ZONDER IDEALEN WORDT HET HEEL CYNISCH

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "ZONDER IDEALEN WORDT HET HEEL CYNISCH"

Transcriptie

1 ,50 46 VOORZITTER DAGELIJKS BESTUUR: ERIC BOERMA ( DIRKZWAGER) 83 DEALMAKERS: CARLOS PITA CAO EN LAURA DE JONG (AKD) 120 RIJDEN MET: ALLARD BEKIUS (NYSINGH) JAARGANG 9 EUROPEES RECHT RELIGIE & RECHTSPRAAK TOP 50 ADVOCATEN- KANTOREN HERSENSCAN ALS BEWIJSSTUK? HOOGLERAAR TARU SPRONKEN: ZONDER IDEALEN WORDT HET HEEL CYNISCH

2 ZO NODIG TOT AAN DE HOGE RAAD OM VOOR ONZE CLIËNTEN GELIJK TE HALEN. JOZUA VAN DER BEEK SPIGT LITIGATORS START CIVIELE CASSATIEPRAKTIJK

3 nr Het idealisme van Taru Spronken Taru Spronken groeide op in Finland en Nederland, was jarenlang sociaal advocaat, werd hoogleraar en solliciteerde toen als rechter bij het Europese Hof voor de Rechten van de Mens. Ze werd het niet. Een gesprek over de benoemingsprocedure, strafrecht en het verdwijnen van idealen. Hersenscan als bewijs? Steeds meer neurowetenschappers beweren dat niet wijzelf, maar onze breinprocessen de baas zijn over onze gedachten en handelingen. We zouden een willoos instrument zijn van onze autonome hersenprocessen. Zijn we daarom niet verantwoordelijk voor onze daden? Wat moeten juristen met deze discussie? Top 50 advocatuur De crisis lijkt nog weinig vat te hebben op de grote advocatenkantoren. Het aantal advocaten bij de top 50 is in 2012 constant gebleven, blijkt uit het jaarlijkse overzicht van Mr. Toch was afgelopen jaar geen makkelijk jaar voor de advocatuur. En ook 2013 zal flink aanpakken worden, voorspellen de kantoren. NIEUW (Ver)stand van zaken... Europees recht De ontwikkelingen op Europeesrechtelijk gebied gaan hard. Sinds Herman van Harten in oktober 2009 de Gouden Stoofpeer won is er veel veranderd. In de rubriek (Ver)stand van zaken voortaan iedere maand aandacht voor een bepaald rechtsgebied. Van Harten bijt de spits af. Kinderontvoeringsrecht Schrijnend zijn de meeste kinderontvoeringszaken. De goede bedoelingen van de moeder strijden met het gezagsrecht van de vader. Advocaat Nynke Whiterod zet liever het civiele recht in dan het strafrecht, en past liever cross border mediation toe dan dat ze procedeert. Internationale stellen zouden zelf ook betere afspraken kunnen maken. Religieuze rechtbanken Verschillende religies houden er rechtbanken op na die naast de wereldse rechter opereren. Mr. sprak een rabbijn en een hulpbisschop over hun rechtbank en de zaken die daar worden behandeld core business zijn huwelijksbeëindigingen. En hoe zit het met rechtspraak op basis van de sharia, kennen we die al in Nederland? nr

4 One Firm Worldwide Recruits. Amsterdam Atlanta Beijing Boston Brussels Chicago Cleveland Columbus Dallas Dubai Düsseldorf Frankfurt Hong Kong Houston Irvine London Los Angeles Madrid Mexico City Milan Moscow Munich New York Paris Pittsburgh San Diego San Francisco São Paulo Saudi Arabia Shanghai Silicon Valley Singapore Sydney Taipei Tokyo Washington 2400 lawyers. 5 continents.

5 nr Colofon Mr. is hét onafhankelijk magazine voor juristen. Het bericht, belicht en becommentarieert actuele zaken in de juridische wereld. Mr. bereikt ruim actieve juristen in Nederland. De uitgever wordt door een Raad van Advies geadviseerd over het te voeren beleid. Informatie over abonnementen zie onderaan dit colofon. Redactieadres Van Kleef Media Kennemerplein 13, 2011 MH Haarlem Tel , fax , mail: Redactie Michiel van Kleef (hoofdredacteur), mr. Karen Rijlaarsdam (eindredacteur), mr. Annelieke Fenstra, Myrna van Lente Medewerkers mr. Lex van Almelo, mr. Inge van Beulen (Jonge- Baliepagina), mr. Jurjen Boorsma (Arrest van de maand), mr. Alieke Bruins, Laura Burgers (Bijgewoond), mr. drs. Michel Knapen, mr. Peter Louwerse, drs. Michiel Rohlof (Dealmakers), mr. drs. Miek Smilde, mr. Henriette van Wermeskerken Columnisten Harm Cammel, prof. mr. Rieme-Jan Tjittes Fotografie Chantal Ariëns, Chris van Houts, Geert Snoeijer Illustraties Josje van Koppen, Mirèn van Alphen Website Webmeester Bart Pronk Raad van Advies Baker & McKenzie: Chantal Rademaker de Ridder, Boekel De Nerée: Charlotte de Mos, Brunel Nederland: Arjan de Vries, Houthoff Buruma: Jaap Bosman, USG Juristen: Eelco Stuut, Voxius: Ruud Harinck Uitgeverij Kluwer Juridische Uitgevers Postbus 23, 7400 GA Deventer Tel Uitgever mr. Tom Schoute Media advies Maarten Schuttél Advertentiedeelname Capital Media Services B.V. Staringstraat 11, 6521 AE Nijmegen Tel , Vormgeving COLORSCAN BV, Voorhout - Druk Senefelder Misset, Doetinchem Abonnementen en adreswijzigingen Abonnementsprijs 110,00 per jaar. Losse nummers 11,50, te bestellen via of Alle prijzen zijn inclusief verzendkosten en BTW. Juristen die als zodanig werkzaam zijn ontvangen Mr. kosteloos. Bij wijziging tenaamstelling en/of adres verzoeken wij u de huidige en de gewijzigde gegevens op te sturen naar Kluwer Klantenservice, Postbus 23, 7400 GA Deventer. Tel , fax , Niets uit deze uitgave mag zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever openbaar worden gemaakt of verveelvuldigd. ISSN Copyright Kluwer NIEUWS 6 Met onder meer: Politici en rechters hebben belang bij geruzie, strafadvocaten tegen uitzenden stem verdachte, herziening gerechtelijke kaart en weblogs COLUMN 17 Rieme-Jan Tjittes Criminele architectuur RUBRIEKEN 28 Locus Het lekkende tankstation 41 Ik en mijn cliënt Yvonne Sørensen (SørensenWeijers& Ko) en Souad El Hamdaoui (Euromast) 74 Buitenlandse zaken Berichten vanuit China en België 77 Financieel 77 Sales 79 Dealmakers 92 Arrest van de maand Weg met de advocaat! 103 Mr.-straat Burgemeester van Sonsbeeckpark 113 Muraal Het ApolloHouse van Allen & Overy SUBSIDIAIR 118 Lezen Jan Peter van Schaik (Van Schaik Advocaten) over Kroongetuige 119 Nachtkastje Wat leest Jeroen van der Weide (UL)? 120 Rijden Allard Bekius (Nysingh) in de Audi S6 122 Netwerken Borrelen met de Jonge NJV Beter werk 45 Het vaste katern over jurist en arbeidsmarkt 46 Nieuws Deterink naar Zuidas, derde Duitse vestiging Simmons & Simmons, LRT wordt Labré Advocaten, Pot Jonker Seunke wordt weer Pot Jonker, de arbeidsthermometer en natuurlijk personalia 53 Column Rob Ameerun 66 Sneller werken met SmartDox 68 Jonge-Baliepagina s Katern bedrijfsjuristen 71 Column Harm Cammel 72 Bedrijfsjuridisch nieuws Nieuws en wisselcolumn van Hans Albers (Juniper Networks) nr

6 Juridisch nieuws Politici en rechters hebben belang bij geruzie De rechtspraak en de politiek zijn in een gevecht verwikkeld geraakt en dat komt ze eigenlijk wel goed uit. De instituties omzeilen de discussie over hun precaire maatschappelijke positie door de pijlen op elkaar te richten. Ze ontlopen daarmee die enge burger die het vertrouwen in de rechtspraak en politiek verloren heeft, aldus hoogleraar rechtssociologie Marc Hertogh. Onlangs verscheen het rapport Scheidende machten. De relatiecrisis tussen politiek en rechtspraak. Hoogleraar rechtssociologie Marc Hertogh (Rijksuniversiteit Groningen) schreef het in opdracht van perscentrum Nieuwspoort, dat ieder jaar een deskundige een rapport laat schrijven over een actueel thema. Voor zijn onderzoek naar de relatie tussen politiek en rechtspraak richtte Hertogh zich in Den Haag met name op de vaste Kamercommissie voor Veiligheid en Justitie. Hij woonde een aantal vergaderingen bij, bestudeerde alle commissieverslagen uit 2012 en sprak uitgebreid met een aantal Tweede Kamerleden. Om de mening van de rechtspraak te peilen ging hij met een groepje rechters op werkbezoek bij de Tweede Kamer, waarna deze rechters uitgebreid met elkaar spraken over hun visie op de politiek. Hertogh zegt dat zowel de politiek als de rechtspraak in een identiteitcrisis zit. Ze merken dat hun maatschappelijke positie minder vanzelfsprekend is geworden. Burgers zijn kritisch en politici en rechters weten eigenlijk niet zo goed hoe ze daarmee moeten omgaan. Strenger optreden of juist niet? Meer in de media of juist niet? Ze worstelen met allerlei vragen waar ze het antwoord niet op weten en kiezen daarom voor de makkelijkste weg: ze richten de pijlen op elkaar. Dikke krokodillentranen Volgens Hertogh is de bemoeienis van de machten met elkaar van alle tijden, maar is de toon van het debat de laatste jaren wel veel scherper geworden. Politici vinden dat de rechtspraak transparanter moet worden (bijvoorbeeld de benoemingsprocedure voor de Hoge Raad) en meer verantwoording moet afleggen aan de samenleving. Rechters vinden op hun beurt dat po- Marc Hertogh (Rijksuniversiteit Groningen) litici te veel meewaaien met de waan van de dag en hun kiezers te veel naar de mond praten. Ze ergeren zich gruwelijk aan de bemoeienis van politici en vinden dat zij zeer terughoudend moeten zijn met hun kritiek op de rechtspraak. Maar die verwijten zijn vooral dikke krokodillentranen, vertelt Hertogh. Ze doen zo lelijk tegen elkaar om zichzelf beter te kunnen profileren. Als je langer met rechters en politici praat dan wordt de soep wat minder heet gegeten dan ze wordt opgediend. Ze hebben ook respect voor elkaars positie, omdat ze elkaar uiteindelijk hard nodig hebben. Het debat gaat te weinig over waar het eigenlijk om zou moeten gaan, vindt Hertogh. De rechtspraak en politiek voeren het debat alleen in termen van de trias politica. En dat komt ze heel goed uit. Op die manier hoeven ze het niet te hebben over hun eigen verzwakte maatschappelijke positie. De burger neemt de instituties lang niet meer zo serieus als twintig jaar geleden. Hertogh concludeert dat er geen crisis is in Den Haag, maar met Den Haag. Het gaat niet zo zeer om een relatiecrisis tussen politiek en rechtspraak onderling, maar veel meer om een crisis tussen de politiek en rechtspraak samen en de rest van de samenleving. Al ruziënd kruipen de instituties naar elkaar toe om de vervelende waarheid dat hun posities ter discussie staan niet onder ogen te hoeven zien. Maar al dat zwartepieten leidt niet tot meer vertrouwen van de burger. Integendeel. Herziening gerechtelijke kaart een feit Nederland telt sinds 1 januari minder rechtbanken (tien) en gerechtshoven (vier). Dit als gevolg van de Wet herziening gerechtelijke kaart die 1 januari in werking trad. Maar per 1 april komt er ook weer een rechtbank bij: de Rechtbank Oost-Nederland wordt dan gesplitst in de Rechtbank Overijssel en de Rechtbank Gelderland. Oorspronkelijk was het de bedoeling dat de gerechtelijke kaart dezelfde indeling zou krijgen als de kaart van de politieregio s (door de vorming van de nationale politie telt Nederland per 1 januari tien politieregio s). Maar de Eerste Kamer vond dat de regio Oost-Nederland te groot zou worden voor één rechtbank en nam een motie aan die de regering opriep deze regio op te delen in twee rechtbanken. Die motie resulteerde in de Splitswet die in december werd aangenomen. Praktisch gezien was het niet mogelijk om al op 1 januari van start te gaan met de twee rechtbanken in dit gebied. Het aantal zittingsplaatsen zal de komende jaren ook worden teruggebracht: naar 32. Dat betekent dat 24 locaties, waar nu kantonzaken worden behandeld, gaan sluiten. Hierbij gaat het vooral om locaties waar naar verhouding weinig zittingen worden gehouden. Er zijn geen gevolgen voor het aantal rechters of leden van het gerechtelijk personeel. Door de nieuwe indeling kunnen in de locaties die overblijven nagenoeg alle soorten zaken worden behandeld. Wanneer de locaties precies dichtgaan hangt af van praktische zaken als huurcontracten. 6 nr

7 Juridisch nieuws Perfecte timing Ware ik niet zo n onbevangen mens, en zou ik niet ten volle geloven in de volledige onkreukbaarheid van oud-staatsraad Rein Jan Hoekstra, dan zou ik hebben gedacht aan een opzetje. Het gaat hier weer eens om het toezicht op de advocatuur. Al tijden hangt een dreigement van staatssecretaris Fred Teeven boven de markt om een toezichtcollege aan te stellen dat door het ministerie wordt benoemd. Al net zo lang verzet de Nederlandse Orde van Advocaten zich hiertegen. En gezegd moet worden: niet zonder elan. De vlucht naar voren wordt wel heel letterlijk genomen. Zo is inmiddels een eigen financieel toezicht (FTA) opgetuigd, een soort interne accountantsdienst, waarmee ettelijke tonnen zijn gemoeid. Een investering die, als de staatsecretaris zijn zin krijgt, weggegooid geld zal blijken, maar wie niet waagt etc. En natuurlijk is de benoeming van Hoekstra als extern rapporteur een gouden greep. Een half jaar geleden kwam Hoekstra met een eerste en nogal knorrig tussenrapport. Essentie was dat van het interne toezicht nog niet veel deugde. Nu dan het tweede rapport, op 22 januari gepresenteerd. Precies twee werkdagen nadat de Orde een aantal toezichtsbevorderende maatregelen bekend maakte: proactief kantorenbezoek en aangescherpt dekentoezicht. Perfect timing zal een cynicus denken. Maar gelukkig ben ik niet zo. Enige vuiltje aan de lucht is de Tweede Kamer. Daar zitten nogal wat cynici die nog niet overtuigd zijn. Dus gaat Hoekstra nog even door. Michiel van Kleef, Verandervermogen advocatuur erg beperkt door partnerstructuur De ernst en de snelheid van de marktontwikkelingen maken het noodzakelijk om daar als advocatenkantoor op voorbereid te zijn en snel en effectief te kunnen reageren op veranderingen. Veel kantoren stuiten daarbij op problemen zoals een trage en taaie besluitvorming als gevolg van de partnerstructuur. Dit blijkt uit een onderzoek van adviesbureau TWST naar de consequenties van het snel veranderende krachtenveld binnen de advocatuur en de bestendigheid van de huidige business- en verdienmodellen. De onderzoekers, Dictus Nicolai, Robert Oskam en Stefan Quak, hielden hiertoe interviews met bestuurders, managing partners en kantoordirecteuren van zestien zowel regionale, nationale als internationale advocatenkantoren uit de top 50 in Nederland. Maar liefst 80 procent van de deelnemende kantoren geeft aan dat het huidige businessmodel sterk onder druk is komen te staan. Innovatie staat in de advocatuur hoog op de agenda, vertelt Oskam. Kantoren zijn vooral bezig met elementen als marktgerichtheid, klantrelaties en de waardepropositie. Ze scherpen het huidige businessmodel aan, maar vragen zich daarbij onvoldoende af of dat model toekomstbestendig is. Het ontbreekt nog wel eens aan een heldere (toekomst)visie, de stip op de horizon. Vragen als wat voor kantoor willen we zijn? en waar willen we naartoe? zijn essentieel, maar die stellen ze zichzelf te weinig. Kantoren denken te weinig holistisch. Op tactisch niveau zijn kantoren aan het aanscherpen en vernieuwen, maar op strategisch niveau gebeurt er nog te weinig innovatiefs. Een belangrijke oorzaak daarvan is de partnerstructuur. Oskam: De advocatuur is van nature een behoorlijk con- servatieve branche. Daarbij zijn partners vaak eigenzinnige en eigenwijze professionals. Op zich is daar niets mis mee, maar voor de besluitvorming voor en aansturing van een organisatie werkt dat vertragend. Het verandervermogen van de advocatuur is daardoor laag, terwijl de markt de laatste jaren juist heel dynamisch is geworden. Om het besluitvormingsproces te versnellen zouden kantoren wellicht meer mensen van buiten moeten aantrekken om van een kantoor een bedrijf te maken. Een aantal kantoren heeft daar de eerste stappen in gezet. Uit het onderzoek blijkt verder dat veel kantoren een mix van verschillende businessmodellen hanteren. Maar dat is volgens collega-onderzoeker Nicolai uit den boze. Wil je op termijn ook succesvol blijven, dan moet je een expliciete keuze maken voor één model en dat consistent implementeren. Dan houd je een goede aansluiting op de markt en kun je gerichter reageren op veranderingen. Doe je dat niet dan dreigt voor een aantal kantoren dat ze stuck in the middle raken. nr

8 Juridisch nieuws NFI-bijeenkomst deskundigenonderzoek Als gevolg van wetenschappelijke en technologische ontwikkelingen speelt het deskundigenonderzoek een steeds belangrijker rol in de rechtspleging. De Wet Deskundige in Strafzaken heeft de verdediging een verruiming gebracht in de mogelijkheden om al voor de terechtzitting deskundigenonderzoek te laten uitvoeren. Strafrechtadvocaten hebben meer mogelijkheden gekregen om (contra-) expertise aan te vragen. Het Nederlands Forensisch Instituut (NFI) organiseert hierover een informatiebijeenkomst speciaal voor strafrechtadvocaten op 26 februari. Vragen die aan de orde zullen komen zijn onder meer: wanneer kan een deskundigenonderzoek worden aangevraagd bij het NFI? Hoe gaat dit in zijn werk en wie betaalt het? En moeten de resultaten van het onderzoek worden gedeeld met de magistratuur? Meriam Embregts, afdelingshoofd Juridische Zaken bij het NFI, geeft praktische en juridische informatie over het aanvragen van een deskundigenonderzoek. Daarnaast geven twee forensisch deskundigen van het NFI een kijkje in de keuken van het forensisch onderzoek. Aan deze bijeenkomst zijn geen kosten verbonden. Voor meer informatie: academy.forensischinstituut.nl. NVSA start eigen opleidingsinstituut Het bestuur van de Nederlandse Vereniging van Strafrechtadvocaten (NVSA) vindt dat de leden het gros van de verplichte jaarlijkse opleidingspunten op een kwalitatief hoog en praktisch toepasbaar niveau tegen kostprijs moeten kunnen behalen. Daarom is het NVSA Opleidingsinstituut opgericht. Op de website zegt het bestuur dat het daarnaast een goed idee lijkt om het onderwijs in een vorm te gieten waarmee de cohesie binnen de vereniging en de informele kennisoverdracht gestimuleerd worden. Daarom heeft de NVSA besloten om voortaan ieder kwartaal toonaangevende docenten uit te nodigen een cursus te geven over actualiteiten in wetgeving en rechtspraak. Halverwege de cursus wordt een lopend diner geserveerd en na afloop een borrel. Inmiddels zijn onder meer Stijn Franken, Matthias Borgers, Petra van Kampen, Lian Mannheims en Jan Boksem bereid gevonden een avond te verzorgen. De aftrap zal plaatsvinden op 11 februari. Voor meer informatie: Bezuinigingen die de kwaliteit van de Rechtspraak aantasten onaanvaardbaar Bezuinigingen die de kwaliteit van de rechtspraak aantasten zijn onaanvaardbaar. Dit stelde Erik van den Emster, voorzitter van de Raad voor de rechtspraak, begin januari in zijn nieuwjaarsspeech: De Raad zal zich tot het uiterste verzetten tegen bezuinigingen die de kwaliteit van de Rechtspraak aantasten. Daarover valt met ons niet te onderhandelen. Daarover wordt niet geschikt. De Raad voor de rechtspraak voert op het moment onderhandelingen met het ministerie van Veiligheid en Justitie over het financieringssysteem. In deze economisch moeilijke tijd beseffen wij heel goed dat de marges smal zijn, aldus Van den Emster. Daarom stellen we juist nu alles in het werk tegen zo min mogelijk kosten rechtspraak van hoge kwaliteit te blijven leveren. Bijvoorbeeld door het mogelijk te maken dat rechtszaken via internet kunnen worden aangespannen. De kwaliteit van de Rechtspraak is ter discussie gesteld in een manifest dat eind vorig jaar is opgesteld door een groep raadsheren van het Hof Leeuwarden. Daarin wordt onder meer gesteld dat de productieafspraken met het ministerie de kwaliteit van het rechtspreken in gevaar brengt. Van den Emster deelt de zorg dat een krappe financiering een risico is voor de kwaliteit, maar roept tegelijk op de discussie te voeren op basis van feiten en eigen verantwoordelijkheid. 8 nr

9 Winnaar Gouden Zandloper: snelste groeier Link up. Vind je het een spannende uitdaging om hechte relaties op te bouwen met gerenommeerde, internationale cliënten? Wil je de grenzen van je praktijkgebied verleggen naar een breed spectrum van sectoren? Heb je het talent, inzicht én de energie om de meest complexe transacties succesvol af te ronden? Link dan met Linklaters! Wij zijn een wereldwijd, toonaangevend kantoor met advocaten, notarissen en fiscalisten. We zijn altijd op zoek naar jong toptalent. Dus als jij carrière wilt maken in een open en toegankelijke omgeving, waarin pragmatisme en vernieuwend denken centraal staan, bekijk dan onze stagemogelijkheden en vacatures op

10 Juridisch nieuws Strafadvocaten mordicus tegen uitzenden stem van verdachte NIEUWS VOOR JURISTEN nu ook als iphone app! De Nederlandse Vereniging van Strafrechtadvocaten (NVSA) is er mordicus op tegen dat de media vanaf 1 maart de stem van de verdachte mogen uitzenden. Volgens de nieuwe Persrichtlijn van de Raad voor de rechtspraak mogen televisie- en radiojournalisten het gehele verhoor van verdachten tijdens rechtszaken opnemen en uitzenden, inclusief de stem van de verdachte. De NVSA was niet bij de totstandkoming van de richtlijn betrokken en eist dat de regel over het uitzenden van de stem van verdachten wordt teruggedraaid. Voorzitter Bart Nooitgedagt van de NVSA zegt dat de verruiming schadelijk kan zijn voor de waarheidsvinding en een polarisatie kan ontketenen tussen rechters en advocaten. We gaan hierover een brief aan de Raad voor de Rechtspraak schrijven, zegt Nooitgedagt. We moeten de huidige situatie handhaven: in beginsel niet, tenzij alle partijen met opname en uitzending instemmen. Hij noemt het vreemd dat de advocatuur niet betrokken is bij het opstellen van de nieuwe richtlijn. De begeleidingscommissie voor het evaluatieonderzoek van de Persrichtlijn 2008 bestond uit vertegenwoordigers van de rechtspraak en de media. De strafrechtbalie meent dat het in beeld brengen van vrijwel de gehele rechtszaak een bedreiging kan zijn voor de waarheidsvinding. Het risico bestaat dat verdachten minder vrijuit spreken en zich eerder op hun zwijgrecht beroepen als ze weten dat hun stemgeluid wordt uitgezonden, voorspelt Nooitgedagt. Verdachten zullen daarvoor terugschrikken in de wetenschap dat hun verhaal de ether in wordt geslingerd en vervolgens tot het einde der tijden op internet is terug te vinden. Ook vanuit het privacybelang van de verdachte is het ongewenst om diens stem uit te zenden, vindt Nooitgedagt. Hij voorziet een risico op polarisatie tussen de rechter en de verdediging. Een besluit om uitzending toe te staan kan tot gevolg hebben dat de verdachte zich gaat beroepen op zijn zwijgrecht. De verdediging kan dan een wrakingsverzoek indienen, omdat de rechter de openbaarheid laat prevaleren boven de waarheidsvinding, meent de strafpleiter. Het is contraproductief om daarover op de zitting in discussie te gaan. Daarom moet die regel van tafel. Koudwatervrees In een reactie zegt persrechter Dirk Vergunst dat er nog gesprekken komen met alle betrokkenen, dus ook met de advocatuur. Dan gaan we uitleggen wat we hebben gedaan en waarom, licht Vergunst toe. De Raad voor de rechtspraak wilde de richtlijn aanvankelijk op 1 maart bekend maken. Dan was er voldoende tijd geweest om de advocaten te raadplegen. Toen de GPD vorig jaar het nieuws over de nieuwe richtlijn bracht, kon de Raad voor de rechtspraak de informatie niet meer voor zich houden. Een ongelukkige samenloop van omstandigheden, meent Vergunst, die woordvoerder is van de Nederlandse persrechters. Vergunst heeft begrip voor de irritatie van de advocaten, maar de nieuwe regels worden per 1 maart wel van kracht. Binnen een jaar komt er een evaluatie. De burger krijgt straks een beter beeld van de werkwijze van de rechter, zegt Vergunst in een toelichting op de richtlijn. De televisie mag nu de professionele procespartijen al in beeld brengen. Maar het eigenlijke werk van de rechter is zijn interactie met de verdachte of andere procespartijen, en dat krijgen we buiten de rechtszaal niet te zien. Vanaf 1 maart 2013 kan dat wel worden getoond. Vergunst noemt de angst dat verdachten vaker zullen zwijgen koudwatervrees. Ook nu kan een verdachte al letterlijk worden geciteerd in de media. Het opnemen van de stem is uiteraard indringender, maar de rechter kan bepalen dat die stem uitsluitend vervormd mag worden uitgezonden. En of het besluit van een rechter om camera s toe te laten een wrakingsgrond is? Als ik in de wrakingskamer zat, zou ik zeggen: niet de rechter, maar de openbaarheid van rechtspraak maakt inbreuk op de privacy. (Peter Louwerse) In het volgende nummer van Mr. staat een achtergrondartikel over de nieuwe Persrichtlijn. 10 nr

11 Bijgewoond Als drukke jurist kunt u natuurlijk niet overal aanwezig zijn. Mr. brengt u daarom maandelijks verslag uit van de gemiste highlights. door Suzan Brugman & Laura Burgers Human Rights Day 2012 Datum: 10 december 2012 Aantal aanwezigen: 88 Locatie: Kennedy Van der Laan Borrel: De totstandkoming van de Universele Verklaring voor de Rechten van de Mens op 10 december 1948 is wat we vieren tijdens de Human Rights Day. Het is dan ook geen toeval dat juist op deze dag een bijeenkomst over de onafhankelijkheid van rechters, advocaten en officieren van justitie plaatsvond. Hun onafhankelijkheid is immers noodzakelijk voor het recht op een eerlijk proces, een van de grondrechten die staan verwoord in de Universele Verklaring voor de Rechten van de Mens. Aanleiding voor deze bijeenkomst was het bezoek van Gabriela Knaul, Speciaal Rapporteur voor de Verenigde Naties, aan Nederland. De Amsterdamse deken Germ Kemper hield een uiteenzetting over het huidige toezichtssysteem van de advocatuur. Maar op de vraag of Nederland meer waarborgen nodig heeft ter bescherming van de onafhankelijkheid van advocaten nu er plannen zijn voor de invoering van een extern toezichtscollege gaf hij niet echt een antwoord. Wel zei hij dat de dag van de invoering van het nieuwe toezichtsorgaan een sad day zou zijn voor de onafhankelijkheid van de Nederlandse advocaat. Er werd uitgebreid gesproken over het werk van Judges for Judges en Lawyers for Lawyers door de voorzitters van beide stichtingen, respectievelijk Gerritjan van Oven en Phon van de Biesen. De stichtingen zetten zich in voor advocaten en rechters overal ter wereld opdat zij hun beroep onafhankelijk en in vrijheid kunnen uitoefenen. Er werden talloze voorbeelden gegeven van onderdrukte rechters en advocaten over de hele wereld waaraan door de stichtingen hulp is geboden. Knaul nam tijdens deze bijeenkomst ook zelf de gelegenheid iets te vertellen over haar werk als Speciaal Rapporteur. Zij vertelde over de verschillende soorten klachten die zij ontvangt, die uiteenlopen van het geen toegang hebben tot een rechter tot de schending van het recht op een eerlijk proces. Na afloop ontstond een interessante discussie over het uitbreiden van het mandaat van de Speciaal Rapporteur van de onafhankelijkheid van advocaten en rechters naar officiers van justitie waar de rechters en advocaten duidelijk nog wat sceptisch tegenover stonden. (SB) De veellagigheid van de internationale rechtsorde (Staatsrechtconferentie 2012) Datum: 14 december 2012 Aantal aanwezigen: 130 Locatie: Universiteit Leiden Borrel: Is het gedachtengoed van Montesquieu toe aan verandering in het licht van de veellagigheid van de internationale rechtsorde? Dit was de centrale vraag tijdens de jaarlijkse Staatsrechtconferentie die half december plaatsvond op de rechtenfaculteit van de Universiteit Leiden. Doel van de conferentie was inzicht te geven in de positie van de Nederlandse staatsmachten binnen de gelaagde internationale rechtsorde. Een interessante bijdrage kwam van prof. dr. Armin von Bogdandy van het Max Planck Institute for Comparitive Public Law and International Law. Hij gaf een uiteenzetting over hoe hij denkt dat de nationale rechtsorde dient te worden aangepast aan de ontwikkelingen in Europa. Volgens hem begint het allemaal met elkaar te leren kennen. Daarom moet er rechtsvergelijkend worden gekeken naar het staatsrecht en de historie daarvan van alle verschillende staten om zo tot een inventarisatie te komen van gemeenschappelijke basisbeginselen. Prof. mr. Egbert Myjer (oud-rechter bij het Europese Hof voor de Rechten van de Mens) sprak over de gelaagdheid die op dit moment al bestaat binnen de procedures van het Europese Hof. Hij gaf aan dat het in eerste instantie de taak van de nationale rechter is om uitvoering te geven aan het Europese Verdrag voor de Rechten van de Mens, maar dat corrigerend kan worden opgetreden door het Europese Hof in het geval het recht niet goed wordt uitgelegd of toegepast. Tijdens het middagdeel vond een viertal workshops plaats over de verande- nr

12 Bijgewoond rende rol van rechters, wetgever en het bestuur en de betekenis van de media voor de constitutionele verhoudingen. Al met al een dag die zorgde voor genoeg stof tot nadenken. (SB) Morality and Responsibility of Rulers: European and Chinese origins of a rule of law for World order Datum: 20 en 21 december 2012 Aantal aanwezigen: 30 Locatie: Universiteit van Amsterdam Borrel: Chinezen. Ze wonen aan de andere kant van de wereld en hebben heel andere ideeën dan wij, van wanneer je Nieuwjaar moet vieren tot aan hoe de rechtstaat moet worden ingericht. Of toch niet? Janne Nijman, onderzoeker en hoofddocent aan de Universiteit van Amsterdam, schrijft samen met vijftien anderen een boek over de historische parallellen tussen de Chinese en de Europese invulling van de international rule of law, ofwel de rechtstaatidealen op internationaal niveau. Tijdens het seminar Morality and Responsibility of Rulers: European and Chinese origins of a rule of law for World order presenteerden de westerse én Aziatische auteurs elkaar hun eerste ideeën. De parallellen zijn het duidelijkst zichtbaar wanneer Chinees gedachtegoed bijvoorbeeld van denker Confucius wordt vergeleken met westerse gedachten over natuurrecht, rechtvaardigheid en goed bestuur. Het Chinese woord voor legitimiteit betekent letterlijk hemels mandaat, vertelde Chad Hansen, hoogleraar filosofie aan de universiteit van Hong Kong. Wang Zhong Jiang, hoogleraar in de Chinese filosofie in Beijing, lichtte toe: het hemels mandaat staat boven alles, maar wordt tegelijkertijd bepaald door de wil van het volk. Chinezen zijn in principe rebels, stelde hij, want zodra een machthebber het hemels mandaat niet respecteert mag het volk zich tegen hem keren. Op microniveau werd er op het seminar zelf alles aan gedaan culturele verschillen géén aanleiding tot ongemakken te laten zijn. Zo werden bij de lunch zowel sandwiches als Aziatische lekkernijen geserveerd. Het leverde een prettige en beleefde sfeer op. Alleen op het eind van de twee dagen werd het even spannend, toen plotseling een heftig debat losbarstte over het verschil tussen het Chinese hemelse mandaat en het westerse goddelijke recht. Vooral de westerse aanwezigen praatten door elkaar, zij het luid lachend. Het allerlaatste gedeelte van het seminar was alleen voor de auteurs zelf. Al filosoferend kwamen ze ongetwijfeld tot een prachtige synthese voor hun gezamenlijke boek. (LB) (advertentie) Whatever it takes! Elk project tijdig geleverd Ervaren juridisch vertalers Alle talen Vaste, scherpe tarieven Persoonlijk contact JMS Textservice drs J.M. Steur r beëdigd vertaler juridisch vertaalbureau Mgr. C. Veermanlaan KJ Volendam T F E W Op JMS Textservice kunt u altijd vertrouwen. U weet et zich bij ons verzekerd van een correcte juridische vertaling die op het afgesproken tijdstip wordt geleverd. Altijd, want afspraak is afspraak, al sinds Hoe onze klanten dit waarderen kunt u lezen op Voor spoedopdrachten, informatie of onze tarieven zijn we altijd bereikbaar. Bel en binnen een uur doen we u een scherpe off erte. Uw deadline, onze zorg! Kijk op juridischebrochure.nl voor meer info 12 nr

13 7 JANUARI Hoogleraar recht en informatisering Corien Prins begon 1 januari als decaan van de rechtenfaculteit van de Universiteit van Tilburg. Voormalig algemeen deken van de Nederlandse Orde van Advocaten Willem Bekkers noemde de rechtenstudie een van de simpelste studies en flinterdun. Wat vindt u daarvan? Natuurlijk valt er nog wel een flinke slag te slaan. Maar de afgelopen jaren is er overal aan kwaliteitsverhoging gewerkt. Zo wordt bijvoorbeeld sterk ingezet op vaardighedentraining. In Tilburg hebben we veel slagen gemaakt met een verdere academisering van ons onderwijs, ook in de eerstejaarsvakken. En we starten aanstaande september met een geheel nieuwe bacheloropleiding Global Law met een zeer internationaal georiënteerd en inhoudelijk ambitieus programma. Ik daag Bekkers dus uit om bij ons maar weer eens enkele tentamens te komen afleggen. 26 NOVEMBER Alex Geert Castermans (hoogleraar burgerlijk recht Universiteit Leiden) was dagvoorzitter van het symposium Civiele cassatie. Advocaten uit het hele land mogen nu cassatieberoepen in civiele zaken doen, maar zij moeten wel voldoen aan extra vakbe- 17 DECEMBER Jacobine van den Brink promoveerde aan de Universiteit Leiden op de uitvoering van Europese subsidieregelingen in Nederland. Met wie zou u een gevangeniscel willen delen? Met de rechters van het Hof van Justitie die betrokken zijn geweest bij de totstandkoming van het zogenoemde ESF-arrest (HvJEG 13 maart 2008, C-383/06 t/m 385/06). Hoewel ik dit arrest in het kader van mijn promotieonderzoek meerdere keren heb bestudeerd, is een aantal overwegingen mij nog steeds niet duidelijk. Het lijkt me geweldig om aan de rechters zelf te kunnen vragen hoe het ESF-arrest moet worden gelezen. kwaamheidseisen. Waarom eigenlijk? Wat mij betreft is het de erkenning dat procederen in cassatie een kunst is die niet elke advocaat in Den Haag en daarbuiten beheerst. Natuurlijk gaat het er ook om de schaarse middelen van de Hoge Raad nuttig aan te wenden. Prutzaken in cassatie-technisch opzicht horen niet thuis in de Kazernestraat. Welke juridische site raadpleegt u vaak? Ik hoop dat ze binnenkort ook steevast de bestreden uitspraak en de cassatiemiddelen opnemen; dan kunnen we zien hoe de Hoge Raad selecteert. Meesters van de week 10 DECEMBER Rob van Coolwijk (AKD) is de nieuwe voorzitter van de vereniging van Familierecht Advocaten Scheidingsmediators (vfas). Wat is het hoogtepunt uit uw juridische carrière? Ik vind het altijd weer bijzonder om na een aantal jaren van een cliënt te horen hoe het gaat en dan te horen welke bijdrage je hebt kunnen leveren aan een nieuwe start. Vaak hoor je dan pas echt welke toegevoegde waarde een goede begeleiding kan hebben. Dat zijn voor mij hoogtepunten. 3 DECEMBER Nico Schrijver (hoogleraar internationaal recht Universiteit Leiden) lanceerde een webdossier over vrede en recht. Wat is het dieptepunt uit uw juridische carrière? Ik was bijzonder vereerd om in de jaren 90 op Brown University (VS) acht minuten als commentator te mogen optreden bij een paper van Oscar Schachter, wiens werk mij altijd enorm geïnspireerd heeft. Vanaf de oprichting was hij een van de topjuristen in de juridische dienst van de Verenigde Naties en na zijn pensionering nog decennialang hoogleraar aan Columbia University New York. Ik had me er enorm op verheugd en me tot in de puntjes voorbereid. Juist toen ik het woord kreeg moest hij even naar achteren en mijn interventie besloeg precies de tijd van zijn toiletgang. Kent u ook een potentiële Mr. van de week? Mail ons! Een selectie van uitspraken die de Mrs. van de Week de afgelopen maand deden op de site van Mr. (www.mr-online.nl). Elke week beantwoordt een jurist die die week om de een of andere reden in het nieuws is een aantal vragen. Wie een wekelijks overzicht wil van alle Mrs. van de week kan zich abonneren op de Mr. nieuwsbrief via nr

14

15 Door de apps je smartphone niet meer zien Op de website van Mr. werd afgelopen maand weer druk geblogd. Ook deze keer een greep uit de inhoud. Meer lezen? Kijk op Rechter Dory Reiling schrijft over het belang van outputfinanciering voor de rechtspraak. Ze plaatst de bekostiging van de rechtspraak in internationaal vergelijkend perspectief. Als aan de noodzakelijke voorwaarden is voldaan, doet outputfinanciering het meest recht aan de institutionele onafhankelijkheid van de rechtspraak. Iets beters is er niet. Juridisch journalist Lex van Almelo blogt over boekhouder Rutgert Vlieck die in 1673 werd onthoofd op de Dam, nadat hij in 19 jaar een bedrag van naar huidige maatstaven 800 miljoen euro achterover had gedrukt bij de Amsterdamse Wisselbank. Vlieck zou nu waarschijnlijk zo n vier jaar cel hebben gekregen en géén Verklaring Omtrent Gedrag voor een nieuwe functie. De trend in Europa en elders is dat bedreigers van de veiligheid vaker worden uitgeschakeld met preventieve maatregelen, schrijven criminologe Marijke Malsch (NSCR) en strafrechtjurist Marius Duker (VU) in Incapacitation. Denk aan beroepsverboden, chemische castratie van een zedendelinquent en elektronisch monitoren. Deze alternatieven zijn echter niet waterdicht en hebben hooguit op korte termijn effect. Het afschrikwekkend effect van celstraffen en de doodstraf is zeer beperkt, omdat de meeste misdrijven impulsief worden begaan. Maar een fraude 19 jaar volhouden, is natuurlijk niet impulsief. Hank Heijn, de weduwe van Gerrit Jan Heijn is niet de enige die een moordenaar vergeven heeft, schrijft promotor duurzame rechtspleging Alexander de Savornin Lohman. geeft een aantal voorbeelden van nabestaanden van moord, die de moordenaar van een geliefde vergeven hebben. Het zijn mensen die indruk maken. Zij hebben hun slachtofferschap in kracht getransformeerd. Sommigen werden wereldleiders. Maar ook Weblogs heel gewone mensen komen tot vergeving. Bij de Maori s uit Nieuw Zeeland zit dit transformatieproces ingebakken in hun culturele systeem van family conferencing, waarop het herstelrecht (restorative justice) is gebaseerd. In veel landen (waaronder België) is herstelrecht al lang in de strafwetgeving geïncorporeerd. Nederland loopt ver achter in deze ontwikkeling. Herstelrecht dient een serieuze plaats te krijgen in het Nederlandse strafrechtsysteem, en dan niet alleen voor minor crimes. Juist ook voor de zware gevallen is een herstelgerichte aanpak van belang. Advocaat en coach Anne Neijzen ziet door de apps haar smartphone niet meer. Ze vraagt zich af of ze zich moet aanmelden bij de Advocatenapp waarmee cliënten advocaten kunnen vinden. Als al haar 5000 collega s in Amsterdam de bijdrage van 95 euro betalen, zit de bedenker van deze app goed bij kas, maar kan zij zich niet voorstellen dat rechtzoekenden haar op eigen kracht zullen vinden. Daar begint ze dus maar niet aan. Wél promoot Neijzen de app van de Nederlandse Orde van Beroepscoaches (NOBCO). Gratis! Vind je coach per app, want ook coaches gaan met hun tijd mee. Neijzens advies: Vraag vervolgens een kennismakingsgesprek aan om te onderzoeken of er een echte KLIK is! Een advocaat in de Cariben blogt: Aruba is ongeveer even groot als Texel, maar er wonen zeker tien keer zoveel mensen. Aruba heeft een eigen Centrale Bank en eigen valuta, de Arubaanse florijn. Ook heeft het een parlement, ministers en een minister-president. Zo klein als Aruba is, zo divers zijn de invloeden van buiten. De ligging tussen Noord- en Zuid- Amerika en de historische band met Nederland zorgen voor een clash van rechtssystemen waarin ik de local counsel word opgewaardeerd van small town naar big league. Juridisch ondernemer, pas op dat je jezelf online niet profileert alsof het een datingsite is. Tenminste, als je niet goedkoop wilt overkomen, of veroordeeld wilt zijn tot one-night stands. Dat is de strekking van Marijn Rooymans blogpost. Hij stelt dat LinkedIn er voor zelfstandige professionals juist niet in de eerste plaats is om jezelf te profileren, maar als makkelijk toegankelijke bron van cruciale marktinformatie. (advertentie) Opleidingen Cursussen Symposia Incompany nr

16 Our business is advocating yours Amsterdam Brussel Den Haag Eindhoven Londen New York Rotterdam Utrecht T: +31 (0) E: W:

17 Column Criminele architectuur Stenen weerspiegelen de ziel. La Pyramide Inversée en de Grande Arche de la Défense in Parijs zijn geen werken van een samenleving die het niet goed met zichzelf getroffen heeft. Het Frankrijk van 1980 tot 1990 beschouwde zich nog steeds als wereldmacht. Nederland, ach ja, valt in de categorie petit pays, petit esprit. Bij gebrek aan een koningshuis (tot 1810) en met handelaren die het geld liever aan hun eigen huis (vide de grachtengordel) en portret uitgaven dan aan openbare werken, moeten wij het slechts doen met het Stadhuis op de Dam en Paleis Het Loo als majeure werken. Vergeleken met openluchtmusea als de binnensteden van Parijs en Londen nogal schamel, maar wel passend bij onze volksaard van doe maar normaal. Hoe de samenleving over het strafrecht en straffen denkt, wordt ook weerspiegeld in baksteen, zo laat Ros Floor zien in zijn proefschrift Architectuur van het recht. Nederlandse Justitiegebouwen , waarop hij op 12 december in Groningen promoveerde. De koepelgevangenissen die in Arnhem, Breda en Haarlem in de negentiende eeuw zijn gebouwd, zijn een spiegel hoe de overheid toen aankeek tegen het doel van straf. De Hoe een samenleving over strafrecht en straffen denkt wordt ook weerspiegeld in baksteen koepelgevangenissen zijn gebouwd volgens het door de Britse verlichtingsfilosoof Jeremy Bentham in 1791 bedachte principe van het panopticon (letterlijk: alziend). In het werk van Bentham speelt de controleerbaarheid van personen een grote rol. Het panopticon maakt het mogelijk groepen te controleren, te disciplineren, te bewaken, te bestuderen, te vergelijken en te verbeteren. Het panopticon gaat uit van individualisering: elke bewoner heeft een vaste plaats, ziet geen medebewoners en heeft geen contact met anderen. Het geïsoleerde individu is volledig zichtbaar. Hij wordt gezien zonder zelf te zien of te communiceren. De bewaker in het midden kan alle celbewoners zien. Het vermoeden dat er bewaking is, is al voldoende om rust en orde te verzekeren. Er vindt een machtsmaximalisering plaats. Gevangenen zullen niet ontsnappen, scholieren niet spieken, arbeiders niet kletsen, zieken zullen elkaar niet besmetten en psychiatrische patiënten steken elkaar niet aan met hun gekkigheid. Het panopticon is een metafoor in alle tijden. Michel Foucault (Surveiller et punir: Naissance de la prison, 1975), gebruikt het panoptisme om de hedendaagse disciplinering duidelijk te maken, waarbij de macht van het normale centraal staat en die via onopvallende technieken gehandhaafd wordt, zoals de bel, het rooster, het in- en uitklokken en de dagindeling. Morele besmetting Een koepelgevangenis, waar 51 meter je van je overbuurman scheidt, werd in de negentiende eeuw nuttig bevonden om tot inkeer te komen, morele besmetting door geklets te voorkomen en eenvoudig orde en tucht te handhaven. De andere opvatting over het doel van jeugddetentie, waar heropvoeding centraal stond en bestraffing minder, leidde er direct toe dat er anders werd gebouwd: in een gezellige, huiselijke chalet-stijl. Na de Tweede Wereldoorlog was er naast bestraffing aandacht voor resocialisatie. Hieraan was mede debet dat de verzetsmensen die in de oorlog gevangen hadden gezeten hun nare ervaringen inbrachten in hun nieuwe, hoge posities binnen justitie en het gevangeniswezen. In recentere tijden is er alle ruimte voor sociale contacten in gezamenlijke werkplaatsen, sportzalen en ontspanningsruimten. De cellen zitten in vleugels waar de overbuurman maar een paar meter ver is. Wie wil weten welk strafklimaat in een land heerst, hoeft alleen maar te kijken naar recente justitiegebouwen. Reageren? door Rieme-Jan Tjittes Prof. mr. Rieme-Jan Tjittes is advocaat en partner cassatie bij BarentsKrans. nr

18 18 nr Het idealisme

19 van Taru Spronken Interview Taru Spronken groeide op in Finland en Nederland, was jarenlang sociaal advocaat, werd hoogleraar en solliciteerde toen als rechter bij het Europese Hof voor de Rechten van de Mens. Ze werd het niet. Een gesprek over de benoemingsprocedure, strafrecht en het verdwijnen van idealen. door Miek Smilde foto s Chantal Ariëns Taru Spronken is een van die strafrechtadvocaten die nooit iets anders hebben willen worden. Als kind had ze al een sterk gevoel voor rechtvaardigheid. Pesten op school vond ze vreselijk. Ik had altijd de neiging het op te nemen voor de underdog. Ik ben zelf een keer beschuldigd dat ik iets had gestolen, terwijl dat absoluut niet waar was. Die boosheid! Onterecht worden beschuldigd is heel erg. Voor mij was er dus geen twijfel dat ik rechten ging studeren. Terwijl ik uit een familie van alleen maar kunstenaars kom. Haar vader is beeldhouwer, moeder een Finse schilderde, haar broer en drie zussen zitten allemaal in de kunst. Aan de muur van haar werkkamer hangt werkt van hun hand. Taru is de oudste van het gezin. Ze groeide op in Limburg en Finland. Om en om, een half jaar in het ene en een half jaar in het andere land. Finland is haar moederland, ze leest en spreekt de taal. Nooit heeft ze zich er definitief willen vestigen. Ik houd van de Finse zomers, maar niet van de winters. Bovendien zou ik daar niets met rechten kunnen. Pragmatisch Recht is taal, recht is cultuur. Wat zijn de verschillen tussen de Finse en de Nederlandse rechtscultuur? De Finnen zijn heel pragmatisch. Er is natuurlijk wel criminaliteit, en alcoholisme is er een groot probleem, maar het is minder dan hier. Daarnaast is er een groot verschil in procedures. In Finland is het heel gebruikelijk om zaken schriftelijk af te doen, ook in het strafrecht. Het huidige streven in Nederland om zo veel mogelijk via een strafbeschikking buiten de zitting om af te doen (ZSM) is daar al lange tijd heel gewoon. Waarom is er in Finland minder criminaliteit? Minder mensen die op een groter oppervlakte wonen. Ze zijn relaxter. Wij hebben altijd haast, zij niet. Er is meer lucht, meer adem. Ze zijn niet sloom, maar wel rustiger. Misschien dat ik daarom ook van Limburg houd. Het is hier ook wat minder haastig dan in de Randstad. Ik ben heel druk hoor, maar het gaat om de hectiek. Limburgers zijn wat ronder, wat overigens ook nadelen heeft. Zuiderlingen zijn minder direct, sommige dingen zeggen mensen niet hardop. Maar ze genieten wel meer van het leven. De verdachte als persoon U bent zelf inmiddels 25 jaar aan de universiteit verbonden. Wat heeft u zien veranderen? Schertsend: Studenten zien er tegenwoordig veel netter uit dan ik. En ze zijn veel meer bezig met hun carrière. Ik studeerde rechten omdat ik het leuk vond. Tegenwoordig wordt vanaf de middelbare school al gesproken over het nr

20 Je verdiepen in je klant is een kwestie van doen. MR. ROBERT VAN MUIJEN, HOOGST PERSOONLIJK BETROKKEN BIJ BRABANT WATER Bij Holla Advocaten nemen we het graag persoonlijk. Dat betekent dat we betrokken zijn bij de zaken die we behandelen. Het houdt ook in dat we regelmatig contact hebben en ons écht in onze klanten verdiepen. We stellen het belang van onze cliënt altijd voorop en hebben oog voor de mens achter de zaak. We zijn een van de 25 grootste advocatenkantoren van Nederland, onze 80 advocaten bieden, naast professionele juridische bijstand, advies op maat vanuit onze vestigingen in Eindhoven, s-hertogenbosch en Tilburg. Op stellen we ons graag persoonlijk aan u voor en vindt u meer informatie over onze aanpak.

Majesteit, Koninklijke Hoogheid, excellenties, dames en heren,

Majesteit, Koninklijke Hoogheid, excellenties, dames en heren, Toespraak van de minister-president, mr. dr. Jan Peter Balkenende, bijeenkomst ter ere van de 50 ste verjaardag van de Verdragen van Rome, Ridderzaal, Den Haag, 22 maart 2007 Majesteit, Koninklijke Hoogheid,

Nadere informatie

Opdrachten & docentenhandleiding www.rechtvoorjou.nl

Opdrachten & docentenhandleiding www.rechtvoorjou.nl Opdrachten & docentenhandleiding www.rechtvoorjou.nl Opdrachten & docentenhandleiding www.rechtvoorjou.nl pagina 2 van 14 Inhoudsopgave 1 Opdracht 1: Kennisvragen bij www.rechtvoorjou.nl 3 Werkblad 1:

Nadere informatie

ProDemos Huis voor democratie en rechtsstaat

ProDemos Huis voor democratie en rechtsstaat Wat is rechtspraak? Nederland is een rechtsstaat. Een belangrijk onderdeel van een rechtsstaat is onafhankelijke rechtspraak. Iedereen heeft wel eens ruzie met een ander. Stel je hebt een conflict met

Nadere informatie

Nederland is een rechtsstaat. Een belangrijk onderdeel van een rechtsstaat is onafhankelijke rechtspraak. Iedereen heeft wel eens ruzie met een

Nederland is een rechtsstaat. Een belangrijk onderdeel van een rechtsstaat is onafhankelijke rechtspraak. Iedereen heeft wel eens ruzie met een Wat is rechtspraak? 2 Nederland is een rechtsstaat. Een belangrijk onderdeel van een rechtsstaat is onafhankelijke rechtspraak. Iedereen heeft wel eens ruzie met een ander. Stel je hebt een conflict met

Nadere informatie

Inhoud. Inleiding...4 Hoofdstuk 1 Het ontstaan van mensenrechten...6 Hoofdstuk 2 Dertig mensenrechten...14

Inhoud. Inleiding...4 Hoofdstuk 1 Het ontstaan van mensenrechten...6 Hoofdstuk 2 Dertig mensenrechten...14 Inhoud Inleiding...4 Hoofdstuk 1 Het ontstaan van mensenrechten...6 Hoofdstuk 2 Dertig mensenrechten...14 Inleiding Je hoort of leest vaak over mensenrechten. Maar kun je ook een paar mensenrechten opnoemen?

Nadere informatie

Twee eeuwen. Openbaar Ministerie

Twee eeuwen. Openbaar Ministerie Twee eeuwen Openbaar Ministerie Met dank aan Napoleon Slechts drie jaar heerste Napoleon Bonaparte over Nederland. Toch heeft deze korte periode belangrijke sporen nagelaten in ons dagelijkse leven. Zo

Nadere informatie

Eindexamen vwo maatschappijwetenschappen 2014-I

Eindexamen vwo maatschappijwetenschappen 2014-I Opgave 1 Recht van spreken Bij deze opgave horen de teksten 1 tot en met 4 uit het bronnenboekje. Inleiding In het tijdschrift Crimelink van mei 2012 staat een bespreking van het boek Slachtoffer-dadergesprekken

Nadere informatie

Opsporingsberichtgeving

Opsporingsberichtgeving Opgave 4 Opsporingsberichtgeving Bij deze opgave horen de teksten 8 en 9 uit het bronnenboekje. Inleiding Een van de middelen die een officier van justitie kan inzetten in het opsporingsonderzoek is opsporingsberichtgeving.

Nadere informatie

Interview protocol (NL)

Interview protocol (NL) Interview protocol (NL) Protocol telefoongesprek slachtoffers Goedemorgen/middag, u spreekt met (naam) van de Universiteit van Tilburg. Wij zijn op dit moment bezig met een onderzoek naar straat- en contactverboden

Nadere informatie

Instructie Machtenscheidingsquiz

Instructie Machtenscheidingsquiz Instructie Machtenscheidingsquiz Korte omschrijving werkvorm De leerlingen worden ingedeeld in teams. Elk team strijdt om de meeste punten. Er zijn kennisvragen en blufvragen. Bij kennisvragen kiest elk

Nadere informatie

Specialisten in juridisch

Specialisten in juridisch Specialisten in juridisch in juridisc vertaalwerk vertaalwerk JMS Textservice juridisch vertaalbureau drs J.M. Steur J.M. Steur b e ë d i g d v e r t a l e r Mgr. C. Veermanlaan 58 1131 KJ Volendam T 0299-351851

Nadere informatie

DE RECHTERS ZIJN GESCHEIDEN

DE RECHTERS ZIJN GESCHEIDEN DE RECHTERS ZIJN GESCHEIDEN www.rechtvoorjou.nl Hoofdstuk 3.0 Wat is een democratische rechtsstaat? Maak de volgende oefeningen met behulp van de informatie op de website. Naam Leerling: Klas:. 3.0 a.

Nadere informatie

Speech Gerbrandy-debat

Speech Gerbrandy-debat Speech Gerbrandy-debat Goedemiddag allemaal, Woorden doen ertoe. Vandaag en toen. De woorden van premier Gerbrandy hebben een belangrijke rol gespeeld in de Nederlandse geschiedenis. Via de radio sprak

Nadere informatie

U moet terechtstaan. Inhoud

U moet terechtstaan. Inhoud U moet terechtstaan Inhoud Deze brochure 3 Dagvaarding 3 Bezwaarschrift 3 Rechtsbijstand 4 Slachtoffer 4 Inzage in uw dossier 4 Getuigen en deskundigen 5 Uitstel 5 Aanwezigheid op de terechtzitting 6 Verstek

Nadere informatie

Hoe beleven leerlingen de rechtsstaat? Workshop: rechtsstaat in de les; leerlingen activeren

Hoe beleven leerlingen de rechtsstaat? Workshop: rechtsstaat in de les; leerlingen activeren Hoe beleven leerlingen de rechtsstaat? Workshop: rechtsstaat in de les; leerlingen activeren Rollenspel Befje op Befje af Hoger Lager Dilemma s Hoe lossen we dit op? Opgepakt, wat dan? Rechtenteller Landenspel

Nadere informatie

Datum 13 oktober 2015 Onderwerp Antwoorden Kamervragen over het bericht 'Aantal vechtscheidingen groeit explosief'

Datum 13 oktober 2015 Onderwerp Antwoorden Kamervragen over het bericht 'Aantal vechtscheidingen groeit explosief' 1 > Retouradres Postbus 20301 2500 EH Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag Turfmarkt 147 2511 DP Den Haag Postbus 20301 2500 EH Den Haag www.rijksoverheid.nl/venj

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG 1 > Retouradres Postbus 20301 2500 EH Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Turfmarkt 147 2511 DP Den Haag Postbus 20301 2500 EH Den Haag www.rijksoverheid.nl/venj

Nadere informatie

Evaluatie Wet controle op rechtspersonen. Verslag van een schriftelijk overleg Vastgesteld

Evaluatie Wet controle op rechtspersonen. Verslag van een schriftelijk overleg Vastgesteld 33750-VI Nr. Evaluatie Wet controle op rechtspersonen Verslag van een schriftelijk overleg Vastgesteld De vaste commissie voor Veiligheid en Justitie heeft een aantal vragen ter beantwoording voorgelegd

Nadere informatie

Tijd rijp voor verplichte scheidingsbemiddeling

Tijd rijp voor verplichte scheidingsbemiddeling Tijd rijp voor verplichte scheidingsbemiddeling Nieuwsbrief NGR 14.03.03 De Nederlandse Gezinsraad (NGR) constateert dat er een breed maatschappelijk draagvlak is voor verplichte scheidingsbemiddeling.

Nadere informatie

25 MAART 2016 RESEARCHPLAN OPDRACHT 1. ALEXANDRA MEIJER INHOUD Research & Productie

25 MAART 2016 RESEARCHPLAN OPDRACHT 1. ALEXANDRA MEIJER INHOUD Research & Productie 25 MAART 2016 RESEARCHPLAN OPDRACHT 1 ALEXANDRA MEIJER INHOUD Research & Productie Wat is de maatschappelijke relevantie van je onderwerp? De levenslange gevangenisstraf is al omstreden sinds de invoering

Nadere informatie

Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, Bevrijdingsdag, Leek, 5 mei 2010

Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, Bevrijdingsdag, Leek, 5 mei 2010 Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, Bevrijdingsdag, Leek, 5 mei 2010 Dames en heren, [Inleiding] In de zomer van 1946 voer een schip van Thailand naar Nederland. Een kleine Nederlandse

Nadere informatie

Eindexamen maatschappijleer

Eindexamen maatschappijleer Opgave 3 Criminaliteit in Nederland tekst 1 2 30 3 40 4 In Nederland worden per jaar zo n vijf en een half miljoen misdrijven gepleegd. Ruim anderhalf miljoen daarvan komt ter kennis van de politie. Uiteindelijk

Nadere informatie

Gelet op artikel 21b, eerste lid, van de Wet op de rechterlijke organisatie; De Afdeling advisering van de Raad van State gehoord (advies van

Gelet op artikel 21b, eerste lid, van de Wet op de rechterlijke organisatie; De Afdeling advisering van de Raad van State gehoord (advies van Besluit van houdende aanwijzing van zittingsplaatsen van rechtbanken en gerechtshoven (Besluit zittingsplaatsen gerechten) Op de voordracht van Onze Minister van Veiligheid en Justitie van 2012, nr., Gelet

Nadere informatie

Verdieping: DNA alleen onvoldoende bewijs

Verdieping: DNA alleen onvoldoende bewijs Verdieping: DNA alleen onvoldoende bewijs Korte omschrijving werkvorm: De leerlingen luisteren naar een radiofragment van Goedemorgen Nederland en lezen een tekst uit dagblad Trouw over de bewijsvoering

Nadere informatie

V Vergadering van de Eerste Kamer op dinsdag 5 maart 2013. Toespraak van de Voorzitter van de Eerste Kamer, Mr. G.J. de Graaf

V Vergadering van de Eerste Kamer op dinsdag 5 maart 2013. Toespraak van de Voorzitter van de Eerste Kamer, Mr. G.J. de Graaf V Vergadering van de Eerste Kamer op dinsdag 5 maart 2013 Toespraak van de Voorzitter van de Eerste Kamer, Mr. G.J. de Graaf Herdenking Dr. P.H. (Pieter) Kooijmans (1933-2013) Op 13 februari jongstleden

Nadere informatie

Kennislink.nl. Reizende criminelen langer uit handen van de politie. Slechts kwart van misdrijven opgehelderd

Kennislink.nl. Reizende criminelen langer uit handen van de politie. Slechts kwart van misdrijven opgehelderd Kennislink.nl Discussieer mee: Allemaal de beste van de klas?! Onderwerpen Publicaties Over Kennislink Nieuwsbrief Zoek Leven, Aarde & Heelal Gezondheid, Hersenen & Gedrag Mens & Maatschappij Energie &

Nadere informatie

Een veteraan zei ooit tegen mij Als je er niet geweest bent, weet je ook niet wat het is, hoe het voelt. Hij heeft natuurlijk gelijk.

Een veteraan zei ooit tegen mij Als je er niet geweest bent, weet je ook niet wat het is, hoe het voelt. Hij heeft natuurlijk gelijk. Toespraak staatssecretaris Van der Knaap ter gelegenheid van de Opening van de veteranententoonstelling Veteranen. Ingezet in dienst van de vrede. Maandag 7 mei 2007, Stadskantoor Eindhoven. U weet ongetwijfeld

Nadere informatie

Jan de Laat OVERSTAG

Jan de Laat OVERSTAG Jan de Laat VERSTAG Colofon Eindredactie Joost Pool Redactie Boris Goddijn Vormgeving Pien Vermazeren Fotografie Boris Goddijn Beeldbewerking Pien Vermazeren Copyright en disclaimer Het overnemen van teksten

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG > Retouradres Postbus 20301 2500 EH Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Directoraat-Generaal Rechtspleging en Rechtshandhaving Directie Rechtsbestel

Nadere informatie

Movies that Matter @ school begeleidt en adviseert bij het vertonen van mensenrechtenfilms op school.

Movies that Matter @ school begeleidt en adviseert bij het vertonen van mensenrechtenfilms op school. Movies that Matter @ school begeleidt en adviseert bij Opdrachtenblad Naam film: Aanduidingen Kijkwijzer: Regie: Jaar: Duur: Eventueel website van de film: Leerdoelen 1. Je kunt op een kaart aanwijzen

Nadere informatie

Wat is een rechtsstaat?

Wat is een rechtsstaat? Wat is een rechtsstaat? Nederlanders hebben veel vrijheid. We hebben bijvoorbeeld vrijheid van meningsuiting: we mogen zeggen en schrijven wat we willen. Toch heeft deze vrijheid grenzen. Zo staat er in

Nadere informatie

Arbeidsrecht 2014. Juridische wegwijzer

Arbeidsrecht 2014. Juridische wegwijzer Arbeidsrecht 2014 Juridische wegwijzer Inhoudsopgave 1 Inleiding Nederlandse arbeidsrechtspraak 1.1 De organisatie van de rechtspraak 1.2 De kantonrechter 1.3 De dagvaardingsprocedure 1.4 De verzoekschriftprocedure

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag Bezuidenhoutseweg 67 2594 AC Den Haag Postbus 20061 Nederland www.rijksoverheid.nl Uw Referentie 2015Z08639 Datum 27 mei 2015

Nadere informatie

Derde Kamer Handboek Politiek 2

Derde Kamer Handboek Politiek 2 Derde Kamer Handboek Politiek 2 Derde Kamer der Staten-Generaal Hallo Kamerlid, Jij bent lid van de Derde Kamer der Staten-Generaal. Als politicus moet je natuurlijk wel verstand hebben van politiek. Samen

Nadere informatie

Hoofdstuk 3.0 Wat is een democratische rechtsstaat?

Hoofdstuk 3.0 Wat is een democratische rechtsstaat? Scheiding der machten De rechters zijn gescheiden www.rechtvoorjou.nl Hoofdstuk 3.0 Wat is een democratische rechtsstaat? Maak de volgende oefeningen met behulp van de informatie op de website*. Naam Leerling:...Klas:...

Nadere informatie

Europa in de Tweede Kamer

Europa in de Tweede Kamer Europa in de Tweede Kamer Europa krijgt steeds meer invloed op het dagelijks leven van haar burgers, ook in Nederland. Daardoor lijkt het soms alsof de nationale parlementen buiten spel staan. Dat is niet

Nadere informatie

Deze brochure 3. Dagvaarding 3. Bezwaarschrift 3. Rechtsbijstand 4. Slachtoffer 4. Inzage in uw dossier 4. Getuigen en deskundigen 5.

Deze brochure 3. Dagvaarding 3. Bezwaarschrift 3. Rechtsbijstand 4. Slachtoffer 4. Inzage in uw dossier 4. Getuigen en deskundigen 5. U MOET TERECHTSTAAN INHOUD Deze brochure 3 Dagvaarding 3 Bezwaarschrift 3 Rechtsbijstand 4 Slachtoffer 4 Inzage in uw dossier 4 Getuigen en deskundigen 5 Uitstel 5 Aanwezigheid op de terechtzitting 6 Verstek

Nadere informatie

in de school Adv ocaat

in de school Adv ocaat Advocaat in de school LAGER ONDERWIJS Wat is het recht? Scheiding der machten Iemand pesten is niet tof, door het rode licht fietsen of lopen is gevaarlijk, met mes en vork eten is beleefd, roepen in de

Nadere informatie

Bijlage VMBO-KB. geschiedenis en staatsinrichting CSE KB. tijdvak 2. Bronnenboekje. KB-0125-a-12-2-b

Bijlage VMBO-KB. geschiedenis en staatsinrichting CSE KB. tijdvak 2. Bronnenboekje. KB-0125-a-12-2-b Bijlage VMBO-KB 2012 tijdvak 2 geschiedenis en staatsinrichting CSE KB Bronnenboekje KB-0125-a-12-2-b Staatsinrichting van Nederland bron 1 Een beschrijving van een politieke stroming (rond 1870): Zij

Nadere informatie

WIE ZIT WAAR IN DE RECHTBANK?

WIE ZIT WAAR IN DE RECHTBANK? WIE ZIT WAAR IN DE RECHTBANK? APRIL 2015 - POLITIEK IN PRAKTIJK #2 DE WERKVORM IN HET KORT De leerlingen vullen bij een plaatje van de rechtszaal in waar de rechter zit, en waar de verdachte, de advocaat,

Nadere informatie

Werken in een andere sector of branche: iets voor u?

Werken in een andere sector of branche: iets voor u? Werken in een andere sector of branche: iets voor u? Uw hele loopbaan blijven werken in dezelfde sector of branche? Voor veel werknemers is het bijna vanzelfsprekend om te blijven werken in de sector of

Nadere informatie

Ook zo toe aan een oplossing?

Ook zo toe aan een oplossing? Ook zo toe aan een oplossing? Zit het jou ook niet lekker: die verjaringsdossiers op je bureau? Of ben je in een vervelend conflict verzeild geraakt over grond? Wil je op een snelle en goedkope manier

Nadere informatie

2.4 Tekstopbouw In deze paragraaf oefen je in het schrijven van een tekst met een indeling in inleiding, kern en slot.

2.4 Tekstopbouw In deze paragraaf oefen je in het schrijven van een tekst met een indeling in inleiding, kern en slot. Fase.4 Tekstopbouw In deze paragraaf oefen je in het schrijven van een tekst met een indeling in inleiding, kern en slot. 1 1 Lees onderstaande tekst. Daarna ga je zelf een soortgelijke tekst schrijven.

Nadere informatie

Recht en bijstand bij juridische procedures

Recht en bijstand bij juridische procedures Recht en bijstand bij juridische procedures In deze folder leest u meer 0900-0101 (lokaal tarief) over de juridische bijstand door Slachtofferhulp Nederland en de rechten van slachtoffers. Een wirwar van

Nadere informatie

CASE STUDY JOANKNECHT & VAN ZELST DENKT VOORUIT

CASE STUDY JOANKNECHT & VAN ZELST DENKT VOORUIT Exact Online CASE STUDY JOANKNECHT & VAN ZELST DENKT VOORUIT www.exactonline.nl 2 EXACT ONLINE CASE STUDY ACCOUNTANCY GROEI DOOR PROACTIEF ADVIES Het gaat goed bij Joanknecht & Van Zelst: dit Eindhovens

Nadere informatie

MODULE III BESLISSINGEN NEMEN IN EUROPA? BEST LASTIG!!!

MODULE III BESLISSINGEN NEMEN IN EUROPA? BEST LASTIG!!! MODULE III BESLISSINGEN NEMEN IN EUROPA? BEST LASTIG!!! De Europese Unie bestaat uit 27 lidstaten. Deze lidstaten hebben allemaal op dezelfde gebieden een aantal taken en macht overgedragen aan de Europese

Nadere informatie

Nieuwsbrief 3. Agenda. Welkom! 11 maart: lezing bij CMS Derks Star Busmann te Arnhem. Alles over de Vaststellingsovereenkomst

Nieuwsbrief 3. Agenda. Welkom! 11 maart: lezing bij CMS Derks Star Busmann te Arnhem. Alles over de Vaststellingsovereenkomst Nieuwsbrief 3 Welkom! Hierbij de derde nieuwsbrief van Rozon. In deze versie alles over het juridisch loket, toegankelijkheid sectie sociaal recht, de nieuwe voorzittersvergadering en de aankondiging van

Nadere informatie

Rapportage online marktonderzoek Wat maakt succes?

Rapportage online marktonderzoek Wat maakt succes? Rapportage online marktonderzoek Wat maakt succes? December 2007 / Januari 2008 Door: Marco Bouman, Impulse, Strategie & Marketing Februari 2008 2008 Marco Bouman, alle rechten voorbehouden Het is niet

Nadere informatie

Strafuitvoeringsrechtbanken

Strafuitvoeringsrechtbanken Strafuitvoeringsrechtbanken Op 1 februari 2007 traden de strafuitvoeringsrechtbanken in werking. Heel wat beslissingen die vroeger door de minister van justitie genomen werden, zullen nu door een rechter

Nadere informatie

Aanbestedende diensten vaak de winnaar in rechtszaken over aanbestedingen

Aanbestedende diensten vaak de winnaar in rechtszaken over aanbestedingen ARTIKELEN Aanbestedende diensten vaak de winnaar in rechtszaken over aanbestedingen Theo van der Linden 1 Aanbestedende diensten zijn in 56% van de gevallen de winnende partij in rechtszaken over aanbestedingen.

Nadere informatie

P5_TA(2002)0269. Toekomstige ontwikkeling van Europol

P5_TA(2002)0269. Toekomstige ontwikkeling van Europol P5_TA(2002)0269 Toekomstige ontwikkeling van Europol Aanbeveling van het Europees Parlement aan de Raad over de toekomstige ontwikkeling van Europol en zijn volledige opneming in het institutioneel bestel

Nadere informatie

Aan de Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie De heer mr. F. Teeven Postbus 20301 2500 EH Den Haag

Aan de Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie De heer mr. F. Teeven Postbus 20301 2500 EH Den Haag Parkstraat 83 Den Haag Raad voor Strafrech tstoepassing Correspondentie: Postbus 30137 en Jeugdbescherming 2500 CC Den Haag ~ Telefoon (070) 361 93 00 Fax algemeen (070) 361 9310 Fax rechtspraak (070)

Nadere informatie

Penitentiaire Inrichting Ter Peel Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

Penitentiaire Inrichting Ter Peel Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie Penitentiaire Inrichting Ter Peel Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie De ingang van Penitentiaire Inrichting Ter Peel met zichtbaar de nieuwbouw van het Huis van Bewaring en Gevangenis Penitentiaire Inrichting

Nadere informatie

Onderwijs 2011-2012. Onderzoekschool Politieke Geschiedenis. Onderzoekschool Politieke Geschiedenis 1

Onderwijs 2011-2012. Onderzoekschool Politieke Geschiedenis. Onderzoekschool Politieke Geschiedenis 1 Onderwijs Onderzoekschool Politieke Geschiedenis 2011-2012 Onderzoekschool Politieke Geschiedenis 1 1. Inleiding en samenvatting De Onderzoekschool Politieke Geschiedenis (OPG) biedt in het academisch

Nadere informatie

Resolute Mediation - onderzoek 2015

Resolute Mediation - onderzoek 2015 Resolute Mediation - onderzoek 2015 10 Februari 2015 Nieuw dashboard voor Resolute Mediation 2 Nieuw dashboard voor Resolute Mediation 3 Nieuw dashboard voor Resolute Mediation 4 Nieuw dashboard voor Resolute

Nadere informatie

Rapport. Rapport over een klacht over het regionale politiekorps Zaanstreek-Waterland, thans regionale politie-eenheid Noord-Holland.

Rapport. Rapport over een klacht over het regionale politiekorps Zaanstreek-Waterland, thans regionale politie-eenheid Noord-Holland. Rapport Rapport over een klacht over het regionale politiekorps Zaanstreek-Waterland, thans regionale politie-eenheid Noord-Holland. Datum: 25 februari 2014 Rapportnummer: 2014/009 2 Klacht Verzoekster

Nadere informatie

1 Inleiding 9. 2 De fundamenten van het zorgstelsel 11. 3 De structuren in de zorg 25. 4 De aanspraak op zorg 31. 5 De financiering van de zorg 47

1 Inleiding 9. 2 De fundamenten van het zorgstelsel 11. 3 De structuren in de zorg 25. 4 De aanspraak op zorg 31. 5 De financiering van de zorg 47 Voorwoord Wie wil begrijpen hoe het Nederlandse zorgstelsel functioneert en op zoek gaat naar informatie, dreigt er al snel in te verdrinken. Waar te beginnen? Dat geldt ook voor de regels die op de zorg

Nadere informatie

Strafprocesrecht Bijzondere kenmerken: Hoger beroep Wetsverwijzingen: Wetboek van Strafrecht 197a, geldigheid: 2014-05-11

Strafprocesrecht Bijzondere kenmerken: Hoger beroep Wetsverwijzingen: Wetboek van Strafrecht 197a, geldigheid: 2014-05-11 ECLI:NL:GHSHE:2015:3566 Instantie: Gerechtshof 's-hertogenbosch Datum uitspraak: 16-09-2015 Datum publicatie: 17-09-2015 Zaaknummer: 20-002514-14 Rechtsgebieden: Materieel strafrecht Strafprocesrecht Bijzondere

Nadere informatie

Wat is realiteit? (interactie: vraagstelling wie er niet gelooft en wie wel)

Wat is realiteit? (interactie: vraagstelling wie er niet gelooft en wie wel) Wat is realiteit? De realiteit is de wereld waarin we verblijven met alles wat er is. Deze realiteit is perfect. Iedere mogelijkheid die we als mens hebben wordt door de realiteit bepaald. Is het er, dan

Nadere informatie

Embargo tot 18 okt. 2012, 12.30 uur

Embargo tot 18 okt. 2012, 12.30 uur Embargo tot 18 okt. 2012, 12.30 uur Toespraak van de Nationaal rapporteur mensenhandel en seksueel geweld tegen kinderen mr. Corinne Dettmeijer-Vermeulen Ter gelegenheid van de aanbieding van het rapport

Nadere informatie

Boek en workshop over het verlies van een broer of zus. Een broertje dood. Door Corine van Zuthem

Boek en workshop over het verlies van een broer of zus. Een broertje dood. Door Corine van Zuthem Het overlijden van een broer of zus is een ingrijpende gebeurtenis. Toch wordt het onderwerp in de rouwliteratuur doodgezwegen. Tot verbazing van Minke Weggemans. De pastoraal therapeute schreef er daarom

Nadere informatie

Hoe begin je een toespraak over een wereld in complete verdeeldheid? Dat was het eerste wat in me opkwam: de zichtbare verdeeldheid.

Hoe begin je een toespraak over een wereld in complete verdeeldheid? Dat was het eerste wat in me opkwam: de zichtbare verdeeldheid. 4 mei 2016, Hoe begin je een toespraak over een wereld in complete verdeeldheid? Dat was het eerste wat in me opkwam: de zichtbare verdeeldheid. We kennen allemaal de beelden van televisie. Huilende kinderen

Nadere informatie

VOOR RECHTSPRAAK NEDERLANDSE VERENIGING. De Minister van Veiligheid en Justitie Drs. S.A. Blok Postbus EH DEN HAAG. Geachte heer Blok,

VOOR RECHTSPRAAK NEDERLANDSE VERENIGING. De Minister van Veiligheid en Justitie Drs. S.A. Blok Postbus EH DEN HAAG. Geachte heer Blok, NEDERLANDSE VERENIGING VOOR RECHTSPRAAK De Minister van Veiligheid en Justitie Drs. S.A. Blok Postbus 20301 2500 EH DEN HAAG h Datum 23 februari 2017 Kenmerk Onderwerp NVvR-advies over de wijziging van

Nadere informatie

Puzzel: De rechtszaal

Puzzel: De rechtszaal Puzzel: De rechtszaal Korte omschrijving werkvorm: De leerlingen vullen in wie waar zit of staat in de rechtszaal. Leerdoel: De leerlingen kennen de opstelling van een rechtszaal en ze weten welke actoren

Nadere informatie

Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, Symposium LifeLines, Groningen (UMCG), 1 oktober 2012

Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, Symposium LifeLines, Groningen (UMCG), 1 oktober 2012 Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, Symposium LifeLines, Groningen (UMCG), 1 oktober 2012 Dames en heren, [Inleiding] Ik vind het wel leuk, maar ook een beetje spannend. Maar moet

Nadere informatie

Ik-Wijzer Naam: Sander Geleynse Datum: 27 januari 2016

Ik-Wijzer Naam: Sander Geleynse Datum: 27 januari 2016 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. Jouw uitslag... 4 Pagina 2 van 8 1. Inleiding Hallo Sander, Dit is de uitslag van jouw Ik-Wijzer. Hierin staat wat jij belangrijk vindt en wat je minder belangrijk vindt.

Nadere informatie

Handboek Politiek 2. Derde Kamer der Staten-Generaal

Handboek Politiek 2. Derde Kamer der Staten-Generaal Handboek Politiek 2 Derde Kamer der Staten-Generaal Hallo Kamerlid, Jij bent lid van de Derde Kamer der Staten-Generaal. Als politicus moet je natuurlijk wel verstand hebben van politiek. Samen met je

Nadere informatie

Proeftoets E1 vwo 4. 1 Wat is een waarde en wat is een norm? I. Liefde. II. Regels. III. Veiligheid. IV. Plicht.

Proeftoets E1 vwo 4. 1 Wat is een waarde en wat is een norm? I. Liefde. II. Regels. III. Veiligheid. IV. Plicht. 1 Wat is een waarde en wat is een norm? I. Liefde. II. Regels. III. Veiligheid. IV. Plicht. A. I en II zijn waarden; III en IV zijn normen. B. I en III zijn waarden; II en IV zijn normen. C. I en II zijn

Nadere informatie

Directoraat-Generaal Rechtspleging en Rechtshandhaving

Directoraat-Generaal Rechtspleging en Rechtshandhaving ϕ Ministerie van Justitie Directoraat-Generaal Rechtspleging en Rechtshandhaving Directie Juridische en Operationele Aangelegenheden Postadres: Postbus 2030, 2500 EH Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede

Nadere informatie

Aangifte doen En dan?

Aangifte doen En dan? www.politie.nl/slachtoffer Aangifte doen En dan? 17035-1 Informatie voor slachtoffers van een misdrijf 1 Bent u slachtoffer van een misdrijf? Is er bijvoorbeeld bij u ingebroken? Of heeft iemand u mishandeld?

Nadere informatie

Politieke legitimiteit

Politieke legitimiteit Politieke legitimiteit Op het snijvlak van wetenschap en samenleving Geerten Waling De Responsieve Rechtsstaat, 22 september 2016 Bij ons leer je de wereld kennen 1 Routeplanner Even voorstellen Wat is

Nadere informatie

Instelling. Onderwerp. Datum

Instelling. Onderwerp. Datum Instelling Hof van Cassatie Onderwerp Sociaal strafrecht. Arbeidsinspectie. Sociale inspecteurs. Bevoegdheden. Draagwijdte. Gevolg. Verhoor mits bijstand van advocaat Datum 17 april 2012 Copyright and

Nadere informatie

Inhoud. Aan jou de keuze 7. Niet alleen maar een boek 187. Auteurs 191. Dankwoord 197

Inhoud. Aan jou de keuze 7. Niet alleen maar een boek 187. Auteurs 191. Dankwoord 197 Inhoud Aan jou de keuze 7 D/2012/45/239 - isbn 978 94 014 0183 8 - nur 248 Tweede druk Vormgeving omslag en binnenwerk: Nanja Toebak, s-hertogenbosch Illustraties omslag en binnenwerk: Marcel Jurriëns,

Nadere informatie

Je rijbewijs halen, ook als je autisme of ADHD, hebt. Het Kan!

Je rijbewijs halen, ook als je autisme of ADHD, hebt. Het Kan! Uitgebreid Artikel Rijles, autisme, adhd Je rijbewijs halen, ook als je autisme of ADHD, hebt. Het Kan! Inleiding Tegenwoordig kun je al starten met lessen als je 16,5 jaar bent. Iedere jongere wil wel

Nadere informatie

Voorwoord L.S., Graag zou ik u door middel van deze brochure kennis laten maken met VINTRES.

Voorwoord L.S., Graag zou ik u door middel van deze brochure kennis laten maken met VINTRES. Voorwoord L.S., Graag zou ik u door middel van deze brochure kennis laten maken met VINTRES. VINTRES is de studievereniging voor rechtenstudenten van de Rijksuniversiteit Groningen met een specialisering

Nadere informatie

Lesbrief nummer 23 december 2015

Lesbrief nummer 23 december 2015 Lesbrief nummer 23 december 2015 Wilt u laten weten wat u van deze TLPST vond? Hebt u tips voor de volgende aflevering? Mail ons: redactie@tlpst.nl. Hoe klink jij? Wat vinden andere mensen van hoe jij

Nadere informatie

MANAGEMENT LUNCH De Magistraten van Morgen

MANAGEMENT LUNCH De Magistraten van Morgen MANAGEMENT LUNCH De Magistraten van Morgen Programma Vrijdag 30 oktober 2015 11:45 14:30 Gastspreker: Rosa Jansen Management lunch De Magistraten van Morgen Omdat we de korpschefs graag in contact brengen

Nadere informatie

Mediation. Het speelveld vergroten. Profiel Loyens & Loeff. Kantoren

Mediation. Het speelveld vergroten. Profiel Loyens & Loeff. Kantoren Kantoren Contact BENELUX AMSTERDAM 1) Fred. Roeskestraat 100 1076 ED Amsterdam Telefoon +31 20 578 57 85 Fax +31 20 578 58 00 André van der Kolk Of counsel E andre.van.der.kolk@loyensloeff.com T +31 10

Nadere informatie

Een spannend spel loopt verkeerd af

Een spannend spel loopt verkeerd af De strafzaak Een spannend spel loopt verkeerd af Algemene informatie over de rechtszaak in het simulatiespel Ben, Najib en Roos, drie vmbo leerlingen van 15 jaar, hebben de laatste lesuren vrij van school

Nadere informatie

Geneeskunde studiejaar 2014-2015. Matchingsvragenlijst MATCHING

Geneeskunde studiejaar 2014-2015. Matchingsvragenlijst MATCHING Geneeskunde studiejaar 2014-2015 Matchingsvragenlijst MATCHING Dit PDF document is een weergave van het matchingsformulier voor de opleiding geneeskunde van de Universiteit Utrecht, uitgevoerd door het

Nadere informatie

Strafrechtelijke reactie Vraag en antwoord

Strafrechtelijke reactie Vraag en antwoord Strafrechtelijke reactie Vraag en antwoord De Leerplichtwet Ieder kind heeft recht op onderwijs. Het biedt hen de kans om hun eigen mogelijkheden te ontdekken, te ontwikkelen en te gebruiken. Een goede

Nadere informatie

Verkeersongeluk. Misdrijf. Calamiteit. Praktisch. Slachtofferhulp Nederland Veelzijdig deskundig

Verkeersongeluk. Misdrijf. Calamiteit. Praktisch. Slachtofferhulp Nederland Veelzijdig deskundig Misdrijf Verkeersongeluk Calamiteit Juridisch Emotioneel Praktisch Veelzijdig deskundig biedt juridische, praktische en emotionele hulp aan slachtoffers van een misdrijf, calamiteit of verkeersongeluk.

Nadere informatie

Strafuitvoeringsrechtbanken

Strafuitvoeringsrechtbanken Strafuitvoeringsrechtbanken v.u.: Jos Vander Velpen, Gebroeders De Smetstraat 75, 9000 Gent Gebroeders De Smetstraat 75 9000 Gent foto s: Lieven Nollet tijdstip eerste publicatie: februari 2007 - herwerking:

Nadere informatie

Voorbeeldig onderwijs

Voorbeeldig onderwijs m a r i a va n de r hoe v e n Voorbeeldig onderwijs In de politieke arena wordt gedebatteerd over de vraag of het goed gaat met het Nederlandse onderwijs. Getuige het recente Oesorapport zijn we op onderdelen

Nadere informatie

Hotsheet september 2013

Hotsheet september 2013 Hotsheet september 2013 StepStone feiten & cijfers StepStone feiten & cijfers Enkele cijfers Bezochte pagina s 1,649,870 Aantal bezoeken 535,112 Unieke bezoekers 348,222 Aantal vacatures 1,380 September

Nadere informatie

Steeds minder startersleningen beschikbaar

Steeds minder startersleningen beschikbaar RAPPORT Starterslening in Nederland Steeds minder startersleningen beschikbaar Uitgevoerd in opdracht van www.starteasy.nl INHOUD Starterslening in Nederland Steeds minder startersleningen beschikbaar

Nadere informatie

COLLOQUIUM. Vrijdag 27 februari 2004. van 9.00u tot 19.00u

COLLOQUIUM. Vrijdag 27 februari 2004. van 9.00u tot 19.00u COLLOQUIUM Vrijdag 27 februari 2004 van 9.00u tot 19.00u Europese antiterrorisme wetgevingen en de bescherming van de fundamentele rechten en vrijheden Progress Lawyers Network i.s.m. I.A.P.L. (International

Nadere informatie

Rapportage. Politie in aanraking met veteranen. Stuurgroep Politie in aanraking met veteranen

Rapportage. Politie in aanraking met veteranen. Stuurgroep Politie in aanraking met veteranen Rapportage Politie in aanraking met veteranen Stuurgroep Politie in aanraking met veteranen Doorn 9 juni 2011 1 Aanleiding en opzet van het onderzoek In de uitvoering van haar taak komt de politie ook

Nadere informatie

Leeuwarden manifest: we hebben het zo druk Emile s manifest: zorg er dan voor dat jullie je vak kennen, dat scheelt heel veel werk.

Leeuwarden manifest: we hebben het zo druk Emile s manifest: zorg er dan voor dat jullie je vak kennen, dat scheelt heel veel werk. From: To: "info.hof-arle@rechtspraak.nl"; Oost-Nederland@om.nl; omroep@gld.nl Cc: M.Otte@OM.Nl; h.bolhaar@om.nl; Ybo Buruma (y.buruma@hogeraad.nl); m.feteris@hogeraad.nl Subject: Wie begrijpt art. 7 van

Nadere informatie

Directoraat-Generaal Rechtspleging en Rechtshandhaving

Directoraat-Generaal Rechtspleging en Rechtshandhaving ϕ1 Ministerie van Justitie Directoraat-Generaal Rechtspleging en Rechtshandhaving Directie Juridische en Operationele Aangelegenheden Postadres: Postbus 20301, 2500 EH Den Haag Aan de Voorzitter van de

Nadere informatie

Strafuitvoeringsrechtbanken

Strafuitvoeringsrechtbanken v.u.: Jos Vander Velpen, Gebroeders De Smetstraat 75, 9000 Gent foto s: Lieven Nollet Strafuitvoeringsrechtbanken Gebroeders De Smetstraat 75 9000 Gent tijdstip eerste publicatie: februari 2007 - herwerking:

Nadere informatie

www.kinderrechtswinkel.be juni 2008 Voor kinderen die meer willen weten over de rechtbank, wetten en de rechter Voor kinderen die meer willen weten over de rechtbank, wetten en de rechter Hebben kinderen

Nadere informatie

DE DEMOCRATIE-INDEX GROEP 1: 1815-1848. 3. Hebben alle partijen min of meer gelijke kansen in de campagneperiode?

DE DEMOCRATIE-INDEX GROEP 1: 1815-1848. 3. Hebben alle partijen min of meer gelijke kansen in de campagneperiode? DE DEMOCRATIE-INDEX GROEP 1: 1815-1848 ACHTERGRONDINFORMATIE PERIODE 1815-1848 DE EERSTE JAREN VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN Tussen 1795 en 1813 was Nederland overheerst geweest door de Fransen. In

Nadere informatie

Ik en de maatschappij. Samen maar verschillend

Ik en de maatschappij. Samen maar verschillend Ik en de maatschappij Samen maar verschillend Colofon Uitgeverij: Edu Actief b.v. 0522-235235 info@edu-actief.nl www.edu-actief.nl Auteur: Ruud Schinkel Inhoudelijke redactie: Ina Berlet Eindredactie:

Nadere informatie

De impact van HR op de business. Jaap Paauwe, Job Hoogendoorn en HR compliance

De impact van HR op de business. Jaap Paauwe, Job Hoogendoorn en HR compliance De impact van HR op de business Jaap Paauwe, Job Hoogendoorn en HR compliance Inhoudsopgave Heeft HR impact op de business? (interview met Jaap Paauwe) Certificering HR is must (interview met Job Hoogendoorn)

Nadere informatie

3. Rouw en verliesverwerking

3. Rouw en verliesverwerking 3. Rouw en verliesverwerking 29 Voor de trainer De belangrijkste begrippen van dit gedeelte zijn: Grote verschillen tussen verschillende getroffenen Breuk in de levenslijn Rouw/Verliesverwerking/chronische

Nadere informatie

Werkvel opdracht 9 (Onderhandelingsspel: hoe neem je samen moeilijke besluiten?)

Werkvel opdracht 9 (Onderhandelingsspel: hoe neem je samen moeilijke besluiten?) Werkvel opdracht 9 (Onderhandelingsspel: hoe neem je samen moeilijke besluiten?) Toelichting op de opdracht Tijdens deze opdracht gaan jullie in kleine groepjes in onderhandeling met elkaar over een pakket

Nadere informatie

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen 14 In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen einde, alleen een voortdurende kringloop van materie

Nadere informatie

Rapportage Enquête StudieKeuze 2015

Rapportage Enquête StudieKeuze 2015 Rapportage Enquête StudieKeuze 2015 www.qompas.nl Februari 2016 Surrounded by Talent Inleiding In deze rapportage laten we de resultaten zien van een enquête onder eerstejaars studenten welke met de Qompas

Nadere informatie

18 juni 2015. Onderzoek: Artsen voor de strafrechter

18 juni 2015. Onderzoek: Artsen voor de strafrechter 18 juni 2015 Onderzoek: Artsen voor de strafrechter Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit 40.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online onderzoek.

Nadere informatie