lezingen cursussen ontmoetingen ElckE r-ik c E ntrum

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "lezingen cursussen ontmoetingen ElckE r-ik c E ntrum"

Transcriptie

1 Driemaandelijks tijdschrift - januari-februari-maart 2014 België - Belgique PB 2030 Antwerpen X 8/531 erkenningsnr.: P afgiftekantoor: Antwerpen x ElckE r-ik c E ntrum lezingen cursussen ontmoetingen winter 2014

2 40 jaar Elcker-Ik één feest zondag 23 maart 2014 première documentaire Elcker-Ik vroeger & nu vertoning om 15u & 18u Iedereen die zich ooit in Elcker-Ik als beroepskracht, lesgever of vrijwilliger engageerde, is van harte welkom. Men zegge het voort! Wij kunnen niet iedereen persoonlijk bereiken, daarom is dit uw uitnodiging: Breng zelf een hapje mee. Dan maken we samen één groot buffet. (want wij verwachten veel volk, en zijn nu met weinig) Graag een seintje - 03/ Breughelstraat 31-33,2018 Antwerpen

3 je kijkt over het land de ontelbaarste keer in je leven naar waar het ophoudt je zegt tegen ons dit is het grensland het laatste van de aarde hier om ons heen je zou willen weten wat voorbij daar is voorbij het steeds maar weer zichtbare zelfde je zoekt in de schimmige einder iets als een gezicht maar van wat of van waar je denkt aan je jeugd aan 1 Korintiërs 13 nu kijken we nog in een wazige Spiegel maar straks staan we oog in oog (Rutger Kopland) Hoe inschrijven? op het nummer 03/ of online: Vermeld in elk geval de cursuscode (drie cijfers en drie letters)! Praktisch Het onthaal is open op werkdagen van 10u tot 17u. Tijdens de schoolvakanties is het centrum gesloten. Tenzij anders vermeld gaan alle activiteiten door in de gebouwen van Elcker-Ik. Betalende parking op 2 min.: St-Vincentiusziekenhuis - Sint Vincentiusstraat Inschrijven, graag 10 dagen op voorhand. Betalen op rekening nummer: IBAN: BE BIC: GEBA BE BB

4 AR Welkom Vreemdeling ES Aprender neerlandés? Es posible NL DU EN TR Nederlands leren? Het kan! Niederländisch lernen? Das ist möglich Want to learn Dutch? It is possible! Flamanca öğrenmek mümkün mü? Tabi ki Er leven in Antwerpen 175 verschillende nationaliteiten. Met of zonder papieren. Sommigen zijn over de grens gezet en teruggekeerd. Ze willen leven, ver weg van de vuile miserie in hun thuisland. Ons land is voor hen een kans op een nieuwe toekomst. Ze willen hier een thuis bouwen voor hun kinderen en kleinkinderen. Er leven in Antwerpen tienduizenden lieve vrouwen en mannen die beseffen dat we morgen hoe dan ook leven in een gevarieerde samenleving, die een verrijkend contact willen hebben met mensen uit andere culturen. Elcker-Ik centrum is een plaats waar dagelijks Antwerpse vreemdelingen en vreemde Antwerpenaren elkaar ontmoeten. Aarzel niet om mee te doen met de vele vrijwillige medewerkers die lessen Nederlands geven, stadswandelingen begeleiden of gewoon een babbel doen in ons Bab(b)el-café. FR PL RU Apprendre le néerlandais? C est possible Nauczyć się języka niderlandzkiego? To możliwe! Выучить нидерландский? Это возможно TAAL-ONTHAAL Iedereen is dus welkom. We vragen nooit naar legitimatie-papieren. We vragen wel of ze op de hoogte zijn van de mogelijkheden die de officiële organisaties hun bieden. Want hoe dan ook moeten zij op middellange termijn daar terechtkomen. We zien onszelf dus als een soort opvangnet, of beter nog, een doorgeefluik. Taal-onthaal van vzw Samenleven.be is een project met steun van Taallabo Dinsdag en donderdag 10u tot 12u. Bijdrage: 10-beurtenkaart voor 8 euro. Dialoogklassen Dinsdag en donderdag 13u30 tot 16u. Bijdrage: 10-beurtenkaart voor 8 euro. Bab(b)elcafé Woensdag 13u30 tot 16u. Bijdrage: gratis Vrijwilligers blijken langer te leven dan mensen die geen vrijwilligerswerk doen. Ook hebben ze minder last van chronische ziekten, depressie of ander gezondheidsklachten. Vrijwilligers gevraagd! 2 ELCKER-IK CENTRUM

5 ABONNEMENT * Winter voor alle activiteiten * Studenten: abonnement aan 50% Geef een lezing cadeau! Vraag een geschenkenbon via het secretariaat 03/ of via ACTUALITEIT & GESCHIEDENIS Christel, oorlogsbrieven van een kunstenares Enige tijd geleden, ontving Sylvia Traey enkele bundels brieven van haar tante Christel Pfeiffer aan haar tweelingzus Sabine, de moeder van Sylvia. De brieven werden geschreven vanuit Leipzig en Berlijn gedurende de oorlogsperiode onder het toenmalige Duits nationaal socialistisch regime dat het gehele leven beheerste en opeiste, ook van de miljoenen mensen die daar niet in geloofden. De brieven tonen ons de microwerelden van een begenadigde kunstenares. Christel putte op wonderlijke wijze kracht uit haar muziek en ging haar weg. Na de bevrijding zwegen de mensen over hun oorlogservaringen, het was allemaal te erg geweest. De nabestaanden bleven achter met hun vragen. De brieven van Christel leveren een belangrijke bijdrage tot het inzicht in het dagelijkse leven van een kunstzinnige ooggetuige in Duitsland gedurende deze turbulente tijden en zet ons aan hierover na te denken en van gedachten te wisselen, wat tijdens deze lezing ook kan gebeuren. Datum 1 dinsdagnamiddag 14 januari om 13u30 Code ACT 246 Spreker Sylvia Traey, concertpianiste Dominant Duitsland. Economische reus, politieke dwerg? Duitsland gold tot voor de hereniging als een economische reus, maar een politieke dwerg. Een economische reus is het land meer dan ooit, maar op politiek heeft het aan gewicht gewonnen, zozeer dat het zelfs als dominant in Europa wordt bestempeld. Het boek Dominant Duitsland (www.pelckmans.be) schetst de geschiedenis van de laatste twee eeuwen vanuit de wisselwerking tussen natievorming en groei van de democratie. Ook besteedt het boek de nodige aandacht aan de belangrijkste thema s die het debat in het huidige Duitsland beheersen, zoals het extremisme van rechts en van links, de verwerking van het naziverleden, buitenlands engagement, de relatie met de oosterburen, de Frans-Duitse tandem, het economische model en de aanpak van de eurocrisis. Datum 1 woensdagnamiddag 15 januari om 13u30 Code ACT 247 Spreker Dirk Rochtus, doceert Duitse geschiedenis en internationale politiek aan KU Leuven/Thomas More. Sylvia Traey ELCKER-IK CENTRUM 3

6 Het grote taboe na de grote oorlog De Belgische staat vs. het adellijk geslacht Arenberg 11 november 1918: Wapenstilstand, het einde van de Eerste Wereldoorlog. Hoewel, einde? De grote oorlog bleef nog een hele tijd nazinderen. Zo besliste de Belgische staat al op die elfde november 1918 het sekwester uit te voeren tegenover alle vijandige ingezetenen in België. Een gebeurtenis waar de geschiedenisboeken over zwijgen, maar die grote gevolgen had. Bij een sekwester neemt de staat goederen in beslag van personen en instellingen die tijdens de oorlog een vijandelijke nationaliteit hadden. Een van de families die leden onder dat sekwester, was het adellijk geslacht Arenberg, een van de rijkste en meest invloedrijke families in Europa. Zij waren al eeuwen geïntegreerd in de Belgische samenleving, maar voor de overheid bleven zij Duits en dus vijandig. Jarenlang was het sekwester een taboe, waarover niet mocht worden gepraat of geschreven. Pas recent werd er een inventaris opgemaakt van alle goederen die in beslag werden genomen na de grote oorlog. Auteurs Monika Triest en Guido Van Poucke doorspitten de archieven en bespreken in dit boek voor het eerst de werking en de gevolgen van dat sekwester, concreet voor de familie Arenberg. Ze brengen op een boeiende wijze een voor velen tot nog toe onbekend stuk Belgische geschiedenis. Een fascinerende studie van een verborgen stuk oorlogsverleden. Datum 1 maandagavond 20 januari om 20u Code ACT 248 Spreker Monika Triest lic. klassieke filosofie en Guido Van Poucke Slachtoffers van misdrijven: wiens zorg? Sinds ruim 20 jaar is de aandacht voor slachtoffers van misdrijven, alsook voor na(ast)bestaanden heel sterk toegenomen, niet in het minst door de grote inzet van de v.z.w. van Ouders van Vermoorde en Verongelukte kinderen. We maken een wandeling door alle voorzieningen: Slachtofferbejegening, Slachtofferhulp en Slachtofferonthaal. Hoe krijgt dienstbaarheid hier vorm? Waar kan je terecht? Datum 1 maandagnamiddag 27 januari om 13u30 Code ACT 249 Spreker Anne-Mie Castelein Slachtofferonthaal en gids in het Vlinderpaleis Bezoek aan het Vlinderpaleis (nieuw Justitiepaleis op de Bolivarplaats) We maken kennis met dit postmodern gebouw van Richard Rogers, krijgen uitleg over het verloop van een rechtszaak, zoals: wie zijn de actoren? Welke rechtbanken? verschillende delicten... Tot slot gaan we nadien nog even een stukje correctionele zitting meemaken. Afspraak: in de wandelzaal aan het beeld Onrecht Datum 1 maandagochtend 10 februari om 9u30 Code ACT 250 Gids Anne-Mie Castelein Slachtofferonthaal en gids in het Vlinderpaleis Monika Triest Naar één wereld: de driesprong van de globalisering De huidige globalisering is de voorlopige climax van een historisch proces dat rond 1500 is gestart. Dat is het uitgangspunt voor deze lessenreeks. Doorheen de eeuwen is er als het ware en driesprong geweest. Dat impliceert dat we momenteel de derde globalisering beleven. De eerste globalisering was een mercantiele en koloniale globalisering (16de-18de eeuw). De tweede globalisering was een industriële en imperialistische globalisering (de lange 19de eeuw) en was onlosmakelijk verbonden met de twee industriële revoluties. De derde globalisering is een digitale en financiële globalisering (voor en na 2000). Doorheen dat globaliseringsproces van eeuwen valt de hoge mate van continuïteit en intensivering op. Dat kan geïllustreerd worden aan de hand van een aantal factoren: - technologische innovatie; - de verwevenheid van de continenten; - de 4 ELCKER-IK CENTRUM

7 rol van de staat(soverheid); - kern en periferie, m.a.w. in elke fase heeft de wereldeconomie een kerngebied en zijn er groeieconomieën. Opvallende vaststelling: in tegenstelling tot de vorige globaliseringen overheerst in de huidige globalisering de breuk, de discontinuïteit op de continuïteit. De impact van de nieuwe technologieën en de verwevenheid van de continenten is zo intens, dat de huidige generaties worden geconfronteerd met mondiale uitdagingen, waar die voortschrijdende globalisering aanleiding toe gegeven heeft. Iedereen kan die uitdagingen voor zichzelf oplijsten: de opwarming van het klimaat; de milieuproblematiek; de demografische explosie; de verstedelijking; internationale migraties; internationale criminaliteit (tot en met de financiële wereld); het internationale terrorisme; de mondiale armoede; mondiale pandemieën En er is dus dringend nood aan mondiale samenwerking in plaats van aan machtsstrijd. Het gaat immers om gemeenschappelijke belangen. Aan elke globalisering wordt een lezing gewijd. Elke lezing wordt ook gevisualiseerd met kaarten, prenten, foto s, cartoons, grafische voorstellingen Datum 3 maandagnamiddagen 20, 27 jan. en 3 feb. om 13u30 Code ACT 252 Bijdrage 30 euro Spreker Hugo Van De Voorde, historicus en publicist Naar een nieuw Midden-Oosten Het Midden-Oosten heeft decennialang een status-quo gekend. Het was (en is) een strategisch bijzonder cruciale regio. Geopolitiek is het uitzonderlijk belangrijk: door zijn ligging is het een brug tussen Europa, Afrika en Azië. En door zijn bodemrijkdommen is het een onontbeerlijke energieleverancier niet alleen voor de westerse economieën, maar ook voor China en Japan. Maar dat tijdperk van status-quo is voltooid verleden tijd. De westerse mogendheden (VS en EU) hebben hun dominantie moeten opgeven. En de volksopstanden van de Arabische Lente (vanaf 2011) hebben militaire dictators en familiedynastieën onderuit gehaald. Israël is al lang niet meer de enige grote zorg. De religieuze tegenstelling tussen soennieten en sjiieten heeft geleid tot een machtsstrijd tussen Iran en Saudi-Arabië. Daarenboven zijn de conservatieve regimes o.l.v. Saudi-Arabië allergisch voor democratisering en voor politiek islamisme. Kortom, de geest is uit de fles...er woedt in deze regio een machtsstrijd, zowel nationaal als regionaal. En dat heeft een fall-out effect op het internationale vlak. Er woeden momenteel drie sterk verweven crises: 1- De Egyptische kwestie; 2- de burgeroorlog in Syrië; 3- de nuclearisering van Iran. Het Midden-Oosten beleeft een transitieperiode. Maar niemand kan voorspellen wat de uitkomst zal zijn. De lezing wordt volledig gevisualiseerd via projectie van kaarten, spotprenten, foto s, grafische voorstellingen e.d.m. Data 1 maandagnamiddag 17 maart om 13u30 Code ACT 251 Spreker Hugo van de Voorde, historicus en publicist Antwerpen Boven! Leopold II, de Antwerpse Haven en de Vesting In de tweede helft van de 19e eeuw tot 1914 was de Antwerpse Kwestie een Leitmotiv in de Belgische politiek. Die kwestie ontstond toen Antwerpen werd uitgeroepen tot hoofdvesting van de landsverdediging (1859). Dat besluit had ook gevolgen voor de haven, die ook militair beschermd en dus binnen de omwalling moest liggen. Maar die omwalling, gebouwd door Brialmont (1865) was dertig jaar later te klein, want de stad én de haven barstten uit hun voegen. De bevolking van Antwerpen steeg van in 1830 naar meer dan in 1914, de haven verwerkte één miljoen ton in 1870 en meer dan 18 miljoen ton in En vooral: de artillerie kon 3km ver vuren rond 1860, maar bijna 12km in ELCKER-IK CENTRUM 5

8 De vesting-brialmont was dus voorbijgestreefd maar hoe kon aan Antwerpen een nieuwe vesting worden verkocht? In Antwerpen was in de jaren 1860 een grote protestbeweging ontstaan die uitliep op de vorming van de Meetingpartij, die tot 1914 het arrondissement en de stad Antwerpen in het Parlement vertegenwoordigde. Ze leunde nauw aan bij de katholieke partij waaraan ze ook het antimilitarisme schonk. Een nieuwe vesting voor een stad met een antimilitaristisch kenmerk en een explosieve havengroei? Die kwestie was een politieke kwadratuur van de cirkel. Leopold II ( ), nog een vorst met reële machten, speelde in de ontwikkeling een centrale en cruciale, en niet altijd gelukkige rol. Data 2 dinsdagavonden 28 jan. en 4 feb. om 20u Code ACT 253 Bijdrage 20 euro Spreker Lode Hancké, gewezen politicus sp.a Tralies uit de weg De samenleving kent de genuanceerde verhalen van de mensen die in de gevangenis verblijven nauwelijks. Jan Modaal heeft doorgaans geen weet van wat gedetineerden doormaken tijdens hun verblijf in de gevangenis. Sommigen ondergaan naar aanleiding van de feiten en de daarop volgende straftijd als het ware een metamorfose: ze groeien als mens, kiezen voor andere waarden en levensdoelen. Andere gevangenen beleven hun detentietijd dan weer helemaal verschillend en veranderen nauwelijks. Sommigen geven na een detentie een nieuwe invulling aan hun zelfbeeld, zien de wereld anders. Heel wat mensen die in de gevangenis binnenkomen begrijpen niet wat hun overkomen is. Ze vragen zich af: Waarom heb ik dat gedaan? Ze hadden dit nooit verwacht Ze herkennen zichzelf niet meer. Na een periode van piekeren of soms van ontkenning gaan sommigen toch op zoek naar antwoorden. Ze gaan ook ruimere vragen stellen: wat betekent dit leven nog, wie ben ik, hoe denken anderen over mij? Hoe heeft het zover kunnen komen? Ze proberen te begrijpen wat er gebeurd is. Sommigen geven na een aantal jaren van detentie een nieuwe invulling aan hun zelfbeeld, zien de wereld anders of kiezen voor een heel ander bestaan. Datum 1 donderdagnamiddag 30 januari om 13u30 Code ACT 254 Spreker Leo De Weerdt s.j., Hoofdaalmoezenier Nederlandstalige Gevangenissen. Oorlog en de vrouw Vrouwen en oorlog. Het zit velen nog steeds niet lekker. Hoe zit het nou eigenlijk? Laten we eerst even door het verleden cruisen met o.a de Amazones, Jeanne d Arc en andere opmerkelijke fenomenen van strijdbare vrouwen. Ook de dienstplicht in Israël en het verhaal van de Abu Ghraid gevangenis in Irak zijn uiteraard interessant. Vervolgens hebben we het over de Wereldbond voor Vrouwenkiesrecht en de geschiedenis van moeder en dochters Pankhurst in Groot-Brittannië. Meer in het bijzonder kijken we naar de situatie in de Eerste Wereldoorlog: de aspecten van liefdadigheid en verpleging, vrouwen die nu mannenberoepen gaan uitoefenen en vrouwen in militaire dienst. Tenslotte lichten we er enkele befaamde, beruchte en minder bekende vrouwen uit; denk maar aan Edith Cavell, Mata Hari, maar ook Louise de Bettignies, Gabrielle Petit, Dorothy Lawrence en dichter bij ons Siska van Daelen. Zelfs mijn grootmoeder Alice krijgt een plaatsje. Met deze presentatie wil ik enkel even de aandacht vestigen op het feit dat oorlog niet enkel een mannenzaak is, maar dat vrouwen zij het vaak in andere omstandigheden en functies een even belangrijke rol spelen bij dit moordende spel. Essentieel is natuurlijk dat de oorlogen van de vorige eeuw ingrijpend de maatschappelijke positie van vrouwen hebben veranderd. Datum 1 donderdagnamiddag 6 februari om 13u30 Code ACT 255 Spreker Marc Becquaert 6 ELCKER-IK CENTRUM

9 Van kernfysicus tot communist Op zijn 80ste publiceerde Jef Turf zijn memoires. Het werd een boeiend verhaal van hoe een getalenteerd fysicus voorzitter van de Kommunistische (in de jaren 60 schreef men dat met een K) partij van België. Hij groeide op tijdens de naoorlogse anticommunistische hetze waarin communist een scheldwoord was en kerkgangers gewaarschuwd werden voor het goddeloos marxisme. De memoires van Jef Turf zijn meer dan herinneringen. Ze gaan niet alleen over het verleden, het relatieve succes van de KPB in de jaren zestig, de onwrikbare trouw aan Moskou, de onenigheid binnen de partij na de inval in Tsjecho-slovakije en tenslotte het roemloze einde van de KPB en de Rode Vaan. Zijn memoires gaan ook over de toekomst. Welke rol is voor de jeugd weggelegd in een tijd waar de ecologische en asociale bedreigingen elkaar bevestigen. Datum 1 vrijdagnamiddag 7 februari om 13u30 Code ACT 256 Spreker Jef Turf Jef Turf Wat valt er te zeggen over daders van zinloos geweld? Januari Een jongeman begeeft zich naar een kinderdagverblijf waar hij een nooit geziene ravage aanricht : 2 baby s en een kinderverzorgster komen om het leven en 22 andere personen raken ernstig gewond. Het land is met verstomming geslagen. Wie is daartoe in staat? Wat heeft deze jongeman, die nochtans nooit iets tekort heeft gehad en een goede opvoeding heeft genoten, bezield? Waarom toch? De mensen willen antwoorden. Wanneer blijkt dat de verdachte geen enkel motief verschaft dat deze daden begrijpelijk zou kunnen maken, neigt de samenleving ertoe zelf antwoorden te formuleren: hij doodde om te doden, en daartoe is alleen een monster in staat. Onbegrip verandert langs deze weg in woede en wraak. De publieke opinie eist, nog voor het proces begonnen is, een levenslange veroordeling van deze koelbloedige pleger van zinloos geweld. Het is in deze specifieke context van zogenaamd zinloos geweld, gepleegd door iemand die geen enkele subjectief doorleefde bekentenis aflegt, dat de disciplines die zich over de psyché buigen een enorme verantwoordelijkheid wacht : ze dienen, onafhankelijk van de publieke opinie en zonder haat en zonder vrees een deskundige verklaring te bieden voor dit niet gemotiveerd geweld. Datum 1 dinsdagavond 11 februari om 20u Code ACT 257 Spreker Nathalie Laceur, klinisch psycholoog. De Europese schipbreuk Voltaire schreef zijn Candide na de grote aardbeving van Lissabon in Dat drama ging als een schok door het Europa van de Verlichting. Al die nutteloze doden maakten elk geloof in God of rationele idealen dubieus, bedenkelijk, betrekkelijk. Ruim 250 jaar later verdrinken er voor de kust van Lampedusa tientallen bootvluchtelingen: mensen die op zoek zijn gegaan naar een beter leven in Europa. Ze dagen ons geloof in de welvaartstaat uit, ons vertrouwen in de rechtstaat en in de mogelijkheden van de huidige politieke concensus. Volstaat het om onze welvaart als een gesloten systeem te zien dat moet worden afgeschermd van indringers? Lukt het om voorbij onze behoudsgezinde welvaartstaat te denken, zonder te vervallen in universalistische platitudes en ethische clichés? Is er een manier om die nieuwe wereld onder ogen te zien, zonder dat we samen met Candide moeten besluiten 'il faut cultiver son jardin'? En is Europa in staat om deze wezenlijke problemen aan te pakken, of moeten we onze hoop op de natiestaat richten. We vragen het aan mensen als Hans Magnus Enzensberger, Luuk Middelaar, Marine Le Pen, Helmut Schmidt, Jacques Delors en Alain Finkielkraut. Datum 1 dinsdagavond 11 februari om 20u Code ACT 258 Spreker Harold Polis, Uitgever De Bezige Bij, Antwerpen ELCKER-IK CENTRUM 7

10 Willem van Oranje. Held van de Hollandse natie en verrader van Vlaanderen en de Zuidelijke Nederlanden? Willem van Oranje of Willem de Zwijger geldt voor onze Noorderburen onbetwist als de vader des vaderlands. Hij werd nochtans heboren in het Duitse Dillenburg, maar hij werd in 1584 vermoord in Delft. En al de Oranjevorsten liggen daar sindsdien naast hem begraven.. Een verhaal met een mythische rand dus. Maar ook weer begrijpelijk. Want er wordt in het algemeen van uitgegaan dat Willem van Oranje in 1572, na de landing van de zogenaamde geuzen in het stadje Dn Briel, het Nederlandse vaderland, de Nederlandse natie heeft gesticht. De figuur van Willem van Oranje laat ook ons als Vlamingen historisch correcter verwoord: als Zuidelijke Nederlanders natuurlijk ook niet onverschillig. Integendeel. Velen beschouwen de scheiding der Nederlanden - die Willem van Oranje zeker trachtte te verhinderen - nog steeds als de gemiste kans voor de ontplooiing van de Zuidelijke Nederlanden, het later België dus. Sommigen, met Louis-Paul Boon in zijn Geuzenboek voorop, beschouwen Willem van Oranje eerder als en soort laffe held, die maar al te graag verbleef in de warme schaduw van de machtige feodale heren en als een zwakkeling, als een lafaard bijna, de Vlamingen in de steek liet en hen daardoor veroordeelde tot armoede en achterlijkheid. Datum 1 vrijdagnamiddag 14 februari om 13u30 Code ACT 259 Bijdrage Spreker 10 euro Frans-Jos Verdoodt, em. prof. geschiedenis, wijsbegeerte en letteren Je leven in eigen handen nemen, tot op het einde Wij kijken uit naar de lente. We kijken uit naar het begin van een leven. Het is echter niet zo vanzelfsprekend uit te kijken naar het levenseinde. Misschien moet er minder taboe en schroom zijn over het einde van een leven, over je levenseinde. Is het niet zo dat de dood bij het leven hoort zoals geboren worden erbij hoort en al die andere ondernemingen tussen leven en dood? In België zorgt onze ethische wetgeving ervoor dat je eigen keuze centraal staat. Je kan niet ervoor kiezen geboren te worden, maar vanaf dan ligt er een waaier van mogelijkheden open: trouwen of niet, zelfs het geslacht van je grote liefde doet er niet toe. Kinderen krijgen of niet, zelfs al ben je onvruchtbaar. Wat ons land zo speciaal maakt is dat je je dood in eigen handen kan nemen. Natuurlijk binnen de krijtlijnen van een wet op de patiëntenrechten en een euthanasiewet. Wat kan en niet kan. Wat zou moeten kunnen en wat zal kunnen, daarover meer op deze lezing. Datum 1 donderdagnamiddag 20 februari om 13u30 Code ACT 260 Spreker Jacinta De Roeck, directeur Humanistisch Vrijzinnige Vereniging Opkomst van het precariaat: mensen in precaire leef- en werkomstandigheden Willem de Zwijger Jacinta De Roeck Wie is die onderstroom? Waarom creëert de economie een precariaat? Welke concrete problemen met het Antwerpse OCMW? Inclusie of exclusie? Hoe de onderstroom empoweren? Datum 1 maandagnamiddag 24 februari om 13u30 Code ACT 261 Bijdrage gratis Spreker: Dr. Dirk Van Duppen, Geneeskunde voor het Volk, OCMW-raadslid PVDA Datum 1 woensdagavond 2 april om 20u Code ACT 262 Bijdrage gratis Spreker: Dr. Dirk Van Duppen, Geneeskunde voor het Volk, OCMW-raadslid PVDA Dirk Van Duppen 8 ELCKER-IK CENTRUM

11 The Hunger Project: hoe vrouwenpower een einde maakt aan chronische honger Welk mensbeeld hebben wij van onze partners in de derde wereld? Kunnen ze iets? Willen ze iets? Of zijn ze alleen hulpbehoevend? Onze neiging om misstanden meteen te willen oplossen met concrete acties laat ons wel eens voorbijgaan aan wat er werkelijk speelt. The Hunger Project vzw richt zich op mensen met chronische honger. 92% van de honger in de wereld is chronische honger. Bij chronische honger zien we dat mensen vaak in gelatenheid en fatalisme beland zijn door sociale conditionering. Het vraagt bekendheid met de lokale omstandigheden om onder de oppervlakte van het probleem te kijken. Hoe werkt het systeem, welke belangen zijn er om een toestand in stand te houden? Dat weten alleen de lokale mensen zelf. Honger en armoede zijn systemische problemen. Hun oplossing vraagt dat een hele gemeenschap ervoor kiest om belemmerende patronen te doorbreken en eigenaarschap van het probleem op te nemen. The Hunger Project is een wereldwijde organisatie van vrijwilligers. We zijn geen politici of lobbyisten die in staat zouden zijn om te wegen op de grote internationale machtsstructuren die een almachtseffect hebben op de honger in de wereld. Dat betekent niet dat we in on-macht moeten blijven. Het is net dàt wat we de mensen willen aanreiken: empowerment!! Geloof in eigen kracht, in eigen ondernemerschap. Wij zijn partners, geen weldoeners. In de projectlanden zijn vrouwen dé sleutelfiguren, microkredieten een middel. Hoe The Hunger Project dat met succes aanpakt en wat jij hierin kunt betekenen - verneem je in de lezing. Datum 1 woensdagavond 26 februari om 20u Code ACT 263 Bijdrage gratis Spreker Rie Compeers, voorzitter The Hunger Project Belgium vzw. Rie Compeers Augustinus, kerkvader van het Westen Aurelius Augustinus ( ) werd geboren te Tagaste in Romeins Africa. Als jongeman zag hij in het christelijke geloof van zijn moeder, de H. Monica, geen weg naar de waarheid. Hij kreeg een hogere opleiding en werd hoogleraar (rhetor) in de retorica. Hij zocht zijn toevlucht in het manicheïsme, werd daarna scepticus en ontdekte uiteindelijk via het neoplatonisme van Plotinus de bevrijdende boodschap van het christendom. In 387 werd hij in Milaan gedoopt, keerde terug naar Africa, werd priester en in 396 bisschop van Hippo. Daar stierf hij in 430 terwijl de stad werd belegerd door de Vandalen. In zijn Confessiones (Belijdenissen) geeft hij een aansprekend en hartstochtelijk relaas van zijn ontdekking van en ontmoeting met God: Gij hebt ons geschapen tot U, en ons hart is onrustig tot het rust vindt in U. De civitate Dei (De stad Gods) was een antwoord op de inname van Rome door Alarik in 410, een schokkende gebeurtenis voor de antieke wereld. Augustinus overstijgt de angst en de vertwijfeling van zijn tijd en ontwerpt de theologie van de geschiedenis: de worsteling van de mens in deze aardse stad (civitas terrena) om zijn hemelse bestemming te bereiken. Augustinus was een scheppend genie en met uitzondering van Paulus heeft geen enkele theoloog meer invloed op het Westen gehad dan hij. Ook de huidige en de vorige paus zien in hem als bisschop een lichtend voorbeeld en putten inspiratie uit zijn inzicht dat Gods genade de kerk en ieder mens leidt. Datum 1 donderdagnamiddag 27 februari om 13u30 Code ACT 264 Spreker Herman De Kuyffer, dr. in de oude geschiedenis Aurelius Augustinus ELCKER-IK CENTRUM 9

12 De Spaanse Burgeroorlog ( ) Spanje nam dan wel geen deel aan beide Wereldoorlogen, maar vanaf het begin van de negentiende eeuw bestond de Spaanse geschiedenis voor een gedeelte uit staatsgrepen en burgeroorlogen: geweld als beslissende factor in de verhoudingen tussen reactionairen en progressieven. Bij gebrek aan steun voor de monarchie verlaat Alfons XIII (Bourbon) in 1931 het land en de Tweede Republiek wordt uitgeroepen (14 april). Tussen 1931 en 1936 werden de tegenstellingen steeds scherper tussen enerzijds het rechtse kamp van conservatieven, katholieken en autoritaire nationalisten en anderzijds de verdeelde linkerzijde van communisten, socialisten, anarchosyndicalisten, republikeinen en regionalisten. Op de verkiezingsoverwinning van het Volksfront op 16 februari 1936 volgt in juli de putsch van een aantal generaals en hun bondgenoten. Op 1 april 1939 beëindigt generalissimo Franco als overwinnaar de burgeroorlog en blijft aan de macht tot aan zijn dood in Er werd gestreden met een ongekende inzet, passie, haat en wreedheid. Er was niet alleen het Spaanse verleden. Na de Russische Revolutie van 1917 dachten steeds meer mensen in Europa dat de zegenrijke klasseloze maatschappij nabij was, mits een deel van de samenleving werd geliquideerd. Al wie zich bedreigd voelde zocht dan zijn toevlucht bij autoritaire en fascistische regimes. Wantrouwen en haat werden door de propaganda nog verhevigd. De Spaanse Burgeroorlog werd dus een internationaal slagveld met interventies van Stalin, Mussolini, Hitler en de Internationale Bigades. Datum 1 donderdagnamiddag 3 april om 13u30 Code ACT 265 Spreker Herman De Kuyffer, dr. in de oude geschiedenis België : een geschiedenis van onderuit Duizenden jaren lang schreven kroniekschrijvers en andere historiografen bijna uitsluitend over koningen, vorsten, edellieden en andere machthebbers. Hun genie! Hun verfijnde smaak! Hun tralala! Er zijn heelder bossen voor gesneuveld. Wat een verschil met de geringe aandacht voor de kleine man. Bertolt Brecht dichtte het al: Die im Dunkeln sieht man nicht, wie in de duisternis staat, ziet men niet. Tenzij... je het perspectief van je camera verandert en de geschiedenis van onderuit belicht. Daar sluit België. Een geschiedenis van onderuit naadloos bij aan. Beleef mee hoe de dertiende-eeuwse handwerkers uit Damme een greep naar de macht doen. Pieker mee met een zestiende-eeuwse metserdiender uit Gent die driekwart van zijn loon aan eten spendeert. Loop mee naar een school in het negentiende-eeuwse Luik waar de leerkracht ook barbier is. Dans mee met de Zinneke Parade de 21ste eeuw binnen. Kortom: luister naar de stem van de stemlozen. Want zij maakten onze geschiedenis. Datum 1 maandagavond 10 maart om 20u Code ACT 266 Spreker Jan Dumolyn, Prof. middeleeuwse geschiedenis, UGent Strijd in de Sahara: chaos in Noord-Mali Het credo van de democratische staat Mali is sinds de onafhankelijkheid in 1960: Eén volk, één doel en één geloof. De kostbare nationale eenheid komt echter hoe langer hoe meer in het gedrang. Reden daarvoor is de politieke, economische en sociale chaos die heerst in het noorden van Mali. Begin 2012 begon de Toeareg-beweging MNLA (Mouvement National de Libération de l'azawad) een gewapende opstand voor een onafhankelijke Toearegstaat. Reeds meer dan 50 jaar strijden groepen Toeareg voor meer autonomie, erkenning van hun taal en cultuur en economische ontwikkeling van hun gebied. Hun eisen vinden nog steeds geen gehoor bij de Malinese regering en een groot deel van de bevolking. Datum 1 dinsdagavond 11 maart om 20u Code ACT 267 Sprekers Ahmed Ag Mohamed Ali, economist, en Anneline Geerts, socioloog 10 ELCKER-IK CENTRUM

13 FILOSOFIE Leesclub Streven Het tijdschrift Streven presenteert zich al 80 jaar op de intellectuele markt als een Cultureel Maatschappelijk Maandblad Het brengt per maand vier à vijf uitgebreide artikels over allerhande maatschappelijke onderwerpen, een vijftal kortere analyses, een zeer gewaardeerde poëziecolumn en boekbesprekingen. Streven is een goudmijn (cfr.www.streven.archief) voor wie op de hoogte wil blijven van de laatste ontwikkelingen in zake filosofie, theologie, spiritualiteit, wetenschap en cultuur in het algemeen. Elke auteur tracht zijn/haar bijdrage te bren gen in verstaanbare en ook dat, in goed Nederlandse taal. Dit wil zeggen dat gespecialiseerde thema s toegankelijk worden gemaakt voor een breed intellectueel publiek. Dit jaar starten we met een maandelijkse Leesclub. Bij deze wordt u uitgenodigd. Na aanmelding kunt u in het begin van elke maand een gratis exemplaar van het laatst verschenen nummer op het onthaal van Elcker-Ik afhalen. Ter plekke op de bijeenkomst zijn ook exemplaren beschikbaar. We overleggen samen welk artikel zal besproken worden. Bij gelegenheid trachten we ook de auteur in huis te krijgen. We beginnen telkens om 10.00u en eindigen rond 12.00u met een korte pauze. Datum 1 woensdagvoormiddag 8 januari om 10u Code FIL 241 Bijdrage gratis Datum 1 woensdagvoormiddag 5 februari om 10u Code FIL 242 Bijdrage gratis Datum 1 woensdagvoormiddag 12 maart om 10u Code FIL 243 Bijdrage gratis Datum 1 woensdagvoormiddag 2 april om 10u Code FIL 244 Bijdrage gratis Begeleiders: Een van de volgende personen: Anne Marie Estor, André Truyman, Joppy Schiltz, Hugo Ongena. Dante over hoogmoed en trots Dante doet zich vaak voor als een godvruchtig persoon, die de mensen bijvoorbeeld in alle nederigheid waarschuwt tegen hoogmoed. Hoogmoed wordt door hem zelfs gebrandmerkt als de grootste zonde van allemaal, waaraan ook Lucifer zich schuldig had gemaakt, door tegen God in opstand te komen. Maar al even vaak is Dante er trots op dat hij als dichter mag verkeren in het gezelschap van Homerus en Vergilius, die hem eerbiedig in hun kring opnemen. Brutaalweg gaat hij er prat op dat hij in zijn eentje de Italiaanse poëzie op een hoger plan heeft gebracht. Soms heeft het er zelfs de schijn van dat Dante als scheppend kunstenaar met God denkt te kunnen concurreren, al is hij zich wel bewust van het gevaar dat dat inhoudt: een jaloerse God kan je van je troon stoten. Allemaal tekenen van hoogmoed, zou je zeggen. Dit roept de vraag op: hoe gaat de godvruchtig-nederige Dante samen met de doldrieste? Datum 1 donderdagnamiddag 9 januari om 13u30 Code FIL 245 Spreker Frans Jacobs, prof. em. wijsgerige ethiek Univ. Amsterdam ELCKER-IK CENTRUM 11

14 Kloneren van mensen: zijn de bezwaren gegrond? Op 5 juli 1996 kwam Dolly ter wereld. Het gekloneerde schaap veroorzaakte wereldwijd enorme controverse en zelfs paniek. Voor velen was Dolly een wolf in schaapsvacht: ze representeerde een eerste en gevaarlijke stap naar het reproductief kloneren van mensen. Ook het kloneren voor onderzoek en therapie (kloneren met de bedoeling embryonale stamcellen te produceren die genetisch identiek zijn aan de patiënt) riep ethische vragen op. Men vreesde onder meer dat dat dit automatisch zou leiden tot reproductief kloneren. Maar zijn de bezwaren tegen het kloneren van mensen wel ethisch gegrond? En zelfs al zouden sommige bezwaren gerechtvaardigd zijn, wegen deze bezwaren voldoende op tegen eventueel goede redenen om mensen te kloneren? Datum 1 woensdagavond 15 januari om 20u Code FIL 246 Spreker Katrien De Volder, doctor Wijsbegeerte, Instituut voor Bio-ethiek, UGent Hegel en het absolute In zijn magnum opus Fenomenologie van de geest uit 1807 tracht Hegel aan te tonen hoe het denken via een moeizaam ervaringsproces uiteindelijk uitmondt in dat absoluut weten. Hij laat daarin aan de lezer zien hoe het natuurlijke (nog niet filosofisch geschoolde) bewustzijn slechts via een opeenvolging van onware of half ware voorstellingen tot een adequaat begrijpen van de werkelijkheid kan komen. Op die wijze is de Fenomenologie te beschouwen als een inleiding, of liever een toegangsweg tot Hegels systeem. Twijfel en scepsis zijn belangrijke aspecten van het ervaringsproces dat het bewustzijn doormaakt. In het licht van huidige discussies omtrent de vraag wat bewustzijn is en of wij wel vrij zijn is het heel interessant om de weg van Hegels Fenomenologie te hernemen. Dat werk geldt voor Hegel namelijk ook als het bewijs (voor de serieuze scepticus) dat de geest werkelijk is. In de meest eenvoudige gestalten van het bewustzijn schemert het begrip van de geest reeds door. In de opeenvolgende gestalten wordt het steeds concreter en complexer. De vrijheid van de geest is slechts te ontkennen wanneer men aan de naïeve, abstracte voorstellingen van het bewustzijn vast blijft houden. Datum 1 woensdagnamiddag 22 januari om 13u30 Code FIL 247 Spreker Herman van Erp, Prof. Filosofie & Ethiek U Tilburg, U. Fort Hare Zuid-Afrika Georg Wilhelm Friedrich Hegel Op zoek naar geluk Iedereen is op zoek naar geluk, zegt men. Jarenlang geloofde men dat dat geluk op aarde niet te bereiken was, of althans zeer broos was. Geluk was alleen weggelegd voor wie zijn hemel verdiende in een leven na de dood. Door de secularisering zijn in de twintigste eeuw stilaan studies ontstaan over geluk en hoe mens en gemeenschap ertoe kunnen bijdragen. Vooral vanaf de jaren 1990 verschenen er talrijke werken. Zonder het belang van die studies in twijfel te trekken schets ik in de lezing toch eerder een filosofische benadering die uitgaat van het mensbeeld. De mens staat in relatie tot zichzelf, de materiële werkelijkheid, de anderen en wat hem overstijgt. Mijn stelling is dat geluk te maken heeft met harmonie in die relaties, waarbij geluk meer is dan een goed gevoel. Bepaalde houdingen zijn vruchtbaar voor geluk, anderen bedreigen het. Deze invalshoek biedt mij ook de gelegenheid om het belang van de monastieke traditie beter te begrijpen. Datum 1 woensdagnamiddag 29 januari om 13u30 Code FIL 248 Spreker Guido Dekeyser, lic. Germaanse filologie en filosofie 12 ELCKER-IK CENTRUM

15 Max Stirner: Het abyssale denken en het einde van de filosofie In de eerste helft van de negentiende eeuw bracht Duitsland een generatie van lompenintellectuelen voort. Ze zouden de geschiedenis ingaan als de zogenaamde jonghegelianen. Aanvankelijk probeerden ze zich -in het verlengde van Hegel- nog enigszins te schikken naar de bestaande maatschappelijke orde, maar nadat enkelen onder hen (Ludwig Feuerbach en Bruno Bauer) uit hun academische functie werden ontzet, lag de weg open voor een veralgemeende maatschappijkritiek. Vanuit de filosofie werden de maatschappelijke machtsverhoudingen in vraag gesteld en opzoek gegaan naar een politiek subject dat in het verloop van de geschiedenis zou kunnen ingrijpen. Concepten als vrijheid en emancipatie kregen een nieuwe invulling en werden consequent gekeerd tegen het samengaan van religieus dogmatisme en absolutistische staatsmacht. In hun midden bevond zich echter ook Max Stirner, die zich in Der Einzige und sein Eigentum (1844) tegen àlle bestaande mens- en wereldbeelden zou keren. Met zijn non-conceptualisme daagde hij nadrukkelijk de horror vacui van de filosofie uit. Inmiddels geldt hij tegen wil en dank als één van de voorlopers van het anarchisme en existentialisme. Toch kan zijn hoofdwerk op verschillende manieren gelezen worden en onderscheidt het zich van de vigerende denksystemen door op geen enkel moment een alternatief voor het bestaande te postuleren en het tegelijk genadeloos onderuit te halen. De lezer die van begin tot einde een fijne glimlach om zijn lippen voelt spelen, is zeker niet immuun geworden voor bepaalde denksystemen, maar kan toch zeggen: Ich hab' Mein Sach' auf Nichts gestellt. Datum 1 donderdagnamiddag 30 januari om 13u30 Code FIL 249 Spreker Widukind De Ridder, dr. in de geschiedenis, auteur Democratieën sterven liggend. Kritiek van de tactische rede Democratieën sterven liggend. Kritiek van de tactische rede verschijnt in maart 2014 bij Houtekiet, Antwerpen/Baarn. Het is het vijfde en laatste essay van de reeks die begon met Intelligente Emotie (2001), gevolgd door De Verlichting vandaag (2007), De haan van Asklepios (2010) en Gewoon volk eerst (2012). Dit boek begint met een aantal reflecties over de inhoud en betrouwbaarheid van onze kennis (Kant: Wat kunnen we in feite weten? ), gevolgd door een verkenning van twee mens en wereldbeelden die er in slagen, ondanks de globalisering en de algemene vermarkting het beste uit de traditie van de emancipatie tegelijkertijd op te heffen en te bewaren, met name het christendom en het communisme. ( Waarop mogen we hopen? ) In de geest van Ernst Bloch verdedig ik een christendom zonder God en in navolging van de anarchisten een communisme zonder Leiders. Het moeilijkste gedeelte van dit essay is het schetsen van een geloofwaardige en praktisch haalbare tactiek die ons in staat stelt een stap in de richting van een dergelijk project te zetten ( Wat kunnen we en moeten we dus doen? ). De lezing, bedoeld als een inleiding tot een discussie, zal zich concentreren op de voorstelling van dit concreet utopische streefdoel en, vooral, op de vraag of de mensen, met al hun beperktheden, in staat zijn de van binnenuit dodelijk bedreigde democratie opnieuw uit te vinden. Met een parafrase op een bekende politieke uitspraak: La démocratie sera vraiment collective ou ne sera pas. Datum 1 dinsdagnamiddag 25 februari om 13u30 Code FIL 250 Spreker Ludo Abicht, dr. Germaanse letteren, filosoof, publicist, dichter en activist ELCKER-IK CENTRUM 13

16 Atheïsme als basis van de moraal In de loop van de geschiedenis is de mens erin geslaagd om de aardrijkskunde, de geneeskunde, de wiskunde, de scheikunde, de natuurkunde en de astronomie los te koppelen van religieuze dogma s. Dat gebeurde nadien ook met het recht en de biologie. Het wordt hoog tijd om nu de ethiek te ontdoen van religieuze ballast. Vandaar dit pleidooi voor atheïsme als basis voor de moraal. Dat betekent niet dat mensen ongelovig moeten worden. Elke mens gelooft wat hij wil, maar niemand mag zijn of haar geloof opdringen aan een ander. De auteur wijst op de negatieve houding van religies ten aanzien van andersgelovigen, ongelovigen, vrouwen, homoseksuelen, seksualiteit, wetenschap en burgerlijke wetgeving. Hij toont aan dat de basis van de moraal niet stoelt op godsdienstige bepalingen maar op de rede en dat de wereld daardoor menselijker en dus beter wordt. Hij ontwikkelt bovendien zelf Tien Seculiere geboden die moreel hoogstaander zijn dan de Tien Geboden van de Bijbel. Vele deugden, die door godsdiensten werden gekaapt en zelfs misbruikt, zoals hoop, liefde, barmhartigheid, eerlijkheid en rechtvaardigheid plaatst hij in een seculier humanistische context. De auteur sluit hiermee aan bij de eeuwenlange strijd voor emancipatie en zelfbeschikkingsrecht van elke mens, wat in het verlengde ligt van de strijd tegen alle vormen van onderdrukking in het verleden, zoals het verzet tegen het kastensysteem in India, tegen racisme in Amerika en elders, tegen de Jodenvervolging in Duitsland, tegen de Apartheid, tegen de onderdrukking van de vrouw in tal van landen, ook in onze contreien. Atheïsme als basis voor de moraal is een oproep voor een nieuwe Verlichting tegen het obscurantisme van radicale gelovigen. Datum 1 dinsdagavond 25 februari om 20u Code FIL 251 Spreker Dirk Verhofstadt, professor Media & Ethiek UGent, auteur Julia Kristeva in dialoog met Jean Vanier. Een persoon is meer dan zijn handicap Julia Kristeva is een zeer bekende Franse psychoanalytica, de partner van de al even befaamde Franse auteur Ph. Sollers. Ze is een overtuigd humanist. Toch onderstreept ze dat mensen niet zinnig kunnen leven zonder in zich een fundamentele behoefte aan geloven te onderkennen. Het hoeft dan ook niet te verbazen dat ze als enige niet-religieuze persoon door Paus Benedictus XVI tijdens de XXVste interreligieuze conferentie in Assisi in 2011 uitgenodigd werd om over haar humanisme te getuigen. Ze stelde toen haar tien principes voor een humanisme van de 21ste eeuw voor. Minder bekend is dat ze de moeder is van David, die omwille van een zeldzame neurologische ziekte, psycho-motorisch gehandicapt is. Daarom heeft ze zich in Frankrijk geëngageerd als voorzitster van de Conseil National Handicap. Zo ontstond ook een diepe vriendschap tussen haar en de Canadese katholiek Jean Vanier, oprichter van de Arkgmeenschap, waar mensen met of zonder verstandelijke handicap elkaars leven delen. Tijdens deze lezing wordt aan de hand van de briefwisseling tussen Julia Kristeva en Jean Vanier in de jaren nader ingegaan op de wijze waarop gelovigen en humanisten elkaar kunnen vinden rond de zorg voor mensen met een handicap. Datum 1 dinsdagnamiddag 11 maart om 13u30 Code FIL 252 Spreker Mark Lambrechts, jurist en filosoof Julia Kristeva 14 ELCKER-IK CENTRUM

17 Kolakowsky Over secularisatie, transcensdentie enz. Guido Van Heeswijck en Jacques De Visscher zijn bezig aan het schrijven van een boek over de Poolse filosoof Leszek Kolakowsky ( ). Deze bij ons nog relatief onbekende filosoof heeft in de 2dehelft van de 20ste eeuw een uitzonderlijke plaats ingenomen door zijn scherpe kritiek op de totalitarismen (onder meer het communisme dat hij van binnenuit heeft gekend), op het atheïstische secularisme dat de Europese identiteit uitholt en op de ontkenning van het kwaad en van de grote metafysische vragen. Kolakowsky behoorde tot het steeds maar kleiner wordende college der omnipratici in de filosofie. Guido Van Heeswijck neemt de lezing voor zijn rekening en Jacques De Visscher die in Vlaanderen vrijwel het meest bekend is met het gedachtegoed van Kolakwosky zal als aandachtige toehoorder aanvullende vragen stellen en antwoorden suggereren. Datum 1 dinsdagnamiddag 18 maart om 13u30 Code FIL 253 Spreker Guido Van Heeswijck, Prof. Metafysica, Cultuur & Godsdienstfilosofie UA/KUL Kritische analyse van de westerse vooruitgangsideologie De oplossing voor de globale economische crisis ligt volgens velen in het opnieuw creëren van duurzame groei. De vooruitgangsidee geldt als één van de belangrijkste motoren van het kapitalisme. Waar liggen echter de wortels van dit vooruitgangsdenken? In deze lezing analyseren we met de Joodse filosoof Karl Löwith de Griekse, christelijke en moderne opvatting van de geschiedenis. Löwith noemt de moderniteit een bastaardkind van het christendom, en de vooruitgangsidee een illegitieme secularisering van de christelijke hoop. We bespreken ook de belangrijkste filosofische tegenstander van Löwiths ideeën, Hans Blumenberg. We besteden ook aandacht aan het denken van Max Weber, die in de protestantse ethiek de fundamenten ziet voor het kapitalistische systeem. Naast deze denkers bespreken we ook specifiek de doorwerking van de vooruitgangsidee in de twintigste eeuw. De idee van vooruitgang overleeft vandaag nog steeds in het neoliberalisme. We confronteren kort Fukuyama s opvatting over het einde van de geschiedenis met Huntingtons these van de botsing der beschavingen. Datum 1 maandagnamiddag 24 maart om 13u30 Code FIL 254 Spreker dr. Stijn Latré, Centrum Pieter Gillis, Centrum voor Cultuurfilosofie, UA Karl Löwith Vrije wil in het oosten Onder de westerse wetenschappers heerst er een polemiek rond het thema vrije wil. Er zijn er die vrije wil aanzien als niet bestaande en aan andere kant zijn er die voorstanders zijn van vrije wil. Vanuit het oosten zullen we trachten een standpunt te schetsen dat filosofisch en religieus gezien, aanvaard wordt als een menselijke en existentiële realiteit. Datum 1 donderdagavond 3 april om 20u Code FIL 255 Spreker dr. Jamnadas Gohil, indoloog ELCKER-IK CENTRUM 15

18 Filosoferen als zingeving Wellicht is elke interessante en aantrekkelijke cultuur een uniek mengsel van levenskunst, liefdeskunst en stervenskunst. Elke mens beantwoordt op een unieke manier, individueel en samen met anderen, de drievoudige vraag: Wat is levenskunst? Wat is liefdeskunst? Wat is stervenskunst? We maken een tocht door de geschiedenis van het leven op zoek naar mogelijk interessante bouwstenen voor onze zingeving, vandaag. Hierbij spelen de verborgen kaders, van ons denken en van onze zingeving een beslissende rol. In dit lenteaanbod reflecteren we in het spoor van Jacques Derrida. Van de deconstructie naar een ethiek van de gastvrijheid Het denken en het leven van Jacques Derrida, een aanzet tot anders denken en anders leven. Datum 1 vrijdagnamiddag 31 januari om 13u30 Code FIL 256 Jacques Derrida Het dier dat ik dus ben ( L animal que donc je suis ) Derrida postuum, over de tegenstelling mens-dier, als catastrofaal misverstand. Datum 1 vrijdagnamiddag 21 februari om 13u30 Code FIL 257 Het dier en de heerser ( La Bête et le Souverain ) Derrida postuum, uitgave van zijn seminarie (academiejaar ). In dit seminarie zet hij zijn onderzoek verder naar de betekenis en de rol van het begrip souvereiniteit. Dit in samenspel met een reflectie over de praktische en theoretische behandeling van het dier in naam van het eigene van de mens. Datum 1 vrijdagnamiddag 4 april om 13u30 Code FIL 258 Spreker Jules Debroux, prof. em. filosofie St. Lucas Brussel En als jij eens Tele-Onthaal wilt bellen? Elk jaar bellen er zo n mensen naar het nummer 106. Dat is het nummer van Tele-Onthaal Antwerpen. Ze willen met iemand praten, over hun angsten en zorgen. Wij bellen nu naar jou. Kan je ongeveer zes uur per week vrij maken om te luisteren naar de mens aan de andere kant van de lijn? Wij vragen geen diploma s. Wel eerlijke betrokkenheid en serieuze inzet. Wil je eerst eens kennismaken via een persoonlijk gesprek: bel dan het nr.van ons secretariaat 03/ of schrijf naar: Tele-Onthaal Antwerpen, postbus 246, 2000 Antwerpen of mail naar 16 ELCKER-IK CENTRUM

19 Kopstukken Filosofie Luc Ferry Luc Ferry (Colombes, 1 januari 1951) is een Franse filosoof en een belangrijke voorstander van seculier humanisme. Vanaf 2002 tot 2004 was hij Frans minister van Onderwijs in het kabinet onder leiding van de conservatieve premier Jean-Pierre Raffarin. Tijdens zijn ambtsperiode was hij belast met de uitvoering van de Franse wet op secularisatie en opvallende religieuze symbolen in scholen. Ferry s filosofisch werk gaat over de Grieken naar het christendom en via het modernisme naar Nietzsche: de eerste postmodernist die afrekende met de belofte van humanisme en rationalisme dat we dankzij de vooruitgang van de Verlichting eindelijk vrijer en gelukkiger zouden worden. Ferry verdedigt een visie, die hij een post-nietzscheaans humanisme noemt. Datum 1 maandagnamiddag 13 januari om 13u30 Code FIL 259 Spreker Willy Coolsaet Luc Ferry Hannah Arendt Hannah Arendt (Linden bij Hannover, 14 oktober 1906 New-York, 4 december 1975) legt aan haar politiek-filosofische opvattingen een theorie van het menselijke handelen ten grondslag. Menselijk handelen omvat alle intermenselijke activiteiten die zijn gericht op een omvorming van het bestaande. Op de uitdaging van het totalitarisme van haar tijd reageert Arendt met een politiek van verbondenheid met de wereld. Zij onderzocht de persoonlijke verantwoordelijkheid onder een dictatuur. Bij het grote publiek is zij vooral bekend door haar geruchtmakende verslag van het Eichmannproces. Alle pogingen om het grimmige heden te vergeten - hetzij door nostalgisch weg te vluchten naar een ongerept verleden, hetzij door onder te duiken in een betere toekomst - zijn tevergeefs. Datum 1 maandagnamiddag 10 februari om 13u30 Code FIL 260 Spreker Johan Moyaert Hannah Arendt Antonio Gramsci Antonio Gramsci (Ales, Cagliari, 23 januari 1891 Rome, 27 april 1937) schreef tijdens zijn gevangenschap in het fascistische Italië zijn Quaderni del carcere (Gevangenisgeschriften). Deze behoren tot de belangrijkste teksten van het twintigste-eeuwse marxistische denken. In Gramsci s filosofie van de praxis staat het hegemoniebegrip centraal. Gramsci bepleit de relatieve autonomie van de ideologie, en dus ook van de politiek, ten opzichte van de economische onderbouw. Hij beklemtoont juist de noodzaak van een nieuw bewustzijn voor de antikapitalistische revolutie de revolutie is een proces dat begint lang voor de werkelijke machtsovername plaatsvindt; die machtsovername heeft ook geen zin als niet al de kern van een nieuw bewustzijn en van een nieuwe organisatie is gecreëerd. Datum 1 maandagnamiddag 31 maart om 13u30 Code FIL 261 Spreker Guy Quintelier In samenwerking met IMAVO,en Masereelfonds Antwerpen Antonio Gramsci ELCKER-IK CENTRUM 17

20 WETENSCHAP Relativiteitstheorie: wat is dat en wat doet dat? Relativiteitsprincipes beschrijven hoe waarnemers de wetten van de natuurkunde waarnemen. De bekendste zijn wellicht deze van Newton en Einstein. We gaan niet in op de wiskundige opbouw van de relativiteitstheorieën (alhoewel ), maar verkennen hoe we die ervaren, welke effecten die voorspellen, en of deze meetbaar zijn en mogelijk een praktische invloed hebben op onze dagdagelijks leven. En nu maar hopen dat we er wijzer door worden. Datum 1 vrijdagnamiddag 17 januari om 13u30 Code WET 272 Spreker Jean-Pierre De Greve, Prof. Astrofysica, VUB Is er buitenaards leven? 24 oktober 2013: 755 bevestigde ex planeten; 7 worden beschouwd als potentieel bewoonbare planeten voor leven zoals wij dat kennen, terwijl verschillende andere op de wachtlijst staan. Maar hoe goed is onze wetenschappelijke kennis van ex planeten, van de mogelijke kansen op leven buiten de Aarde, en vooral, hoe snel groeit die kennis aan? Is contact mogelijk met leven buiten ons zonnestelsel? En hoe wordt er vandaag gespeurd naar leven buiten de Aarde? In de lezing wordt over deze boeiende vragen een stand van zaken gegeven. Datum 1 dinsdagnamiddag 1 april om 13u30 Code WET 273 Spreker Jean-Pierre De Greve, Prof. Astrofysica, VUB Het unieke parcours van de Westerse rationaliteit: van speculatief denken tot nuttige wetenschap De geschiedenis van de Westerse beschaving onderscheidt zich van die van andere culturen door het accent van de rationaliteit. Alhoewel gebleken is dat de vermogens van het menselijke brein onafhankelijk zijn van ras en plaatscoördinaten en dat dus alle mensen logisch kunnen denken, is de faculteit van het redeneren toch nooit uitdrukkelijk op de voorgrond getreden in antieke beschavingen voorafgaand aan die van de Grieken. Was dit uitzonderlijke parcours van het Westen dan een evidentie? Waarom heeft het zich niet in andere culturen voorgedaan? Deze vragen zijn niet zo maar eenvoudig te beantwoorden. Waarom komt er in Griekenland rond zeshonderd jaar voor onze tijdrekening iets op gang dat in de geschiedenis van de mensheid uniek is gebleken? Waarom hebben noch de Romeinen, noch de Mohammedanen en de Christelijke scholastici wat kunnen of willen toevoegen aan de speculatieve visies van de Grieken op kosmos en mens? Datum 1 maandagavond 27 januari om 20u Code WET 274 Spreker Rik Verhulst, voormalig docent KDG, auteur In de ban van de wiskunde 18 ELCKER-IK CENTRUM

Tijd van pruiken en revoluties 1700 1800

Tijd van pruiken en revoluties 1700 1800 Onderzoeksvraag: Op welke gebieden wilden de Verlichtingsfilosofen de bestaande maatschappij veranderen? Rationalisme = het gebruiken van gezond verstand (rede/ratio) waarbij kennis gaat boven tradities

Nadere informatie

8*. Na de dood van Karel de Grote werd de eerste grondslag gelegd voor Grenzen in Europa. Leg uit.

8*. Na de dood van Karel de Grote werd de eerste grondslag gelegd voor Grenzen in Europa. Leg uit. Gebruik bron 1 en 2 In 1897 werd in de venen bij Yde het lijk van een ongeveer zestienjarig meisje gevonden. Deze vondst gaf aanleiding tot twee voorlopige conclusies over de leefwijze van het volk waartoe

Nadere informatie

11 De ontdekking van de mens en de wereld - internet oefentoets

11 De ontdekking van de mens en de wereld - internet oefentoets 11 De ontdekking van de mens en de wereld - internet oefentoets Opdracht 1 Wat is de Sokratische methode? Opdracht 2 Waarom werd Sokrates gedwongen de gifbeker te drinken? Opdracht 3 Waarom zijn onze zintuigen

Nadere informatie

Wat is realiteit? (interactie: vraagstelling wie er niet gelooft en wie wel)

Wat is realiteit? (interactie: vraagstelling wie er niet gelooft en wie wel) Wat is realiteit? De realiteit is de wereld waarin we verblijven met alles wat er is. Deze realiteit is perfect. Iedere mogelijkheid die we als mens hebben wordt door de realiteit bepaald. Is het er, dan

Nadere informatie

Geloven en redeneren. Religie en filosofie

Geloven en redeneren. Religie en filosofie Geloven en redeneren Religie en filosofie Historisch overzicht Pantheïsme en polytheïsme De spiltijd Het oosten Boeddhisme Confucianisme Taoïsme Het westen Jodendom, christendom, islam Filosofie Het begin

Nadere informatie

De klassieke tijdlijn

De klassieke tijdlijn De klassieke tijdlijn In de lessen geschiedenis heb je waarschijnlijk al gehoord over de tijdlijnen, of de historische periodes en waarschijnlijk ook over exacte datums zoals 476. In dit documentje kom

Nadere informatie

AANTEKENINGEN WAAROM WERD GOD EEN MENS?

AANTEKENINGEN WAAROM WERD GOD EEN MENS? AANTEKENINGEN Alles draait om de visie op Jezus Christus. Door de eeuwen heen is er veel discussie geweest over Jezus. Zeker na de Verlichting werd Hij zeer kritisch bekeken. De vraag is waar je je op

Nadere informatie

Aurelius Augustinus. Wie was Augustinus

Aurelius Augustinus. Wie was Augustinus Wie was Augustinus Aurelius Augustinus Op 1 juli a.s. wordt de Augustinusparochie opgericht. Eind november is tijdens een parochieavond voor de vier samenwerkende parochies verteld over de Heilige Augustinus.

Nadere informatie

Voorwoord 9. Inleiding 11

Voorwoord 9. Inleiding 11 inhoud Voorwoord 9 Inleiding 11 deel 1 theorie en geschiedenis 15 1. Een omstreden begrip 1.1 Inleiding 17 1.2 Het probleem van de definitie 18 1.3 Kenmerken van de representatieve democratie 20 1.4 Dilemma

Nadere informatie

Toetsvragen Geschiedenis toelating Pabo. Tijdvak 7 Toetsvragen

Toetsvragen Geschiedenis toelating Pabo. Tijdvak 7 Toetsvragen Tijdvak 7 Toetsvragen 1 In de Tijd van Pruiken en Revoluties hielden kooplieden uit de Republiek zich bezig met de zogenaamde driehoekshandel. Tussen welke gebieden vond deze driehoekshandel plaats? A

Nadere informatie

Tekst herdenking Brabantse gesneuvelden: Wie de ogen sluit voor het verleden, is blind voor de toekomst

Tekst herdenking Brabantse gesneuvelden: Wie de ogen sluit voor het verleden, is blind voor de toekomst Tekst herdenking Brabantse gesneuvelden: Wie de ogen sluit voor het verleden, is blind voor de toekomst Dames en heren, allen hier aanwezig. Het is voor mij een grote eer hier als pas benoemde burgemeester

Nadere informatie

Karel Poma: Het is nu aan de jongere generaties!

Karel Poma: Het is nu aan de jongere generaties! Karel Poma: Het is nu aan de jongere generaties! Karel Poma Laat mij in de eerste plaats toe om u te danken voor uw aanwezigheid. Uw belangstelling voor de Verlichting bewijst dat deze visie op de maatschappij,

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Inleiding 4. Les 1. Introductie filosofie Hebben alle vragen een antwoord? 10. Les 2. Denken Kunnen dieren denken?

Inhoudsopgave. Inleiding 4. Les 1. Introductie filosofie Hebben alle vragen een antwoord? 10. Les 2. Denken Kunnen dieren denken? >> Inhoudsopgave Inleiding 4 Les 1. Introductie filosofie Hebben alle vragen een antwoord? 10 Les 2. Denken Kunnen dieren denken? 14 Les 3. Geluk Wat is het verschil tussen blij zijn en gelukkig zijn?

Nadere informatie

Geschiedenis kwartet Tijd van jagers en boeren

Geschiedenis kwartet Tijd van jagers en boeren Geschiedenis kwartet jagers en boeren jagers en boeren jagers en boeren Reusachtige stenen die door mensen op elkaar gelegd zijn. Zo maakten ze een begraafplaats. * Hunebedden * Drenthe * Trechterbekers

Nadere informatie

Tijd van jagers en boeren? 3000 v. Chr. Prehistorie. Kenmerkende aspecten. Begrippen

Tijd van jagers en boeren? 3000 v. Chr. Prehistorie. Kenmerkende aspecten. Begrippen Tijd van jagers en boeren? 3000 v. Chr. Prehistorie 1. De levenswijze van jager-verzamelaars. 2. Het ontstaan van landbouw en landbouwsamenlevingen. 3. Het ontstaan van de eerste stedelijke gemeenschappen.

Nadere informatie

Onderzoeksvraag; welke motieven leidden in de middeleeuwen tot de kruistochten?

Onderzoeksvraag; welke motieven leidden in de middeleeuwen tot de kruistochten? Onderzoeksvraag; welke motieven leidden in de middeleeuwen tot de kruistochten? Rond 1080 bedreigen de minder tolerante Seldjoeken Constantinopel. Het werd voor christelijke pelgrims steeds moeilijker

Nadere informatie

SO 1. Tijdvak II AVONDMAVO 2013-2014. Historisch Overzicht

SO 1. Tijdvak II AVONDMAVO 2013-2014. Historisch Overzicht SO 1 Tijdvak II AVONDMAVO 2013-2014 Historisch Overzicht 1. Welke doelstelling had Wilhelm II bij zijn aantreden als Keizer van Duitsland? 2. Welk land behoorde niet tot de Centralen tijdens de Eerste

Nadere informatie

COMPENDIUM VAN DE SOCIALE LEER VAN DE KERK

COMPENDIUM VAN DE SOCIALE LEER VAN DE KERK COMPENDIUM VAN DE SOCIALE LEER VAN DE KERK INHOUDSTAFEL INLEIDING Een integraal en solidair humanisme a) Bij het aanbreken van het derde millennium 1 b) De betekenis van dit document 3 c) Ten dienste van

Nadere informatie

De Jefferson Bijbel. Thomas Jefferson

De Jefferson Bijbel. Thomas Jefferson De Jefferson Bijbel Thomas Jefferson Vertaald en ingeleid door: Sadije Bunjaku & Thomas Heij Inhoud Inleiding 1. De geheime Bijbel van Thomas Jefferson 2. De filosofische president Het leven van Thomas

Nadere informatie

Humanisme en het Avondland

Humanisme en het Avondland bw Vanheste, humanisme hd 18-12-2007 13:53 Pagina 3 Humanisme en het Avondland De Europese humanistische traditie Jeroen Vanheste DAMON bw Vanheste, humanisme hd 18-12-2007 13:53 Pagina 5 Inhoud Woord

Nadere informatie

Een Visioen van Liefde

Een Visioen van Liefde Een Visioen van Liefde Orthen, april 2012 WIE ZIJN WIJ? De oorsprong van de gemeenschap San Salvator ligt in de rooms-katholieke traditie, en voelt zich van daaruit verbonden met de Bijbel, geïnspireerd

Nadere informatie

Relatie <> Religie. Beste Galsem,

Relatie <> Religie. Beste Galsem, RelatieReligie BesteGalsem, Hetfeitdatjouwpatientnuopeenchristelijkevenementisisnietongevaarlijk.Hetgeestelijke levenvanjouwpatientzalgrotesprongenmakennaarhetkampvandevijandtoe.watikjou aanraadisomditnietafteremmen,maaromdittebederven.brengjouwpatientincontactmet

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis pilot havo 2009 - II

Eindexamen geschiedenis pilot havo 2009 - II Door de tijd heen De volgende historische verdragen staan in willekeurige volgorde: 1 Door de Vrede van Brest-Litovsk tussen het Duitse keizerrijk en het communistische Rusland kunnen de Duitse generaals

Nadere informatie

Ontmoetingskerk, Laren NH 6 december 2015 Lucas 1, 26-38

Ontmoetingskerk, Laren NH 6 december 2015 Lucas 1, 26-38 Ontmoetingskerk, Laren NH 6 december 2015 Lucas 1, 26-38 Als je de Bijbel goed leest merk je dat elk verhaal over jou en mij gaat. Over onze werkelijkheid, over wat wij dagelijks zien en meemaken. De theoloog

Nadere informatie

Br. dr. René Stockman, Broeder van Liefde

Br. dr. René Stockman, Broeder van Liefde Inleiding 3 april 1990 is voor mij een historische datum, want toen werd in België de legalisering van abortus goedgekeurd. Koning Boudewijn trad voor 1 dag af omdat hij vanuit zijn geweten deze wet niet

Nadere informatie

De geboden onderhouden, is trouw zijn aan God, maar het is evenzeer trouw zijn aan onszelf, aan onze ware natuur, en aan onze diepe aspiraties.

De geboden onderhouden, is trouw zijn aan God, maar het is evenzeer trouw zijn aan onszelf, aan onze ware natuur, en aan onze diepe aspiraties. Maria, leer ons bidden! Het gebed is er niet in de eerste plaats om ons te voldoen. Ze is onteigening van onszelf om ons in de gesteltenissen te plaatsen van de Heer, Hem in ons te laten bidden. In een

Nadere informatie

T4 Oefen SED Geschiedenis Module 6

T4 Oefen SED Geschiedenis Module 6 T4 Oefen SED Geschiedenis Module 6 1. Bekijk bron 1. De titel van de onderstaande Russische cartoon is: De Amerikaanse stemmachine. De Verenigde Staten drukken op het knopje voor, dat naast het knopje

Nadere informatie

de Preekstoel de Bakker Helsen Didier Vanderslycke Katlijn Malfliet Bruno Aerts Bob Timmermans 26/7 02/8 09/8 16/8 23/8 30/8 Ilse Dupont

de Preekstoel de Bakker Helsen Didier Vanderslycke Katlijn Malfliet Bruno Aerts Bob Timmermans 26/7 02/8 09/8 16/8 23/8 30/8 Ilse Dupont de Preekstoel Marleen Gebruers 05/7 Hanne Jacobs 12/7 Marcel en Hild. 19/7 de Bakker Helsen Didier Vanderslycke Katlijn Malfliet Bruno Aerts Bob Timmermans Jacques Maes Ilse Dupont 26/7 02/8 09/8 16/8

Nadere informatie

SO 2 Tijdvak I AVONDMAVO 2012-2013. Staat en Natie. Dit SO bestaat uit 37 vragen. 29 openvragen en 8 meerkeuze vragen.

SO 2 Tijdvak I AVONDMAVO 2012-2013. Staat en Natie. Dit SO bestaat uit 37 vragen. 29 openvragen en 8 meerkeuze vragen. SO 2 Tijdvak I AVONDMAVO 2012-2013 Staat en Natie Dit SO bestaat uit 37 vragen. 29 openvragen en 8 meerkeuze vragen. In de 17 e en de 18 e eeuw ontstond er in Europa een politieke en filosofische stroming,

Nadere informatie

Maarten Luther 1483-1546

Maarten Luther 1483-1546 Maarten Luther 1483-1546 Eén van de belangrijkste ontdekkingen van Maarten Luther - (1483-1546) is het onderscheid tussen wet en evangelie. Voor Luther is de onderscheiding van wet en evangelie

Nadere informatie

Zondag 11 januari - een verhaal om moed te houden

Zondag 11 januari - een verhaal om moed te houden Zondag 11 januari - een verhaal om moed te houden Bij Marcus 1 - de doop van Jezus Ik weet niet hoe goed u al de zondagsbrief hebt gelezen. Maar wellicht is u opgevallen dat er helemaal bovenin staat dat

Nadere informatie

Inspectie RK Godsdienst Griet Liebens 0486/724946 griet.liebens@telenet.be

Inspectie RK Godsdienst Griet Liebens 0486/724946 griet.liebens@telenet.be 1 inspectie-begeleiding RK godsdienst basisonderwijs Tulpinstraat 75 3500 Kiewit-Hasselt 011 264408 godsdienstbao@dodhasselt.be Collegiale consultatie Godsdienst Lager onderwijs Rijkhoven Kleine Spouwen

Nadere informatie

SOEFISME IN HET DAGELIJKS LEVEN

SOEFISME IN HET DAGELIJKS LEVEN SOEFISME IN HET DAGELIJKS LEVEN Een leerling van Hazrat Inayat Khan (Een kopie van de uitgave van) The Sufi International Headquarters Publishing Society 1 Liefde ontwikkelt zich tot harmonie en uit harmonie

Nadere informatie

Inleiding geschiedenis Griekenland

Inleiding geschiedenis Griekenland Europa rond de Middellandse Zee rond 500 v. Chr. Sint-Janslyceum s-hertogenbosch, Theo Manders Inleiding geschiedenis Griekenland Rond 2000 v. Chr. Stedelijke centra: Op Kreta, Minoische cultuur Op Griekse

Nadere informatie

Zin van een monastieke roeping in de 21ste eeuw

Zin van een monastieke roeping in de 21ste eeuw Philippe Vanderheyden Abt van de abdij van Chevetogne Het godgewijde leven Zin van een monastieke roeping in de 21ste eeuw Paus Franciscus kondigde in 2014 een jaar aan van het godgewijde leven. Godgewijden

Nadere informatie

Latijn en Grieks in de 21ste eeuw

Latijn en Grieks in de 21ste eeuw Latijn en Grieks in de 21ste eeuw Kiezen voor Latijn en/of Grieks? Als leerling in het laatste jaar van de basisschool sta jij voor een belangrijke keuze. Welke studierichting moet je gaan volgen in het

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2009 - I

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2009 - I Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. Staatsinrichting van Nederland Gebruik bron 1 en 2. 1p 1 De twee bronnen hebben te maken met de constitutionele monarchie. Welke

Nadere informatie

http://www.trouw.nl/cultuur/boeken/

http://www.trouw.nl/cultuur/boeken/ - Trouw 1 van 7 16/03/2009 09:26 16 maart 2009 We hebben niks meer met elkaar Een indrukwekkende rij intellectuelen sombert in een handvol boeken over onze samenleving. Volgens Willem Breedveld biedt de

Nadere informatie

Preekschets voor 26 mei 2013 Trinitatis. Lezingen : Spreuken 8:22-31 en Johannes 3:1-13

Preekschets voor 26 mei 2013 Trinitatis. Lezingen : Spreuken 8:22-31 en Johannes 3:1-13 Preekschets voor 26 mei 2013 Trinitatis Lezingen : Spreuken 8:22-31 en Johannes 3:1-13 De teksten gelezen De twee schriftlezingen geven twee manieren van kijken naar God : Spreuken (het lied van de wijsheid)

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis vwo 2009 - I

Eindexamen geschiedenis vwo 2009 - I Ten oorlog! Europese oorlogen 1789-1919. Oorlog als maatschappelijk fenomeen In de landen die Napoleon veroverde, voerde hij een beleid dat: enerzijds paste binnen het gelijkheidsideaal van de Franse Revolutie

Nadere informatie

STRIJD OM JE IDENTITEIT

STRIJD OM JE IDENTITEIT STRIJD OM JE IDENTITEIT BIJBELSTUDIE VGSU BLOK 4 2010-2011 INHOUD Inleiding... 5 Avond 1... 6 Avond 2... 8 Avond 3... 10 Avond 4... 11 3 4 INLEIDING We zijn snel geneigd om onze identiteit te halen uit

Nadere informatie

Iiturgie voor de -12 jeugddienst van zondagmorgen 28 Juni in de Westerkerk te Veenendaal

Iiturgie voor de -12 jeugddienst van zondagmorgen 28 Juni in de Westerkerk te Veenendaal Iiturgie voor de -12 jeugddienst van zondagmorgen 28 Juni in de Westerkerk te Veenendaal Op Toon Hoogte 182 Door Uw genade Vader Door Uw genade, Vader, mogen wij hier binnengaan. Niet door rechtvaardige

Nadere informatie

Johannes 1 : 12. wij noemen God onze Vader en wijzelf zijn dan zijn kinderen maar wat bedoelen we daarmee?

Johannes 1 : 12. wij noemen God onze Vader en wijzelf zijn dan zijn kinderen maar wat bedoelen we daarmee? wij noemen God onze Vader en wijzelf zijn dan zijn kinderen maar wat bedoelen we daarmee? vaak wordt gezegd: God zorgt voor ons als een Vader dat is waar maar het is meer Johannes legt het uit in vers

Nadere informatie

God bestaat en Hij is belangrijk We hebben God nodig in ons leven Jezus: Zijn leven Jezus: Zijn dood Jezus: Zijn opstanding De Heilige Geest

God bestaat en Hij is belangrijk We hebben God nodig in ons leven Jezus: Zijn leven Jezus: Zijn dood Jezus: Zijn opstanding De Heilige Geest Basiscursus Christelijk geloof Module 1 Les 1: Les 2: Les 3: Les 4: Les 5: Les 6: Les 7: Les 8: God bestaat en Hij is belangrijk We hebben God nodig in ons leven Jezus: Zijn leven Jezus: Zijn dood Jezus:

Nadere informatie

zondagmorgen 14 november 2010 Welkomkerk ds. W.H. Hendriks-Vogelaar

zondagmorgen 14 november 2010 Welkomkerk ds. W.H. Hendriks-Vogelaar Gemeente van de Heer Jezus Christus, Jongeren, ouderen, kinderen van God, Zoals ik voor de lezing al gezegd heb; het gaat vanmorgen niet over trouwen of getrouwd zijn, dat is alleen een voorbeeld verhaal.

Nadere informatie

Les 7 Drie Hollandse denkers

Les 7 Drie Hollandse denkers Les 7 Drie Hollandse denkers gatentekst versie 1 In de Nederlandse varen al eeuwenlang handelsschepen af en. Door de eeuwen heen werden niet goederen aangevoerd, maar zetten ook vreemdelingen aan wal.

Nadere informatie

DE WEEK VOOR WE HET AV0NDMAAL VIEREN

DE WEEK VOOR WE HET AV0NDMAAL VIEREN DE WEEK VOOR WE HET AV0NDMAAL VIEREN AVONDMAAL VIEREN Het Avondmaal is meer dan zomaar een maaltijd. Om dat te begrijpen, is dit boekje gemaakt. Vooral is daarbij gedacht aan de kinderen, omdat zij met

Nadere informatie

Samenvattingen Geloof ABC

Samenvattingen Geloof ABC Samenvattingen Geloof ABC Info 1ABC: Wat is geloof? Het gaat in dit project om de belangrijkste wereldgodsdiensten: jodendom, christendom, islam, hindoeïsme en boeddhisme. Deze godsdiensten geven antwoorden

Nadere informatie

Les 5 God: Zoon Ketters over Jezus

Les 5 God: Zoon Ketters over Jezus Les 5 God: Zoon Doelstelling: de catechisant kan in 1 minuut aan een ander uitleggen wie Jezus voor hem/haar is, weet welke afwijkende meningen er in de loop der tijd geweest is m.b.t. de Here Jezus en

Nadere informatie

God zoeken met de zinnen?

God zoeken met de zinnen? Aurelius Augustinus God zoeken met de zinnen? De leefwijze van de kerk en de leefwijze van de manicheeërs [De moribus ecclesiae et de moribus manichaeorum] Ingeleid, vertaald en van aantekeningen voorzien

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis n.s.havo 2007-II

Eindexamen geschiedenis n.s.havo 2007-II Prehistorie en Oudheid In Drenthe zijn veel prehistorische vuurstenen werktuigen gevonden. Het vuursteen van deze werktuigen is afkomstig uit de ondergrondse vuursteenmijnen bij Ryckholt in Zuid-Limburg

Nadere informatie

Ontmoetingskerk - Laren NH, 5 april 2015 - Pasen Johannes 20

Ontmoetingskerk - Laren NH, 5 april 2015 - Pasen Johannes 20 Ontmoetingskerk - Laren NH, 5 april 2015 - Pasen Johannes 20 Zal ik mijn man nog tegenkomen na de dood? Zullen we elkaar herkennen? Dat vroeg een vrouw me, enkele weken geleden. De vraag klinkt niet voor

Nadere informatie

Wat zegt Paulus in Romeinen 7:7-12?

Wat zegt Paulus in Romeinen 7:7-12? Wat zegt Paulus in Romeinen 7:7-12? Romeinen 7:7. Paulus stelt weer een vraag, die het voorafgaande mogelijk oproept bij mensen. Hij zei immers, dat de wet (vroeger) zondige hartstochten in ons opriep

Nadere informatie

Oud maar niet out. Denken en doen met de Oudheid vandaag. 95180_Oud maar niet out_vw.indd 1 13/03/12 10:24

Oud maar niet out. Denken en doen met de Oudheid vandaag. 95180_Oud maar niet out_vw.indd 1 13/03/12 10:24 Oud maar niet out Denken en doen met de Oudheid vandaag 95180_Oud maar niet out_vw.indd 1 13/03/12 10:24 95180_Oud maar niet out_vw.indd 2 13/03/12 10:24 Oud maar niet out Denken en doen met de oudheid

Nadere informatie

DISCIPELSCHAP BIJBELSTUDIE VGSU BLOK

DISCIPELSCHAP BIJBELSTUDIE VGSU BLOK DISCIPELSCHAP BIJBELSTUDIE VGSU BLOK 4 2010-2011 INHOUD Inleiding... 5 Avond 1... 6 Avond 2... 8 Avond 3... 10 Avond 4... 12 3 4 INLEIDING Een ieder die niet zijn kruis draagt en achter Mij aankomt, die

Nadere informatie

Waardevolle arbeid. De sociale leer van de Kerk

Waardevolle arbeid. De sociale leer van de Kerk Waardevolle arbeid De sociale leer van de Kerk De sociale leer van de Kerk Over arbeid Het evangelie roept ons op om ons in te zetten voor onze naasten. Maar hoe weet je nu wat er gedaan moet worden, zeker

Nadere informatie

Geloven in Jezus Christus

Geloven in Jezus Christus Geloven in Jezus Christus Zoon van God Jezus krijgt God een menselijk gezicht. Immanuel wordt Hij genoemd: God met ons. Het is de naam die Hij bij zijn geboorte krijgt. ZIn Daar begint zijn bijzondere

Nadere informatie

ASO - studierichtingen in VIA-TIENEN

ASO - studierichtingen in VIA-TIENEN ASO - studierichtingen in VIA-TIENEN De onderwijsvorm ASO is een breed algemeen vormende doorstroomrichting waarin de leerlingen zich voorbereiden op een academische of professionele bacheloropleiding.

Nadere informatie

Naam: VAN WILLIBRORD tot Statenbijbel

Naam: VAN WILLIBRORD tot Statenbijbel Naam: VAN WILLIBRORD tot Statenbijbel Willibrord Willibrord werd geboren als zoon van pas bekeerde ouders en werd als zevenjarige jongen door zijn vader Wilgis toevertrouwd aan het klooster van Ripon nabij

Nadere informatie

Openingsgebeden INHOUD

Openingsgebeden INHOUD Openingsgebeden De schuldbelijdenis herzien Openingsgebeden algemeen Openingsgebeden voor kinderen Openingsgebeden voor jongeren INHOUD De schuldbelijdenis herzien De schuldbelijdenis heeft in de openingsritus

Nadere informatie

JOOST VAN DEN VONDEL. Jakub Jun Kristýna Němčanská Ema Kubovičová

JOOST VAN DEN VONDEL. Jakub Jun Kristýna Němčanská Ema Kubovičová JOOST VAN DEN VONDEL Jakub Jun Kristýna Němčanská Ema Kubovičová 1. Geboren in Duitsland op 17 november 1587 Overleden te Amsterdam op 5 februari 1679 Vanaf 1596 leefde hij in Amsterdam 2. Streven naar

Nadere informatie

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen,

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Het zijn wonderlijke verhalen, de verhalen rond de geboorte van Jezus: Maria, die zwanger is door de heilige Geest, Jozef, die in een droom een engel

Nadere informatie

4e zondag van Pasen - De Goede Herder.

4e zondag van Pasen - De Goede Herder. 4e zondag van Pasen - De Goede Herder. Het is één van de oerbeelden geworden van Jezus in de christelijke geloofstraditie. Elk jaar wordt deze derde zondag na Pasen er naar genoemd: zondag van de Goede

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Voorwoord 5. Inleiding 11

Inhoudsopgave. Voorwoord 5. Inleiding 11 Inhoudsopgave Voorwoord 5 Inleiding 11 1 Eerste verkenning 15 1.1 Waarom is kennis van religie belangrijk voor journalisten? 16 1.2 Wat is religie eigenlijk? 18 1.2.1 Substantieel en functioneel 18 1.2.2

Nadere informatie

Examen HAVO. geschiedenis (nieuwe stijl)

Examen HAVO. geschiedenis (nieuwe stijl) geschiedenis (nieuwe stijl) Examen HAVO Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Tijdvak 1 Maandag 22 mei 9.00 12.00 uur 20 06 Vragenboekje Voor dit examen zijn maximaal 78 punten te behalen; het examen bestaat

Nadere informatie

Meisleiding van het Brein Het Fundamentalisme. Prof. John A. Dick

Meisleiding van het Brein Het Fundamentalisme. Prof. John A. Dick Meisleiding van het Brein Het Fundamentalisme Prof. John A. Dick Inleiding 1. Een Amerikaan in Vlaanderen 2. Sprekend over het fundamentalisme kan verrassingen brengen 3. Fundamentalisme verschijnt soms

Nadere informatie

GROEPSOPDRACHT: Bespreek met elkaar welke relatieverbanden in de Bijbel genoemd worden:

GROEPSOPDRACHT: Bespreek met elkaar welke relatieverbanden in de Bijbel genoemd worden: Relaties halen het beste in je naar boven Les 1 GROEPSOPDRACHT: Bespreek met elkaar welke relatieverbanden in de Bijbel genoemd worden: Lees met elkaar de volgende hoofdstukken en laat iemand opschrijven

Nadere informatie

INLEIDING Over verwondering, contingentie en denken-als-ordenen 13

INLEIDING Over verwondering, contingentie en denken-als-ordenen 13 INHOUD VOORWOORD 11 INLEIDING Over verwondering, contingentie en denken-als-ordenen 13 HOOFDSTUK 1. Op zoek naar een stabiele werkelijkheid. De Oudheid (6 de eeuw v.c. 6 de eeuw n.c.) 25 1. Het ontstaan

Nadere informatie

De Linkeroever. werkplaats voor levende spiritualiteit. Vier avonden over de vraag wat dat is, en wat ervoor nodig is om een spiritueel mens te zijn

De Linkeroever. werkplaats voor levende spiritualiteit. Vier avonden over de vraag wat dat is, en wat ervoor nodig is om een spiritueel mens te zijn Spiritualiteit? [Ralf Grossert] M1 Iets voor mensen die graag zweverig doen? Of moet je met je beide benen op de grond staan om spiritueel te kunnen zijn? En welke spiritualiteit past bij mij? Er is zoveel

Nadere informatie

geschiedenis en staatsinrichting CSE GL en TL

geschiedenis en staatsinrichting CSE GL en TL Examen VMBO-GL en TL 2008 1 tijdvak 1 donderdag 22 mei 9.00-11.00 uur geschiedenis en staatsinrichting CSE GL en TL Gebruik het bronnenboekje. Dit examen bestaat uit 42 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

Preek 06dec2015, Opstandingskerk Tilburg - Wees niet bang; God zal bij je zijn. Gemeente van onze Heer Jezus Christus,

Preek 06dec2015, Opstandingskerk Tilburg - Wees niet bang; God zal bij je zijn. Gemeente van onze Heer Jezus Christus, Preek 06dec2015, Opstandingskerk Tilburg - Wees niet bang; God zal bij je zijn Gemeente van onze Heer Jezus Christus, - Vandaag word ik vooral getriggerd door de opmerking: wees niet bang, vrees niet,

Nadere informatie

Inleiding geschiedenis Griekenland

Inleiding geschiedenis Griekenland Europa rond de Middellandse Zee rond 500 v. Chr. Sint-Janslyceum s-hertogenbosch, Theo Manders Inleiding geschiedenis Griekenland Rond 2000 v. Chr. Stedelijke centra: Op Kreta, Minoische cultuur Op Griekse

Nadere informatie

Schoolonderzoek II Geschiedenis Staat en Natie Tijdvak I 2014-2015

Schoolonderzoek II Geschiedenis Staat en Natie Tijdvak I 2014-2015 Schoolonderzoek II Geschiedenis Staat en Natie Tijdvak I 2014-2015 Dit schoolexamen bestaat uit 33 vragen. In totaal kun je hiervoor 54 punten halen. Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd

Nadere informatie

BIJBELSTUDIES VOOR JONGE GELOVIGEN LES 1. Les 1 - De oorsprong van de Bijbel. In deze bijbelstudies wordt gebruik gemaakt van de NBG-vertaling

BIJBELSTUDIES VOOR JONGE GELOVIGEN LES 1. Les 1 - De oorsprong van de Bijbel. In deze bijbelstudies wordt gebruik gemaakt van de NBG-vertaling BIJBELSTUDIES VOOR JONGE GELOVIGEN LES 1 Les 1 - De oorsprong van de Bijbel In deze bijbelstudies wordt gebruik gemaakt van de NBG-vertaling Deze bijbelstudies zijn vooral bedoeld voor jongeren van 11

Nadere informatie

Liefde. De sociale leer van de Kerk

Liefde. De sociale leer van de Kerk Liefde De sociale leer van de Kerk De sociale leer van de Kerk Over de liefde Het evangelie roept ons op om ons in te zetten voor onze naasten. Maar hoe weet je nu wat er gedaan moet worden, zeker in een

Nadere informatie

HC zd. 3 nr. 32. dia 1

HC zd. 3 nr. 32. dia 1 HC zd. 3 nr. 32 deze zondag verzet zich tegen fatalisme als grondtrek van veel menselijk denken fatalisme wil zeggen dat het gaat zoals de goden besloten hebben jij kunt daar niets aan veranderen dia 1

Nadere informatie

maatschappijwetenschappen pilot vwo 2015-I

maatschappijwetenschappen pilot vwo 2015-I Opgave 1 Kroatië toegetreden tot de EU Bij deze opgave horen de teksten 1 tot en met 3 en figuur 1. Inleiding Kroatië is een van de staten in de Balkan die voorheen tot Joegoslavië behoorden. In 1991 verklaarde

Nadere informatie

IK GELOOF - Bijlage: Stellingen

IK GELOOF - Bijlage: Stellingen IK GELOOF - Bijlage: Stellingen 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Geloven kan ook zonder naar de eucharis e te gaan. Geloven vraagt vandaag heel veel moed. Geloven is lie ebben. Geloven is ook bijgelovig zijn. Geloven

Nadere informatie

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt.

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt. Examen HAVO 2009 tijdvak 2 woensdag 24 juni 9.00-12.00 uur geschiedenis (pilot) Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 25 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 75 punten te behalen. Voor

Nadere informatie

OOGGETUIGE. Johannes 20:30-31

OOGGETUIGE. Johannes 20:30-31 1 januari OOGGETUIGE Johannes 20:30-31 Een nieuw jaar ligt voor ons. Wat er gaat komen, weten we niet. Al heb je waarschijnlijk mooie plannen gemaakt. Misschien heb je goede voornemens. Om elke dag uit

Nadere informatie

Ik ben de opstanding en het leven

Ik ben de opstanding en het leven Ik ben de opstanding en het leven Het evangelie naar Johannes 11: 1-44 1 Inleiding Doel (Joh 20:31): dat je gelooft dat Jezus de Christus, dezoon van Godis dat je, gelovend, het leven hebt in zijn naam.

Nadere informatie

Samenvattingen Geloof ABC

Samenvattingen Geloof ABC Samenvattingen Geloof ABC Info 1ABC: Wat is geloof? Het gaat in dit project om de belangrijkste wereldgodsdiensten: jodendom, christendom, islam, hindoeïsme en boeddhisme. Deze godsdiensten geven antwoorden

Nadere informatie

Epifanie: Feest van de Verschijning in de Vroege kerk werd dit feest gevierd en niet Kerst. Het Feest van de verschijning van Jezus onder de mensen.

Epifanie: Feest van de Verschijning in de Vroege kerk werd dit feest gevierd en niet Kerst. Het Feest van de verschijning van Jezus onder de mensen. Inleiding: Epifanie: Feest van de Verschijning in de Vroege kerk werd dit feest gevierd en niet Kerst. Het Feest van de verschijning van Jezus onder de mensen. Wat ik u graag zou willen geven is verwondering

Nadere informatie

WIJ zijn hier gekomen niet alleen om jullie en alle anderen hier te

WIJ zijn hier gekomen niet alleen om jullie en alle anderen hier te SAMENVATTING VAN DE REDEVOERINGEN GEHOUDEN VOOR DE JEUGD IN SURINAME EN DE NEDERLANDSE ANTILLEN Willemstad, 19 oktober 1955, Oranjestad, 22 oktober 1955. Paramaribo, 5 november t 955 WIJ zijn hier gekomen

Nadere informatie

TIJDVAK 7 Bepoederde pruiken, bruisende ideeën

TIJDVAK 7 Bepoederde pruiken, bruisende ideeën TIJDVAK 7 Bepoederde pruiken, bruisende ideeën Bepoederde pruiken, bruisende ideeën Tijd van Pruiken en Revoluties 1700-1800 Vroegmoderne Tijd Kenmerkende aspecten Uitbouw van de Europese overheersing,

Nadere informatie

Een boog van solidariteit: vrijwilligerswerk

Een boog van solidariteit: vrijwilligerswerk Een boog van solidariteit: vrijwilligerswerk Inleiding De tekst die voor jou ligt, verduidelijkt onze visie bij het organiseren van vrijwilligerswerk in het buitenland. We sturen je niet zo maar naar het

Nadere informatie

Publieksforum: 30 burgers in dialoog over genetische tests

Publieksforum: 30 burgers in dialoog over genetische tests Z I T H E T I N MIJN GENEN? Publieksforum: 30 burgers in dialoog over genetische tests BELGIË 2003 Wetenschap en samenleving dagen elkaar uit Citaten uit het colloquium Testen van mensen, georganiseerd

Nadere informatie

HUSEYIN UCAR 4B 18-3-2014. Mr. Muilder Maatschappij

HUSEYIN UCAR 4B 18-3-2014. Mr. Muilder Maatschappij HUSEYIN UCAR 4B 18-3-2014 Mr. Muilder Maatschappij Voorwoord Omschrijving: Een dictatuur is dat een iemand de absolute macht heeft en dat er in dat land geen democratie heerst. Motivatie: Ik heb voor dit

Nadere informatie

Thema in de kijker : Filosoferen met kinderen

Thema in de kijker : Filosoferen met kinderen Thema in de kijker : Filosoferen met kinderen Wat is filosoferen met kinderen? Samen op een gestructureerde wijze nadenken en praten over filosofische vragen. Zoeken naar antwoorden op vragen die kinderen

Nadere informatie

OVERDENKING Wij volgen een leesrooster en daarin staat de tekst uit Deuteronomium aangegeven. Ik heb dat netjes gevolgd. Maar ik heb twee verzen meer

OVERDENKING Wij volgen een leesrooster en daarin staat de tekst uit Deuteronomium aangegeven. Ik heb dat netjes gevolgd. Maar ik heb twee verzen meer OVERDENKING Wij volgen een leesrooster en daarin staat de tekst uit Deuteronomium aangegeven. Ik heb dat netjes gevolgd. Maar ik heb twee verzen meer gelezen dan eigenlijk stond aangegeven. Die gaan over

Nadere informatie

Gemeente van onze Here Jezus Christus,

Gemeente van onze Here Jezus Christus, Gemeente van onze Here Jezus Christus, De laatste tijd wordt er nogal eens gesproken en geschreven over de generatie Y of ook wel de generatie-ik genoemd. Dat is de huidige generatie 20-ers en 30-ers,

Nadere informatie

Jezus kreeg de straf voor onze zonden, wij ontvangen vergeving en vrede. Jesaja 53:4-6 en 1 Petrus 2:24

Jezus kreeg de straf voor onze zonden, wij ontvangen vergeving en vrede. Jesaja 53:4-6 en 1 Petrus 2:24 Jezus kreeg de straf voor onze zonden, wij ontvangen vergeving en vrede. Jesaja 53:4-6 en 1 Petrus 2:24 Als je iets verkeerd doet, verdien je straf. Ja toch? Dat is eerlijk. Er is niemand die nooit iets

Nadere informatie

Gerecht van je keuze. Kaarten op tafel. Hartstochten en verlangens. Uit je eigen keuken. Om aan te proeven. je eigen onderwerp

Gerecht van je keuze. Kaarten op tafel. Hartstochten en verlangens. Uit je eigen keuken. Om aan te proeven. je eigen onderwerp Uit je eigen keuken Gerecht van je keuze je eigen onderwerp We gaan rond de tafel met elkaar in gesprek over dat onderwerp dat jij graag aan wil kaarten in gezelschap van een groep vrienden en bekenden

Nadere informatie

Doel van Bijbelstudie

Doel van Bijbelstudie Bijbelstudie Hebreeën 4:12 Want het woord Gods is levend en krachtig en scherper dan enig tweesnijdend zwaard en het dringt door, zó diep, dat het vaneen scheidt ziel en geest, gewrichten en merg, en het

Nadere informatie

Liturgische teksten en gebeden

Liturgische teksten en gebeden Liturgische teksten en gebeden Votum en groet Votum: Psalm 124:8 Groet: 1 Korintiërs 1:3 of 1 Timoteüs 1:2b of Openbaring 1:4b,5a of Genade zij u en vrede van God de Vader, door onze Heer Jezus Christus

Nadere informatie

Pastoor Reneerkens. De volgende mensen zijn er ook bij:

Pastoor Reneerkens. De volgende mensen zijn er ook bij: 2 Papa Mama Peter Meter.... Pastoor Reneerkens De volgende mensen zijn er ook bij: 3 BEGROETING EN WELKOMSTWOORD Alles went, zeggen we wel eens, zelfs het wonder wat altijd weer opnieuw gebeurt, wordt

Nadere informatie

Zondag 1 februari 2015 Paulus brief aan de Kolossenzen

Zondag 1 februari 2015 Paulus brief aan de Kolossenzen Zondag 1 februari 2015 Paulus brief aan de Kolossenzen Het is nog niet eens zo lang geleden dat een gemeentelid mij vroeg of het niet als een keurslijf voelde om steeds de lezingen van het leesrooster

Nadere informatie

Over de website en de boodschappen

Over de website en de boodschappen Over de website en de boodschappen De website De website is opgericht om een reeks goddelijke boodschappen te publiceren waarvan een getrouwde moeder van een jong gezin, woonachtig in Europa, zegt dat

Nadere informatie

Waarom was het noodzakelijk dat Jezus stierf?

Waarom was het noodzakelijk dat Jezus stierf? Les 5 - Redding Vier feiten die je moet kennen om het Evangelie goed te begrijpen In deze bijbelstudies wordt gebruik gemaakt van de NBG-vertaling Dag 1 Waarom was het noodzakelijk dat Jezus stierf? In

Nadere informatie