De maatschappelijke gevolgen van het beëindigen van het bekostigd extraneus-traject voor het MBO

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "De maatschappelijke gevolgen van het beëindigen van het bekostigd extraneus-traject voor het MBO"

Transcriptie

1 De maatschappelijke gevolgen van het beëindigen van het bekostigd extraneus-traject voor het MBO door: Ir. G.J.H.M. Kristen MBA Veghel, 5 maart

2 Inhoudsopgave Samenvatting...3 Het beëindigen van het bekostigd extraneus-traject...4 Wat is een extraneus-traject?...4 Hoeveel extraneus-diploma's worden per jaar uitgereikt?...5 Toegankelijkheid van het onderwijs...6 Alternatief: Deeltijd BBL-traject Doelmatige besteding van middelen voor het onderwijs...10 Deeltijd BBL 30+ als alternatief voor het bekostigd extraneus-traject...10 Maatschappelijk rendement extraneus-traject...11 Maatschappelijk rendement...13 Rechtmatige besteding van middelen voor het onderwijs...13 Borgen van de onderwijskwaliteit...14 Overgangsregeling

3 Samenvatting In deze samenvatting halen we een aantal aandachtspunten naar voren uit de beschouwing over het beëindigen van het bekostigd extraneus-traject. Vanaf schooljaar 2005/'06 is het aantal extraneus-diploma's gegroeid van beroepsdiploma's naar meer dan beroepsdiploma's in 2010/'11. In 2010/'11 was dit 16% van alle diploma's van het MBO. Het extraneus-traject vervult een duidelijke maatschappelijke behoefte om kandidaten met kennis en ervaring in staat te stellen om naast hun werk het beroepsdiploma te behalen. Het stoppen van de outputbekostiging voor extraneus-trajecten zorgt ervoor dat de toegankelijkheid van het onderwijs voor de extraneus-kandidaten sterk beperkt wordt doordat: De outputbekostiging vervalt waardoor het extraneus-traject duurder wordt en veel extraneus-kandidaten dit niet kunnen of willen betalen; Het alternatieve BBL-traject 30+ niet geschikt is voor een ruime meerderheid van de doelgroep omdat zij een BBL-traject niet kunnen combineren met hun werk en zij hun huidige inkomen niet kunnen missen. Het afschaffen van het bekostigd extraneus-traject zorgt dat: De jaarlijkse maatschappelijke bijdrage van de gediplomeerden van het extraneus-traject van ,- niet meer gerealiseerd wordt voor een jaarlijkse investering in het extraneus-traject van ,-. De productiviteit van MBO instellingen afneemt met 16%. De gevolgen van het beëindigen van het bekostigde extraneus-traject zijn: aantoonbaar hogere werkeloosheid door ontbrekende beroepsdiploma's; lagere belasting- en premie-inkomsten; een hogere uitkeringslast. Het behoud van het bekostigd extraneus-traject levert een besparing op van ,- per jaar op de onderwijsbegroting ten opzichte van het als alternatief voorgedragen deeltijd BBL 30+ traject. Daarbij komt dat de toegankelijkheid van het beroepsdiploma verder vergroot wordt, doordat zowel kandidaten mét als zonder arbeidscontract en/of beroepservaring deel kunnen nemen aan een extraneus-traject als ook een deeltijd BBL 30+ traject. Om de kwaliteit van extraneus-trajecten te garanderen, is het belangrijk de bevoegdheden van elke examencommissie om een bekostigd diploma toe te kennen, te beperken en onder te brengen bij één centrale examencommissie per MBO-instelling voor extraneus-trajecten. Om de schade voor alle partijen te beperken, moeten kandidaten die op 1 augustus 2014 in een niet-afgerond extraneus-traject zitten, in een overgangsregeling de mogelijkheid krijgen om het extraneus-traject tegen de oude bekostiging af te ronden binnen een periode van één jaar tot 1 augustus

4 Het beëindigen van het bekostigd extraneus-traject Onderdeel van de nieuwe wetsvoorstellen voor het MBO is om het extraneus-traject niet meer te bekostigen met outputbekostiging. Het gevolg hiervan is dat een extraneus-traject duurder wordt voor de kandidaat of dat de kandidaat de BBL-opleiding moet volgen om een diploma te behalen. In deze beschouwing bespreken we de maatschappelijke gevolgen van het beëindigen van de bekostiging van het extraneus-traject. Dit vanuit de verantwoordelijkheden van de minister zoals ze in de toelichting van de wetsvoorstellen omschreven zijn. De minister is verantwoordelijk voor een onderwijsstelsel dat zodanig functioneert dat het onderwijs aansluit bij de talenten en de ambities van individuele deelnemers en bij de behoeftes van de maatschappij. In het bijzonder is zij verantwoordelijk voor: de toegankelijkheid van het onderwijs; de rechtmatige en doelmatige besteding van middelen voor het onderwijs; het borgen van de onderwijskwaliteit. De instrumenten die zij tot haar beschikking heeft zijn het uitvaardigen van wet- en regelgeving, het verstrekken van bekostiging, subsidies en opdrachten, het houden van toezicht en het voeren van een dialoog met belanghebbenden, en zo nodig het actief voeren van regie. Wat is een extraneus-traject? Een extraneus-traject is een traject waarbij een kandidaat direct examen doet zonder dat de kandidaat hiervoor per se lessen heeft gevolgd of stage heeft gelopen. Een extraneus-traject is dan ook alleen geschikt voor kandidaten die reeds beschikken over voldoende kennis en ervaring in de onderwerpen waarin ze geëxamineerd worden. In de praktijk zien we dat kandidaten die reeds langer in de beroepspraktijk van het extraneus-traject werken, op deze wijze hun ervaring en kennis om kunnen zetten in een beroepsdiploma. Het Zorgdiploma en De Gastoudercentrale verzorgen in samenwerking met ROC Aventus en ROC Rivor extraneus-trajecten voor de sector Zorg en Welzijn. De opleidingen waarvoor extraneustrajecten verzorgd worden zijn: Helpende Zorg en Welzijn, niveau 2 Sociaal Pedagogisch Werker 3, niveau 3 (geen instroom meer mogelijk) Pedagogisch Werker 3, niveau 3 Pedagogisch Werker 4, niveau 4 Medewerker Maatschappelijke Zorg 3, niveau 3 Verzorgende-IG, niveau 3 De gemiddelde leeftijd van de extraneus-deelnemers bij Het Zorgdiploma en De Gastoudercentrale bedraagt 42 jaar. De extraneus-trajecten zijn hier geheel gericht op volwassenen. 4

5 Verdeling leeftijden extraneus-deelnemers 23% 5% 21% jaar jaar jaar jaar jaar 26% 25% Figuur 1. Verdeling leeftijden extraneus deelnemers (1773 deelnemers) De examenkandidaten die deel willen nemen aan een extraneus-traject moeten vóór deelname aan het examen aan kunnen tonen dat zij voldoende werkervaring en kennis bezitten op alle werkprocessen van het specifieke kwalificatiedossier. Wanneer een kandidaat dit onvoldoende aan kan tonen, mag de kandidaat niet deelnemen aan het examen van het extraneus-traject. Een voorbeeld van een examenonderdeel bij Helpende Zorg en Welzijn is of een kandidaat de zorgvrager ondersteunt bij de zelfredzaamheid. Belangrijk hierbij is dat de kandidaat met de zorgvrager overlegt over wat hij/zij zelf nog kan of wil doen in het huishouden, de persoonlijke verzorging zoals aankleden en haren kammen en (sociale) activiteiten. Voor examenkandidaten die al geruime tijd werkzaam zijn in zorg en welzijn geldt dat zij dit al kennen en dit niet meer hoeven te leren in de schoolbanken en door stage te lopen. Hoeveel extraneus-diploma's worden per jaar uitgereikt? In de maatschappij bestaat er een duidelijke behoefte om een beroepsdiploma te behalen zonder dat er opleiding gevolgd of stage gelopen dient te worden. De uitgereikte beroepsdiploma's moeten daarbij wel voldoen aan de kwaliteitseisen die door de overheid gesteld worden. De behoefte in de maatschappij aan extraneus-diploma's is zichtbaar geworden op het moment dat in 2005 de outputbekostiging is ingevoerd als stimulans om MBO-instellingen een beter rendement te laten behalen. Vanaf schooljaar 2005/'06 is het aantal extraneus-diploma's gegroeid van beroepsdiploma's naar meer dan beroepsdiploma's in 2010/'11. 5

6 Ontwikkeling extraneus gediplomeerden /' /' /' /' /' /'11* Figuur 2. Ontwikkeling van het aantal extraneus-gediplomeerden per schooljaar. (Bron: CBS) In schooljaar 2010/'11 bedragen de extraneus-diploma's 16% van het totaal aantal MBO-diploma's. In schooljaar 2009/'10 zien we een piek in het aantal extraneus-diploma's. In schooljaar 2009/'10 zijn bijna extraneus-kandidaten geslaagd. Door strengere wetgeving in de kinderopvang werden gastouders verplicht om in 2010 minimaal een diploma of certificaat Helpende (Zorg en) Welzijn te overleggen. Als gevolg van deze wijzigingen in wetgeving hebben in Nederland ongeveer gastouders hun beroepsdiploma H(Z)W behaald met het extraneus-traject en hebben daarmee hun werk behouden. Het extraneus-traject vervult een duidelijke maatschappelijke behoefte om kandidaten met kennis en ervaring in staat te stellen om naast hun werk het beroepsdiploma te behalen. Toegankelijkheid van het onderwijs Het stoppen van de outputbekostiging voor extraneus-trajecten zorgt dat de toegankelijkheid voor de extraneus-kandidaten beperkt wordt doordat: De outputbekostiging vervalt waardoor het extraneus-traject duurder wordt; Het alternatieve BBL-traject 30+ niet geschikt is voor een ruime meerderheid van de doelgroep. We bespreken de beperkingen in de toegankelijkheid aan de hand van enquêteresultaten van de deelnemers van de extraneus-trajecten bij Het Zorgdiploma en De Gastoudercentrale. Duurder extraneus-traject In de enquête is aan de deelnemers van Het Zorgdiploma en De Gastoudercentrale gevraagd of zij gebruik zouden maken van het extraneus-traject wanneer de examenkosten toenemen met de overheidsbijdrage van 2.000,- voor niveau 2 en 4.000,- voor niveau 3 en 4. 4% van de respondenten gaven aan dat zij het diploma dan alsnog met een extraneus-traject zouden gaan behalen. 63% van de respondenten geven aan dat ze er dan geen gebruik van gaan maken en 32% van de respondenten weet het niet. 6

7 Deelname wanneer outputbekostiging zelf betaald moet worden Ja Nee Weet niet 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% Figuur 3. Deelname van extraneus-kandidaten wanneer de outputbekostiging zelf betaald moet worden. (Bron: Enquête Het Zorgdiploma/De Gastoudercentrale) De redenen waarom kandidaten niet deelnemen zijn ook gevraagd en staan in het onderstaande figuur. Reden om niet deel te nemen aan het extraneustraject Ik heb geen mening Ik kan het wel betalen maar vind het te duur Ik kan het misschien wel betalen maar heb nu andere prioriteiten Ik kan het niet betalen 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% Figuur 4. Reden om niet deel te nemen na stoppen outputbekostiging. (Bron: Enquête Het Zorgdiploma/De Gastoudercentrale) 48% van de respondenten geeft aan dat zij de examenkosten niet kunnen betalen wanneer de outputbekostiging stopt. 9% geeft aan dat ze het wel kunnen betalen maar nu andere prioriteiten hebben. 22% van de respondenten geeft aan dat ze het wel kunnen betalen maar te duur vinden. De overige 21% van de respondenten heeft geen mening. 7

8 Uit de enquête komt naar voren dat het gemiddelde arbeidsinkomen van de extraneus-deelnemer van Het Zorgdiploma en De Gastoudercentrale ongeveer ,- per jaar bedraagt. Dit is zo laag omdat bijna een derde van de deelnemers geen arbeidsinkomen heeft. Achtergrond deelnemers extraneustrajecten 19% 7% 6% 30% 4% Ik ben werkeloos Overige Ik ben vrijwilliger en heb geen betaald werk Ik heb een arbeidscontract en werk voor een werkgever Ik heb een arbeidscontract en ben deeltijd zelfstandige Ik ben zelfstandige 35% Figuur 5. Achtergrond van de deelnemers van het extraneus-traject naar werksituatie. (Bron: Enquête Het Zorgdiploma/De Gastoudercentrale) In het totaal geeft bijna 80% van de respondenten aan dat zij na het wegvallen van de outputbekostiging voor het extraneus-traject geen beroepsdiploma gaan behalen. Het gevolg is dat zij werkeloos blijven of worden en niet verder groeien in hun beroepssituatie. De maatregel om de outputbekostiging op het extraneus-traject te stoppen zorgt dat de toegankelijkheid van het behalen van een diploma voor extraneus-kandidaten sterk wordt beperkt. Alternatief: Deeltijd BBL-traject 30+ Of het alternatieve 30+ deeltijd BBL-traject een geschikte oplossing is voor de extraneuskandidaten, is ook onderzocht in de enquête. De collegekosten van een deeltijd BBL-traject zijn 221,- per jaar voor niveau 2 en 536,- per jaar voor niveau 3 en 4. Bij een BBL-traject moet de deelnemer een arbeidscontract hebben met een leerwerkplek. De deelnemer moet ook naar school en stage lopen. In de enquête is aan de deelnemers gevraagd of het deeltijd BBL-traject een haalbaar en betaalbaar alternatief is voor het huidige extraneus-traject. In de onderstaande figuur komt naar voren dat 66% van de respondenten een BBL-traject geen goed alternatief vindt voor het extraneus-traject. Slechts 19% vindt het wel een geschikt alternatief en 14% weet het niet. 8

9 Is het BBL-traject een alternatief voor het extraneustraject? Ja Nee Weet niet 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% Figuur 6. BBL als alternatief voor het extraneus-traject. (Bron: Enquête Het Zorgdiploma/De Gastoudercentrale) In de onderstaande figuur staan de redenen waarom deelnemers een BBL-traject geen geschikt alternatief vinden voor het extraneus-traject. Redenen waarom een BBL-traject geen geschikt alternatief is Ik heb geen arbeidsovereenkomst Om met tieners in de klas te zitten spreekt mij niet aan Het is voor mij te kostbaar door college-, boeken- en reiskosten Het is tijdverspilling om verplicht naar school te moeten Ik kan niet één of twee jaar één dag per week naar school Ik kan mijn huidige inkomsten niet missen Ik kan het niet combineren met mijn huidige werksituatie Overige 0% 5% 10%15%20%25%30%35% Figuur 7. Redenen waarom een BBL-traject geen geschikt alternatief is. (Bron: Enquête Het Zorgdiploma/De Gastoudercentrale) De meest genoemde redenen van de respondenten zijn: Dat ze de huidige inkomsten niet kunnen missen, dat zij het niet kunnen combineren met hun huidige werk en dat ze het tijdverspilling vinden om naar school te moeten voor het volgen van lessen voor kennis die ze al bezitten. Om 9

10 samen met tieners in het leslokaal te zitten spreekt velen ook niet aan. Het probleem dat optreedt bij zelfstandigen en kandidaten zonder werk is dat zij geen arbeidsovereenkomst hebben waardoor zij geen gebruik kunnen maken van een BBL-traject. De kosten van het BBL-traject spelen een ondergeschikte rol in de antwoorden van de respondenten. De huidige arbeidsinkomsten die vervallen door de verplichte lessen en stage zijn veel belangrijker om niet deel te kunnen nemen aan een BBL-traject. Samengevat geven de antwoorden van de respondenten aan dat het BBL-traject voor de overgrote meerderheid van de extraneus-deelnemers geen alternatief is voor een extraneus-traject. Het wetsvoorstel met het deeltijd BBL-traject 30+ beperkt daarmee in sterke mate de toegankelijkheid naar een beroepsdiploma voor de doelgroep die een beroepsdiploma nodig heeft om te kunnen (blijven) werken. Doelmatige besteding van middelen voor het onderwijs De minister is verantwoordelijk voor de doelmatige besteding van middelen voor het onderwijs verzorgd door de instellingen. Hierbij beschouwt de minister de doelmatigheid van de bestedingen van middelen voor het onderwijs tevens vanuit een maatschappelijk perspectief. Het stopzetten van de bekostiging van het extraneus-traject en het aanreiken van het deeltijd BBL 30+ traject pakt sterk negatief uit voor de doelmatigheid van de besteding van middelen voor het onderwijs verzorgd door de instellingen. Het stopzetten van de bekostiging van het extraneus-traject zorgt dat het maatschappelijk rendement van MBO-instellingen sterk vermindert doordat er minder beroepsdiploma's behaald kunnen worden door de werkende en werkeloze beroepsbevolking. De gevolgen hiervan zijn: hogere werkeloosheid; lagere belasting- en premie-inkomsten; een hogere uitkeringslast. In de volgende beschouwing detailleren we de doelmatigheid van de wetsvoorstellen. Deeltijd BBL 30+ als alternatief voor het bekostigd extraneus-traject In de plannen is opgenomen om voor de volwassenen een deeltijd BBL 30+ traject op te starten waarin volwassenen onderwijs krijgen en toegeleid worden naar een diploma. Voor volwassenen die geen of onvoldoende kennis en ervaring hebben in een werkgebied, is dit een geschikt traject om het beroepsdiploma te behalen. De kosten voor een deeltijd BBL 30+ traject bestaan uit kosten voor het onderwijs en kosten voor het examineren. Voor niveau 2 bedragen deze kosten naar schatting ongeveer 4.000,- en voor niveau 3 en 4 ongeveer 8.000,-. (De schatting is op basis van gegevens uit UWEB). De outputbekostiging voor niveau 2 bedraagt voor een extraneus-traject in 2011 bijna 2.000,- en voor een geslaagde op niveau 3 bijna 4.000,-. Een eerste vergelijking van de kosten van een deeltijd BBL 30+ traject met de kosten van een extraneus-traject laat zien dat het extraneus-traject per diploma 50% voordeliger is. De kosten van het extraneus-traject kunnen verder teruggebracht worden doordat de outputbekostiging ook nog een kostendekking geeft voor onderwijsactiviteiten. Bij een zuiver extraneus-traject zijn er geen onderwijsactiviteiten nodig maar zijn er alleen examineringstaken. Daardoor kunnen de kosten voor het extraneus-traject met 30% teruggebracht worden. 10

11 Dit betekent dat de bekostiging voor extraneus-kandidaten met 30% verlaagd kan worden tot 1.400,- per geslaagde voor niveau 2 en tot 2.800,- voor niveau 3 en 4. Het extraneus-traject wordt zo drie keer zo voordelig als het behalen van hetzelfde diploma via een deeltijd BBL 30+ traject. In de begroting die behoort bij de wetsvoorstellen zijn de aantallen deeltijd BBL 30+ deelnemers opgenomen. In de onderstaande figuur staan ze in combinatie met de gediplomeerde extraneusdeelnemers van de afgelopen jaren. Ontwikkeling extranei en gediplomeerden BBL Plan BBL 30+ Welzijn Extranei Lineaire regressie voor Extranei /' /' /' /' /' /'11* 2011/' /' /' /' /' /'17 Figuur 8. Ontwikkeling extranei en gediplomeerden BBL 30+ (Bronnen: CBS en UWEB) We kunnen een globale jaarlijkse besparing op MBO-onderwijskosten voor volwasseneneducatie inschatten. Wanneer we de enquêteresultaten beschouwen kunnen niet alle volwassenen met een diplomabehoefte bediend worden met een deeltijd BBL 30+ traject. Het extraneus-traject vult een duidelijke behoefte in waardoor we ervan uitgaan dat de helft van het totale aantal van beroepsdiploma's voor volwassenen in 2016/'17, geleverd kan worden door het extraneus-traject. De andere helft wordt geleverd met het deeltijd BBL 30+ traject. De gemiddelde outputbekostiging voor het extraneus-diploma voor niveau 2, 3 en 4 samen bedraagt in de schatting 2.000,- rekening houdend met 30% besparing op de outputbekostiging, en voor het deeltijd BBL 30+ traject gemiddeld 6.000,-. Bij diploma's per jaar met een 50% aandeel voor extraneus-diploma's, bedraagt de jaarlijkse besparing op de voorgestelde onderwijsbegroting: * ( 6.000, ,-) = ,-. Het behoud van het bekostigd extraneus-traject levert een besparing op van ,- per jaar op de begroting van het deeltijd BBL 30+ traject. Daarbij komt dat de toegankelijkheid van het beroepsdiploma verder vergroot wordt doordat zowel kandidaten mét als zonder arbeidscontract en/of beroepservaring nu deel kunnen nemen. Maatschappelijk rendement extraneus-traject De minister is ook verantwoordelijk voor het bewaken van de maatschappelijke doelmatigheid van de middelen die zij beschikbaar stelt aan MBO-instellingen. Met de enquête onder de extraneusdeelnemers is onderzocht wat het maatschappelijk rendement is van het extraneus-diploma. In de enquête is de extraneus-deelnemers gevraagd naar het aantal arbeidsuren en bruto uurloon 11

12 dat ze verdienen vóór de deelname aan het extraneus-traject en het aantal uren dat ze naar verwachting extra gaan werken en de extra beloning die ze ontvangen nadat ze het beroepsdiploma hebben behaald. Op basis hiervan kan voor elke groep deelnemers het huidige arbeidsinkomen vastgesteld worden alsook het extra arbeidsinkomen dat naar verwachting verdiend gaat worden door het behaalde beroepsdiploma. Huidig en extra arbeidsinkomen extraneus-deelnemers Extra door diploma Huidig inkomen Overige Vrijwilliger Werknemer Zelfst + werkn Zelfstandige Werkeloos Figuur 9. Huidige arbeidsinkomen en extra arbeidsinkomen door het beroepsdiploma. (Bron: Enquête Het Zorgdiploma/De Gastoudercentrale) Groep zonder werk Het huidige inkomen van de deelnemers zonder betaald werk bedraagt gemiddeld 2.000,- per jaar. Door het behalen van een beroepsdiploma verwachten deelnemers zonder betaald werk gemiddeld ,- extra arbeidsinkomsten te gaan verdienen. Hun gemiddelde inkomen komt daarmee op ,- per jaar wat onder het minimum inkomen ligt. Groep werknemers De werknemers die in loondienst zijn, verdienen nu gemiddeld ,- per jaar. Dit ligt ruim onder het minimum inkomen. Door het behalen van het beroepsdiploma verwachten zij gemiddeld 8.000,- extra te gaan verdienen doordat ze meer uren kunnen werken en beter beloond worden. Groep zelfstandigen De zelfstandigen verdienen nu gemiddeld ,- per jaar. Dit ligt onder het modaal inkomen. Door het behalen van het beroepsdiploma verwachten zij gemiddeld 6.700,- extra te gaan verdienen doordat ze meer uren kunnen werken en beter beloond worden. Inkomensstijging Het gemiddeld inkomen voor alle respondenten bedraagt ,- voordat het diploma was behaald. Dit ligt onder de grens van het minimum inkomen. De verwachte inkomensstijging door het behalen van het beroepsdiploma bedraagt voor alle respondenten gemiddeld ,-. Het gemiddeld inkomen van de respondenten stijgt hiermee van ,- naar ,-, wat ruim boven het minimum inkomen komt te liggen. 12

13 Maatschappelijk rendement Respondenten vanuit alle werksituaties verwachten dat ze door het behalen van een beroepsdiploma een inkomensstijging van gemiddeld ,- per jaar krijgen. De stijging is met ,- per jaar het grootst voor de groep zonder betaald werk en met 6.700,- per jaar het kleinst voor de groep zelfstandigen. De extra arbeidsinkomsten leiden tot extra inkomstenbelasting en premies en een vermindering van de uitbetalingen voor sociale voorzieningen. De extra belasting- en premie-inkomsten bedragen per gediplomeerde per jaar zeker 37% van ,- = 3.700,-. De uitgaven voor sociale voorzieningen verminderen doordat gediplomeerden vanuit een werkloze toestand of andere uitkeringssituatie aan het werk gaan. Per uitkering-ontvangende gaan we uit van een vermindering van ,- per jaar aan uitkeringen. In de enquête heeft 32% van de respondenten geen (betaald) werk. Wanneer de groep uitkering-ontvangenden 20% van het totaal aantal deelnemers uitmaakt, is de gemiddelde besparing op uitkeringen 2.900,- per jaar per extraneus-gediplomeerde. Het maatschappelijk rendement van het extraneus-traject bedraagt dan gemiddeld per gediplomeerde 3.700,- per jaar aan extra belasting- en premie-inkomsten en een besparing van 2.900,- per jaar op uitkeringen. Een gediplomeerde extraneus deelnemer levert een maatschappelijk rendement van gemiddeld 6.600,- per jaar. De maatschappelijke terugverdientijd van een extraneus-diploma ligt hiermee tussen 3 en 5 maanden. Hierbij gaan we uit van 30% besparing op de outputbekostiging van het extraneusdiploma waardoor het voor niveau 2 naar beneden gaat van 2.000,- naar 1.400,- en voor niveau 3 en 4 van 4.000,- naar 2.800,-. Uit de enquête komt naar voren dat het overgrote deel van de extraneus-deelnemers geen beroepsdiploma gaan behalen wanneer ze zelf de outputbekostiging moeten betalen of wanneer ze het diploma moeten behalen via het deeltijd BBL 30+ traject. Wanneer het extraneus-traject niet meer wordt bekostigd, zullen de jaarlijkse baten van het extraneus-traject ook niet meer vrijvallen. De extraneus-kandidaten behalen geen diploma waardoor de extra inkomsten achterwege blijven en ook niet meer belasting en premies worden betaald. De uitkeringskosten worden niet lager doordat potentiële extraneus-kandidaten geen beroepsdiploma kunnen behalen. Bij extraneus-diploma's per jaar, zal er een maatschappelijke bijdrage komen te vervallen * 6.600,- = ,- per jaar. De diploma's zullen naar verwachting een maatschappelijke bijdrage geven van gemiddeld 4 jaar. De jaarlijkse investering van * 2.000,- = ,- in extraneus-diploma's levert een maatschappelijke rendement van 4 * ,- = ,- per jaar. Het afschaffen van het bekostigd extraneus-traject zorgt dat haar jaarlijkse maatschappelijke bijdrage van een half miljard euro niet meer gerealiseerd wordt. Rechtmatige besteding van middelen voor het onderwijs De minister is verantwoordelijk voor de rechtmatige besteding van middelen voor het onderwijs verzorgd door de instellingen. Een belangrijk aspect bij de rechtmatigheid is ervoor waken dat publieke middelen geen private bestemming krijgen. Om dit te voorkomen is het belangrijk dat enerzijds de ethiek binnen instellingen bewaakt wordt en anderzijds de verleiding om dit te doen te beperken. 13

14 In de praktijk wordt het gemakkelijker om publieke middelen een private bestemming te geven wanneer de vergoeding van de overheid groter is dan de kosten die de instelling zelf maakt voor het verzorgen van opleidings- en examineringstaken. Vanuit deze optiek is het belangrijk dat de hoogte van de bekostiging overeenkomt met de werkelijke kosten van het uitvoeren van de onderwijs- en examineringstaken. In de praktijk blijkt dat de werkelijke examineringskosten van extraneus-kandidaten ligt op 70% van de huidige outputbekostiging. De overige 30% van de outputbekostiging zou gebruikt kunnen worden voor het opleiden van de extraneus-kandidaten. Strikt genomen is dit niet noodzakelijk waardoor deze opleidingskosten kunnen vervallen. Mede om de rechtmatigheid van de besteding van middelen beter te waarborgen, wordt voorgesteld om de outputbekostiging van het extraneus-traject met 30% te verlagen. Deze verlaging van de outputbekostiging levert daarmee tevens een reële besparing op. Verdere borging van de rechtmatigheid van de besteding van middelen bij extraneus-trajecten kan gegarandeerd worden wanneer de extraneus-trajecten gemakkelijk controleerbaar worden voor de onderwijsinspectie. Het probleem dat de onderwijsinspectie momenteel heeft is dat er in Nederland misschien wel meer dan 3000 examencommissies zijn die geheel zelfstandig kunnen besluiten tot het uitreiken van een bekostigd extraneus-diploma. De voorwaarden waaronder dit plaatsvindt zijn bijna niet controleerbaar. Het bewaken van de voorwaarden waaronder een bekostigd extraneus-diploma uitgereikt wordt, wordt controleerbaar voor de onderwijsinspectie wanneer een dergelijk extraneus-diploma per MBO-instelling maar door één centraal organisatie-onderdeel uitgereikt wordt. Deze centrale afdeling is verantwoordelijk voor alle bekostigde extraneus-diploma's die de MBO-instelling uitreikt. Dit organisatie-onderdeel moet naar de inspecteur aan kunnen tonen waar in het traject zij welke middelen gebruikt heeft voor het examineren en diplomeren van extraneus-kandidaten. Borgen van de onderwijskwaliteit De kwaliteit van het extraneus-traject kan het beste gewaarborgd worden wanneer één centraal organisatie-onderdeel per MBO-instelling verantwoordelijk is voor de uitvoering van alle bekostigde extraneus-trajecten. Een extraneus-kandidaat moet aan dezelfde exameneisen voldoen als een BBL- of BOLdeelnemer. Om te garanderen dat een extraneus-kandidaat voldoende kennis en ervaring heeft, moet de kandidaat door een grondig selectieproces voordat het deel kan nemen aan de examens. Het inrichten en uitvoeren van dit selectieproces vergt de nodige zorg en aandacht om te garanderen dat er voldoende kwaliteiten zijn bij de kandidaat om te slagen voor het examen. Hierbij is het belangrijk dat het gehele traject controleerbaar en verifieerbaar is door de onderwijsinspectie. Om kwaliteitsproblemen te voorkomen, is het belangrijk dat de huidige bevoegdheid van elke examencommissie om een bekostigd diploma toe te kennen, te beperken en onder te brengen bij één centrale examencommissie per MBO-instelling voor extraneus-trajecten. De centrale organisatie voor extraneus-trajecten is vervolgens veel eenvoudiger te controleren en bij te sturen op kwaliteit dan de individuele examencommissies. Deze manier van werken levert de MBO-instellingen schaalvoordelen op die leiden tot besparingen bij de uitvoering van extraneustrajecten. 14

15 Overgangsregeling Veel kandidaten hebben tijd nodig om zich voor te bereiden op de examens en MBO-instellingen hebben tijd nodig om kandidaten te examineren. Vaak zijn er per jaar een beperkt aantal examens waar kandidaten aan deel kunnen nemen en hebben kandidaten voor sommige vakken een herkansing op een later tijdstip nodig om een examen opnieuw af te leggen. Kortom, een extraneus-traject kan voor kandidaten soms kort duren en soms langer duren dan van tevoren verwacht. Om de overgang naar nieuwe regelgeving en een nieuwe bekostiging soepel te laten verlopen is het belangrijk dat kandidaten die in een examentraject instromen, ook de mogelijkheid krijgen om het examen-traject af te maken. Dit om de schade voor de kandidaat en de instelling zoveel mogelijk te beperken. Een mogelijkheid om de schade voor alle partijen te beperken, is om kandidaten die op 1 augustus 2014 in een niet-afgerond extraneus-traject zitten, de mogelijkheid te geven om het extraneustraject tegen de oude bekostiging af te ronden binnen een periode van één jaar tot 1 augustus Om de onduidelijkheid rondom de overgangsregeling weg te nemen, is het belangrijk om aan te geven dat de huidige bekostiging doorloopt tot 1 augustus 2014 en dat kandidaten onder de huidige voorwaarden deel kunnen nemen aan extraneus-trajecten. Hierbij moet het voor de kandidaat en de MBO-instelling duidelijk zijn dat vóór 1 augustus 2014 ingeschreven kandidaten tot 1 augustus 2015 de tijd hebben om onder de oude voorwaarden het diploma te behalen. Kandidaten die na 1 augustus 2014 inschrijven werken onder de nieuwe voorwaarden. 15

Invoering entreeopleiding

Invoering entreeopleiding Invoering entreeopleiding Inleiding De entreeopleiding is geïntroduceerd in het kader van het actieplan Focus op Vakmanschap. Focus op Vakmanschap kent een tweetal pijlers: doelmatige leerwegen en modernisering

Nadere informatie

Special. Het volledige onderzoek van SEO Economisch Onderzoek vindt u op www.kinderopvang.nl. Het (economisch) belang van kinderopvang

Special. Het volledige onderzoek van SEO Economisch Onderzoek vindt u op www.kinderopvang.nl. Het (economisch) belang van kinderopvang Special Het volledige onderzoek van SEO Economisch Onderzoek vindt u op www.kinderopvang.nl Het (economisch) belang van kinderopvang 2 Het (economisch) belang van kinderopvang Voorwoord Wat levert kinderopvang

Nadere informatie

KWALITEITSONDERZOEK MBO. 92640 Helpende Zorg & Welzijn 92650 Maatschappelijke Zorg (Medewerker maatschappelijke zorg) 94830 Verzorgende-IG

KWALITEITSONDERZOEK MBO. 92640 Helpende Zorg & Welzijn 92650 Maatschappelijke Zorg (Medewerker maatschappelijke zorg) 94830 Verzorgende-IG KWALITEITSONDERZOEK MBO ROC RIVOR te Tiel 92640 Helpende Zorg & Welzijn 92650 Maatschappelijke Zorg (Medewerker maatschappelijke zorg) 94830 Verzorgende-IG BRIN: 04CY Onderzoeksnummer: 253817 Onderzoek

Nadere informatie

1. Centraal Examenreglement Beroepsopleidingen ROC Mondriaan

1. Centraal Examenreglement Beroepsopleidingen ROC Mondriaan 1. Centraal Examenreglement Beroepsopleidingen ROC Mondriaan Artikel 1 Artikel 2 Artikel 3 Artikel 4 Artikel 5 Artikel 6 Artikel 7 Artikel 8 Artikel 9 Regeling van de examens Het examen Herkansen van examens

Nadere informatie

Inhoud educatie-opleidingen, toetsing en certificering

Inhoud educatie-opleidingen, toetsing en certificering Inhoud educatie-opleidingen, toetsing en certificering In iedere FAQ-lijst vindt u eerst de lijst met vragen, zodat u de voor u interessante vragen en antwoorden op de pagina s hierna makkelijk terug kunt

Nadere informatie

DOMEIN ZORG, WELZIJN, SPORT & BEWEGEN EN VEILIGHEID INSTRUCTIE VOOR ASSESSOREN VAN HET PRAKTIJKEXAMEN

DOMEIN ZORG, WELZIJN, SPORT & BEWEGEN EN VEILIGHEID INSTRUCTIE VOOR ASSESSOREN VAN HET PRAKTIJKEXAMEN DOMEIN ZORG, WELZIJN, SPORT & BEWEGEN EN VEILIGHEID INSTRUCTIE VOOR ASSESSOREN VAN HET PRAKTIJKEXAMEN Exameninstrumenten kwalificering Helpende Zorg en Welzijn Kwalificatiedossier Helpende Zorg en Welzijn

Nadere informatie

Wist u dat: Uw gastouderbureau jaarlijks de kwaliteit en veiligheid van uw opvang controleert?

Wist u dat: Uw gastouderbureau jaarlijks de kwaliteit en veiligheid van uw opvang controleert? 2. Spin in het web tussen ouder, gastouder en overheid Waaraan herkent u de gastouderbureaus die bij De Gastoudercentrale zijn aangesloten? Zij zorgen ervoor dat uw kinderen op de eerste plaats staan!

Nadere informatie

Waarderen ECVET eenheden en maatwerkopleiding

Waarderen ECVET eenheden en maatwerkopleiding Waarderen ECVET eenheden en maatwerkopleiding roc ter aa realiseert beroepsonderwijs in zeven mbo-colleges: bouw & design college business college dienstverlening college ict college onderwijs & kinderopvang

Nadere informatie

Flexibilisering van het onderwijs aan volwassenen kan alleen door het systeem volledig anders te gaan opzetten en is niet gebaat bij het veranderen

Flexibilisering van het onderwijs aan volwassenen kan alleen door het systeem volledig anders te gaan opzetten en is niet gebaat bij het veranderen 19 JUNI 2014 Flexibilisering van het onderwijs aan volwassenen kan alleen door het systeem volledig anders te gaan opzetten en is niet gebaat bij het veranderen van de bestaande situatie Flexibilisering

Nadere informatie

Informatie Folder Veranderingen gastouderopvang 2012

Informatie Folder Veranderingen gastouderopvang 2012 Informatie Folder Veranderingen gastouderopvang 2012 2 1. Inhoudsopgaven 1. Inleiding 5 2. Kwaliteitseisen gastouderopvang 6 2.1 Eisen aan Gastouders 6 2.1.1 Deskundigheidseisen gastouders 7 2.1.2 Overige

Nadere informatie

23-04-2012. Actieplan mbo Focus op Vakmanschap 2011-2015. Inhoud workshop. Bekostigingssystematiek 1. Wim Maas. Onderwijsgroep Tilburg ROC Tilburg

23-04-2012. Actieplan mbo Focus op Vakmanschap 2011-2015. Inhoud workshop. Bekostigingssystematiek 1. Wim Maas. Onderwijsgroep Tilburg ROC Tilburg Actieplan mbo Focus op Vakmanschap 2011-2015 Wim Maas Onderwijsgroep Tilburg ROC Tilburg Jouw partner in de school Inhoud workshop Binnen de scoop: Bekostigingssystematiek (was/wordt) Intensivering en

Nadere informatie

(aangevulde versie in verband met de brief aan de scholen van 9 januari 2012)

(aangevulde versie in verband met de brief aan de scholen van 9 januari 2012) Wijziging van het Examen- en kwalificatiebesluit beroepsopleidingen WEB vanwege o.a. examinering referentieniveaus mbo-2 en mbo-3 en herziening inrichting kwalificatiestructuur (aangevulde versie in verband

Nadere informatie

Factsheet. Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam 2014. Werkloosheid stijgt naar 24% Definities. Nummer 6 juni 2014

Factsheet. Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam 2014. Werkloosheid stijgt naar 24% Definities. Nummer 6 juni 2014 Nummer 6 juni 2014 Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam 2014 Factsheet Ondanks eerste tekenen dat de economie weer aantrekt blijft de werkloosheid. Negen procent van de Amsterdamse beroepsbevolking is werkloos

Nadere informatie

ONDERZOEK NAAR KWALITEITSVERBETERING MBO OPLEIDINGSNIVEAU. ROC Menso Alting te Groningen

ONDERZOEK NAAR KWALITEITSVERBETERING MBO OPLEIDINGSNIVEAU. ROC Menso Alting te Groningen ONDERZOEK NAAR KWALITEITSVERBETERING MBO OPLEIDINGSNIVEAU ROC Menso Alting te Groningen Opleidingen Pedagogisch Werk 4 (Gespecialiseerd pedagogisch medewerker 4 kinderopvang) Maatschappelijke Zorg (Medewerker

Nadere informatie

Servicedocument wijziging regelgeving Educatie

Servicedocument wijziging regelgeving Educatie Servicedocument wijziging regelgeving Educatie In het actieplan mbo Focus op vakmanschap 2011-2015 is een aantal wijzigingen van wet- en regelgeving aangekondigd over het educatiebeleid van OCW. Op 19

Nadere informatie

Verzilvering van ervaringscertificaten Een matrix met rollen, verantwoordelijkheden en hulpmiddelen. Kenniscentrum EVC, januari 2013

Verzilvering van ervaringscertificaten Een matrix met rollen, verantwoordelijkheden en hulpmiddelen. Kenniscentrum EVC, januari 2013 Verzilvering van ervaringscertificaten Een matrix met rollen, verantwoordelijkheden en hulpmiddelen Kenniscentrum EVC, januari 2013 1 Aanleiding Sociale partners in Zorg en Welzijn stelden in het voorjaar

Nadere informatie

Verzorgende IG BBL. TOELATING Wettelijke toelatingseisen DIT KUN JE DOEN NA JE STUDIE. thuiszorg.

Verzorgende IG BBL. TOELATING Wettelijke toelatingseisen DIT KUN JE DOEN NA JE STUDIE. thuiszorg. thuiszorg. Crebo Duur Niveau Leerweg 25491 3 jaar Niveau 3 BeroepsBegeleidende Leerweg (BBL) Start september, januari, maart, juni (start bij voldoende aanmeldingen) Locatie(s) Kronenburgsingel, Arnhem

Nadere informatie

Fact sheet. Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam 2013

Fact sheet. Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam 2013 Fact sheet nummer 9 juli 2013 Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam 2013 Er zijn in Amsterdam bijna 135.000 jongeren in de leeftijd van 15 tot 27 jaar (januari 2013). Veel jongeren volgen een opleiding of

Nadere informatie

1. Inleiding 2. Analyse 2.1. Een derde van de ouders geeft aan minder te gaan werken

1. Inleiding 2. Analyse 2.1. Een derde van de ouders geeft aan minder te gaan werken 1. Inleiding Vorig jaar kondigde de regering grote bezuinigingen aan op de kinderopvang. De bezuinigingen lopen op tot 774 miljoen in 2015. In 2012 snijdt de regering met zo'n 400 miljoen euro in de kinderopvang.

Nadere informatie

DOOR DE BRANCHE ERKENDE OPLEIDING TOT KRAAMVERZORGENDE

DOOR DE BRANCHE ERKENDE OPLEIDING TOT KRAAMVERZORGENDE DOOR DE BRANCHE ERKENDE OPLEIDING TOT KRAAMVERZORGENDE startdatum 30 januari 2014 Inleiding De opleiding tot kraamverzorgende is een door de branche erkende opleiding voor kandidaten (m/v) zonder specifieke

Nadere informatie

Jongeren aan de slag! Peter van Nunen.

Jongeren aan de slag! Peter van Nunen. Kerngegevens Wat is de naam van het project? Wat is de kern van het voorstel? Welke resultaten worden gegarandeerd? SMART formuleren! Wie is eigenaar van het voorstel? Wat is de looptijd van het project?

Nadere informatie

Memo examinering taal en rekenen, september 2012

Memo examinering taal en rekenen, september 2012 Memo examinering taal en rekenen, september 2012 Inleiding In deze memo zijn de actuele eisen aan examinering beschreven voor Nederlands, Engels, Duits en rekenen. Deze informatie geldt voor zowel BOL-

Nadere informatie

Reglement Certificaten en Diploma Groene Hart Praktijkschool, Alphen aan den Rijn

Reglement Certificaten en Diploma Groene Hart Praktijkschool, Alphen aan den Rijn Inhoudsopgave reglement Reglement Certificaten en Diploma Groene Hart Praktijkschool, Alphen aan den Rijn Art. 1. Algemeen Art. 2. Doel Art. 3. Begrippen Art. 4. Totstandkoming en wijziging Art. 5. Publicatie

Nadere informatie

Jaarverslag toetsing en examinering 2013

Jaarverslag toetsing en examinering 2013 Jaarverslag toetsing en examinering 2013 College voor Gezondheidszorg en Uiterlijke Verzorging Goes, Februari 2014 Scalda/ College voor Gezondheidszorg en Uiterlijke Verzorging / 2013 (kenmerk: 1314-zorg-exc-2639)

Nadere informatie

- 1 - Gelet op de artikelen 3, vijfde lid en 19, vijfde lid, van het Examen- en Kwalificatiebesluit beroepsopleidingen WEB;

- 1 - Gelet op de artikelen 3, vijfde lid en 19, vijfde lid, van het Examen- en Kwalificatiebesluit beroepsopleidingen WEB; - 1 - Regeling van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van..., nr. MBO/524955, houdende vaststelling onderdelen gedeeltelijke centrale examinering voor het examenonderdeel Nederlandse taal

Nadere informatie

Onderwijskundig jaarverslag

Onderwijskundig jaarverslag Onderwijskundig verslag 2013 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. Opleidingsaanbod 2013... 4 3. Uitgegeven diploma s... 4 4. Aantal studenten per lopende opleiding op 1 maart 2014... 4 5. Urenverantwoording

Nadere informatie

Toevoeging talen 29-9-2010 1

Toevoeging talen 29-9-2010 1 Inleiding In het schooljaar 2009-2010 zijn er veel (landelijke) ontwikkelingen geweest op het gebied van AVO. Dit memo is niet volledig maar geeft de belangrijkste besluiten aan m.b.t. de examinering van

Nadere informatie

Nieuwsbrief ExTH december 2011

Nieuwsbrief ExTH december 2011 Nieuwsbrief ExTH december 2011 In deze Nieuwsbrief is informatie opgenomen over de volgende onderwerpen. Nieuwe voorzitter examencommissie Buitengewoon opsporingsambtenaar (BOA) Combibon Tariefsverhoging

Nadere informatie

Doorstromen met keuzedelen. augustus 2015

Doorstromen met keuzedelen. augustus 2015 Doorstromen met keuzedelen augustus 2015 DOORSTROMEN MET KEUZEDELEN AUGUSTUS 2015 1 Doorstromen met keuzedelen Inleiding 3 Kaders Keuzedeelverplichting Aanbodverplichting Aanvullende diplomavoorwaarde

Nadere informatie

Feiten en cijfers over Kinderopvang

Feiten en cijfers over Kinderopvang over Kinderopvang 1. De kosten van kinderopvang De Kinderopvangtoeslag is er voor alle werkende ouders De Wet kinderopvang geeft vanaf 1 januari 2005 alle werkende/studerende ouders die van kinderopvang

Nadere informatie

Een loonkostensubsidie kan worden ingezet ten behoeve van de re-integratie van:

Een loonkostensubsidie kan worden ingezet ten behoeve van de re-integratie van: Richtlijn Loonkostensubsidie Gemeente Doetinchem Inleiding Het bieden van ondersteuning bij arbeidsinschakeling is voor bepaalde doelgroepen als taak voor het college vastgelegd in de Wet Werk en Bijstand.

Nadere informatie

BBL-OPLEIDINGEN ZORG & WELZIJN KRAMERSGILDEPLEIN ARNHEM ROC A12

BBL-OPLEIDINGEN ZORG & WELZIJN KRAMERSGILDEPLEIN ARNHEM ROC A12 BBL-OPLEIDINGEN ZORG & WELZIJN KRAMERSGILDEPLEIN ARNHEM ROC A12 Kleinschalig BBL-onderwijs INHOUDS OPGAVE 2 3 4 5 6 8 10 12 13 Welkom bij ROC A12 Professionalisering in de praktijk BBL, de uitleg Subsidie

Nadere informatie

We zijn op ontdekkingsreis, in een gebied waar de huidige systemen leidend zijn maar onvoldoende werken. Bij een ontdekkingsreis hoort ruimte.

We zijn op ontdekkingsreis, in een gebied waar de huidige systemen leidend zijn maar onvoldoende werken. Bij een ontdekkingsreis hoort ruimte. Het speelveld De wereld om ons heen verandert razend snel. De richting is duidelijk, de sociale zekerheid wordt geprivatiseerd. Samen bouwen we aan een vernieuwende structuur om de arbeidsmarkt essentieel

Nadere informatie

NOTITIE LEERLINGENVERVOER 1. INLEIDING

NOTITIE LEERLINGENVERVOER 1. INLEIDING NOTITIE LEERLINGENVERVOER 1. INLEIDING Doel en aanleiding Deze notitie heeft als doel om een overzicht te geven van de huidige regelgeving van het leerlingenvervoer en hoe deze kan worden aangepast met

Nadere informatie

gelezen het voorstel van het college van burgemeester en wethouders van 5 oktober, nr. ;

gelezen het voorstel van het college van burgemeester en wethouders van 5 oktober, nr. ; DE RAAD DER GEMEENTE HAREN, gelezen het voorstel van het college van burgemeester en wethouders van 5 oktober, nr. ; gelet op artikel 147, eerste lid van de Gemeentewet, de artikelen 7 en 8 en 10, tweede

Nadere informatie

De meest gestelde vragen (met antwoorden) over het deelnemen aan het examen

De meest gestelde vragen (met antwoorden) over het deelnemen aan het examen De meest gestelde vragen (met antwoorden) over het deelnemen aan het examen Waaruit bestaat het examen? In de studiegids (plan van toetsing en afsluiting) kun je vinden uit welke onderdelen het examen

Nadere informatie

Examenprofiel mbo Zakelijke dienstverlening Orde & Veiligheid ICT

Examenprofiel mbo Zakelijke dienstverlening Orde & Veiligheid ICT Examenprofiel mbo Zakelijke dienstverlening Orde & Veiligheid ICT Sector: ESB&I Gevalideerd door: de paritaire commissie ECABO Vaststellingsdatum: 7 oktober 2014 Examenprofielnummer: EXPRO.16 1 Inleiding

Nadere informatie

Onderwijs- en examenregeling

Onderwijs- en examenregeling Onderwijs- en examenregeling Inhoud Inhoud... 1 Inleiding... 2 De opleiding... 3 Leren op school... 3 Leren in de praktijk (LIP)... 3 Leren in het bedrijf... 3 Onderwijstijd... 4 Beroepspraktijkvorming...

Nadere informatie

Examenprofiel mbo Schilderen en Onderhoud en Afbouw

Examenprofiel mbo Schilderen en Onderhoud en Afbouw Januari 2015 Examenprofiel mbo Schilderen en Onderhoud en Afbouw Sector: Schilderen en Onderhoud en Afbouw Vastgesteld door: Paritaire Commissie Onderhoud, Schilderen en Afbouw Savantis Vaststellingsdatum:

Nadere informatie

De kwaliteit van ons onderwijs Examenresultaten Stedelijk College Zoetermeer

De kwaliteit van ons onderwijs Examenresultaten Stedelijk College Zoetermeer De kwaliteit van ons onderwijs Examenresultaten Stedelijk College Zoetermeer schooljaar 2005-2006 schooljaar 2006-2007 schooljaar 2007-2008 Gemiddelde examenresultaten over de laatste drie schooljaren

Nadere informatie

Nieuwsbrief Prinsjesdag 2015 NIEUWSBRIEF. over de gevolgen van Prinsjesdag 2015 voor uw personeelsbeleid

Nieuwsbrief Prinsjesdag 2015 NIEUWSBRIEF. over de gevolgen van Prinsjesdag 2015 voor uw personeelsbeleid NIEUWSBRIEF over de gevolgen van Prinsjesdag 2015 voor uw personeelsbeleid Via deze speciale Prinsjesdag-nieuwsbrief brengen wij u volledig op de hoogte van Prinsjesdag 2015 die relevant zijn voor werkgevers.

Nadere informatie

VMBO en dan. Vernieuwde kwalificatiestructuur in het MBO. 30 mei 2013

VMBO en dan. Vernieuwde kwalificatiestructuur in het MBO. 30 mei 2013 VMBO en dan Vernieuwde kwalificatiestructuur in het MBO 30 mei 2013 Kennismaken Calibris: kenniscentrum voor leren en werken Erkennen stageplekken Ontwikkelen kwalificatiedossiers Myrthe Nieuwenhuizen

Nadere informatie

Memo Aan: College Cc: Van: Wethouder Van de Wardt Datum: 10 maart 2015 Kenmerk: 15ini00570 Onderwerp: Harmonisatie Peuterspeelzalen

Memo Aan: College Cc: Van: Wethouder Van de Wardt Datum: 10 maart 2015 Kenmerk: 15ini00570 Onderwerp: Harmonisatie Peuterspeelzalen Memo Aan: College Cc: Van: Wethouder Van de Wardt Datum: 10 maart 2015 Kenmerk: 15ini00570 Onderwerp: Harmonisatie Peuterspeelzalen Harmonisatie peuterspeelzaalwerk naar peuteropvang Vooraf De gemeente

Nadere informatie

Het loopbaandoel in het ervaringscertificaat

Het loopbaandoel in het ervaringscertificaat Het loopbaandoel in het ervaringscertificaat Een goed en een slecht voorbeeld van een loopbaandoel Secretaresse Inleiding loopbaandoel In deze toelichting wordt nader ingegaan op het loopbaandoel in een

Nadere informatie

Betreft: Reactie van de Haagse Maatschap op Landelijke bezuinigingen kinderopvang (RIS 181086)

Betreft: Reactie van de Haagse Maatschap op Landelijke bezuinigingen kinderopvang (RIS 181086) College van B&W en Raadsleden Den Haag T.a.v. Griffie Postbus 19157 2500 CD Den Haag Betreft: Reactie van de Haagse Maatschap op Landelijke bezuinigingen kinderopvang (RIS 181086) Geacht College en Raadsleden,

Nadere informatie

REGLEMENT TEGEMOETKOMINGEN Instroom vanaf 1 augustus 2012 tot 1 september 2015

REGLEMENT TEGEMOETKOMINGEN Instroom vanaf 1 augustus 2012 tot 1 september 2015 REGLEMENT TEGEMOETKOMINGEN Instroom vanaf 1 augustus 2012 tot 1 september 2015 (versie 1 november 2015) Inhoudsopgave Artikel 1 Definities... 2 Artikel 2 Voorwaarden... 2 Artikel 3 Subsidie... 3 Artikel

Nadere informatie

Servicedocument. Urenverantwoording opleiding Mbo-Verpleegkundige

Servicedocument. Urenverantwoording opleiding Mbo-Verpleegkundige Servicedocument Urenverantwoording opleiding Mbo-Verpleegkundige Plaats: Bunnik Datum: 13-10-2014 Calibris, 2014 kenniscentrum voor leren in de praktijk in zorg, welzijn en sport Postbus 131 3980 CC Bunnik

Nadere informatie

voor kleinschalig wonen in de ouderenzorg gebaseerd

voor kleinschalig wonen in de ouderenzorg gebaseerd Onderwijs voor kleinschalig wonen in de ouderenzorg Gebaseerd op Verzorgende-IG (niveau 3) en Medewerker Maatschappelijke (niveau 3) van 2011-2012 Een belangrijke ontwikkeling in de ouderenzorg is kleinschalig

Nadere informatie

Aansluiting onderwijs en arbeidsmarkt; kan dat wel?

Aansluiting onderwijs en arbeidsmarkt; kan dat wel? Aansluiting onderwijs en arbeidsmarkt; kan dat wel? 1 Waar wil ik het over hebben? Het MBO De arbeidsmarkt Jongeren Waar hebben wij het over als we het hebben over aansluiting? Mijn conclusies 2 Het MBO

Nadere informatie

Besluit van (datum) tot wijziging van het Besluit kinderopvangtoeslag en tegemoetkomingen in kosten kinderopvang

Besluit van (datum) tot wijziging van het Besluit kinderopvangtoeslag en tegemoetkomingen in kosten kinderopvang Besluit van (datum) tot wijziging van het Besluit kinderopvangtoeslag en tegemoetkomingen in kosten kinderopvang Op de voordracht van Onze Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid van (datum), Directie

Nadere informatie

Opleidingsdomeinen. Gebruikersdag sambo-ict 2 april 2012

Opleidingsdomeinen. Gebruikersdag sambo-ict 2 april 2012 Opleidingsdomeinen Gebruikersdag sambo-ict 2 april 2012 Frans Bergmans, hoofd studentenbeheer ROC Eindhoven Wim Konings, informatiemanager Graafschap College Pierre Veelenturf, MBO Raad Agenda 1 Waarom

Nadere informatie

09-10 Nederlands. 1 t/m 3) en

09-10 Nederlands. 1 t/m 3) en Aan Van Betreft Datum : Examencommissies, docenten en leerlingen MBO : Jan Boerman : Examenregeling talen en rekenen 01-08-2011 (cohorten 07-08 t/m 11-12 : 12-01-2012 Vaststelling, ingangsdatum en doelgroep

Nadere informatie

Herregistratie Verpleegkundigen in het BIG-register Scholingseis en gelijkstelling van werkzaamheden

Herregistratie Verpleegkundigen in het BIG-register Scholingseis en gelijkstelling van werkzaamheden Herregistratie Verpleegkundigen in het BIG-register Scholingseis en gelijkstelling van werkzaamheden Presentatie MBO Raad / GDW Leden 20 mei 2010 Jenny Drost, GDW Kerngroeplid Toinny Grϋndemann, Senior

Nadere informatie

Gelet op artikel 2.2.1, eerste lid, 7.2.3, eerste lid, 7.2.7, negende lid, en 7.4.3a, eerste en tweede lid, van de Wet educatie en beroepsonderwijs;

Gelet op artikel 2.2.1, eerste lid, 7.2.3, eerste lid, 7.2.7, negende lid, en 7.4.3a, eerste en tweede lid, van de Wet educatie en beroepsonderwijs; Besluit van 25 januari 2016, tot wijziging van onder meer het Examen- en kwalificatiebesluit beroepsopleidingen WEB in verband met de invoering van keuzedelen Op de voordracht van Onze Minister van Onderwijs,

Nadere informatie

Fact sheet. Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam. nummer 5 maart 2013

Fact sheet. Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam. nummer 5 maart 2013 Fact sheet nummer 5 maart 2013 Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam Er zijn ruim 133.000 jongeren van 15 tot en met 26 jaar in Amsterdam (januari 2012). Met de meeste jongeren gaat het goed in het onderwijs

Nadere informatie

Jongeren op de arbeidsmarkt

Jongeren op de arbeidsmarkt Jongeren op de arbeidsmarkt Tanja Traag In 23 was 11 procent van alle jongeren werkloos. Jongeren die geen onderwijs meer volgen, hebben een andere positie op de arbeidsmarkt dan jongeren die wel een opleiding

Nadere informatie

Examenreglement Quasir Opleiding klachtenfunctionaris zorgsector

Examenreglement Quasir Opleiding klachtenfunctionaris zorgsector Examenreglement Quasir Opleiding klachtenfunctionaris zorgsector Reglement Examen opleiding klachtenfunctionaris zorgsector D.d. 30 september 2013 Artikel 1. Begripsbepalingen Instelling : Quasir BV Bevoegd

Nadere informatie

ONDERZOEK NAAR KWALITEITSVERBETERING MBO OPLEIDINGSNIVEAU. ROC West-Brabant te Etten-Leur. Medewerker schilderen (Gezel schilder totaalonderhoud)

ONDERZOEK NAAR KWALITEITSVERBETERING MBO OPLEIDINGSNIVEAU. ROC West-Brabant te Etten-Leur. Medewerker schilderen (Gezel schilder totaalonderhoud) ONDERZOEK NAAR KWALITEITSVERBETERING MBO OPLEIDINGSNIVEAU ROC West-Brabant te Etten-Leur Medewerker schilderen (Gezel schilder totaalonderhoud) Oktober 2014 3280511/7 BRIN: 25LX Onderzoeksnummer: 278030

Nadere informatie

Alfahulp en huishoudelijke hulp. Rapportage Ons kenmerk: 11110 Juni 2014

Alfahulp en huishoudelijke hulp. Rapportage Ons kenmerk: 11110 Juni 2014 Alfahulp en huishoudelijke hulp Rapportage Ons kenmerk: 11110 Juni 2014 Inhoudsopgave Geschreven voor Achtergrond & doelstelling 3 Conclusies 5 Resultaten 10 Bereidheid tot betalen 11 Naleven regels 17

Nadere informatie

Toegankelijkheid hoger onderwijs en de rol van studiefinanciering

Toegankelijkheid hoger onderwijs en de rol van studiefinanciering Toegankelijkheid hoger onderwijs en de rol van studiefinanciering Achtergrondnotitie van de HBO-raad n.a.v. ideeën over een leenstelsel Den Haag, 3 september 2012 Inleiding In het recente debat over mogelijk

Nadere informatie

KWALITEITSONDERZOEK MBO. Regio College te Zaandam

KWALITEITSONDERZOEK MBO. Regio College te Zaandam KWALITEITSONDERZOEK MBO Regio College te Zaandam Verzorgende-IG Maart, 2016 BRIN: 25RA Onderzoeksnummer: 284774 Onderzoek uitgevoerd: 12-11-2015 Conceptrapport verzonden op: 29 januari 2016 Rapport vastgesteld

Nadere informatie

Mogen wij jou. de BAL toespelen? u Het Ambachtshuis Brabant biedt kleinschalige vakscholing. aan volgens het Meester-gezel-principe in Brabant.

Mogen wij jou. de BAL toespelen? u Het Ambachtshuis Brabant biedt kleinschalige vakscholing. aan volgens het Meester-gezel-principe in Brabant. Mogen wij jou de BAL toespelen? u Het Ambachtshuis Brabant biedt kleinschalige vakscholing aan volgens het Meester-gezel-principe in Brabant. u Vakbekwame, ambachtelijk geschoolde mensen zijn altijd nodig!

Nadere informatie

Wijziging Re-integratieverordening Wet werk en bijstand

Wijziging Re-integratieverordening Wet werk en bijstand AAN DE RAAD VAN DE GEMEENTE TEN BOER Raadsvergadering: 19 december 2012 Registratienummer: TB 12.3407403 Agendapunt: 8 Onderwerp: Voorstel: Toelichting: Wijziging Re-integratieverordening Wet werk en bijstand

Nadere informatie

Helpende Zorg & Welzijn

Helpende Zorg & Welzijn Gilde Opleidingen Telefoon: (0475)34 32 43 E-mail: info@gildeopleidingen.nl Helpende Zorg & Welzijn Studierichting Dienstverlening Locatie Geleen - Dr. H. van der Hoffplein Roermond - Kerkeveldlaan Venlo

Nadere informatie

NIVEAU 2 BLOEM & DESIGN. Startjaar: 2015-2016. Versie: 2015-2016. Crebo-code: 97420

NIVEAU 2 BLOEM & DESIGN. Startjaar: 2015-2016. Versie: 2015-2016. Crebo-code: 97420 NIVEAU 2 BLOEM & DESIGN Startjaar: 2015-2016 Kwalificatiedossier: Bloemendetailhandel Versie: 2015-2016 Naam uitstroom: Medewerker bloembinden Crebo-code: 97420 BEROEPSGERICHTE EISEN Het beroepsgerichte

Nadere informatie

VMBO Pascal Zuid. Ouderavond leerjaar 4

VMBO Pascal Zuid. Ouderavond leerjaar 4 VMBO Pascal Zuid Ouderavond leerjaar 4 Presentatie Ouderavond 4 31 augustus 2015 Programma Kennis maken met de mentor Welkom in het 4 e jaar Het PTA en de examens Programma LOB Het examenjaar Kort jaar

Nadere informatie

RENDEMENTEN EN DIPLOMA S

RENDEMENTEN EN DIPLOMA S 2. ONDERWIJSOPBRENGSTEN EN DEELNEMERSONTWIKKELING RENDEMENTEN EN DIPLOMA S DIPLOMA S VMBO 2-24 De rendementen vmbo zijn gebaseerd op de opbrengsten oordelen van de onderwijsinspectie. Als een leerling

Nadere informatie

Jaarverslag toetsing en examinering 2012 College voor Gezondheidszorg en Uiterlijke Verzorging

Jaarverslag toetsing en examinering 2012 College voor Gezondheidszorg en Uiterlijke Verzorging Jaarverslag toetsing en examinering 212 College voor Gezondheidszorg en Uiterlijke Verzorging Scalda/ College voor gezondheidszorg en uiterlijke verzorging (kenmerk: 1314-zorg-exc-3638) Goes, Januari 213

Nadere informatie

Focus op Vakmanschap. Heel wat voeten in de aarde Bas Derks, Ministerie van OCW

Focus op Vakmanschap. Heel wat voeten in de aarde Bas Derks, Ministerie van OCW Focus op Vakmanschap Heel wat voeten in de aarde Bas Derks, Ministerie van OCW Focus op Vakmanschap (FoV) in perspectief Inhoud/Kernpunten FoV en Regeerakkoord Onderwijstijd Entreeopleidingen Bekostiging

Nadere informatie

Nieuwsbrief November 2011

Nieuwsbrief November 2011 Nieuwsbrief November 2011 In deze nieuwsbrief willen wij u informeren omtrent een aantal wijzigingen die worden doorgevoerd in de Wet Kinderopvang per 1 januari 2012 en (naar verwachting) per 1 januari

Nadere informatie

Beroeps Praktijk Vormingsplan

Beroeps Praktijk Vormingsplan Beroeps Praktijk Vormingsplan Hoofdstuk en artikelindeling 1. Algemene informatie 1.1 Inleiding 1.2 Doelgroep 1.3 Profiel erkende gastouder als leerbedrijf 1.4 Profiel bemiddelingsmedewerker 1.5 Profiel

Nadere informatie

2.1 De keuze tussen werk en vrije tijd

2.1 De keuze tussen werk en vrije tijd 2.1 De keuze tussen werk en vrije tijd Mensen moeten steeds de keuze maken tussen werken en vrije tijd: 1. Werken * Je ontvangt loon in ruil voor je arbeid; * Langer werken geeft meer loon (en dus kun

Nadere informatie

Maatschappelijke Ontwikkeling Ingekomen stuk D6 (PA 17 april 2013) Beleidsontwikkeling. Datum uw brief

Maatschappelijke Ontwikkeling Ingekomen stuk D6 (PA 17 april 2013) Beleidsontwikkeling. Datum uw brief Ingekomen stuk D6 (PA 17 april 2013) Aan de gemeenteraad van Nijmegen Korte Nieuwstraat 6 6511 PP Nijmegen Telefoon 14024 Telefax (024) 323 59 92 E-mail gemeente@ nijmegen.nl Postadres Postbus 9105 6500

Nadere informatie

Nota aan burgemeester en wethouders

Nota aan burgemeester en wethouders Nota aan burgemeester en wethouders Vergadering: 08-01-2013 Portefeuillehouder: mw. M. Hamberg Onderwerp Wetswijzigingen kinderopvang 2013, vaststellen hoogte compensatie ouderbijdrage Samenvatting De

Nadere informatie

Verdere evolutie van de geharmoniseerde werkloosheid in ruime zin

Verdere evolutie van de geharmoniseerde werkloosheid in ruime zin Verdere evolutie van de geharmoniseerde werkloosheid in ruime zin ruime zin in België, Duitsland, Frankrijk en Nederland in 2014 Directie Statistieken, Begroting en Studies stat@rva.be Inhoudstafel: 1

Nadere informatie

Beleidsregels Deeltijd ondernemen in de bijstand Orionis Walcheren 2015

Beleidsregels Deeltijd ondernemen in de bijstand Orionis Walcheren 2015 Beleidsregels Deeltijd ondernemen in de bijstand Orionis Walcheren 2015 Algemeen Het uitgangspunt van deze beleidsregels is mensen in de bijstand de mogelijkheid bieden om gedeeltelijk in hun levensonderhoud

Nadere informatie

Dienstverlening aan huis (bron www.rijksoverheid.nl)

Dienstverlening aan huis (bron www.rijksoverheid.nl) Dienstverlening aan huis (bron www.rijksoverheid.nl) Particulieren kunnen door de Regeling dienstverlening aan huis gemakkelijk iemand inhuren voor klussen in en om het huis. Zij hoeven voor deze huishoudelijke

Nadere informatie

Verslag van werkzaamheden. FIND Opleidingen BV. Verslaglegging werkzaamheden FIND Opleidingen BV 2013

Verslag van werkzaamheden. FIND Opleidingen BV. Verslaglegging werkzaamheden FIND Opleidingen BV 2013 Verslag van werkzaamheden FIND Opleidingen BV 2013 1 Inhoudsopgave 2 Voorwoord 3 1. Inleiding 4 1.1. Profiel FIND Opleidingen B.V. 5 1.2. Visie 1.3. Kwaliteitsgebieden 6 2. Verslag van werkzaamheden 7

Nadere informatie

Handelende in overeenstemming met de Minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie;

Handelende in overeenstemming met de Minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie; Regeling van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van [datum], nr. BVE/Stelsel/294391, houdende vaststelling van modellen en technische veiligheidseisen diploma en resultatenlijst beroepsopleidingen

Nadere informatie

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Jaargang 2012 217 Besluit van 23 april 2012 tot wijziging van het Eindexamenbesluit VO, het Staatsexamenbesluit VO en het Examen- en kwalificatiebesluit beroepsopleidingen

Nadere informatie

Het spaargeld uit de levensloopregeling kunt u gebruiken om de periode van onbetaald verlof te financieren.

Het spaargeld uit de levensloopregeling kunt u gebruiken om de periode van onbetaald verlof te financieren. Levensloop. Wat is levensloop? De levensloopregeling (of: levensloop) is een fiscale regeling die vanaf 1 januari 2006 in Nederland bestaat om het sparen voor een vervangend inkomen tijdens een periode

Nadere informatie

[ROC's, AOC's en vakinstellingen] Schoolkosten en vrijwillige ouderbijdrage. Geacht College van Bestuur,

[ROC's, AOC's en vakinstellingen] Schoolkosten en vrijwillige ouderbijdrage. Geacht College van Bestuur, a 1 > Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag [ROC's, AOC's en vakinstellingen] Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375 2500 BJ Den Haag www.rijksoverheid.nl IPC 2150 Onze referentie 406854 Betreft Schoolkosten

Nadere informatie

novacollege.nl/zorg Assistenten gezondheidszorg Verpleging en verzorging Zorg 2016/2017

novacollege.nl/zorg Assistenten gezondheidszorg Verpleging en verzorging Zorg 2016/2017 novacollege.nl/zorg Assistenten gezondheidszorg Verpleging en verzorging Zorg 2016/2017 Ik ben altijd met kleding bezig. Een creatieve opleiding lag dus voor de hand. Maar tijdens het zoeken, merkte ik

Nadere informatie

Examineren bij derden Servicedocument betreffende de afname van centrale examens met ExamenTester buiten de eigen mbo-instelling

Examineren bij derden Servicedocument betreffende de afname van centrale examens met ExamenTester buiten de eigen mbo-instelling Examineren bij derden Servicedocument betreffende de afname van centrale examens met ExamenTester buiten de eigen mbo-instelling Dit servicedocument voor het mbo gaat over de procedurele, organisatorische

Nadere informatie

Cylin BaanGarant. Een kans op scholing en werk voor gedeeltelijk arbeidsgeschikten

Cylin BaanGarant. Een kans op scholing en werk voor gedeeltelijk arbeidsgeschikten Cylin BaanGarant Een kans op scholing en werk voor gedeeltelijk arbeidsgeschikten Goed nieuws voor verzekeraars en grote werkgevers! Het activeren van werknemers die in de WGA zitten is voor iedereen belangrijk.

Nadere informatie

Voorwoord Bieden van zorg en ondersteuning op basis van een werkplanning

Voorwoord Bieden van zorg en ondersteuning op basis van een werkplanning Voorwoord Voor u ligt een proeve van bekwaamheid voor de opleiding Helpende Zorg & Welzijn, niveau 2, voor de kerntaak 1: Bieden van zorg en ondersteuning op basis van een werkplanning Deze proeve sluit

Nadere informatie

SPECIFIEK ONDERZOEK MBO. ROC Landstede. Crebo 95520 Mbo-Verpleegkundige Crebo 95530 Verzorgende-IG Crebo 95769 Entree opleiding

SPECIFIEK ONDERZOEK MBO. ROC Landstede. Crebo 95520 Mbo-Verpleegkundige Crebo 95530 Verzorgende-IG Crebo 95769 Entree opleiding SPECIFIEK ONDERZOEK MBO ROC Landstede Crebo 95520 Mbo-Verpleegkundige Crebo 95530 Verzorgende-IG Crebo 95769 Entree opleiding Juni 2015 Plaats: Zwolle BRIN: 01AA Onderzoeksnummer: 283566 Onderzoek uitgevoerd

Nadere informatie

Hoofdstuk 1 Algemene bepalingen

Hoofdstuk 1 Algemene bepalingen Onderwerp Datum 26 oktober 2012 Re-integratieverordening Wet werk en bijstand gemeente Venray 2013 Pagina 1 van 6 De raad van Venray, gelezen het advies van de Cliëntenraad WWB van 16 oktober 2012, gelezen

Nadere informatie

Aan de raad. No. 5 en 5A Wissenkerke, 5 januari 2015

Aan de raad. No. 5 en 5A Wissenkerke, 5 januari 2015 Raadsvergadering d.d. 15 januari 2015 Aan de raad Voorstraat 31, 4491 EV Wissenkerke Postbus 3, 4490 AA Wissenkerke Tel (0113) 377377 Fax (0113) 377300 No. 5 en 5A Wissenkerke, 5 januari 2015 Onderwerp:

Nadere informatie

Social Return on Investment

Social Return on Investment Presentatie Jaap van Leeuwen (manager SE Inkoop - SCD) Carla Martinot (accountmanager SROI Drechtsteden) Historie Toepassing Uitvoering Agenda 1 Collegebesluit 1998 Achtergrond: - forse werkeloosheid +

Nadere informatie

2016D20723 INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG

2016D20723 INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG 2016D20723 INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG Binnen de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap hebben enkele fracties de behoefte om vragen en opmerkingen voor te leggen over de

Nadere informatie

Informatieavond klas 4

Informatieavond klas 4 Informatieavond klas 4 Praktijkonderwijs Werken naar werk Samen op weg bereikt ieder zijn doel Programma Uitstroomprofielen + vakkenpakket Doorstromen naar arbeid Doorstromen naar entreeonderwijs Algemene

Nadere informatie

Toelichting. Algemeen. Verbeteren positie arbeidsmarkt arbeidsgehandicapten

Toelichting. Algemeen. Verbeteren positie arbeidsmarkt arbeidsgehandicapten Toelichting Algemeen De invoeringswet Participatiewet introduceert een studieregeling in de Participatiewet: de individuele studietoeslag. Hiermee krijgt het college de mogelijkheid mensen, van wie is

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG 1 > Retouradres Postbus 20301 2500 EH Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Turfmarkt 147 2511 DP Den Haag Postbus 20301 2500 EH Den Haag www.rijksoverheid.nl/venj

Nadere informatie

Algemene voorwaarden praktijkovereenkomsten

Algemene voorwaarden praktijkovereenkomsten Algemene voorwaarden praktijkovereenkomsten Geldig per 1 augustus 2014 Geldigheid en inwerkingtreding Deze algemene voorwaarden praktijkovereenkomsten zijn van toepassing op alle deelnemers die zijn ingeschreven

Nadere informatie

ROC Westerschelde ONDERZOEK KWALITEIT EXAMINERING 2007-2008

ROC Westerschelde ONDERZOEK KWALITEIT EXAMINERING 2007-2008 Westerschelde ONDERZOEK KWALITEIT EXAMINERING 2007-2008 Amersfoort, juli 2008 p.2 van 19 VASTSTELLING RAPPORT Dit rapport bevat de resultaten van het onderzoek naar de kwaliteit van de examinering dat

Nadere informatie