Ontwikkelingseconomie Syllabus

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Ontwikkelingseconomie Syllabus"

Transcriptie

1 Ontwikkelingseconomie Syllabus Luc Hens Vrije Universiteit Brussel Lentesemester 2015 Contactinformatie Titularis: Luc Hens. Als je me een stuurt met betrekking tot het opleidingsonderdeel Ontwikkelingseconomie, zet in het onderwerpvak Ontwikkelingseconomie Je.voornaam Je.achternaam. Webstek: Bevat o.a. de syllabus, taken, vorige examens, tips voor het schrijven van een onderzoeksrapport, links naar economie-sites. Spreekuren: Vrijdag 14:00 16:00, Lokaal C2.17. Tijdens mijn spreekuren kan je langskomen zonder afspraak. Als je mij op een ander tijdstip wil spreken, maak je best een afspraak voor of na de les of per . Tijd en plaats van colleges: Vrijdag 10:00 12:00 in lokaal E204. Inhoud Ontwikkelingseconomie bestudeert de problemen van economische ontwikkeling (groei, levensstandaard) in Africa, Azië, Latijns Amerika en de transitielanden van Oost-Europa die als ontwikkelingslanden worden beschouwd. Deze cursus vertrekt van twee fundamentele vragen: waarom zijn sommige landen rijker dan andere? en: waarom groeien sommige landen sneller dan andere? Behandelde onderwerpen zijn: factoraccumulatie, het Solow-model en groeiboekhouding, bevolkingsgroei, menselijk kapitaal, productiviteit, efficiëntie, openheid, inkomensongelijkheid, cultuur, geografie, klimaat, en natuurlijke hulpbronnen. De cursus heeft een vergelijkend perspectief en een beleidsgerichte aanpak. Voorkennis Minstens één cursus inleiding tot de economie, met elementen van zowel microals macro-economie. Zie bijvoorbeeld Mankiw and Taylor (2014) (of een eerdere editie). Basisvaardigheden informatietechnologie: opzoeken van informatie in gevensbanken en op het internet, documenten van het internet halen, een rekenbladprogramma (zoals Numbers, LibreOffice Calc of Microsoft Excel) gebruiken om gegevens te bewerken, een tekstverwerkingsprogramma (zoals Pages, LibreOffice Write of Microsoft Word) gebruiken om eenvoudige documenten 1

2 (zoals korte onderzoeksrapporten) te schrijven. Zie The Document Foundation (2014, hoofdstukkken 4, 5) voor een korte inleiding tot Write en Calc. Leerdoelen In dit opleidingsonderdeel ontwikkel je de volgende vaardigheden (in de context van het domein van de ontwikkelingseconomie): Vaardigheid 1: Bestaande kennis kennis opzoeken. Economische gegevens opzoeken, methodes om gegevens te vergaren gebruiken, en gepubliceerd onderzoek over specifieke onderwerpen localiseren. Vaardigheid 2: Aantonen dat je bestaande kennis begrijpt. Kennis over de economische toestand samenvatten, de betekenis van economische kernbegrippen uitleggen, en uitleggen hoe economen die kernbegrippen gebruiken. Vaardigheid 3: Bestaande kennis interpreteren. Economische kernbegrippen en analyses uit kranten en tijdschriften uitleggen. Idem voor niettechnische bijdragen van economen aan tijdschriften voor een breed publiek. Vaardigheid 4: Economische gegevens interpreteren en verwerken. Uitleggen hoe je cijfergegevens uit gepubliceerde tabellen moet interpreteren. Trends en patronen identificeren in gepubliceerde gegevens. Beschikbare gegevens in tabelvorm gieten om een economisch probleem te illustreren. Het verband beschrijven tussen drie variabelen (bijvoorbeeld werkloosheid, prijzen en bbp). Uitleggen hoe je een regressie-analyse van economische gegevens uitvoert en interpreteert. Vaardigheid 5: Bestaande kennis gebruiken om nieuwe problemen te analyseren. Een geschreven analyse (van een vijftal bladzijden) maken van een actueel economisch probleem. Een beleidsondersteunend document (van een tweetal bladzijden) schrijven dat aan een meerdere binnen de organisatie een bepaalde actie of beslissing aanbeveelt. Zie Hansen (2001, pp ) voor meer uitleg over deze belangrijke vaardigheden. Studiemateriaal Het verplichte handboek is Weil (2013). Zorg dat je de International Edition (ISBN ) koopt, die veel goedkoper is (ongeveer 77 euro op amazon.de) dan de Amerikaanse editie. Verkrijgbaar in de VUB boekhandel of op Een oudere editie voldoet ook, maar je bent zelf verantwoordelijk om eventuele verschillen na te gaan. Ga naar de webstek voor Weil (2013) en voeg de koppeling toe aan je favorieten: 2

3 Je zal dit semester veelvuldig gebruik maken van deze koppeling. Volg de koppeling naar Classroom Resources, dan naar Lab Exercises: haal de gegevensbank in rekenblad-opmaak (.xls) af. Ga ook na of je de Data Plotter kan opstarten. Haal het programma Gapminder Desktop af van en installeer het programma op je computer. Start het programma om na te gaan of het werkt. Voor data-analyse gebruiken we het gratis open-bron statistiekprogramma R. Hens (2010) geeft een korte inleiding. Zie ook mijn document line_of_best_fit.pdf. Voor de taken heb je een computer nodig met daarop: een tekstverwerkingsprogramma, een rekenbladprogramma, en R Statistical Environment (een gratis statistiekprogramma, Tijdens de colleges en voor het examen heb je een wetenschappelijke rekenmachine nodig, die minstens de log- en y x -functies heeft. De goedkope Casio FX 92 College voldoet. De rekenfunctie van een mobieltje of smartphone volstaat niet, en tijdens het examen zijn een mobieltje of smartphone niet toegelaten. Haal het document Typesetting_math.pdf af van de cursuswebstek. Het document legt uit hoe je wiskundige formules opmaakt in een tekstverwerkingsprogramma. Aanvullend studiemateriaal Een optioneel en aanvullend boek is Easterly (2002), een uitstekend en vlot leesbaar boek dat mikt op een breed publiek (geen handboek; warm aanbevolen). Het bestrijkt ongeveer hetzelfde materiaal als Weil (2013) maar minder rigoureus en zonder technische details. Het is één van mijn favoriete economieboeken toegankelijk voor niet-economen. Een standaardhandboek met de vereiste economische voorkennis voor deze cursus is Mankiw and Taylor (2014) (of een eerdere editie). De taken voor mijn cursussen moeten de APA-opmaak volgen. Zie de opmaakregels voor geschreven werk voor details: Bullock et al. (2014) geven een overzicht. Ook Wyrick (1994) en Neugeboren (2005) zijn nuttig voor al je opdrachten in economie-cursussen en voor je mastersthesis. Alle werken zijn beschikbaar in de VUB-bibliotheek, en kan je verkrijgen op ww.bol.com, amazon.co.uk, of amazon.de. Soms deel ik bijkomend materiaal uit tijdens de colleges. Raadpleeg regelmatig de cursuswebstek, en verifieer wat we gedaan hebben tijdens colleges die je miste. Ik verwacht dat je het economische nieuws volgt. Lees dagelijks de economiepagina s van een kwaliteitskrant, of lees een financiële krant (Financial Times is uitstekend, en je kan je via de webstek van de VUB-bibliotheek registreren zodat je onbeperkte toegang krijgt tot ft.com en elke ochtend een pdf van de Financial Times kan afhalen). Het weekblad The Economist is ook een uitstekende bron van nieuws, opinies, en analyses. 4uCampus (www.4ucampus.be) biedt aanzienlijke studentenkortingen. 3

4 Voorbereiding voor de colleges Aandachtig lezen is essentieel om kennis te verwerven. Zorg dat je, voor je naar de colleges komt: het materiaal aangegeven in de cursusplanning hebt gelezen; je op de cursuswebstek hebt gecontroleerd of er aankondigingen of wijzigingen zijn. Tijdens de colleges zal ik niet trachten om al het materiaal dat opgegeven is te behandelen. Leren heeft een belangrijke actieve en collectieve component, met name door de confrontatie en uitwisseling van ideeën in de vorm van discussies. Mijn colleges zijn werk colleges. Daarom is aanwezigheid in de colleges belangrijk. Maak tijdens de colleges notities, best op ruitjespapier in A4-formaat. Breng mee: een vulpotlood, enkele gekleurde potloden, een meetlat met centimeterschaal, en een wetenschappelijke rekenmachine (met de functies x y en ln). Je hoeft je handboek niet mee te brengen naar de colleges. Wijze van examineren Het eindresultaat voor dit opleidingsonderdeel wordt berekend als volgt: Participatie tijdens de colleges 10 % Werkstuk 1 10 % Werkstuk 2 10 % Werkstuk 3 10 % Schriftelijk examen 60 % (voor werkstudenten telt participatie voor 0% en tellen de werkstukken elk voor 13,33%) Je moet de werkstukken inleveren bij het begin van het college op de datum aangegeven in de kalender (zie lager). Ik aanvaard geen werkstukken die per worden ingeleverd; enkel papier. (Werkstudenten kunnen op aanvraag een uitzondering op deze regel krijgen; zij moeten hun werkstuk dan wel als pdf opsturen, niet in een ander bestandsformaat.) Laattijdige inlevering van de werkstukken is enkel toegelaten in gedocumenteerde noodgevallen, indien mogelijk met voorafgaandelijke kennisgeving. Het werkstuk moet in dat geval vergezeld gaan van een schriftelijk bewijs (bijvoorbeeld een medisch attest). Ik beslis discretionair welke redenen aanvaardbaar zijn (o.a. ziekte, familiale noodgevallen). Lever laattijdige werkstukken in op het vakgroepensecretariaat (B2.11). Bij werkstukken die laattijdig binnenkomen zonder geldige reden gaan er 2 punten af per werkdag dat ze te laat zijn. De opdrachten voor de werkstukken vind je terug op de cursuswebstek. De werkstukken moeten opgemaakt worden volgens de APA-regels; zie de opmaakregels voor geschreven werk voor details. De toepassing van de APAopmaakregels (dubbele interlinie, herhalen van titel op pagina 2, inspringen van paragrafen, geen witregels, auteur-jaar-formaat van bronvermelding, genummerde tabellen en afbeeldingen, verwijzingen naar tabellen en afbeeldingen met hun nummer, alfabettisch geordende referentielijst met hangend inspringen,... ) telt voor 1 punt op 20, alsook de abstract (korte samenvatting) (1 4

5 punt), de EconLit-onderwerpscodes (1 punt), en grammatica, spelling, en stijl (1 punt). De werkstukken zijn strikt individueel werk. Werk voor de werkstukken op geen enkele wijze samen met andere studenten. Wie deze regel schendt krijgt 00/20 voor de taak; ik zal tevens de decaan van de faculteit verzoeken de voorziene disciplinaire straf op te leggen. Als je vragen hebt over een werkstuk, vraag dan mij om hulp (niet je medestudenten). Begin tijdig, zodat je mogelijke problemen tijdig kan oplossen. Het examen is schriftelijk; er is geen mondelinge voortzetting van het examen. Het examen bestaat uit vier vragen van 5 punten elk. In de eerste vraag moet je vijf of tien termen definiëren uit de lijst in Appendix A. Het doel van deze vraag is om na te gaan of je de taal van de econoom accuraat kan spreken. Als je dat wenst mag je dit deel van het examen in het Engels beantwoorden. In de drie andere vragen moet je toepassen wat je hebt geleerd, vaak door reële gegevens (bijvoorbeeld uit de Lab Exercises van de webstek van Weil (2013)) te analyseren met behulp van de methodes en modellen die we in de cursus hebben bestudeerd. Breng mee: een blauwe balpen, een vulpotlood, enkele gekleurde potloden (niet rood), een gom, een lineaal met centimeterschaal, een wetenschappelijke rekenmachine (met de log- en y x -functies), en je studentenkaart (met foto). Stop alles in een doorzichtig hersluitbaar plastic zakje (Ziploc, 1 of 2 liter). Geen pennenzak, mobiele telefoon, smartwatch, eigen papier, papieren zakdoekjes, of voedsel. Een flesje water mag als je het etiket verwijdert. Studenten die aan de tweede zittjd deelnemen, kunnen als zij dat wensen een nieuwe opgave vragen voor de taken. Zij doen dat door uiterst op de eerste dag van de tweede zittijd een mail te sturen naar de titularis De gewichten van de onderdelen zijn dezelfde als in de eerste zittijd (10% participatie, 30% taken, 60% schriftelijk examen). Participatie tijdens de colleges (10%) maakt deel uit van het dagelijks werk tijdens het semester en maakt geen voorwerp uit van de tweede zittijd. Kalender van de colleges Lees het aangeduide materiaal voor je naar de colleges k omt. Lees de appendices enkel wanneer dit expliciet vermeld is. Verifieer regelmatig de cursuswebstek voor wijzigingen en details. Soms moet je op voorhand gegevens afhalen en mee naar de colleges brengen. Lees zorgvuldig de tekst over voorbereiding voor de colleges. Week 22 (vrijdag 13 februari 2015) Organisatie van de cursus. Waarover gaat ontwikkelingseconomie? De te verklaren feiten. Weil (2013), hoofdstuk 1. (Optioneel: Easterly (2002), hoofdstuk 1.) Ga naar org en bekijk het filmpje 200 Countries, 200 Years, 4 Minutes. De kracht van een samengestelde groeivoet. De regel van 70. Mini-onderzoeksproject: Inkomen per hoofd doorheen de wereld sedert de middeleeuwen. De data van Maddison (2001): Maddison (2001, table B-21 p. 264). Een raamwerk voor de analyse. Weil (2013) Hoofdstuk 2. Lees ook: Poverty measures: Width, not depth, The Economist, 28 juli 2014 (koppeling op cursuswebpagina). 5

6 Haal R af (www.r-project.org) en installeer het op je computer. Installeer ook R Commander: Je vindt meer uitleg over R en R Commander in paragraaf 5 van dit document: Haal de documenten vermeld op de cursuswebstek af. Haal de Gapminder Desktop app af van en installeer het programma op je computer. Start het programma om na te gaan of het werkt. Week 23 (vrijdag 20 februari 2015) Factor-accumulatie: het groeimodel van Solow. Weil (2013), Hoofdstuk 3. Optioneel: Easterly (2002), hoofdstukken 2 en 3. Week 24 (vrijdag 27 februari 2015) Factor-accumulatie: het groeimodel van Solow. Weil (2013), Hoofdstuk 3. Haal het rekenblad Spreadsheet for Solow growth af van de cursuswebstek en experimenteer met de parameterwaarden. Probeer het numerieke resultaat in Weil (2013, p. 64 bovenaan)) te repliceren. Optioneel: Easterly (2002), hoofdstuk 3. Week 25 (vrijdag 6 maart 2015) Bevolking en economische groei. Weil (2013), Hoofdstuk 4. Optioneel: Easterly (2002), hoofdstuk 5. Week 26 (vrijdag 13 maart 2015) Menselijk kapitaal. Weil (2013), Hoofdstuk 6. Optioneel: Easterly (2002), hoofdstuk 4. Werkstuk 1 inleveren op vrijdag 13 maart 2015 bij het begin van het college. Week 27 (vrijdag 20 maart 2015) Productiviteit meten. Ontwikkelingsboekhouding. Weil (2013), Hoofdstuk 7. Week 28 (vrijdag 27 maart 2015) De rol van technologie in groei.weil (2013), Hoofdstuk 8 (sla 8.3 over). Optioneel: Easterly (2002), hoofdstukken 8 en 9. Werkstuk 2 inleveren op vrijdag 27 maart 2015 bij het begin van het college. Ten laatste op vrijdag 27 maart 2015 moet je ook een gepubliceerd wetenschappelijk artikel (voor werkstuk 3) ter goedkeuring voorleggen. Week 29 (vrijdag 3 april 2015) Efficiëntie. Weil (2013), Hoofdstuk 10. Week 30 (week beginnend op maandag 6 april 2015) Lentevakantie. 6

7 Week 31 (week beginnend op maandag 13 april 2015) Lentevakantie. Week 32 (vrijdag 24 april 2015) Groei in een open economie. Weil (2013), Hoofdstuk 11. Week 33 (vrijdag 1 mei 2015) Vrijdag 1 mei 2015 is een wettelijke feestdag. Geen les. Week 34 (vrijdag 8 mei 2015) Overheid. Weil (2013), Hoofdstuk 12. Optioneel: Easterly (2002), hoofdstukken 11 en 12. Inkomensongelijkheid. Weil (2013), Hoofdstuk 13 (sla het politieke-economiemodel van p. 405 We can now examine... tot p the average level of income over). Lees: Inequality v growth. (2014, 1 maart). Free Exchange: Inequality v growth. The Economist, p. 72 (beschikbaar on-line; zie webpagina cursus); Wolf, M. (2014, 22 april). A more equal society will not hinder growth. Financial Times (de Financial Times is beschikbaar on-line via de bibliotheek). Werkstuk 3 inleveren op vrijdag 8 mei 2015 bij het begin van het college. Week 35 (vrijdag 15 mei 2015) Geografie, klimaat en natuurlijke hulpbronnen. Weil (2013), Hoofdstuk 15; Sachs and Warner (2001). Optioneel: Easterly (2002), hoofdstuk 10. Week 36 (vrijdag 22 mei 2015) Cultuur. Weil (2013), Hoofdstuk 14. Besluit. Weil (2013), Hoofdstuk 17. Examenperiode (8 juni 4 juli 2015) Schriftelijk examen. Bestrijkt al het materiaal vermeld in de bovenstaande kalender (ook als we het niet tijdens de colleges hebben besproken). Datum, tijd en plaats worden later aangekondigd. Breng mee: een blauwe balpen, een vulpotlood, enkele gekleurde potloden (niet rood), een gom, een lineaal met centimeterschaal, een wetenschappelijke rekenmachine (met de log- en y x -functies), en je studentenkaart (met foto). Stop alles in een doorzichtig hersluitbaar plastic zakje (Ziploc, 1 of 2 liter). Geen pennenzak, mobiele telefoon, smartwatch, eigen papier, papieren zakdoekjes, of voedsel. Een flesje water mag als je het etiket verwijdert. 7

8 A Trefwoorden Dit zijn de trefwoorden waarvoor je de definities moet studeren voor vraag 1 van het schriftelijke examen. De verklarende woordenlijst (glossary) staat achteraan in Weil (2013, pp ). De steekkaarten ( flash cards ) op de webstek voor Weil (2013) kunnen nuttig zijn om de definities te studeren, maar je maakt best je eigen woordenlijst, hoofdstuk per hoofdstuk, om de definities te studeren. Studeer de termen naarmate we in de cursus vorderen; wacht niet tot op het einde. Je mag op het examen de definities in het Engels of in het Nederlands geven. Hoofdstuk 1: Ratio scale, Linear scale, Rule of 72 (or of 70). Hoofdstuk 2: Capital, Investment, Productivity, Technology, Efficiency, Factors of production, Production function, Reverse causation. Hoofdstuk 3: Depreciation, Constant returns to scale, Marginal product, Dimishing marginal product, Cobb-Douglas production function, Capital s share of national income, Steady state. Hoofdstuk 4: Capital dilution, Demographic transition, Life expectancy at birth, Total fertility rate, Net rate of reproduction. Hoofdstuk 5: Hoofdstuk 6: Human capital, Return to education, Externality. Hoofdstuk 7: Development accounting, Growth accounting. Hoofdstuk 8: Rival, Nonrival, Excludability, Patent, Creative destruction, Tacit knowledge, Embodied technological progress, Leapfrogging. Hoofdstuk 9: Hoofdstuk 10: Rent seeking, Economic rent. Hoofdstuk 11: Autarky, Law of one price, Tariff, Quota, Non-tariff barriers, Foreign direct investment, Portfolio investment. Hoofdstuk 12: Normative, Market failure, Public good,monopoly, Coordination failure, Government failure, Equity-efficiency trade-off. Hoofdstuk 13: Gini coefficient, Lorenz curve, Kuznets curve. Hoofdstuk 14: Social capital. Hoofdstuk 15: Natural capital, Dutch disease. Hoofdstuk 16: 8

9 Referenties Bullock, R., Brody, M., and Weinberg, F. (2014). The Little Seagull Handbook. W.W. Norton & Company, New York and London, 2 nd edition. Easterly, W. (2002). The Elusive Quest for Growth: Economists Adventures and Misadventures in the Tropics. MIT Press, Cambridge, MA. Hansen, W. L. (2001). Expected proficiencies for undergraduate economics majors. Journal of Economic Education, 32(3): Hens, L. (2010). A short introduction to R. Vrije Universiteit Brussel. Maddison, A. (2001). The World Economy: A Millennial Perspective. OECD, Paris. Mankiw, N. G. and Taylor, M. P. (2014). Economics. Cengage Learning, Andover, 3 rd edition. Neugeboren, R. (2005). The Student s Guide to Writing Economics. Routledge, New York and London. Sachs, J. D. and Warner, A. M. (2001). The curse of natural resources. European Economic Review, 45: The Document Foundation (2014). LibreOffice 4.2 Getting Started Guide. The Document Foundation, s.l. Weil, D. N. (2013). Economic Growth. Prentice Hall, Boston, 3 rd edition. Wyrick, T. L. (1994). The Economist s Handbook: A Research and Writing Guide. West, Minneapolis/St. Paul. 9

Algemene Economie II (Inleiding tot de Macro-economie) Syllabus

Algemene Economie II (Inleiding tot de Macro-economie) Syllabus Algemene Economie II (Inleiding tot de Macro-economie) Syllabus Luc Hens Vrije Universiteit Brussel Lentesemester 2015 Contactinformatie Titularis: Luc Hens e-mail: luc.hens@vub.ac.be. Als je me een e-mail

Nadere informatie

INKOMEN PER HOOFD IN BELGIË EN INDIA 1

INKOMEN PER HOOFD IN BELGIË EN INDIA 1 INKOMEN PER HOOFD IN BELGIË EN INDIA 1 Waarom is het inkomen per hoofd in België zoveel hoger dan in India? Mariane De Wilde (1ste Bachelor TEW) Eric De Jong (1ste Bachelor HI) Romelu Lukaku (Voorbereidingsprogramma

Nadere informatie

Financiële economie. Opbrengsvoet en risico van een aandeel

Financiële economie. Opbrengsvoet en risico van een aandeel Financiële economie Opbrengsvoet en risico van een aandeel Financiële economen gebruiken de wiskundige verwachting E(x) van de opbrengstvoet x als een maatstaf van de verwachte opbrengstvoet, en de standaardafwijking

Nadere informatie

Het inkomen van een land berekenen

Het inkomen van een land berekenen Het inkomen van een land berekenen Waar vind je het bruto binnenlands product van België? Tabel 23.1C vult tabel 23.1 in Mankiw and Taylor (2011, p. 494) aan. Tabel 23.1C. De besteding van het Belgische

Nadere informatie

Het inkomen van een land berekenen

Het inkomen van een land berekenen Het inkomen van een land berekenen Luc Hens 17 februari 2015 Waar vind je het bbp van België? De Nationale Bank van België publiceert vier maal per jaar het Statistisch Tijdschrift, dat de macro-economische

Nadere informatie

Macro-economische gegevens

Macro-economische gegevens Macro-economische gegevens Luc Hens 9 februari 2015 In de handreikingen en de opgaves voor de werkstukken die je voor deze cursus moet maken, zal je kennismaken met enkele belangrijke bronnen voor macro-economische

Nadere informatie

Geld en prijzen op de lange termijn

Geld en prijzen op de lange termijn Geld en prijzen op de lange termijn De geldvoorraad in de eurozone Cijfers over de geldvoorraad in de eurozone vind je in Europan Central Bank, Economic Bulletin, tabel 5.. Tabel geeft de opsplitsing van

Nadere informatie

Geld en prijzen op de lange termijn

Geld en prijzen op de lange termijn Geld en prijzen op de lange termijn De geldvoorraad in de eurozone Cijfers over de geldvoorraad in de eurozone vind je in Europan Central Bank, Monthly Bulletin, tabel 2.3. Tabel 2.C geeft de opsplitsing

Nadere informatie

Macro-economische gegevens

Macro-economische gegevens Macro-economische gegevens In de handreikingen en de opgaves voor de werkstukken die je voor deze cursus moet maken, zal je kennismaken met enkele belangrijke bronnen voor macro-economische gegevens. De

Nadere informatie

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)!

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Vragen aangeduid met een * toetsen in het bijzonder het inzicht en toepassingsvermogen. Deze vragenreeksen zijn vrij beschikbaar.

Nadere informatie

OPDRACHT PERSBERICHT SCHRIJVEN

OPDRACHT PERSBERICHT SCHRIJVEN OPDRACHT PERSBERICHT SCHRIJVEN Persbericht Een persbericht is een prachtige vorm van free publicity. Het gericht sturen van persberichten kan een flinke publicitaire waarde hebben. Daarbij kan dit soort

Nadere informatie

Disseminatie: artikels schrijven, presenteren en publiceren. Katrien Struyven

Disseminatie: artikels schrijven, presenteren en publiceren. Katrien Struyven Disseminatie: artikels schrijven, presenteren en publiceren Katrien Struyven Ervaringen Wie heeft pogingen ondernomen of reeds een artikel geschreven? Hoe heb je dit ervaren? Wie heeft er reeds deelgenomen

Nadere informatie

Faculteit Rechten. Universiteit Hasselt. Reglement betreffende de bachelorscriptie (derde bachelor rechten)

Faculteit Rechten. Universiteit Hasselt. Reglement betreffende de bachelorscriptie (derde bachelor rechten) Faculteit Rechten Universiteit Hasselt Reglement betreffende de bachelorscriptie (derde bachelor rechten) Versie 25 augustus 2010 Artikel 1: Algemene doelstellingen De bachelorscriptie is een bijzondere

Nadere informatie

Faculteit Rechten. Universiteit Hasselt. Reglement betreffende de bachelorscriptie (derde bachelor rechten)

Faculteit Rechten. Universiteit Hasselt. Reglement betreffende de bachelorscriptie (derde bachelor rechten) Faculteit Rechten Universiteit Hasselt Reglement betreffende de bachelorscriptie (derde bachelor rechten) Versie mei 2013 met het oog op het academiejaar 2013-2014. Artikel 1: Algemene doelstellingen De

Nadere informatie

Opleiding Code + officiële benaming van de module Academiejaar 2015-2016 Semester Studieomvang Totale studietijd Aantal lestijden

Opleiding Code + officiële benaming van de module Academiejaar 2015-2016 Semester Studieomvang Totale studietijd Aantal lestijden Opleiding Marketing Code + officiële benaming van de module C4 Financieel Management Academiejaar 2015-2016 Semester: 2 Studieomvang 4 studiepunten Totale studietijd 90 Aantal lestijden 60 Aandeel lestijden

Nadere informatie

Uitvoeringsregeling bij de Onderwijs- en examenregeling 2014-2015 wo bacheloropleiding Bedrijfskunde

Uitvoeringsregeling bij de Onderwijs- en examenregeling 2014-2015 wo bacheloropleiding Bedrijfskunde 1 Faculteit Management, Science and Technology Uitvoeringsregeling bij de Onderwijs- en examenregeling 2014-2015 wo bacheloropleiding Bedrijfskunde U2014/02468 De uitvoeringsregeling treedt in werking

Nadere informatie

De complexiteit van de grootstad: een stad is geen land. De complexiteit van de grootstad: een stad is geen land

De complexiteit van de grootstad: een stad is geen land. De complexiteit van de grootstad: een stad is geen land De complexiteit van de grootstad: een stad is geen land Eric Corijn Vrije Universiteit Brussel BEOstudiedag- Brussel 16.03.2012 De complexiteit van de grootstad: een stad is geen land Eric Corijn Vrije

Nadere informatie

Inleiding tot de Macro-economie: Werkstukken

Inleiding tot de Macro-economie: Werkstukken Inleiding tot de Macro-economie: Werkstukken Luc Hens Lentesemester 2016 1 Richtlijnen voor de werkstukken Voor Inleiding tot de Macro-economie moet je twee werkstukken maken. De doelstelling van de werkstukken

Nadere informatie

Het bevorderen van een integrale en duurzame stedelijke en regionale ontwikkeling: beleid en instrumenten

Het bevorderen van een integrale en duurzame stedelijke en regionale ontwikkeling: beleid en instrumenten Het bevorderen van een integrale en duurzame stedelijke en regionale ontwikkeling: beleid en instrumenten Koos van Dijken Platform31 6-2014 - Rotterdam, 17- Inleiding Beleidsontwikkeling Het Reference

Nadere informatie

Introductie tot de cursus

Introductie tot de cursus Inhoud introductietalen en ontleders Introductie tot de cursus 1 Plaats en functie van de cursus 7 2 Inhoud van de cursus 7 2.1 Voorkennis 7 2.2 Leerdoelen 8 2.3 Opbouw van de cursus 8 3 Leermiddelen en

Nadere informatie

semester 1.1 1.2 2.1 2.2 3.1 3.2 4.1 4.2 5.1 5.2 Burgerlijk Ondernemingsrecht procesrecht (5) Ethiek voor juristen (2) Europees economisch recht (7)

semester 1.1 1.2 2.1 2.2 3.1 3.2 4.1 4.2 5.1 5.2 Burgerlijk Ondernemingsrecht procesrecht (5) Ethiek voor juristen (2) Europees economisch recht (7) Studieschema Dubbelstudie Recht en studiejaar 2015 2016 (dit studieschema geldt voor studenten die in het studiejaar 2015 2016 starten met de dubbelstudie R&E) 1. Traject Accounting & Control tot de Straf

Nadere informatie

STUDIEGIDS (v. 3.0) INLEIDING

STUDIEGIDS (v. 3.0) INLEIDING STUDIEGIDS (v. 3.0) DEZE STUDIEGIDS GEEFT EEN OVERZICHT VAN DE OPLEIDINGEN EN DE VOORWAARDEN. VANAF 2014 KUNNEN SOMMIGE COLLEGES VIA INTERNET GEVOLGD WORDEN. ANDERE COLLEGES VEREISEN DAT DE STUDENT DE

Nadere informatie

Ga indien nodig naar het toilet voor je aan het examen begint. Tijdens het examen mag je het lokaal niet verlaten.

Ga indien nodig naar het toilet voor je aan het examen begint. Tijdens het examen mag je het lokaal niet verlaten. Voornaam ACHTERNAAM: Studentennummer: Omcirkel de correcte richting (WS = werkstudent): 1 Ba HI 1 Ba TEW 1 Ba TEW WS 2 Ba HI 2 Ba TEW 2 Ba TEW WS 3 Ba HI 3 Ba TEW 3 Ba TEW WS andere Scores: 1 2 3 4 Tot.

Nadere informatie

Minimum te behalen punten 3,0. Verplicht 13,0 13,0 8,0 8,0. Verplicht 8,0 8,0. Verplicht. Verplicht. Verplichte keuze 5,0 13,0. Verplichte keuze 41,0

Minimum te behalen punten 3,0. Verplicht 13,0 13,0 8,0 8,0. Verplicht 8,0 8,0. Verplicht. Verplicht. Verplichte keuze 5,0 13,0. Verplichte keuze 41,0 E.A.B. Faries Glazenmakerhof 11 2492 RR 'S-GRAENHAGE Betreft Datum Studievoortgangsoverzicht 04 januari 201 12023000 Opleiding Examenprogramma European Studies voltijd Cohort 2012 Examendatum 12-0-2013

Nadere informatie

Opleiding. Marketing. Code + officiële benaming van de module. C2 Management en Organisatie. Academiejaar 2015-2016. Semester: Studieomvang

Opleiding. Marketing. Code + officiële benaming van de module. C2 Management en Organisatie. Academiejaar 2015-2016. Semester: Studieomvang Opleiding Marketing Code + officiële benaming van de module C2 Management en Organisatie Academiejaar 2015-2016 Semester: 2 Studieomvang 4 studiepunten Totale studietijd 90 u Aantal lestijden 60 Aandeel

Nadere informatie

Wrts.nl. Woordenschat leer je zo!

Wrts.nl. Woordenschat leer je zo! Wrts.nl Woordenschat leer je zo! Vroeger toen ik studeerde aan het secundaire onderwijs gaf ons leerkracht van Frans overhoringen op vrijdagen. Ik vond het heel lastig om 500 Franse woordjes te blokken

Nadere informatie

1 VOOR DE SURVEILLATIE BEGINT

1 VOOR DE SURVEILLATIE BEGINT Departement Computerwetenschappen ALGEMENE RICHTLIJNEN TEN BEHOEVE VAN DE TOEZICHTERS OP EXAMENS Een actuele versie is steeds te vinden onder http://www.cs.kuleuven.be/~btw. Als toezichter ben je verantwoordelijk

Nadere informatie

Inhoud. Introductie tot de cursus

Inhoud. Introductie tot de cursus Inhoud Introductie tot de cursus 1 De functie van de cursus 7 2 De inhoud van de cursus 7 2.1 Voorkennis 7 2.2 Leerdoelen van de cursus 8 2.3 Opbouw van de cursus 8 3 Leermiddelen en wijze van studeren

Nadere informatie

Uitvoeringsregeling bij de Onderwijs- en examenregeling 2010-2011 WO bacheloropleiding Bedrijfskunde

Uitvoeringsregeling bij de Onderwijs- en examenregeling 2010-2011 WO bacheloropleiding Bedrijfskunde U2010/00104 Uitvoeringsregeling bij de Onderwijs- en examenregeling 2010-2011 WO bacheloropleiding Bedrijfskunde De uitvoeringsregeling treedt in werking per 1 september 2010 en heeft een zelfde werkingsduur

Nadere informatie

Minor Goede doelen, filantropie en non-profits Vrije Universiteit Amsterdam - Onderwijscentrum VU - Minoren - 2012-2013

Minor Goede doelen, filantropie en non-profits Vrije Universiteit Amsterdam - Onderwijscentrum VU - Minoren - 2012-2013 Minor Goede doelen, filantropie en non-profits Vrije Universiteit Amsterdam - Onderwijscentrum VU - Minoren - 2012-2013 Vrije Universiteit Amsterdam - Onderwijscentrum VU - Minoren - 2012-2013 I Inhoudsopgave

Nadere informatie

Toshiba en OneNote in actie voor het onderwijs. voor het onderwijs

Toshiba en OneNote in actie voor het onderwijs. voor het onderwijs Toshiba en OneNote in actie voor het onderwijs Toshiba en OneNote in actie voor het onderwijs Met Microsoft Office OneNote 2003 kunt u uw notities digitaal vastleggen, ordenen en opnieuw gebruiken. Toshiba-notebooks

Nadere informatie

0. College volgen en noteren. 1. Oriënteren

0. College volgen en noteren. 1. Oriënteren Actief studeren De overgang van het secundair naar het hoger onderwijs brengt heel wat veranderingen met zich mee. In het hoger onderwijs verloopt je studie minder gestructureerd en gecontroleerd, bovendien

Nadere informatie

Uitvoeringsregeling bij de Onderwijs- en examenregeling 2013-2014 wo-bacheloropleiding Bedrijfskunde

Uitvoeringsregeling bij de Onderwijs- en examenregeling 2013-2014 wo-bacheloropleiding Bedrijfskunde U2013/01220 De uitvoeringsregeling treedt in werking per 1 september 2013 en heeft een zelfde werkingsduur als de Onderwijs- en examenregeling (OER) 2013-2014 voor de bacheloropleiding Bedrijfskunde. A.

Nadere informatie

Uitvoeringsregeling bij de Onderwijs- en examenregeling 2012-2013 wo-bacheloropleiding Bedrijfskunde

Uitvoeringsregeling bij de Onderwijs- en examenregeling 2012-2013 wo-bacheloropleiding Bedrijfskunde U2012/00009 De uitvoeringsregeling treedt in werking per 1 september 2012 en heeft een zelfde werkingsduur als de Onderwijs- en examenregeling (OER) 2012-2013 voor de bacheloropleiding Bedrijfskunde. A.

Nadere informatie

HUIDIG TAALPROFIEL OPLEIDINGSVLOER INFORMATICA

HUIDIG TAALPROFIEL OPLEIDINGSVLOER INFORMATICA HUIDIG TAALPROFIEL OPLEIDINGSVLOER INFORMATICA Aan: Directie opleiding Informatica Van: Huis van het Nederlands Brussel 11.04.2012 Dit taalprofiel arbeidsmarkt voor de opleiding Informatica is opgesteld

Nadere informatie

Producten en prijzen 2012

Producten en prijzen 2012 ECDL Basis en Advanced Postbus 38 2410 AA Bodegraven Nederland Tel. 0172-65 09 83 Fax 0172-61 83 15 www.instruct.nl instruct@instruct.nl België www.instruct.be instruct@instruct.be Producten en prijzen

Nadere informatie

Studiehandleiding Ba-scriptie Kunsten, Cultuur en Media

Studiehandleiding Ba-scriptie Kunsten, Cultuur en Media Studiehandleiding Ba-scriptie Kunsten, Cultuur en Media Titel: Ba-scriptie Kunsten, Cultuur en Media Vakcode: LWX999B10 Opleiding: Kunsten, Cultuur en Media Studiefase: Bachelor 3 e jaar/ KCM Major Periode:

Nadere informatie

FAQ Frequently Asked Questions Master na master Notariaat

FAQ Frequently Asked Questions Master na master Notariaat FAQ Frequently Asked Questions Master na master Notariaat TOELATINGSVOORWAARDEN... 1 INSCHRIJVING... 2 STUDIETRAJECT... 2 STAGE... 4 WERKEN EN STUDEREN... 4 CURSUSMATERIAAL... 5 LESSENROOSTER... 5 EXAMENS...

Nadere informatie

stofomschrijving 2 021 po geografisch onderzoek in de eigen regio 1 3 n 4 013 tt 50 Katern Katern Systeem Aarde hoofdstuk 1 en 2 1 3 n

stofomschrijving 2 021 po geografisch onderzoek in de eigen regio 1 3 n 4 013 tt 50 Katern Katern Systeem Aarde hoofdstuk 1 en 2 1 3 n Vak: aardrijkskunde in min 0 tt 50 Katern Overleven in Europa Domein B3 en C SLU 50 3 j 2 02 po geografisch onderzoek in de eigen regio 3 n 3 02 tt 00 Katern Arm en Rijk Domein B en B2 SLU 70 3 j 4 03

Nadere informatie

Verschillende ouders vragen ons een overzicht van de schoolbenodigdheden zodat ze dit materiaal voor de drukte van de eerste schoolweek kunnen kopen.

Verschillende ouders vragen ons een overzicht van de schoolbenodigdheden zodat ze dit materiaal voor de drukte van de eerste schoolweek kunnen kopen. Geachte ouder, Beste leerling, Verschillende ouders vragen ons een overzicht van de schoolbenodigdheden zodat ze dit materiaal voor de drukte van de eerste schoolweek kunnen kopen. We hebben dus de benodigdheden

Nadere informatie

DOKEOS ISBO Leerplatform Studentenhandleiding

DOKEOS ISBO Leerplatform Studentenhandleiding DOKEOS ISBO Leerplatform Studentenhandleiding Platform Dokeos 1.8.6.1 2009 ISBO 1 1. Inhoud 2. Inleiding 3. Inloggen en uitloggen 3.1 Registratie 3.2 Inloggen 3.3 Persoonlijke gegevens wachtwoord wijzigen

Nadere informatie

Dropbox installatie. Inhoud

Dropbox installatie. Inhoud Dropbox installatie Inhoud Inleiding... 2 U heeft nog geen Dropbox account... 3 U heeft een Dropbox account!... 8 Waar kan ik Dropbox nu vinden?... 14 Is Dropbox een veilig medium... 15 Kan ik met één

Nadere informatie

Hoe maak ik in groep 6 een werkstuk?

Hoe maak ik in groep 6 een werkstuk? Hoe maak ik in groep 6 een werkstuk? Je gaat de komende weken thuis een werkstuk maken. Een werkstuk is een lange weettekst. Het wordt geschreven om iemand iets te leren of te laten weten. Net als in een

Nadere informatie

TOETSENOVERZICHT HAVO KLAS 5

TOETSENOVERZICHT HAVO KLAS 5 TOETSENOVERZICHT HAVO KLAS 5 05-06 Inhoudsopgave Voorwoord blz. Aardrijkskunde blz. 4 Biologie blz. 5 CKV blz. 6 Duits blz. 7 Economie blz. 8 Engels blz. 9 Frans blz. 0 Geschiedenis blz. Maatschappijleer

Nadere informatie

Stap 4: Indeling maken

Stap 4: Indeling maken Stap 1: Het kiezen van een onderwerp Kies een onderwerp dat je aanspreekt of waar je veel van af weet of waar je graag meer over te weten wilt komen. Klaar? Kleur vakje 1 van het stappenblad. Stap 2: Materiaal

Nadere informatie

Inhoud. Introductie tot de cursus

Inhoud. Introductie tot de cursus Inhoud Introductie tot de cursus 1 Inleiding 7 2 Voorkennis 7 3 Het cursusmateriaal 7 4 Structuur, symbolen en taalgebruik 8 5 De cursus bestuderen 9 6 Studiebegeleiding 10 7 Huiswerkopgaven 10 8 Het tentamen

Nadere informatie

Basisgegevens. Soort aanvraag (kruis aan wat van toepassing is): Nieuwe opleiding. Nieuw Ad programma. Nieuwe hbo master. Nieuwe joint degree

Basisgegevens. Soort aanvraag (kruis aan wat van toepassing is): Nieuwe opleiding. Nieuw Ad programma. Nieuwe hbo master. Nieuwe joint degree Basisgegevens Soort aanvraag (kruis aan wat van toepassing is): X Nieuwe Nieuw Ad programma Nieuwe hbo master Nieuwe joint degree Naam instelling(en) Contactpersoon/contactpersonen Contactgegevens Universiteit

Nadere informatie

Het profielwerkstuk. 2. Eisen en voorwaarden Het profielwerkstuk moet aan een aantal eisen en voorwaarden voldoen:

Het profielwerkstuk. 2. Eisen en voorwaarden Het profielwerkstuk moet aan een aantal eisen en voorwaarden voldoen: -1- Het profielwerkstuk 1. Inleiding Hier staat hoe u te werk gaat bij het maken van het profielwerkstuk. Ook de eisen waaraan het moet voldoen zijn opgesomd. Verder geeft het u een voorbeeld van een plan

Nadere informatie

Universal Design (UD) lesmateriaal

Universal Design (UD) lesmateriaal Universal Design (UD) lesmateriaal 1. Wat is Universal Design lesmateriaal?... 1 2. Lesmateriaal: algemene tips... 1 3. Richtlijn 1: Representatie... 2 4. Richtlijn 2: Actie en Expressie... 6 5. Richtlijn

Nadere informatie

Minor Goede doelen, filantropie en non-profits Vrije Universiteit Amsterdam - Onderwijscentrum VU - Minoren - 2013-2014

Minor Goede doelen, filantropie en non-profits Vrije Universiteit Amsterdam - Onderwijscentrum VU - Minoren - 2013-2014 Minor Goede doelen, filantropie en non-profits Vrije Universiteit Amsterdam - Onderwijscentrum VU - Minoren - 2013-2014 Vrije Universiteit Amsterdam - Onderwijscentrum VU - Minoren - 2013-2014 I Inhoudsopgave

Nadere informatie

Opleiding. Marketing. Code + officiële benaming van de module. A12 Datamanagement (Statistiek) Academiejaar 2015-2016. Semester.

Opleiding. Marketing. Code + officiële benaming van de module. A12 Datamanagement (Statistiek) Academiejaar 2015-2016. Semester. Opleiding Marketing Code + officiële benaming van de module A12 Datamanagement (Statistiek) Academiejaar 2015-2016 Semester 1 Studieomvang 6 studiepunten Totale studietijd 120 Aantal lestijden 80 Aandeel

Nadere informatie

OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008

OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008 OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008 Instructie Met als doel het studiecurriculum te verbeteren of verduidelijken heeft de faculteit FEB besloten tot aanpassingen in enkele programma s die nu van

Nadere informatie

De kenniswerker. Prof. Dr. Joseph Kessels. Leuven 31 mei 2010

De kenniswerker. Prof. Dr. Joseph Kessels. Leuven 31 mei 2010 De kenniswerker Prof. Dr. Joseph Kessels Leuven 31 mei 2010 Is werken in de 21 ste eeuw een vorm van leren? Het karakter van het werk verandert: Van routine naar probleemoplossing Van volgend naar anticiperend

Nadere informatie

Opdrachten in databanken

Opdrachten in databanken Opdrachten in databanken Ad AC 2014-2015 Inhoud HvA Catalogus (Zoeken in de bibliotheek)... 1 Google Scholar... 2 CBS Statline... 2 Consumentenvertrouwen... 2 LexisNexis Academic... 3 Oefeningen Nieuws...

Nadere informatie

Producten en prijzen 2008

Producten en prijzen 2008 Postbus 38 2410 AA Bodegraven Nederland België ECDL Tel. 0172-65 09 83 Fax 0172-61 83 15 www.instruct.nl www.instruct.be Europees Computer Rijbewijs instruct@instruct.nl instruct@instruct.be Producten

Nadere informatie

WISKUNDE B VWO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0

WISKUNDE B VWO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0 WISKUNDE B VWO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0 De vakinformatie in dit document is vastgesteld door het College voor Toetsen en Examens (CvTE). Het CvTE is verantwoordelijk voor de afname van de

Nadere informatie

Scenario 1: VOLTIJDS TRAJECT VOORBEREIDING + MASTER BEDRIJFSKUNDE

Scenario 1: VOLTIJDS TRAJECT VOORBEREIDING + MASTER BEDRIJFSKUNDE Scenario 1: VOLTIJDS TRAJECT VOORBEREIDING + MASTER Geen block teaching maar enkele voorbereidende opleidingsonderdelen worden over een beperkter aantal weken gedoceerd. Geen examens halfweg het eerste

Nadere informatie

faculteit ruimtelijke wetenschappen 13-11-2015 Ga naar Room 416097 via de app of via b.socrative.com/login/student/ (50 deelnemers mogelijk...

faculteit ruimtelijke wetenschappen 13-11-2015 Ga naar Room 416097 via de app of via b.socrative.com/login/student/ (50 deelnemers mogelijk... Ga naar Room 416097 via de app of via b.socrative.com/login/student/ (50 deelnemers mogelijk...) 1 2 3 4 5 6 Digitaal kaartmateriaal voor in de klas drs. H.C. (Chris) Diederiks, RUG 7 8 Het belang van

Nadere informatie

Studeerwijzer voor Basisvak Inleiding Modelleren

Studeerwijzer voor Basisvak Inleiding Modelleren Studeerwijzer voor Basisvak Inleiding Modelleren Inhoud: 1. Varianten 2. Colleges en Studiematerialen 3. Huiswerk en Peer-reviewing 4. Opdrachten 5. Afronding en Beoordeling 6. Herkansingen en Verloop

Nadere informatie

Werken met sjablonen voor cursusmateriaal

Werken met sjablonen voor cursusmateriaal Werken met sjablonen voor cursusmateriaal Voor wie het wenst, is een standaardsjabloon beschikbaar voor het aanmaken van cursusmateriaal in Word. Het is bij uitstek geschikt voor zelfstudiemateriaal. Er

Nadere informatie

Als eerste bedankt voor het aanschaffen van deze PDF waarin ik je handige tips en trucs zal geven over het schrijven van een handleiding.

Als eerste bedankt voor het aanschaffen van deze PDF waarin ik je handige tips en trucs zal geven over het schrijven van een handleiding. Bedankt! Als eerste bedankt voor het aanschaffen van deze PDF waarin ik je handige tips en trucs zal geven over het schrijven van een handleiding. Graag zou ik je willen vragen mij een email te sturen

Nadere informatie

FAQ Frequently Asked Questions Master na master Notariaat

FAQ Frequently Asked Questions Master na master Notariaat FAQ Frequently Asked Questions Master na master Notariaat Toelatingsvoorwaarden... 1 Inschrijving... 2 Studietraject... 3 Stage... 4 Werken en studeren... 5 Cursusmateriaal... 5 Lessenrooster... 6 Examens...

Nadere informatie

Faculteit der Letteren - Formulier voor de beschrijving van modules

Faculteit der Letteren - Formulier voor de beschrijving van modules Faculteit der Letteren - Formulier voor de beschrijving van modules vakcode (in te vullen door BSZ) naam opleiding vaknaam Engelse vaknaam voertaal studiefase 1 Minor IO/IB French 1 Minor IO/IB Ba aantal

Nadere informatie

HANDLEIDING VEILIG THUIS CLUSTERBEHEER

HANDLEIDING VEILIG THUIS CLUSTERBEHEER HANDLEIDING VEILIG THUIS CLUSTERBEHEER INLEIDING Voor de Veilig Thuis organisaties is in opdracht van de VNG blended learning trainingsmateriaal ontwikkeld door VanMontfoort en Augeo over de thema s Kindermishandeling

Nadere informatie

Afspraken werkstuk Sint Sebastianus. Kleine school grote kansen

Afspraken werkstuk Sint Sebastianus. Kleine school grote kansen Afspraken werkstuk Sint Sebastianus Kleine school grote kansen 01-11-2013 Werkstukken - De kinderen leveren hun klad in op papier. (De kinderen die hier een uitzondering op hebben, weten dit zelf) - In

Nadere informatie

Scenario 1: VOLTIJDS TRAJECT VOORBEREIDING + MASTER BEDRIJFSKUNDE

Scenario 1: VOLTIJDS TRAJECT VOORBEREIDING + MASTER BEDRIJFSKUNDE Scenario 1: VOLTIJDS TRAJECT VOORBEREIDING + MASTER 81 studiepunten Geen block teaching maar enkele inleidende opleidingsonderdelen worden wel over een beperkter aantal weken gedoceerd. Normale eerste

Nadere informatie

Minor Goede doelen, filantropie en non-profits

Minor Goede doelen, filantropie en non-profits Minor Goede doelen, filantropie en non-profits I Inhoudsopgave Vak: Geschiedenis van de filantropie 1 Vak: Inleiding Filantropie 1 Vak: Non-Profit and Charity Marketing 2 Vak: Verklaringen voor prosociaal

Nadere informatie

Inhoud. Introductie tot de cursus

Inhoud. Introductie tot de cursus Inhoud Introductie tot de cursus 1 Plaats en functie van de cursus 7 2 Inhoud van de cursus 7 2.1 Tekstboek 7 2.2 Voorkennis 8 2.3 Leerdoelen 8 2.4 Opbouw van de cursus 9 3 Leermiddelen en wijze van studeren

Nadere informatie

De Cambridge English presentatie voor de leerlingen. Jane West & Fokke de Jong (docenten Engels)

De Cambridge English presentatie voor de leerlingen. Jane West & Fokke de Jong (docenten Engels) De Cambridge English presentatie voor de leerlingen Jane West & Fokke de Jong (docenten Engels) CAMBRIDGE CERTIFICATE Da Vinci 2015-2016 WHO IS IT FOR? -- IT IS FOR YOU! - Do this programme if you are

Nadere informatie

Onderwijs- en examenregeling 2005-2006 Masteropleiding Dramaturgie. Paragraaf 1 Algemene bepalingen. art. 1.1 toepasselijkheid van de regeling

Onderwijs- en examenregeling 2005-2006 Masteropleiding Dramaturgie. Paragraaf 1 Algemene bepalingen. art. 1.1 toepasselijkheid van de regeling [60717] Onderwijs- en examenregeling 2005-2006 Masteropleiding Dramaturgie Paragraaf 1 Algemene bepalingen art. 1.1 toepasselijkheid van de regeling Deze regeling is van toepassing op het onderwijs en

Nadere informatie

WERKSTUK Taalexpert PRIMO 2015-2016

WERKSTUK Taalexpert PRIMO 2015-2016 HANDLEIDING VOOR HET SCHRIJVEN VAN EEN WERKSTUK Taalexpert PRIMO 2015-2016 VIA VINCI ACADEMY 2015-1 - In het portfolio worden per module* werkstukken opgeslagen, welke door de docent positief zijn beoordeeld.

Nadere informatie

WISKUNDE VMBO BB VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0

WISKUNDE VMBO BB VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0 WISKUNDE VMBO BB VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0 De vakinformatie in dit document is vastgesteld door het College voor Toetsen en Examens (CvTE). Het CvTE is verantwoordelijk voor de afname van

Nadere informatie

knfbreader Mobile kreader Mobile

knfbreader Mobile kreader Mobile knfbreader Mobile kreader Mobile Instructies voor installatie Copyright 2009 knfb Reading Technology, Inc. www.knfbreader.eu Alle rechten voorbehouden. Andere in dit document genoemde product- of bedrijfsnamen

Nadere informatie

Studeren in het buitenland Kirsten Boersma-van Nierop Hilde de Leeuw 26 september 2014

Studeren in het buitenland Kirsten Boersma-van Nierop Hilde de Leeuw 26 september 2014 Studeren in het buitenland Kirsten Boersma-van Nierop Hilde de Leeuw 26 september 2014 Programma voorlichtingsbijeenkomst Voorwaarden en uitwisselingscontracten Kirsten Boersma-van Nierop (BMW) Praktische

Nadere informatie

Internet Quotations: Handleiding voor Fleet Managers

Internet Quotations: Handleiding voor Fleet Managers Internet Quotations: Handleiding voor Fleet Managers Version: 3.1.1 1. Inloggen op leaseplan.be 3 2. Aanmelden op My LeasePlan en Internet Quotations 4 3. Een bestuurdersprofiel aanmaken en beheren 4 3.1

Nadere informatie

Infoavond TTO 6 plenair 15-16

Infoavond TTO 6 plenair 15-16 1 Mentorgroepen gehandhaafd, klassennamen veranderd in V6A en V6B Ingrid Ottenheijm Roelf Welkenhuizen Milou Samuels Casper Gardeniers Ben Perry mentor tto 6 a mentor tto 6 b mentor tto 6 c/ibcoördinator

Nadere informatie

Toets-ICT voor het VO

Toets-ICT voor het VO Toets-ICT voor het VO De weg naar Digitale Geletterdheid Voor Praktijkonderwijs, VMBO, HAVO en VWO Producten en prijzen 2016 Toets-ICT Vaardig en veilig online 1 Juni 2016 Inhoudsopgave Inhoudsopgave...

Nadere informatie

Internationaal onderzoek naar de relatie tussen medische technologie en zorguitgaven. FHI Symposium Medische technologie; gouden ei of kostenpost?

Internationaal onderzoek naar de relatie tussen medische technologie en zorguitgaven. FHI Symposium Medische technologie; gouden ei of kostenpost? Internationaal onderzoek naar de relatie tussen medische technologie en zorguitgaven FHI Symposium Medische technologie; gouden ei of kostenpost? 26 september 2013 Paul Besseling Programmaleider Zorg Inhoud

Nadere informatie

Hoe maak ik een werkstuk?

Hoe maak ik een werkstuk? Hoe maak ik een werkstuk? Stap 1: Onderwerp en vraag Voordat je kunt beginnen met het maken van een werkstuk, moet je natuurlijk een onderwerp kiezen. Als je een onderwerp hebt gekozen ga je bedenken wat

Nadere informatie

Algemene Economie II: Taak 1

Algemene Economie II: Taak 1 Algemene Economie II: Taak 1 Luc Hens Lentesemester 2015 1 Richtlijnen voor de taken Voor Algemene Economie II moet je twee taken maken. De doelstelling van de taken is om je vertrouwd te maken met de

Nadere informatie

1. OpenOffice.org downloaden en installeren 13 1.1 Downloaden en installeren... 14 1.2 Achtergrondinformatie... 20 1.3 Tips... 21

1. OpenOffice.org downloaden en installeren 13 1.1 Downloaden en installeren... 14 1.2 Achtergrondinformatie... 20 1.3 Tips... 21 Inhoudsopgave Voorwoord... 7 Nieuwsbrief... 7 Introductie Visual Steps... 8 Wat heeft u nodig?... 8 Uw voorkennis... 9 Hoe werkt u met dit boek?... 10 De volgorde van lezen... 11 Website... 11 Toets uw

Nadere informatie

Studiekeuzetraject. Het belang van het vak Nederlands binnen het IB-diploma voor studie in Nederland

Studiekeuzetraject. Het belang van het vak Nederlands binnen het IB-diploma voor studie in Nederland Studiekeuzetraject Het belang van het vak Nederlands binnen het IB-diploma voor studie in Nederland Opbouw IB-diplomaprogramma Vak Nederlands binnen IB-diploma Higher level Standard level A versus B (B

Nadere informatie

Studiewijzers 2015/2016

Studiewijzers 2015/2016 Studiewijzers 2015/2016 Periode 5 kader leerjaar 4 1 studiewijzers 2015-2016 Inhoudsopgave Nederlands... 3 Engels... 5 Duits... 7 economie... 9 biologie... 11 wiskunde... 13 Periode 5 leerjaar 4 kader

Nadere informatie

Globaal specialisatie- en vak overzicht van de bachelor Bedrijfs- en Consumentenwetenschappen

Globaal specialisatie- en vak overzicht van de bachelor Bedrijfs- en Consumentenwetenschappen Globaal specialisatie- en vak overzicht van de bachelor Bedrijfs- en Consumentenwetenschappen Bedrijfs- en Consumentenwetenschappen is een driejarige bachelor opleiding waarbij het spanningsveld tussen

Nadere informatie

Examenboekje 5 Havo en 6 Vwo Examen 2016

Examenboekje 5 Havo en 6 Vwo Examen 2016 Examenboekje 5 Havo en 6 Vwo Examen 2016 1 Exameninstructie klassen 5 Havo en 6 Vwo 1. Lees het examenboekje goed door! 2. Bewaar het examenboekje op een vaste plek! 3. Laat het examenboekje door je ouders

Nadere informatie

Gids bij het opstellen van een masterproef Faculteit Bio-ingenieurswetenschappen

Gids bij het opstellen van een masterproef Faculteit Bio-ingenieurswetenschappen 1 Gids bij het opstellen van een masterproef Faculteit Bio-ingenieurswetenschappen 1. Inleiding Deze gids heeft als doel richtlijnen mee te geven die als leidraad kunnen dienen voor iedereen die een masterproef

Nadere informatie

Info en werkwijze - Campus Brussel-T Serclaes 2013-2014

Info en werkwijze - Campus Brussel-T Serclaes 2013-2014 Info en werkwijze - Campus Brussel-T Serclaes 2013-2014 In de cursusdienst worden alleen nieuwe syllabi en handboeken verkocht. Tweedehandsexemplaren zijn er niet te verkrijgen. De betaling van de handboeken

Nadere informatie

Opleiding. Marketing. Code + officiële benaming van de module. A1 Distribution & Logistics (Aankoop en Distributie) Academiejaar 2015-2016.

Opleiding. Marketing. Code + officiële benaming van de module. A1 Distribution & Logistics (Aankoop en Distributie) Academiejaar 2015-2016. Opleiding Marketing Code + officiële benaming van de module A1 Distribution & Logistics (Aankoop en Distributie) Academiejaar 2015-2016 Semester: 1 Studieomvang 4 studiepunten Totale studietijd 90 u Aantal

Nadere informatie

Evaluatieformulier Erasmus

Evaluatieformulier Erasmus Evaluatieformulier Erasmus Erasmusbestemming: Bologna Academiejaar: 2014-2015 Semester(s): enkel het tweede semester Deel 1: informatie voor toekomstige kandidaten Gastinstelling Hoe is de opvang van de

Nadere informatie

Pre-masterprogramma. Negen masterspecialisaties

Pre-masterprogramma. Negen masterspecialisaties Pre-masterprogramma Maakt u plannen voor een masteropleiding Psychologie? Heeft u een afgeronde vierjarige hbo-opleiding of een driejarige bachelor wo-opleiding? Dan kan, voor sommigen van u, het eenjarige

Nadere informatie

Handleiding ipad. Handleiding voor het gebruik van een ipad voor de gemeente Gouda

Handleiding ipad. Handleiding voor het gebruik van een ipad voor de gemeente Gouda Handleiding ipad Handleiding voor het gebruik van een ipad voor de gemeente Gouda Inleiding Een ipad is geen computer, maar een tablet. Dit betekent dat de gebruikersvriendelijkheid voorop staat, maar

Nadere informatie

OVEREENKOMST PROEFABONNEMENT

OVEREENKOMST PROEFABONNEMENT OVEREENKOMST PROEFABONNEMENT Tussen de ondergetekenden : 1. DEN DIEPEN BOOMGAARD V.Z.W. met maatschappelijke zetel gelegen te 1850 Grimbergen, Rijkenhoekstraat 80 en ondernemingsnummer 0421.285.252; (abo@diepenboomgaard.be)

Nadere informatie

Overgangsregeling bachelor Economie en bedrijfseconomie 2013-2014 mei 2013

Overgangsregeling bachelor Economie en bedrijfseconomie 2013-2014 mei 2013 Overgangsregeling bachelor Economie en bedrijfseconomie 2013-2014 mei 2013 Met ingang van collegejaar 2013-2014 wordt voor alle jaren van de bacheloropleiding Economie en bedrijfseconomie een nieuw curriculum

Nadere informatie

Om een zo duidelijk mogelijk verslag te maken, hebben we de examenvragen onderverdeeld in 4 categorieën.

Om een zo duidelijk mogelijk verslag te maken, hebben we de examenvragen onderverdeeld in 4 categorieën. Beste leerling, Dit document bevat het examenverslag van het vak M&O vwo, eerste tijdvak (2014). In dit examenverslag proberen we zo goed mogelijk antwoord te geven op de volgende vraag: In hoeverre was

Nadere informatie

FACULTEIT DER NATUURWETENSCHAPPEN, WISKUNDE EN INFORMATICA. ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING Masterschool Life and Earth Sciences studiejaar 2008-2009

FACULTEIT DER NATUURWETENSCHAPPEN, WISKUNDE EN INFORMATICA. ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING Masterschool Life and Earth Sciences studiejaar 2008-2009 UNIVERSITEIT VAN AMSTERDAM FACULTEIT DER NATUURWETENSCHAPPEN, WISKUNDE EN INFORMATICA ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING Masterschool Life and Earth Sciences studiejaar 2008-2009 DE MASTEROPLEIDING BIOMEDICAL

Nadere informatie

Praktijkinstructie Tekstverwerking 1 (CSE12.1/CREBO:53139)

Praktijkinstructie Tekstverwerking 1 (CSE12.1/CREBO:53139) instructie Tekstverwerking 1 (CSE12.1/CREBO:53139) pi.cse12.1.v2 ECABO, 1 september 2003 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd, overgenomen, opgeslagen of gepubliceerd

Nadere informatie