:

Economische kracht van de maritieme sector in de Zuidvleugel (van tweede Maasvlakte tot Gorinchem) verder versterken door inzet op vier lijnen: Bijlage 1B behorend bij Voortgangsrapportage vragen Economie door gemeenten MKB: overzicht initiatieven MKB-kennisinstellingen Naam project Maritime Delta Economische kracht van de maritieme sector in

Nadere informatie

project Versterking Innovatieve Bedrijvigheid Personalized Health te

project Versterking Innovatieve Bedrijvigheid Personalized Health te 27 januari 2015 Corr.nr. 2015-02576, ECP Nummer 69a/2014 Zaaknr. 556431 Herziene voordracht van Gedeputeerde Staten aan Provinciale Staten van Groningen in het kader van de consultatie van Provinciale

Nadere informatie

Gimv Health & Care fonds Investeren in de gezondheids- en zorgsector van de toekomst. Brussel, 27 februari 2013

Gimv Health & Care fonds Investeren in de gezondheids- en zorgsector van de toekomst. Brussel, 27 februari 2013 Gimv Health & Care fonds Investeren in de gezondheids- en zorgsector van de toekomst Brussel, 27 februari 2013 Inhoud 1. Health & Care fonds zorgt voor kritische massa en multiplicatoreffect (Urbain Vandeurzen)

Nadere informatie

Sneller naar betere bedrijfsruimte Oost NV bedrijfsomgeving

Sneller naar betere bedrijfsruimte Oost NV bedrijfsomgeving bedrij omg Sneller naar betere bedrijfsruimte Oost NV bedrijfsomgeving startnotities herstructurering onderzoek parkmanagement aanjagen breedband procesversneller ost bo Sneller naar betere bedrijfsruimte

Nadere informatie

Subsidie voor innovatieve projecten. Informatie over het Innovatief Actieprogramma Groningen. provincie groningen

Subsidie voor innovatieve projecten. Informatie over het Innovatief Actieprogramma Groningen. provincie groningen Subsidie voor innovatieve projecten Informatie over het Innovatief Actieprogramma Groningen provincie groningen Subsidie voor innovatieve projecten INFORMATIE OVER HET INNOVATIEF ACTIEPROGRAMMA GRONINGEN

Nadere informatie

Introductie: CMI NEN als nieuwe Publiek - Private Samenwerking (PPS) in de context van het IMDI.nl

Introductie: CMI NEN als nieuwe Publiek - Private Samenwerking (PPS) in de context van het IMDI.nl Het CMI NEN wordt opgericht door drie initiatiefnemers: UT, Siemens en UMCG/RUG Introductie: CMI NEN als nieuwe Publiek - Private Samenwerking (PPS) in de context van het IMDI.nl Matchmaking Event Prof.

Nadere informatie

Voorwaarden voor groei en ontwikkeling van het Middenen Kleinbedrijf (MKB)

Voorwaarden voor groei en ontwikkeling van het Middenen Kleinbedrijf (MKB) Voorwaarden voor groei en ontwikkeling van het Middenen Kleinbedrijf (MKB) R. Radjie 15 Februari 2011 Inhoudsopgave Definitie en gegevens MKB sector in Suriname Kwalitatieve analyse MKB sector Aanbevelingen

Nadere informatie

TNO-instrumentarium Creatieve Industrie

TNO-instrumentarium Creatieve Industrie TNO-instrumentarium Creatieve Industrie Instrumenten TNO voor Innovatie Vraagarticulatie Kennisoverdracht Kennisontwikkeling Technologisch consult in samenwerking met Syntens Branche Innovatie Agenda Challenge

Nadere informatie