GEBRUIKERSTOETS "Studeren met een handicap 2005"

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "GEBRUIKERSTOETS "Studeren met een handicap 2005""

Transcriptie

1 GEBRUIKERSTOETS "Studeren met een handicap 2005" Studenten met een handicap over de voorlichting, begeleiding en voorzieningen bij hun opleiding en instelling F.Steenkamp en M.Bos Een rapport voor handicap + studie, expertisecentrum voor onderwijs en handicap Leiden, oktober 2005 CHOICE Postbus CB Leiden tel: fax:

2 Vooraf Van hogerhand worden hogescholen en universiteiten gestimuleerd om studenten met een handicap of functiebeperking bij te staan. Instellingen kunnen in de komende jaren rekenen op extra geld van de overheid wanneer ze met een duidelijk beleidsplan voor structurele oplossingen zorgen bij studenten met een handicap. De bewustwording van de mogelijke handicaps of functiebeperkingen bij studenten neemt toe en men ziet meer en meer de noodzaak in van extra voorzieningen en steun. Deze bewustwording uit zich onder meer in het aanpassen en het kenbaar maken van het gevoerde beleid. Het expertise centrum handicap + studie heeft dit jaar bijvoorbeeld van elke reguliere instelling de vragenlijst ontvangen met betrekking tot het beleid voor studenten met een handicap. Toch kan het zijn dat het beeld dat een instelling heeft van het eigen beleid niet overeenkomt met het beeld dat de student met een handicap ervan heeft. Om duidelijk te maken wat volgens de studenten de sterke en zwakke punten zijn, zijn de oordelen van de studenten met een handicap in dit rapport uiteengezet. Dit is het tweede jaar dat via de Nationale Studenten Enquête (NSE) oordelen worden verzameld van studenten met een handicap. Bij de NSE worden de studies die in het ene jaar geënquêteerd zijn, in het jaar daarop niet geënquêteerd. Men mag er dan ook vanuit gaan dat deze gebruikerstoets een andere groep studenten behandelt dan de gebruikerstoets van vorig jaar. Overeenkomsten in resultaten tussen beide toetsen wijzen dan ook op een grote betrouwbaarheid. Deze "gebruikerstoets" is georganiseerd en verwerkt door het Centrum Hoger Onderwijs Informatie (Choice), dat zich tot doel stelt om kritisch-vergelijkende consumenteninformatie over universiteiten en hogescholen te vergaren en te ontsluiten. Vanuit deze doelstelling zal Choice ook in de komende jaren onder meer in de Keuzegids Hoger Onderwijs informatie verstrekken over zaken die betrekking hebben op handicap en studie. De enquête, waarvan de resultaten in dit rapport gepresenteerd worden, zal daarom jaarlijks terugkeren. Op deze manier kan de (gewenste) vooruitgang in de aanpassingen voor studenten met een handicap goed worden gevolgd. Voor koplopers op dit terrein ontstaat er daarmee bovendien een extra positieve prikkel. Leiden, oktober

3 INHOUD 1. ACHTERGROND SAMENWERKING CHOICE MET HANDICAP + STUDIE DE OPZET VAN DE ENQUÊTE Het kader; de Nationale Studentenenquête De aanpak van de 'handicap'-module in DE ONDERZOEKSPOPULATIE VERDELING OVER DE GEVONDEN GROEPEN HANDICAPS VERDELING OVER DE STUDIEJAREN HET LANDELIJKE BEELD VAN DE KNELPUNTEN DE OORDELEN VAN DE GEHELE POPULATIE OORDELEN UITGESPLITST PER TYPE HANDICAP OORDELEN OVER DE GEBOUWEN OORDELEN OVER STUDIES OORDELEN OVER INSTELLINGEN DE MANIER VAN VERGELIJKEN TUSSEN DE INSTELLINGEN HOGESCHOLEN UNIVERSITEITEN...15 SAMENVATTING EN CONCLUSIES BIJLAGE 1: OVERIGE TABELLEN EN FIGUREN BIJLAGE 2: VRAGENLIJST NSE

4 1. Achtergrond 1.1 Samenwerking Choice met handicap + studie Handicap + studie, expertisecentrum voor onderwijs en handicap, heeft als missie het stimuleren dat jongeren met een functiebeperking succesvol kunnen studeren in de opleiding van hun keuze. Dit krijgt enerzijds vorm in de vergelijking van instellingen en aansporingen om aanpassingen te treffen voor studenten met een handicap. Anderzijds richt handicap + studie zich op de studenten zelf, in de vorm van advies en informatieverstrekking. De almanak Aangepast Hoger Onderwijs is een bekend product van het expertisecentrum. Hierin treffen studenten zowel algemene tips aan als een overzicht van de stand van zaken over studeren met een handicap op alle hogescholen en universiteiten. Op zoek naar manieren om deze vergelijking verder uit te bouwen, heeft de directie van handicap + studie in 2003 contact gelegd met Choice, het Centrum Hoger Onderwijs-Informatie voor Consument en Expert. De raakvlakken in doelstelling en activiteiten waren niet moeilijk te ontdekken. Sinds vorig jaar zijn de organisaties dan ook op twee vlakken gaan samenwerken: Informatieverstrekking, voorlichting. Choice besteed in haar eigen publicaties aandacht aan studeren met een handicap. Dit betekent dat een deel van de informatie van handicap + studie door Choice wordt opgenomen in de database StudieKeuzeInformatie en de daarop gebaseerde Keuzegids Hoger Onderwijs. Onderzoek, enquêtes. Vanaf 2004 is in de Nationale Studentenenquête (NSE), die Choice jaarlijks houdt bij meer dan studenten, een aparte module opgenomen met vragen over de hier behandelde problematiek. Op deze manier krijgt handicap + studie een nieuw instrument voor analyse, monitoring en vergelijking. Daarnaast zal de enquête informatie verschaffen die direct bruikbaar is in de consumenteninformatie aan aanstaande studenten. Deze informatie wordt door handicap + studie gebruikt voor de monitorgegevens en Choice neemt de gegevens op in de database en Keuzegids. Dit rapport heeft net als vorig jaar de naam Gebruikerstoets Studeren met een handicap meegekregen. Het doel van deze enquête was: studenten met een handicap op de voor hen relevante kwesties kritisch laten oordelen over de service van hun onderwijsinstelling. In deze rapportage staat dit doel en de vergelijking met de gebruikerstoets van vorig jaar steeds centraal De opzet van de enquête Het kader; de Nationale Studentenenquête In de Nationale Studentenenquête (NSE) worden elk jaar studenten telefonisch gevraagd om een gedetailleerde beoordeling van hun opleiding te geven. De resultaten van deze enquête worden, onder de naam Studentenoordeel jaarlijks gepubliceerd en toegelicht in de SKI-database en Keuzegids Hoger Onderwijs. Hieronder volgen enkele kenmerken van de NSE die voor deze rapportage relevant zijn: Schaal en spreiding. De enquête wordt landelijk gehouden, onder ruim voltijdstudenten per jaar. Elk jaar komt bij toerbeurt een selectie van disciplines aan bod, die een representatieve dwarsdoorsnede vormt van het hoger onderwijs. Alleen bij de kleinste hogescholen worden de studenten in sommige jaren niet geënquêteerd; elders gaat het steeds om 40 of meer studenten per jaar. Opleiding als focus. Centraal staat de vergelijkende beoordeling van opleidingen: - per discipline worden alle (locaties van) opleidingen gelijktijdig beoordeeld - per opleiding wordt gezorgd voor een aselecte steekproef van rond de 50 studenten, dwars op de studiejaren. Dit biedt per opleiding een betrouwbaar beeld van de tevredenheid van studenten. Dit jaar zijn 450 voltijdopleidingen in de bachelorfase beoordeeld en 70 deeltijdopleidingen. Rapportcijfers per kwaliteitsaspect. De studenten geven hun oordelen in de vorm van rapportcijfers (10-puntsschaal). Dit gebeurt over enkele tientallen deelaspecten. De resultaten worden uiteindelijk gebundeld tot scores op een aantal vaste kwaliteitsdimensies die voor iedereen te begrijpen zijn, 3

5 zoals: docenten, roosters en gebouwen. Uit tien scores per kwaliteitsdimensie wordt een totaalscore berekend. Een belangrijk principe is dat de studenten in de enquête op zakelijke wijze worden aangesproken op hun rol als onderwijsgebruiker. De vraagformulering is zodanig dat het effect van een platte populariteitspoll wordt vermeden. Anderzijds wordt aan de studenten geen mening gevraagd over aspecten waar zij nog geen onderbouwd oordeel over kunnen vormen. Dit betreft bijvoorbeeld het niveau van de eindkwalificatie De aanpak van de 'handicap'-module in 2005 De Gebruikerstoets Studeren met een Handicap is, zoals vermeld in paragraaf 1.1, een module in de Nationale Studentenenquête. Bij de opzet is vanzelfsprekend gebruik gemaakt van een aantal sterke punten van de NSE, zoals de landelijke dekking en het aanspreken van de student als consument. De basisopzet van de gebruikerstoets was daarom snel bepaald: - ALLE studenten in de NSE vragen of zij een handicap hebben die hen bij de studie belemmert. - de JA-zeggers laten oordelen over intake, faciliteiten en begeleiding bij hun opleiding/instelling. De vragen voor de gebruikerstoets Studeren met een Handicap zijn pas aan het eind van de enquête afgenomen (zie bijlage 2). Enkele punten vroegen speciale aandacht: Schaal en detaillering. Verwacht werd dat net als vorig jaar slechts 5% van alle studenten zichzelf onder de doelgroep zou rekenen. Daarom stond vooraf vast dat de enquête niet tot betrouwbare vergelijkende oordelen op opleidingsniveau kon leiden (per opleiding zou de steekproef niet groter dan 5 worden). Pas wanneer de gebruikerstoets over drie of meer jaren is afgenomen zal de steekproef groot genoeg zijn om enkele uitspraken te doen op opleidingsniveau. De gebruikerstoets richt zich dus net als vorig jaar op oordelen per instelling. Samenvoeging van de gegevens van 2004 met 2005 maakt het mogelijk om resultaten van instellingen uit te splitsen naar vestiging. Bovendien zijn in 2004 andere disciplines geënquêteerd dan in De resultaten zijn daarom gebaseerd op een grotere steekproef en een bredere basis dan vorig jaar. In de opzet en verwerking van de enquête is ook gekozen voor een aanpak die, naast verschillen tussen instellingen, ook informatie opleverde over de verschillen binnen de populatie. Praktisch betekende dit allereerst dat bij elke student met een handicap ook nauwkeurig is bepaald van welke type handicap(s) er sprake is. Voor de details van de vragenlijst wordt verwezen naar bijlage 2. De hoofdlijnen komen vanzelf bij de resultaten tot uitdrukking. 4

6 2 De onderzoekspopulatie 2.1 Verdeling over de gevonden groepen handicaps In de reguliere voltijd enquête zijn dit jaar studenten geënquêteerd. Van deze studenten gaven 1202 studenten aan dat ze problemen ondervonden door een handicap of functiebeperking. Dit komt neer op 5,8% van de populatie, vrijwel evenveel als vorig jaar (5,5%). In 2005 geeft 4,5% van de WO studenten aan dat ze een handicap hebben. Bij de HBO ers ligt dit met 6,0% iets hoger, het percentage is nagenoeg gelijk aan de gegevens van Figuur 1: Type handicap genoemd in enquête 2005 Chronische ziekte 9% Psychische problematiek 11% Concentratieproblemen 2% Overig 1% Bewegingsbeperking 10% Gezichtsbeperking 3% Pijnklachten 5% Energietekort 3% Gehoorstoornis 2% Dyslexie/dyscalculie 53% De verdeling van de studenten naar type handicap is in figuur 2 weergegeven. Bij de meeste handicaps zijn de verschillen ten opzichte van vorig jaar niet groter dan 2%. De consistentie van de resultaten tussen 2004 en 2005 tonen aan dat de gegevens betrouwbaar zijn. Uit de resultaten komt naar voren dat beperkingen die voor buitenstaanders het meest herkenbaar zijn, zoals gezichts-, gehoors- en bewegingsbeperkingen, slechts door een klein deel (15%) genoemd wordt. De grootste groep studenten wordt beperkt in hun functioneren door dyslexie en/of dyscalculie (53%), een beperking die veelal onzichtbaar is voor buitenstaanders. De man-vrouw verhoudingen die vorig jaar zijn gevonden bij de diverse typen handicaps, zijn dit jaar nagenoeg hetzelfde. Mannen hebben vooral beperkingen door dyslexie/dyscalculie en gezichtsbeperking, vrouwen hebben vooral beperkingen door energietekort en pijnklachten (zie figuur 2b. In de totale groep respondenten houden de geslachten elkaar vrijwel in evenwicht. De mannen hebben net als vorig jaar een minieme meerderheid van 51 procent. Figuur 2b Type handicap mannen en vrouwen (2005) 100% 90% 80% 70% 60% 50% 40% vrouw man 30% 20% 10% 0% Energietekort Pijnklachten Gehoorstoornis Chronische ziekte Psychische problematiek Bewegingsbeperking Concentratieproblemen Dyslexie/dyscalculie Gezichtsbeperking Overig 5

7 Diagnose en/of regeling GEBRUIKERSTOETS Studeren met een handicap 2005 Dit jaar is ook gevraagd of bij de betreffende handicap een diagnose is gesteld of dat er een regeling is getroffen. Een regeling kan bijvoorbeeld inhouden dat de betreffende student een extra jaar studiefinanciering ontvangt vanwege de handicap. In tabel 1 is per type handicap weergegeven bij hoeveel procent een diagnose of regeling is getroffen. Tabel 1 Diagnose of regeling voor handicap Chronische ziekte 92% Bewegingsbeperking 88% Energietekort 88% Concentratieproblemen 87% Dyslexie/dyscalculie 85% Gehoorstoornis 83% Psychische problematiek 79% Pijnklachten 78% Gezichtsbeperking 77% Overig 53% Gemiddeld is bij 85% van de studenten sprake van een regeling en/of diagnose. Bij de categorie overig zijn minder vaak diagnoses of regelingen getroffen, deze categorie is echter zeer divers en vormt slechts 1% van de populatie (zie figuur 2). 2.2 Verdeling over de studiejaren Met behulp van de NSE wordt ook gekeken naar de uitval onder studenten met een handicap. Net als vorig jaar is er geen indicatie voor een grotere uitval (zie figuur 1). De bevolkingspiramide van de 1202 ondervraagde studenten met een handicap wijkt nauwelijks af van die van de totale populatie. We zien slechts een bescheiden verschil: er is een hoger aandeel vijfde- en ouderejaars. Dit bevestigt het beeld van langzamer studeren door de ondervonden belemmeringen, maar anderzijds duidt het ook op standvastigheid. De enquête wordt altijd in de periode maart-april gehouden, het is dus mogelijk dat een deel van de doelgroep is afgehaakt. Toch is dit niet heel waarschijnlijk want de verhouding van de eerstejaarsstudenten met en zonder handicap is vrijwel gelijk. Figuur 2: Zijn studenten met handicap blijvertjes? (2005) 40% 35% 30% Studenten (tot) Student met handicap Student met dyslexie 25% 20% 15% 10% 5% 0% jr1 jr2 jr3 jr4 jr5 jr6< 6

8 3. Het landelijke beeld van de knelpunten 3.1 De oordelen van de gehele populatie Nu duidelijk is geworden wat de verdeling is van de verschillende soorten handicaps onder studenten, is het nuttig te kijken waar de knelpunten liggen. Daarbij moeten de oordelen in de context worden gezien van de totale studenten enquête (NSE). Uit het algemene gedeelte van de enquête blijkt dat de scores van studenten met een handicap niet of nauwelijks afwijken van de scores van de studenten zonder handicap. In het algemene deel geven beide groepen namelijk een gemiddelde score van 6,8. In de Nationale Studentenenquête liggen de meeste cijfers tussen de 6,5 en 7,0. Cijfers boven de 7,0 gelden als een positieve waardering, cijfers beneden de 6,0 als 'stevige kritiek'. Met deze maatstaven gaan we kijken hoe de studenten met een handicap hun universiteit of hogeschool beoordelen met betrekking tot de voorlichting, intake en faciliteiten. De resultaten zijn weergegeven in figuur 3. In deze figuur zijn de gegevens van 2004 en 2005 samengenomen. Het betreft daarmee het gemiddelde oordeel van 2321 studenten, 1835 uit het HBO en 486 uit het WO. De gedetailleerde resultaten van 2005 zijn te vinden in de bijlage van dit rapport, die van 2004 staan in de gebruikerstoets van vorig jaar. Figuur 3: Wat zijn de knelpunten (04+05) 7,50 7,00 gemiddelde NSE 6,50 6,00 gemiddelde h&s 5,50 5,00 HBO vt (N=1046) WO vt (N=156) 4,50 Intake Hulpmiddelen Aanpassingen onderw. Speciale begeleiding Begripvol docenten Totaal *Inclusief correctiefactor van +0,1 punt voor 2004 De WO studenten met een handicap zijn over het algemeen meer dan HBO studenten te spreken over de geboden ondersteuning. De voorlichting is het grootste knelpunt. De studenten zijn het meest positief over een aspect waar vorig jaar nog niet naar werd gevraagd: de begripvolheid van de docenten 1. In figuur 3 zijn twee stippellijnen weergegeven. De onderste lijn geeft het gemiddelde oordeel weer over de handicap-aspecten. De bovenste lijn geeft, voor zowel de studenten met als de studenten zonder handicap, het gemiddelde oordeel weer met betrekking tot de overige studieaspecten. Het gemiddelde op de deelaspecten van handicap en studie is een 6,4 deze score is wel voldoende, maar ligt bijna een halve punt onder de gemiddelde NSE oordeel. De studenten met een handicap zijn blijkbaar minder te spreken zijn over de voor hen getroffen aanpassingen dan over de algemene 1 Door de extra vraag over de begripvolheid van de docenten, valt de totaalscore van 2005 gemiddeld 0,1 punt hoger uit dan in Bij de berekening van het totaalgemiddelde van 04 en 05, is de score van 2004 daarom met 0,1 punt verhoogd. Deze zogenaamde correctiefactor zal ook in de volgende paragrafen worden toegepast. 7

9 studieaspecten. De studenten zijn dit jaar met een gemiddelde score van 6,3 iets minder dan vorig jaar (6,4) te spreken over de verschillende voorzieningen. Dit kan komen doordat er elk jaar andere studies worden geënquêteerd (zie hoofdstuk 5). Het kan ook zijn dat de studenten met een handicap zich meer bewust zijn geworden van de mogelijkheden om aanpassingen te treffen. Daardoor kunnen de studenten kritischer zijn geworden over de voorzieningen. Dit kwam ook naar voren in het recente onderzoek van het Verwey Jonker Instituut 2. 2 Dit onderzoek is recent uitgevoerd Instituut en zal in het najaar van 2005 beschikbaar worden gesteld. 8

10 Aantal Intake Hulpmiddelen Aanpassingen onderw. Speciale begeleiding Begripvol docenten Totaal GEBRUIKERSTOETS Studeren met een handicap Oordelen uitgesplitst per type handicap De knelpunten die in de vorige paragraaf zijn weergegeven zijn niet per definitie voor elk type handicap hetzelfde. In tabel 2 wordt per type handicap weergegeven welke aspecten in 2005positief en minder positief beoordeeld zijn. De resultaten van de knelpunten voor 2004 zijn te vinden in de bijlage. In 2005 zijn enkele verschuivingen opgetreden in vergelijking met vorig jaar. De studenten met concentratieproblemen, die vorig jaar nog niet als afzonderlijke groep gedefinieerd waren, blijken de meeste problemen te ondervinden. Deze groep vindt vooral dat de aanpassingen in het onderwijs te wensen overlaat. De studenten met een gezichtsbeperking hebben lagere scores gegeven dan vorig jaar, ze zijn duidelijk niet meer de meest positieve groep. De oordelen van studenten met een bewegingsbeperking en de studenten met pijnklachten liggen dit jaar wat hoger dan vorig jaar. Bij de categorie overig zien we ook verschuivingen ten opzichte van vorig jaar, maar deze categorie zal door de grote diversiteit de komende jaren waarschijnlijk aan dit soort verschuivingen onderhevig blijven. Tabel 2 Knelpunten per type handicap 2005 Overig 17 6,4 7,1 6,8 7,0 7,0 7,3 6,94 Energietekort 41 6,6 7,1 7,3 5,7 7,2 7,5 6,90 Bewegingsbeperking 116 6,4 6,8 6,7 5,9 6,5 7,4 6,67 Chronische ziekte 109 6,4 6,9 6,6 5,7 6,6 7,3 6,58 Gezichtsbeperking 36 6,0 6,6 6,6 6,1 6,2 7,3 6,49 Psychische probl ,9 6,7 6,2 5,4 6,2 6,8 6,19 Pijnklachten 66 5,8 6,2 6,3 5,5 6,2 6,8 6,15 Dyslexie/dyscalculie 632 5,9 6,5 6,2 5,7 5,8 6,7 6,13 Gehoorsbeperking 30 5,8 5,9 6,0 5,3 6,1 7,1 6,08 Concentratieproblemen 26 5,9 5,9 5,6 5,7 6,1 6,7 5,96 Totaal ,0 6,6 6,4 5,7 6,1 6,9 6, Oordelen over de gebouwen In tabel 2 is het oordeel over de gebouwen niet opgenomen. Vorig jaar kreeg dit onderdeel een relatief hoge score (6,9), maar het is niet voor iedere student met een handicap even relevant. Dit jaar hebben we de vraag over de gebouwen alleen gesteld aan studenten met een bewegingsbeperking, gehoorstoornis, gezichtsbeperking of pijnklachten (zie figuur 4). 7,50 Figuur 4: Oordeel over de gebouwen (2005) 7,00 N=98 N=34 N=57 N=214 6,50 N=25 6,00 N=18 N=5 N=2 N=34 HBO WO 5,50 5,00 N=9 4,50 Bewegingsbeperking Gehoorstoornis Gezichtsbeperking Pijnklachten Totaal (relevante handicap) 9

11 Opvallend is dat de WO studenten die over vele andere aspecten positief waren (figuur 3), met betrekking tot de gebouwen juist minder tevreden zijn dan de HBO studenten. De gemiddelde score van het HBO is hier een 6,9 terwijl de studenten in het WO op dit onderdeel gemiddeld een 5,6 geven. Dit verschil in score valt te verklaren: veel universiteiten zijn nog in oude gebouwen gehuisvest, terwijl de HBO instellingen meestal in de wat nieuwere gebouwen zitten. In nieuwbouw kunnen over het algemeen sneller aanpassingen worden gemaakt voor mensen met diverse soorten handicaps. De WO steekproef is overigens klein, van de onderliggende handicaps is alleen bij bewegingsbeperking sprake van een steekproef van voldoende omvang (N=18). Vanwege het relatief grote aantal HBO studenten dat wel positief is, blijft de gemiddelde score op de gebouwen net als in 2004 hoog (6,7). De HBO studenten met een bewegingsbeperking blijken nog het meest positief te zijn over de gebouwen. 10

12 5. Oordelen over studies Nu de verschillen tussen de handicaps zijn belicht, wordt er ook gekeken naar de verschillen tussen studies. Zijn de studenten met een handicap in bepaalde studierichtingen bijvoorbeeld juist over- of ondervertegenwoordigd? Zoals eerder vermeld zijn dit jaar andere studies geënquêteerd dan vorig jaar. Een combinatie van beide jaren geeft een aardig beeld van de spreiding van studenten met een handicap over de verschillende studies. In tabel 3a is weergegeven waar de studenten met een handicap over het algemeen te vinden zijn. Uit de enquête is naar voren gekomen dat bijna 6% van de respondenten een handicap of functiebeperking heeft. Daarom zijn in deze tabel alle studies weergegeven waar 6% of meer respondenten een handicap hadden. Van de studenten met een handicap heeft ongeveer de helft dyslexieproblemen (zie hoofdstuk 2). In de tabel is per studie te zien of het percentage dyslexie hier sterk van afwijkt. Tabel 3a Studies, veel studenten met handicap Handicap totaal Dyslexie Uit de tabel komt naar voren dat vooral in de technische studies veel studenten voorkomen met een handicap. Deze studenten hebben voornamelijk dyslexieproblemen. Een voorbeeld hiervan is Technische Natuurkunde waar 82% van de studenten met een handicap dyslexieproblemen heeft. Studies waar relatief veel studenten met een handicap voorkomen maar juist weinig dyslexieproblemen, zijn vooral de kunst(zinnige) studies, sociale studies en taalstudies. Studies waar relatief weinig studenten met een handicap zijn gevonden zijn weergegeven in tabel 3b. Tabel 3b Studies, weinig studenten met handicap Handicap HBO Bedrijfseconomie 3% Taal en economie 3% Commerciële economie 3% Journalistiek 3% Financial Service Management 3% WO Bedrijfskunde 3% Geneeskunde 3% Economie 3% Engelse taal 3% Fiscale Economie 3% Culturele Antropologie 3% Econometrie 0% 11 Handicap totaal Dyslexie HBO, helft of meer dyslexie WO, helft of meer dyslexie Technische natuurkunde 12% 10% Tandheelkunde 11% 6% Chemie en Chemische Technologie 11% 8% Constructiestudies 8% 5% Lerarenopleiding Exact 11% 7% Bouwkunde 7% 4% Milieustudies 11% 6% WO, minder dan de helft dyslexie Bouwkunde 10% 8% Industrieel ontwerpen 8% 3% Ruimtelijke ordening en planologie 10% 5% Farmaceutische wetenschappen 7% 2% Constructiestudies 9% 6% Diergeneeskunde en Dierwetensch. 7% 2% Hotelschool 8% 5% Aardwetenschappen 7% 3% Communicatiesystemen 8% 4% Nederlandse taal en cultuur 6% 0% Biologie en medisch lab.onderzoek 8% 4% Kunstgeschiedenis 6% 1% Technische bedrijfskunde 7% 5% Psychologie 6% 2% Werktuigbouwkunde 6% 5% Kunst- en Cultuurstudies 6% 2% Civiele techniek 6% 5% Vervoer en logistiek 6% 5% HBO, minder dan de helft dyslexie Creatieve therapie 11% 5% Kunstacademie 10% 4% Muziek 9% 1% Pedagogiek 9% 3% Ergotherapie en beweging 8% 2% Culturele en maatschappelijke vorming 7% 3% Academie lich. opvoeding (ALO) 7% 3% Sociaal pedagogische hulpverlening 7% 3% Ontwerpen 7% 3% Maatsch. werk en dienstverlening 7% 3% Lerarenopleiding Maatschappijvakken 6% 2%

13 Intake Hulpmiddelen Aanpassingen onderw. Speciale begeleiding Begripvol docenten Totaal* Intake Hulpmiddelen Aanpassingen onderw. Speciale begeleiding Begripvol docenten Totaal* GEBRUIKERSTOETS Studeren met een handicap 2005 Uit de tabel valt af te lezen dat bij de economische studies vrij weinig studenten met een handicap ingeschreven zijn. Verder valt op dat bij scheikunde op WO niveau weinig studenten met een handicap voorkomen terwijl dit op HBO niveau juist een studie is met veel studenten met een handicap. Ook ligt het percentage studenten bij het WO iets lager (4,5%) dan bij het HBO (6,0%). Er wordt echter tussen studenten met en de studenten zonder handicap geen verschil in vooropleiding gevonden. Het is daarom niet aannemelijk dat studenten met een handicap of functiebeperking liever voor een iets lager niveau kiezen. De oordelen van de HBO-studies met de hoogste scores zijn in tabel 4 weergegeven. In de top 5 staan studies die vorig jaar geënquêteerd zijn, het studentenaantal bij deze vijf studies is gering. Tabel 4 Oordelen over HBO studies (04+05) - Hoogste scores (N>14) 04 HBO Technische natuurkunde 17 7,3 7,6 7,2 6,7 6,8 7,22 04 HBO Creatieve therapie 26 6,7 7,2 7,0 6,1 6,7 6,83 04 HBO Landbouw 31 7,0 6,9 7,1 6,0 6,6 6,82 04 HBO Elektrotechniek 54 7,0 7,2 7,0 5,9 6,4 6,81 04 HBO Ontwerpen 39 6,7 7,0 6,8 6,3 6,5 6,76 05 HBO Technische bedrijfskunde 72 6,7 6,8 6,8 6,5 6,5 7,1 6,73 05 HBO Taal en economie 20 5,9 7,0 6,7 5,8 6,8 6,6 6,46 04 HBO Maatschappelijk werk en dienstv. 71 6,5 6,9 6,6 5,6 6,5 6,52 05 HBO Ergotherapie en beweging 21 6,4 6,6 6,7 5,7 6,2 7,2 *Inclusief correctiefactor van +0,1 punt voor ,46 N De oordelen van de HBO-studies met de laagste scores zijn in tabel 5 weergegeven. De studie Toerisme en vrijetijdskunde krijgt de laagste score. Dit is een studie met jaarlijks veel studenten, het percentage studenten met een handicap is hier gemiddeld, 6,3%. Tabel 5 Oordelen over HBO studies (04+05) - Laagste scores (N>14) 05 HBO Lerarenopleidingen exact 34 5,7 6,1 6,0 5,1 5,7 7,0 5,97 04 HBO Commerciële economie 40 5,6 6,3 5,8 5,3 5,9 5,90 04 HBO Culturele en maatsch. vorming 42 5,5 6,3 5,9 5,1 6,0 5,86 05 HBO Vervoer en logistiek 46 5,6 6,2 5,8 5,4 5,5 6,3 5,82 05 HBO Constructiestudies 20 5,9 6,3 6,2 5,4 5,0 6,0 5,80 05 HBO Sociaal-juridische dienstverlening 15 5,5 5,6 5,9 5,3 5,5 6,2 5,71 04 HBO Small business 29 5,7 6,2 5,8 4,9 5,0 5,62 04 HBO Facility management 20 6,1 6,1 5,8 4,7 5,0 5,61 05 HBO Lerarenopleiding talen 21 5,2 6,1 5,6 3,9 5,2 6,4 5,47 05 HBO Toerisme en vrijetijdskunde 34 5,1 5,7 5,2 5,0 5,0 6,1 5,36 *Inclusief correctiefactor van +0,1 punt voor 2004 N 12

14 Intake Hulpmiddelen Aanpassingen onderw. Speciale begeleiding Begripvol docenten Totaal* GEBRUIKERSTOETS Studeren met een handicap 2005 In de bijlage is een overzicht opgenomen van alle andere studies die in 2004 en 2005 geënquêteerd zijn en waar per opleiding meer dan 14 respondenten met een handicap zijn gevonden. De oordelen van de WO-studies zijn in tabel 6 weergegeven. Er zijn tot nog toe weinig WO studies geënquêteerd. Tabel 6 Oordelen over WO studies (04+05), N>14 05 WO Bedrijfskunde 16 6,5 6,8 7,0 6,5 6,7 7,4 6,82 04 WO Geneeskunde 25 6,4 7,8 7,0 5,9 6,4 6,79 05 WO Biologie 16 6,3 7,1 6,7 6,4 6,8 6,9 6,70 04 WO Pedagogiek 32 6,7 7,1 6,7 5,9 6,6 6,71 04 WO Informatica 15 6,8 7,2 6,7 5,5 6,7 6,66 04 WO Psychologie 28 6,6 6,3 6,3 6,3 6,8 6,55 04 WO Algemene cultuurwetenschappen 23 6,1 6,3 6,3 6,3 6,8 6,44 04 WO Nederlands recht 47 6,3 6,8 6,4 5,8 6,2 6,42 05 WO Gezondheidswetenschappen 17 5,9 6,5 6,7 5,7 6,3 6,9 6,35 04 WO Sociologie en sociale studies 23 6,0 6,6 6,7 5,5 6,4 6,31 05 WO Bestuurskunde 17 6,0 6,0 6,2 6,4 6,3 7,1 6,33 05 WO Constructiestudies 27 6,1 7,0 6,3 5,4 6,0 6,7 6,26 04 WO Economie 21 6,1 6,3 5,2 5,5 6,5 6,02 04 WO Tandheelkunde 21 5,4 6,1 6,1 5,7 5,5 5,86 05 WO Geschiedenis 15 4,8 6,2 5,9 4,0 5,0 7,4 *Inclusief correctiefactor van +0,1 punt voor ,55 N Bedrijfskunde en geneeskunde krijgen beide een redelijk hoge score. Beide studies hebben jaarlijks veel studenten. Aan deze opleidingen blijken echter relatief weinig studenten met een handicap te studeren (zie tabel 3b). Geschiedenis krijgt een lage score, ondanks de kleine omvang van de studie. 13

15 N ('04+'05) Intake Hulpmiddelen Aanpassingen onderw. Begeleiding Begripvol ** Totaal '04+'05 * GEBRUIKERSTOETS Studeren met een handicap Oordelen over instellingen 6.1 De manier van vergelijken tussen de instellingen In de vorige hoofdstukken is aangegeven dat elk jaar andere studies geënquêteerd worden en dat het type studie van invloed kan zijn op het oordeel van de instelling. In dit hoofdstuk worden de oordelen van de studenten over de verschillende instellingen weergegeven. Om een mogelijk 'ongunstige' mix van studies te voorkomen, zijn de oordelen van 2004 en 2005 samengenomen. De betekenis van de oordelen is toegelicht in hoofdstuk Hogescholen In tabel 7 3 worden de resultaten van de hogescholen weergegeven. De combinatie van oordelen over twee jaren heeft ertoe bijgedragen dat bij meer instellingen de steekproef groot genoeg is geworden om in de tabel te worden opgenomen. Bovendien zijn een aantal vestigingen uitgesplitst, zoals bij de Haagse hogeschool, Fontys, Saxion en InHolland. Uit de tabel blijkt dat de Haagse hogeschool in Rijswijk duidelijk de hoogste waardering krijgt van de eigen studenten. Op vrijwel alle facetten krijgt de instelling een 7 of hoger. Zelfs over de voorlichting, die over het algemeen een erg lage score krijgt, is men tevreden. Alleen de begeleiding kan (met een 6,5) nog duidelijk verbeterd worden. Saxion komt net als vorig jaar op de tweede plaats. Men moet dan echter wel naar de locatie in Enschede, want de waardering van de studenten in Deventer ligt een stuk lager. Windesheim kwam vorig jaar op de eerste plaats. Doordat de eigen studenten dit jaar een lagere waardering geven is de opleiding nu opgeschoven naar een derde plaats. Dit komt vooral doordat de oordelen op aanpassingen in het onderwijs, intake en hulpmiddelen dit jaar een paar tienden lager liggen dan vorig jaar. Artez staat op een vierde plaats, bij deze instelling kan vooral de voorlichting nog verbeterd worden. Tenslotte valt op dat ook Tilburg Fontys een aardige score krijgt op veel facetten. Deze instelling zou het nog beter doen wanneer de docenten meer begrip zouden tonen voor de studenten met een handicap. Tabel 7 Oordelen van studenten over hogescholen (04+05) 3 Rijswijk Haagse 26 7,2 7,2 7,1 7,0 6,5 7,4 7,11 Enschede Saxion 84 6,5 7,0 6,7 6,3 6,7 7,2 6,75 Zwolle Windesheim 67 6,3 7,0 7,0 6,1 6,8 6,7 6,68 Tilburg Fontys 46 6,3 6,7 6,6 6,1 6,6 5,3 6,61 Artez 27 6,7 6,5 6,9 5,6 6,7 8,0 6,57 Den Bosch Avans 64 6,6 6,9 6,6 5,8 6,4 7,2 6,55 Arnhem HAN 57 6,4 7,0 6,7 5,7 6,4 6,8 6,53 Van Hal/Larenstein 31 6,8 6,5 6,8 5,6 5,8 6,9 6,45 Hogeschool Zuyd 78 6,3 6,6 6,6 5,8 6,3 7,2 6,43 Leiden Hogeschool 42 6,2 7,0 6,3 5,6 6,2 7,1 6,40 HvU/Horst 151 6,4 6,7 6,5 5,9 6,1 6,7 6,40 Eindhoven Fontys 64 6,4 6,9 6,4 5,6 5,7 7,1 6,36 Breda Avans 67 6,3 6,7 6,4 5,3 6,3 6,5 6,30 Den Haag Haagse 74 6,2 6,5 6,3 5,7 6,1 6,7 6,30 Rotterdam HR 106 6,2 6,5 6,2 5,9 5,8 6,5 6,26 Vlissingen HZ 32 6,4 6,7 6,0 5,9 5,7 7,1 6,26 Rotterdam InHolland 28 5,9 6,9 6,3 5,8 5,3 7,6 6,20 Nijmegen HAN 49 5,9 6,4 6,6 5,3 6,3 6,6 6,19 Leeuwarden NHL 70 6,0 6,7 6,4 5,2 5,9 7,1 6,18 Alkmaar InHolland 63 5,7 6,5 6,4 5,6 5,8 6,9 6,16 Deventer Saxion 25 5,2 6,3 6,2 5,6 6,3 7,1 6,12 Breda NHTV 37 6,1 6,3 6,1 5,8 5,9 6,5 6,08 Amsterdam HvA 101 5,9 6,6 6,2 5,2 5,7 6,7 6,07 Leeuwarden CHN 28 6,0 6,8 6,2 4,9 5,7 6,7 6,05 Groningen Hanze 71 5,7 6,4 6,0 5,0 6,0 6,8 5,98 Tilburg Avans 24 6,1 6,3 6,0 5,3 5,5 6,6 5,97 Amsterdam HES 18 6,0 6,2 6,6 4,3 6,0 7,2 5,94 Haarlem InHolland 52 5,6 6,1 6,0 5,4 5,3 6,4 5,78 Diemen InHolland 41 5,4 6,2 5,7 4,8 5,1 6,5 5,58 Delft/Den Haag InHolland 31 5,5 5,9 5,7 5,2 5,1 5,9 5,57 * Inclusief correctiefactor ( +0,1 punt op de totaalscore voor 2004) ** Enquêtevraag alleen in 2005 gesteld, kleinere N bij deze vraag 3 Bij de berekening van de totaalscore zijn voor studenten die een vraag niet hebben beantwoord, de neutrale vervangende waarden gebruikt. De totaalscore kan daardoor licht afwijken van het gemiddelde van de vraagscores. 14

16 N Intake Hulpmiddelen Aanpassingen onderw. Begeleiding Begripvol ** Totaal '04+'05 * GEBRUIKERSTOETS Studeren met een handicap 2005 De instellingen met de laagste scores zijn te vinden bij diverse vestigingen van InHolland. Ook Amsterdam HES scoort laag, ondanks de relatief hoge score op begripvolheid. Verder zijn er nog wat verschuivingen ten opzichte van vorig jaar. Zo is Rotterdam HR een stuk lager op de lijst gekomen, terwijl Den Bosch Avans en Utrecht HvU/Horst juist hogere waarderingen krijgen. Leeuwarden NHL is ook een paar plaatsen omhoog geschoven, dit komt vooral doordat de docenten veel begrip tonen voor de studenten met een handicap. 6.3 Universiteiten In tabel 8 4 worden de resultaten van de universiteiten weergegeven, met de totaalscore inclusief de correctiefactor van 0,1 punt voor Hoewel de combinatie van oordelen over twee jaren ertoe heeft bijgedragen dat de steekproef groter is geworden, is deze bij Wageningen nog steeds vrij klein. De instelling wordt wel vermeld omdat Wageningen net als vorig jaar de beste score krijgt. Een onderdeel dat nog verbeterd kan worden is de begripvolheid van docenten. Op dit onderdeel krijgen ze in vergelijking met elders een lagere waardering. De Universiteit Twente krijgt dit jaar een totaalscore die een paar tienden hoger ligt dan vorig jaar. Daarmee komt de instelling op een tweede plaats. De begripvolheid van de docenten heeft bijgedragen aan de hogere score van Twente. Maastricht komt net als vorig jaar op een derde plaats. Bij deze instelling valt op dat de waardering voor de voorlichting vergeleken met elders zeer redelijk is. Op dit aspect hebben de meeste andere instellingen een veel lager cijfer gekregen. Eindhoven en Tilburg staan onderaan de ranglijst. Eindhoven krijgt een onvoldoende op zowel intake als voorlichting, Tilburg scoort laag op de intake en de aanpassingen in het onderwijs. Voor de overige instellingen geldt dat er weinig verschuivingen hebben plaatsgevonden ten opzichte van vorig jaar. Opvallend is wel dat bij de UvA de docenten weinig begripvol zijn, de instelling krijgt op dit aspect duidelijk de laagste score. Tabel 8 Oordelen van studenten over universiteiten (04+05) 4 Wageningen WU 12 7,1 7,5 7,0 6,9 7,1 6,9 7,18 Enschede UT 23 7,1 7,1 6,8 6,6 7,0 7,6 7,01 Maastricht UM 27 6,4 7,0 6,8 7,0 6,8 7,0 6,87 Nijmegen RU 55 6,5 6,7 6,7 6,6 7,0 7,2 6,77 Groningen RUG 52 6,3 7,1 6,8 6,1 6,8 7,1 6,70 Delft TUD 39 6,6 7,3 6,5 5,6 5,9 6,9 6,49 Leiden UL 48 6,1 6,9 6,6 5,7 6,7 7,0 6,48 Rotterdam EUR 30 6,1 6,7 6,7 5,2 6,3 7,3 6,38 Utrecht UU 59 6,0 6,7 6,4 5,6 6,5 7,3 6,33 Amsterdam UvA 58 6,1 6,8 6,4 5,8 6,2 5,6 6,33 Amsterdam VU 41 6,2 6,2 6,2 6,0 5,6 7,4 6,15 Tilburg UvT 23 5,6 6,0 5,6 5,7 5,8 6,3 5,77 Eindhoven TUE 19 5,4 6,1 5,7 4,9 5,7 6,1 5,70 * Inclusief correctiefactor ( +0,1 punt op de totaalscore voor 2004) ** Enquêtevraag alleen in 2005 gesteld, kleinere N bij deze vraag 4 Ook bij de universiteiten is bij de berekening van de totaalscore, de neutrale vervangende waarde gebruikt wanneer een vraag niet is beantwoord. De totaalscore kan daardoor licht afwijken van het gemiddelde van de vraagscores. 15

17 Samenvatting en conclusies In de lente van 2005 is voor de tweede maal een landelijke enquête gehouden onder studenten met een handicap. Deze "gebruikerstoets" is uitgevoerd door Choice, in het kader van de Nationale Studentenenquête (NSE). Dit gebeurde in opdracht van expertisecentrum handicap + studie. Studenten met een handicap konden hun opleiding rapportcijfers geven voor aspecten die speciaal voor hen relevant zijn. Hier worden de resultaten samengevat: Aantal. Van de ondervraagde voltijdstudenten in 2005 zegt 5,8 procent een handicap of functiebeperking te hebben die hem of haar bij het studeren belemmert. Vorig jaar was dit 5,5 procent. In het WO ligt dit percentage wat lager dan in het HBO (4,5 tegen 6.0 procent) Handicaps. Handicaps zoals gehoor- en gezichtsbeperking vormen net als in 2004 slechts een kleine minderheid. Vaker voorkomend zijn dyslexie/dyscalculie (53%). Daarna komen bij de ondervraagden het meest voor: psychische problemen (11%) en bewegingsbeperking (10%). Kritiek op voorlichting, begeleiding. De 1202 ondervraagde voltijdstudenten met een handicap blijven kritisch in hun oordeel. Voor intake en begeleiding geven ze cijfers rond de 6,2. Het laagste cijfer, een 5,7, is voor de voorlichting over de regelingen die er voor hen bestaan. Alles samen geven ze hun opleiding een krappe 6,5 voor de behandeling van studenten met een handicap. Dit is wat lager dan de gebruikelijke rapportcijfers in de NSE, die rond 6,8 uitkomen. Ook lichtpuntjes. Milder is het oordeel over 'tastbare' voorzieningen en aangepaste regelingen voor studenten met een handicap (6,7). Ook is voor het eerst gevraagd of de docenten 'begripvol' met deze groep studenten omgaan. Over dit aspect klinkt een relatief gunstig oordeel (6,9), maar er zijn wel verschillen per studie en instelling. De grote mate van begripvolheid staat overigens in contrast met de resultaten van het Verwey-Jonker Instituut 5. De studenten gaven in dat onderzoek juist aan dat de begripvolheid van docenten te wensen overliet. Verschil per handicap. Bij uitsplitsing van oordelen per type handicap zien we enkele verschillen. Studenten met relatief herkenbare fysieke klachten, zoals bewegings- en gezichtsbeperking, blijken meer begrip te ontmoeten dan bijvoorbeeld dyslectici of studenten met concentratieproblemen. De studenten met dyslexie zijn ook wat minder tevreden over de voorlichting en begeleiding voor studenten met een handicap. WO/HBO. Net als in het eerste onderzoeksjaar oordelen de studenten met een handicap in het WO gemiddeld wat positiever dan die in het HBO. Dit betreft vooral begeleiding en voorlichting. De HBO-studenten zijn dit jaar iets positiever over de aanpassing van gebouwen dan hun collega s in het WO. Dit resultaat is echter gebaseerd op een beperkte steekproef. Studies. Studenten met een handicap kiezen relatief vaker voor een technische of creatieve opleiding met praktische inslag. Deze indruk uit het eerste jaar is opnieuw bevestigd. Bij de techniek blijkt het vooral te gaan om mensen met dyslexie. Studenten met andere handicaps worden meer aangetroffen bij de sociale studies en de talen, èn bij de kunstopleidingen. Per hogeschool. Om instellingen met elkaar te vergelijken, zijn de resultaten van 2004 en 2005 (waarbij verschillende studies zijn onderzocht) gebundeld. In het HBO oogst de TH Rijswijk (nu onderdeel van de Haagse Hogeschool) de meeste waardering van studenten met een handicap. Daarna volgen Saxion Enschede en Zwolle Windesheim. Kritiek krijgen vooral enkele vestigingen van InHolland en de HES in Amsterdam. Per universiteit. Bij de universiteiten springt Wageningen er gunstig uit, met de kanttekening dat hier nog steeds weinig studenten met een handicap zijn geënquêteerd. Ook Enschede en Maastricht scoren goed. Kritiek is er vooral op de universiteiten van Eindhoven en Tilburg. 5 Dit onderzoek is recent uitgevoerd en zal in het najaar van 2005 beschikbaar worden gesteld. Het is een vervolg op het onderzoek van 2001: Studeren met een handicap, Belemmeringen die studenten met een lichamelijke beperking, psychische klachten of dyslexie in het hoger onderwijs ondervinden. N. Broenink en K. Gorter. (2001). 16

18 N (steekproef) Intake Hulpmiddelen Aanpass. Ows Begeleiding GEBRUIKERSTOETS Studeren met een handicap 2005 BIJLAGE 1: Overige tabellen en figuren Wat zijn de knelpunten in 2005? 7,50 7,00 6,50 HBO vt (N=1046) WO vt (N=156) 6,00 5,50 5,00 4,50 Intake Hulpmiddelen Aanpassingen onderw. Speciale begeleiding Begripvol docenten Totaal Knelpunten per type handicap 2004 Gezichtsbeperking 50 7,2 7,2 6,9 6,8 6,5 7,04 Energietekort 80 6,8 6,9 6,9 6,8 5,9 6,76 Psychische probl ,3 6,9 6,6 6,6 5,7 6,54 Chronische ziekte 117 6,4 6,9 6,5 6,4 5,7 6,48 Bewegingsbeperking 86 6,5 6,6 6,5 6,6 5,6 6,47 Gehoorsbeperking 27 6,7 6,6 6,3 6,8 4,9 6,35 Dyslexie 524 6,3 6,8 6,5 6,0 5,6 6,34 Overig 49 5,9 6,3 6,1 6,1 6,0 6,17 Pijnklachten 58 5,7 6,6 5,9 5,7 5,1 5,90 Totaal HBO+WO ,3 6,8 6,5 6,2 5,7 6,41 *Inclusief correctiefactor van +0,1 punt voor 2004 Totaal ('04)* 17

19 N Intake Hulpmiddelen Aanpassingen onderw. Begeleiding Begripvol ** Totaal '04+'05 * Intake Hulpmiddelen Aanpassingen onderw. Speciale begeleiding Begripvol docenten Totaal* GEBRUIKERSTOETS Studeren met een handicap 2005 Oordelen over HBO studies (04+05) - Midden scores HBO Sociaal pedagogische hulpverlening 82 6,1 6,7 6,5 5,9 6,4 7,2 6,49 HBO Informatica 81 6,4 7,0 6,8 5,5 6,2 6,47 HBO Verpleegkunde 45 6,4 7,1 6,5 5,4 6,4 6,47 HBO Academie lich. opvoeding (ALO) 26 6,1 6,7 6,4 6,1 6,3 7,0 6,43 HBO Biologie en medisch laboratoriumonderzoek 48 6,3 6,6 6,8 5,7 6,2 6,9 6,41 HBO Personeel en arbeid 40 6,2 6,7 6,6 5,7 6,2 7,0 6,42 HBO Fysiotherapie 36 6,3 6,7 6,5 5,7 6,4 6,41 HBO Beeldende Kunsten 76 6,5 6,8 6,5 5,4 6,3 6,40 HBO Accountancy 39 6,3 6,8 6,5 5,7 6,3 6,6 6,39 HBO Leraar basisonderwijs (PABO) 107 6,1 6,7 6,4 5,6 6,2 7,2 6,35 HBO Chemie en Chemische technologie 62 6,1 6,8 6,3 5,8 6,0 7,1 6,35 HBO Werktuigbouwkunde 64 6,2 6,9 6,6 5,6 5,8 6,31 HBO Muziek 36 6,1 6,2 6,5 5,6 6,1 7,2 6,31 Deeltijd studenten met handicap HBO Bedrijfseconomie 37 6,1 6,7 6,3 5,5 6,1 7,0 6,32 HBO Hotelschool 17 5,6 7,0 6,9 5,4 5,8 7,0 6,29 HBO Informatie- en Mediastudies 18 6,4 6,5 6,5 5,3 6,2 6,7 6,25 HBO Int. bus. en manag. studies (IBMS) 24 6,2 6,9 6,4 5,8 5,3 6,22 HBO 4,6% WO 3,9% Totaal 4,5% HBO Pedagogiek 31 5,7 6,5 6,4 5,4 6,3 7,1 6,27 HBO Bouwkunde 76 5,8 6,5 6,2 5,9 6,0 6,7 6,18 HBO Civiele techniek 42 6,2 6,5 6,1 5,7 5,8 6,6 6,16 HBO Ruimtelijke ordening 15 6,1 6,7 6,0 5,7 5,8 6,15 HBO Management, economie en recht 46 6,2 6,4 6,6 5,2 5,9 6,14 HBO Milieustudies 35 6,1 6,2 6,3 5,5 5,5 6,6 6,04 HBO Lerarenopleidingen maatsch. vakken 24 6,1 6,6 5,9 5,2 5,4 7,0 6,03 HBO Communicatie 28 5,9 6,5 6,0 5,3 5,8 6,4 *Inclusief correctiefactor van +0,1 punt voor ,02 N Oordelen over de kleine hogescholen (N>10) Ede CHE 15 7,0 6,8 7,7 6,4 7,8 7,6 7,24 Zwolle Gereformeerd 10 7,0 7,6 7,5 4,5 6,9 8,0 6,85 Zeist Helicon 11 6,7 6,8 6,9 5,4 6,9 7,6 6,70 Venlo Fontys 15 6,7 6,9 6,9 5,3 6,5 8,4 6,54 Utrecht HKU 10 6,2 6,5 6,0 6,3 6,4 8,0 6,40 Sittard Fontys 15 6,3 6,6 5,6 4,8 6,7 6,7 6,29 Den Haag Kon. Acad. 15 6,0 6,7 6,7 5,2 6,2 4,8 6,25 Emmen HDrenthe 12 6,3 6,3 6,3 4,4 6,1 7,2 6,06 Amsterdam HKA 11 5,5 6,9 5,7 5,4 5,0 6,3 5,77 * Inclusief correctiefactor ( +0,1 punt op de totaalscore voor 2004) 18

20 Zijn deeltijd studenten met handicap blijvertjes? 40% 35% 30% 25% 20% Studenten DT (tot) N= 2936 Student DT met handicap N= 131 Student DT met dyslexie N= 28 15% 10% 5% 0% jr1 jr2 jr3 jr4 jr5 jr6< Type handicap genoemd in deeltijd enquete 2005 Psychische problematiek 17% Concentratieproblemen 4% Overig 2% Bewegingsbeperking 17% Gezichtsbeperking 4% Dyslexie/dyscalculie 21% Chronische ziekte 16% Pijnklachten 6% Energietekort 11% Gehoorstoornis 2% 19

GEBRUIKERSTOETS "Studeren met een handicap 2007"

GEBRUIKERSTOETS Studeren met een handicap 2007 GEBRUIKERSTOETS "Studeren met een handicap 2007" Studenten met een handicap over de voorlichting, begeleiding en voorzieningen bij hun opleiding en instelling T. Timmers en F. Steenkamp Een rapport voor

Nadere informatie

GEBRUIKERSTOETS "Studeren met een handicap 2008"

GEBRUIKERSTOETS Studeren met een handicap 2008 Stichting HOP onderwijs consumenten informatie GEBRUIKERSTOETS "Studeren met een handicap 2008" Studenten met een handicap over de voorlichting, begeleiding en voorzieningen bij hun opleiding en instelling

Nadere informatie

HBO-Bachelor - studentenaantal Economie en Recht

HBO-Bachelor - studentenaantal Economie en Recht Economie en Recht Accountancy en fiscaal Accountancy Avans Hogeschool 556 Accountancy en fiscaal Accountancy Christelijke Hogeschool Windesheim 289 Accountancy en fiscaal Accountancy De Haagse Hogeschool

Nadere informatie

Gebruikerstoets "Studeren met een handicap 2012"

Gebruikerstoets Studeren met een handicap 2012 Gebruikerstoets "Studeren met een handicap 01" De oordelen van studenten met een functiebeperking over hun studie en instelling F.E.M. Steenkamp een rapport voor handicap + studie, expertisecentrum voor

Nadere informatie

Revisie Keuzegids Universiteiten 2015

Revisie Keuzegids Universiteiten 2015 Revisie Keuzegids Universiteiten 2015 Voor u ligt een nieuwe analyse Keuzegids 2015 d.d. 5-11-2014. Deze vernieuwde analyse is tot stand gekomen wegens een grote rectificatie op de Keuzegids 2015 d.d.

Nadere informatie

Voorlopige opgave lotingstudies HBO Studiejaar 2016-2017

Voorlopige opgave lotingstudies HBO Studiejaar 2016-2017 Accountancy Hogeschool Utrecht 120 voltijd 100 3x 15 maart 2016 Accountancy Hogeschool van Amsterdam 150 voltijd 100 2x 15 maart 2016 Advanced Business Creation Avans Hogeschool 160 voltijd 100 3x 1 mei

Nadere informatie

Voorlopige opgave lotingstudies HBO Studiejaar 2016-2017

Voorlopige opgave lotingstudies HBO Studiejaar 2016-2017 Accountancy Hogeschool Utrecht 120 voltijd 100 3x 15 maart 2016 Accountancy Hogeschool van Amsterdam 150 voltijd 100 2x 15 maart 2016 Advanced Business Creation Avans Hogeschool 160 voltijd 100 3x 1 mei

Nadere informatie

Voorlopige opgave lotingstudies HBO Studiejaar 2015-2016

Voorlopige opgave lotingstudies HBO Studiejaar 2015-2016 Accountancy Hogeschool Utrecht 120 voltijd Accountancy Hogeschool van Amsterdam 150 voltijd 100 2x 16 maart 2015 Ad Eventmanager Hogeschool Utrecht 130 voltijd 100 3x 15 maart 2015 Ad Operationeel Sportmanagement

Nadere informatie

Voorlopige opgave lotingstudies HBO Studiejaar 2015-2016

Voorlopige opgave lotingstudies HBO Studiejaar 2015-2016 Accountancy Hogeschool Utrecht 120 voltijd 94 Accountancy Hogeschool van Amsterdam 150 voltijd 100 2x 15 maart 2015 187 Ad Eventmanager Hogeschool Utrecht 130 voltijd 100 3x 15 maart 2015 1 Ad Operationeel

Nadere informatie

Overzicht Lotingstudies HBO Laatste wijziging: 14-9-15

Overzicht Lotingstudies HBO Laatste wijziging: 14-9-15 Overzicht Lotingstudies HBO Laatste wijziging: 14-9-15 Accountancy Hogeschool Utrecht Accountancy Hogeschool van Amsterdam Ad Sport, Gezondheid en Management Hanzehogeschool Groningen Advanced Business

Nadere informatie

Amsterdam, juni 2015 In opdracht van Elsevier. Studie & Werk 2015

Amsterdam, juni 2015 In opdracht van Elsevier. Studie & Werk 2015 Amsterdam, juni 2015 In opdracht van Elsevier Studie & Werk 2015 Hbo ers en academici van studiejaar 2012/2013 op de arbeidsmarkt Statistische bijlage: tabellen hbo ers Ernest Berkhout Siemen van der Werff

Nadere informatie

Opleidingen in het HBO met (mogelijk) een tweede loting, studiejaar 2015 2016

Opleidingen in het HBO met (mogelijk) een tweede loting, studiejaar 2015 2016 Centrale Aanmelding en Plaatsing Opleidingen in het HBO met (mogelijk) een tweede loting, studiejaar 2015 2016 Bij een aantal opleidingen/instellingen zijn na de uitvoering van de loting nog plaatsen over.

Nadere informatie

Overzicht met lotingstudies in het HBO, studiejaar 2015-2016

Overzicht met lotingstudies in het HBO, studiejaar 2015-2016 Overzicht met lotingstudies in het HBO, studiejaar 2015-2016 Is één van onderstaande opleidingen de opleiding waarvoor je je hebt aangemeld? Dan moet je meedoen aan de selectieprocedure (loting). Om deel

Nadere informatie

Overzicht met lotingstudies in het HBO, studiejaar 2016-2017

Overzicht met lotingstudies in het HBO, studiejaar 2016-2017 Overzicht met lotingstudies in het HBO, studiejaar 2016-2017 Is één van onderstaande opleidingen de opleiding waarvoor je je hebt aangemeld? Dan moet je meedoen aan de selectieprocedure (loting). Om deel

Nadere informatie

Overzicht met lotingstudies in het HBO, studiejaar 2016-2017

Overzicht met lotingstudies in het HBO, studiejaar 2016-2017 Overzicht met lotingstudies in het HBO, studiejaar 2016-2017 Is één van onderstaande opleidingen de opleiding waarvoor je je hebt aangemeld? Dan moet je meedoen aan de selectieprocedure (loting). Om deel

Nadere informatie

"Studeren met een handicap" De tiende gebruikerstoets, 2013

Studeren met een handicap De tiende gebruikerstoets, 2013 "Studeren met een handicap" De tiende gebruikerstoets, 2013 De oordelen van studenten met een functiebeperking over hun studie en instelling F.E.M. Steenkamp Een rapport voor handicap + studie, expertisecentrum

Nadere informatie

Overzicht Lotingstudies HBO

Overzicht Lotingstudies HBO Overzicht Lotingstudies HBO Accountancy Hogeschool Utrecht Accountancy Hogeschool van Amsterdam Laatste wijziging: 16-aug-2016 Advanced Business Creation Avans Hogeschool Bedrijfseconomie Hogeschool Utrecht

Nadere informatie

Voorlichtingsavond HBO & WO Opleidingen woensdag 7 oktober 2015

Voorlichtingsavond HBO & WO Opleidingen woensdag 7 oktober 2015 Voorlichtingsavond HBO & WO Opleidingen woensdag 7 oktober 2015 Voor leerlingen van: Almende college, Ludger College, Ulenhof College, Rietveld Lyceum, Christelijk College Schaersvoorde, Liemers College,

Nadere informatie

"Studeren met een handicap" De twaalfde gebruikerstoets, 2015

Studeren met een handicap De twaalfde gebruikerstoets, 2015 "Studeren met een handicap" De twaalfde gebruikerstoets, 2015 De oordelen van studenten met een functiebeperking over hun studie en instelling Frank Steenkamp Een rapport voor handicap + studie, expertisecentrum

Nadere informatie

Enquêteresultaten QSK & studiekeuzetevredenheid

Enquêteresultaten QSK & studiekeuzetevredenheid Enquêteresultaten QSK & studiekeuzetevredenheid www.qompas.nl Januari 2015 Enquêteresultaten QSK & studiekeuzetevredenheid 1 Oordeel studenten/scholieren over Qompas en tevredenheid met betrekking tot

Nadere informatie

Voorlichtingsavond HBO & WO Opleidingen woensdag 7 oktober 2015

Voorlichtingsavond HBO & WO Opleidingen woensdag 7 oktober 2015 Voorlichtingsavond HBO & WO Opleidingen woensdag 7 oktober 2015 Voor leerlingen van: Almende college, Ludger College, Ulenhof College, Rietveld Lyceum, Christelijk College Schaersvoorde, Liemers College,

Nadere informatie

Overzicht met lotingstudies in het HBO, studiejaar 2014-2015

Overzicht met lotingstudies in het HBO, studiejaar 2014-2015 Overzicht met lotingstudies in het HBO, studiejaar 2014-2015 Is één van onderstaande opleidingen de opleiding waarvoor je je hebt aangemeld? Dan moet je meedoen aan de selectieprocedure (loting). Om deel

Nadere informatie

Amsterdam, juni 2009 In opdracht van Elsevier Thema. Studie & werk 2009. Hbo ers en academici van studiejaar 2006/2007 op de arbeidsmarkt

Amsterdam, juni 2009 In opdracht van Elsevier Thema. Studie & werk 2009. Hbo ers en academici van studiejaar 2006/2007 op de arbeidsmarkt Amsterdam, juni 2009 In opdracht van Elsevier Thema Studie & werk 2009 Hbo ers en academici van studiejaar 2006/2007 op de arbeidsmarkt Statistische bijlage: tabellen hbo ers E.E. Berkhout S.G. van der

Nadere informatie

Amsterdam, juni 2013 In opdracht van Elsevier Thema. Studie & Werk 2013. HBO ers en academici van studiejaar 2010/2011 op de arbeidsmarkt

Amsterdam, juni 2013 In opdracht van Elsevier Thema. Studie & Werk 2013. HBO ers en academici van studiejaar 2010/2011 op de arbeidsmarkt Amsterdam, juni 2013 In opdracht van Elsevier Thema Studie & Werk 2013 HBO ers en academici van studiejaar 2010/2011 op de arbeidsmarkt Statistische bijlage tabellen Hbo ers E. Berkhout S. van der Werff

Nadere informatie

Amsterdam, juni 2011 In opdracht van Elsevier Thema. Studie & Werk 2011

Amsterdam, juni 2011 In opdracht van Elsevier Thema. Studie & Werk 2011 Amsterdam, juni 2011 In opdracht van Elsevier Thema Studie & Werk 2011 HBO ers en academici van studiejaar 2008/2009 op de arbeidsmarkt Statistische bijlage tabellen Hbo ers E. Berkhout T.H. Smid S. van

Nadere informatie

Amsterdam, juni 2016 In opdracht van Elsevier. Studie & Werk 2016

Amsterdam, juni 2016 In opdracht van Elsevier. Studie & Werk 2016 Amsterdam, juni 2016 In opdracht van Elsevier Studie & Werk 2016 Hbo ers en academici van studiejaar 2013/2014 op de arbeidsmarkt Statistische bijlage: tabellen hbo ers Paul Bisschop Siemen van der Werff

Nadere informatie

Regeling vermelding duale opleidingen hoger onderwijs 1998-1999

Regeling vermelding duale opleidingen hoger onderwijs 1998-1999 OCenW-Regelingen Bestemd voor: c colleges van bestuur respectievelijk centrale directies van universiteiten en hogescholen. Beleidsregel Datum: 28 mei 1998 Kenmerk: HBO/SB-98/22812 Datum inwerkingtreding:

Nadere informatie

Overzicht opleidingen

Overzicht opleidingen Overzicht opleidingen Stand van zaken oktober 2013 Opleiding Onderwijsinstelling Deeltijd Voltijd Duur Kosten Overig Leegstand Post-MA NRP Academie (transformatie) NRP, ism TU Delft, Nyenrode en Hogeschool

Nadere informatie

Amsterdam, juni 2014 In opdracht van Elsevier. Studie & Werk 2014. Hbo ers en academici van studiejaar 2011/2012 op de arbeidsmarkt

Amsterdam, juni 2014 In opdracht van Elsevier. Studie & Werk 2014. Hbo ers en academici van studiejaar 2011/2012 op de arbeidsmarkt Amsterdam, juni 2014 In opdracht van Elsevier Studie & Werk 2014 Hbo ers en academici van studiejaar 2011/2012 op de arbeidsmarkt Statistische bijlage tabellen Hbo ers Ernest Berkhout Siemen van der Werff

Nadere informatie

Voorlichtingsavond HBO & WO Opleidingen maandag 5 oktober 2015

Voorlichtingsavond HBO & WO Opleidingen maandag 5 oktober 2015 Voorlichtingsavond HBO & WO Opleidingen maandag 5 oktober 2015 Voor leerlingen van: Almende college, Ludger College, Ulenhof College, Rietveld Lyceum, Christelijk College Schaersvoorde, Liemers College

Nadere informatie

Naam instelling: Hogeschool voor de Kunsten Utrecht Code opleiding 34951

Naam instelling: Hogeschool voor de Kunsten Utrecht Code opleiding 34951 OPLEIDINGEN MET DECENTRALE SELECTIE 2013-2014 HBO Naam instelling: Hogeschool voor de Kunsten Utrecht Code instelling: 00MF Code opleiding 34951 Kunst en Economie www.hku.nl of 030 2349440 of info@ssc.hku.nl

Nadere informatie

Herbestemming in het onderwijs

Herbestemming in het onderwijs Herbestemming in het onderwijs Overzicht opleidingen e s- f een sch 'Logo omgeving derden' op witte achtergrond 'Logo omgeving derden' op gekleurde of fotografisch achtergrond r oed alleen Uitzondering;

Nadere informatie

Informatiebrief wetgeving bepaling hoogte collegegelden

Informatiebrief wetgeving bepaling hoogte collegegelden Informatiebrief wetgeving bepaling hoogte collegegelden In het Hoger Onderwijs wordt onderscheid gemaakt tussen wettelijk en instellingscollegegeld. Het wettelijk collegegeld wordt door de minister vastgesteld

Nadere informatie

Feiten en cijfers. HBO-Monitor 2013: De arbeidsmarktpositie van afgestudeerden van het hbo. juni 2014

Feiten en cijfers. HBO-Monitor 2013: De arbeidsmarktpositie van afgestudeerden van het hbo. juni 2014 Feiten en cijfers HBO-Monitor 2013: De arbeidsmarktpositie van afgestudeerden van het hbo juni 2014 Honderden Feiten en cijfers 2 Inleiding In deze factsheet staan de arbeidsmarktresultaten van hbo-afgestudeerden

Nadere informatie

"Studeren met een handicap" De elfde gebruikerstoets, 2014

Studeren met een handicap De elfde gebruikerstoets, 2014 "Studeren met een handicap" De elfde gebruikerstoets, 2014 De oordelen van studenten met een functiebeperking over hun studie en instelling Frank Steenkamp Herman Jonkers Een rapport voor handicap + studie,

Nadere informatie

WO-BACHELOR - studentaantallen Economie en Recht

WO-BACHELOR - studentaantallen Economie en Recht Economie en Recht Bedrijfskunde Bedrijfs- en Consumentenwetenschappen Wageningen University 238 Bedrijfskunde Bedrijfskunde Erasmus Universiteit Rotterdam 2.204 Bedrijfskunde Bedrijfskunde Maastricht University**

Nadere informatie

Voorlichtingsavond HBO & WO Opleidingen maandag 5 oktober 2015

Voorlichtingsavond HBO & WO Opleidingen maandag 5 oktober 2015 Voorlichtingsavond HBO & WO Opleidingen maandag 5 oktober 2015 Voor leerlingen van: Almende college, Ludger College, Ulenhof College, Rietveld Lyceum, Christelijk College Schaersvoorde, Liemers College

Nadere informatie

Centraal Bureau Aanmelding en Plaatsing. Jaarverslag Numerus Fixi

Centraal Bureau Aanmelding en Plaatsing. Jaarverslag Numerus Fixi Centraal Bureau Aanmelding en Plaatsing Jaarverslag Numerus Fixi Studiejaar 2011 2012 INHOUDSOPGAVE TOELICHTING VERSLAGEN...4 Wetenschappelijk onderwijs...7 Opleidingsfixus...7 B Communication and Media

Nadere informatie

Gebruikerstoets "Studeren met een handicap 2010"

Gebruikerstoets Studeren met een handicap 2010 Gebruikerstoets "Studeren met een handicap 2010" De oordelen van studenten met een functiebeperking over hun opleiding en instelling F. Steenkamp en T. Timmers een rapport voor handicap + studie, expertisecentrum

Nadere informatie

Toelatingsvoorwaarden nieuwe profielen

Toelatingsvoorwaarden nieuwe profielen ECONOMIE (ECONOMICS) Accountancy ec of (ec of ) + Accountancy (Associate degree) ec of (ec of ) + Bedrijfs ec of (ec of ) + Bedrijfskunde MER ec of ec of ec of maw of Commerciële Economie (CE) ec of ec

Nadere informatie

Op welke school zitten onze oud-werkers vmbo nu?

Op welke school zitten onze oud-werkers vmbo nu? In deze bijdrage geven de decanen van de drie afdelingen een indruk van de vervolgkeuzes van onze werkers. Die keuzes vertonen jaar in jaar uit natuurlijk fluctuaties, anderzijds geeft het beeld van één

Nadere informatie

1 Beoordeling instellingsconversietabellen CDHO 1 2 Opheffing Hogeschool Positief advies CDHO: Engineering Engineering AOT Techniek(deeltijd) Einde instroom: 31-12-2011 Einde opleiding: 31-12-2016 Engineering

Nadere informatie

Feiten en cijfers. Studentenaantallen in het hoger beroepsonderwijs

Feiten en cijfers. Studentenaantallen in het hoger beroepsonderwijs Feiten en cijfers Studentenaantallen in het hoger beroepsonderwijs 2010 1 Feiten en cijfers Studentenaantallen in het hoger beroepsonderwijs 2010 Ten opzichte van 2009 is de instroom stabiel: -0,3 procent

Nadere informatie

Opleidingen aanwezig op de oriëntatiemarkt

Opleidingen aanwezig op de oriëntatiemarkt Saxion Open 24 januari Deventer Opleidingen aanwezig op de oriëntatiemarkt Life Science, Design & Technology ROOD Economie, Management & Organisatie BLAUW - Archeologie - Biologie en Medisch Laboratoriumonderzoek

Nadere informatie

AANTAL AANMELDINGEN BACHELOR STUDIEJAAR: 2014 VOLGNUMMER: 22 WEEK: 10

AANTAL AANMELDINGEN BACHELOR STUDIEJAAR: 2014 VOLGNUMMER: 22 WEEK: 10 AANTAL AANMELDINGEN BACHELOR Sector (gewogen) Opleiding Opl.vorm ECONOMIE 50645 - B Bedrijfskunde Voltijd 163-109 - - - - 81 85 - - - 50950 - B Economie en Bedrijfseconomie Voltijd 428-153 341-351 - 41

Nadere informatie

AANTAL AANMELDINGEN BACHELOR STUDIEJAAR: 2014 VOLGNUMMER: 23 WEEK: 11

AANTAL AANMELDINGEN BACHELOR STUDIEJAAR: 2014 VOLGNUMMER: 23 WEEK: 11 AANTAL AANMELDINGEN BACHELOR Sector (gewogen) Opleiding Opl.vorm ECONOMIE 50645 - B Bedrijfskunde Voltijd 182-121 - - - - 91 93 - - - 50950 - B Economie en Bedrijfseconomie Voltijd 459-170 357-384 - 47

Nadere informatie

Feiten en cijfers. HBO-Monitor 2010: De arbeidsmarktpositie van afgestudeerden van het hbo. juli 2011

Feiten en cijfers. HBO-Monitor 2010: De arbeidsmarktpositie van afgestudeerden van het hbo. juli 2011 Feiten en cijfers HBO-Monitor 2010: De arbeidsmarktpositie van afgestudeerden van het hbo juli 2011 2 Feiten en cijfers HBO-Monitor 2010: De arbeidsmarktpositie van afgestudeerden van het hbo Afgestudeerden

Nadere informatie

AANTAL AANMELDINGEN BACHELOR STUDIEJAAR: 2014 VOLGNUMMER: 27 WEEK: 15

AANTAL AANMELDINGEN BACHELOR STUDIEJAAR: 2014 VOLGNUMMER: 27 WEEK: 15 AANTAL AANMELDINGEN BACHELOR Sector (gewogen) Opleiding Opl.vorm ECONOMIE 50645 - B Bedrijfskunde Voltijd 334-235 - - - - 165 148 - - - 50950 - B Economie en Bedrijfseconomie Voltijd 636-268 508-548 -

Nadere informatie

AANTAL AANMELDINGEN BACHELOR STUDIEJAAR: 2014 VOLGNUMMER: 26 WEEK: 14

AANTAL AANMELDINGEN BACHELOR STUDIEJAAR: 2014 VOLGNUMMER: 26 WEEK: 14 AANTAL AANMELDINGEN BACHELOR Sector (gewogen) Opleiding Opl.vorm ECONOMIE 50645 - B Bedrijfskunde Voltijd 274-197 - - - - 135 126 - - - 50950 - B Economie en Bedrijfseconomie Voltijd 576-242 470-503 -

Nadere informatie

Qompas StudieKeuze Top-50 Toplijstjes

Qompas StudieKeuze Top-50 Toplijstjes Qompas StudieKeuze Top-50 Toplijstjes www.qompas.nl Top-50 Toplijstjes Qompas StudieKeuze september 2015-december 2015 Surrounded by Talent Havo-jongens: Top-50 studies op Qompas StudieKeuze (sep-15 t/m

Nadere informatie

2 De keuze van de hogeschool per individuele conversie geldt voor alle opleidingsvormen, inclusief de te beëindigen varianten. 1 Beoordeling instellingsconversietabellen CDHO 1 2 Opheffing Hogeschool Positief

Nadere informatie

Het hbo ontcijferd 2005

Het hbo ontcijferd 2005 Het hbo ontcijferd 2005 HET HBO ONTCIJFERD 2005 april 2005 Colofon Titel: Het hbo ontcijferd 2005 Het hbo ontcijferd is een terugkerende publicatie van de HBO-raad en is gericht op de ontwikkelingen van

Nadere informatie

Ouder(s)/verzorger(s) van leerlingen uit havo-3 en vwo-3. Goirle, 26 mei 2016. Uw kenmerk : : LOB-HV-1516-363/DIN/PUF/spe

Ouder(s)/verzorger(s) van leerlingen uit havo-3 en vwo-3. Goirle, 26 mei 2016. Uw kenmerk : : LOB-HV-1516-363/DIN/PUF/spe Ouder(s)/verzorger(s) van leerlingen uit havo-3 en vwo-3 Goirle, 26 mei 2016 Uw kenmerk : Ons kenmerk Onderwerp : LOB-HV-1516-363/DIN/PUF/spe : studievoorlichtingsavond 2 juni2016 Geachte heer/mevrouw,

Nadere informatie

BE PREPARED. ECONOMIE EN MANAGEMENT GEZONDHEID ICT ONDERWIJS WELZIJN Breda Hogeschoollaan 1 PROGRAMMABOEKJE

BE PREPARED. ECONOMIE EN MANAGEMENT GEZONDHEID ICT ONDERWIJS WELZIJN Breda Hogeschoollaan 1 PROGRAMMABOEKJE BE PREPARED. ECONOMIE EN MANAGEMENT GEZONDHEID ICT ONDERWIJS WELZIJN Breda Hogeschoollaan 1 PROGRAMMABOEKJE 1 WELKOM BIJ AVANS HOGESCHOOL Avans behoort al jarenlang tot de beste hogescholen in Nederland.

Nadere informatie

Hoe scoren onderwijsinstellingen op Twitter?

Hoe scoren onderwijsinstellingen op Twitter? Hoe scoren onderwijsinstellingen op Twitter? Onderzoek naar het Twittergebruik door -, - en -instellingen Gemeten door Coosto over het studiejaar 2014/2015 Daphne Nonahal 1. Een stand van zaken In dit

Nadere informatie

DUO / afdeling Loting. Jaarverslag Numerus Fixus-opleidingen

DUO / afdeling Loting. Jaarverslag Numerus Fixus-opleidingen DUO / afdeling Loting Jaarverslag Numerus Fixus-opleidingen Studiejaar 2014-2015 INHOUDSOPGAVE TOELICHTING VERSLAGEN... 5 Wetenschappelijk Onderwijs... 8 Opleidingsfixus... 9 B Biomedische Wetenschappen...

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Gelet op artikel 5.6, vijfde lid, van Wet studiefinanciering 2000;

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Gelet op artikel 5.6, vijfde lid, van Wet studiefinanciering 2000; STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 24893 4 december 2012 Regeling van de Staatsecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van 1 november 2012, nr. DL/446544,

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Gelet op artikel 5.6, vijfde lid, van de Wet studiefinanciering 2000;

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Gelet op artikel 5.6, vijfde lid, van de Wet studiefinanciering 2000; STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 36310 27 december 2013 Regeling van de Staatsecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van 15 december 2013, nr.

Nadere informatie

DUO / afdeling Loting. Jaarverslag Numerus Fixus-opleidingen

DUO / afdeling Loting. Jaarverslag Numerus Fixus-opleidingen DUO / afdeling Loting Jaarverslag Numerus Fixus-opleidingen Studiejaar 2014-2015 INHOUDSOPGAVE TOELICHTING VERSLAGEN... 5 Wetenschappelijk Onderwijs... 8 Opleidingsfixus... 9 B Biomedische Wetenschappen...

Nadere informatie

ADVANCED TECHNOLOGY 50002 50002 UNIVERSITEIT TWENTE TECHNISCHE WETENSCHAPPEN 50 58-8 -14 % 100 % 100 % Voorbeeld

ADVANCED TECHNOLOGY 50002 50002 UNIVERSITEIT TWENTE TECHNISCHE WETENSCHAPPEN 50 58-8 -14 % 100 % 100 % Voorbeeld Bachelor vooraanmeldingen UT opleidingen (Bron IBG) 17-07-2006 ADVANCED TECHNOLOGY 50002 naam studie 50002 UNIVERSITEIT TWENTE TECHNISCHE WETENSCHAPPEN 50 58-8 -14 % 100 % 100 % ADVANCED TECHNOLOGY UNIVERSITEIT

Nadere informatie

Check Je Kamer Rapportage 2014

Check Je Kamer Rapportage 2014 Check Je Kamer Rapportage 2014 Kwantitatieve analyse van de studentenwoningmarkt April 2015 Dit is een uitgave van de Landelijke Studenten Vakbond (LSVb). Voor vragen of extra informatie kan gemaild worden

Nadere informatie

Highlights Nationale Studenten Enquête 2015

Highlights Nationale Studenten Enquête 2015 Highlights Nationale Studenten Enquête 2015 De Nationale Studenten Enquête (NSE) is een grootschalig landelijk onderzoek waarin jaarlijks alle Bachelor en Master studenten in het hoger onderwijs gevraagd

Nadere informatie

havo Carrousel schooljaar 2015/2016 Beroepsoriëntatie voor 4-havo

havo Carrousel schooljaar 2015/2016 Beroepsoriëntatie voor 4-havo havo Carrousel schooljaar 2015/2016 Dit schooljaar organiseert jouw school een havo Carrousel. Dat is beroepsoriëntatie voor 4-havo. Tijdens drie bedrijfsbezoeken maak je kennis met beroepen. Ook leer

Nadere informatie

Centraal Bureau Aanmelding en Plaatsing. Jaarverslag Numerus Fixi. Studiejaar 2013-2014

Centraal Bureau Aanmelding en Plaatsing. Jaarverslag Numerus Fixi. Studiejaar 2013-2014 Centraal Bureau Aanmelding en Plaatsing Jaarverslag Numerus Fixi Studiejaar 2013-2014 INHOUDSOPGAVE TOELICHTING VERSLAGEN... 4 Wetenschappelijk onderwijs... 7 Opleidingsfixus... 8 B Biomedische Wetenschappen...

Nadere informatie

Naam instelling: Hogeschool voor de Kunsten Utrecht Code opleiding 34951

Naam instelling: Hogeschool voor de Kunsten Utrecht Code opleiding 34951 OPLEIDINGEN MET DECENTRALE SELECTIE 2013-2014 HBO Naam instelling: Hogeschool voor de Kunsten Utrecht Code instelling: 00MF Code opleiding 34951 Kunst en Economie www.hku.nl of 030 2349440 of info@ssc.hku.nl

Nadere informatie

Studeren met een functiebeperking

Studeren met een functiebeperking Studeren met een functiebeperking Ervaringen van studenten met een functiebeperking aan de Universiteit Leiden Rapport nr 186 Oktober 2008 G. van Duijn D.N.M. de Gruijter Interfacultair centrum voor Lerarenopleiding,

Nadere informatie

Hogeschool der Kunsten Den Haag, Codarts, HKU (als toehoorder), Artez (onder voorbehoud), Designacademy

Hogeschool der Kunsten Den Haag, Codarts, HKU (als toehoorder), Artez (onder voorbehoud), Designacademy Bijlage Kolom 1: hogeschool Kolom 2: bij opleiding(en) Kolom 3: samen met hogescho(o)l(en) Kolom 4: inhoud van voorstel Vet = pilot(s) gezamenlijke toetsing voldoen aan criteria 1 2 3 4 Amsterdamse Hogeschool

Nadere informatie

JAARRAPPORT NATIONALE STUDENTENENQUÊTE 2007

JAARRAPPORT NATIONALE STUDENTENENQUÊTE 2007 JAARRAPPORT NATIONALE STUDENTENENQUÊTE 2007 Frank Steenkamp Teun Timmers Joris van Schilt Leiden, Juli 2008 CHOICE Postbus 2054 2301 CB Leiden tel: 071-5231341/4311 fax: 071-5232138 e-mail: info@choi.nl

Nadere informatie

Overzicht Lotingstudies WO Laatste wijziging: 14-9-15

Overzicht Lotingstudies WO Laatste wijziging: 14-9-15 Overzicht Lotingstudies WO Laatste wijziging: 14-9-15 Bedrijfskunde Radboud Universiteit Nijmegen Bedrijfskunde Rijksuniversiteit Groningen Bedrijfskunde Vrije Universiteit Amsterdam Biomedische wetenschappen

Nadere informatie

VOORLICHTINGSAVOND HAARLEM 2e AVOND, 13 NOVEMBER 2013

VOORLICHTINGSAVOND HAARLEM 2e AVOND, 13 NOVEMBER 2013 VOORLICHTINGSAVOND HAARLEM 2e AVOND, 13 NOVEMBER 2013 Lokaal Gidsnr Voorlichting ronde 1 (18.30-19.05 uur) capaciteit Gidsnr G1-10 155 G1-14 152 G1-17 174 Taalwetenschap G2-03 108 Informatie, Multimedia

Nadere informatie

Benchmark Axisopleidingen

Benchmark Axisopleidingen Benchmark Axisopleidingen In opdracht van: Platform Bèta Techniek In samenwerking met Ministerie van OCW HBO-raad Project: 2008.104 Datum: Utrecht, 22 december 2008 Auteurs: Guido Ongena, MSc. drs. Rob

Nadere informatie

Amsterdam, juni 2015 In opdracht van Elsevier. Studie & Werk 2015

Amsterdam, juni 2015 In opdracht van Elsevier. Studie & Werk 2015 Amsterdam, juni 2015 In opdracht van Elsevier Studie & Werk 2015 Hbo ers en academici van studiejaar 2012/2013 op de arbeidsmarkt Statistische bijlage: tabellen academici Ernest Berkhout Siemen van der

Nadere informatie

StudentenBureau Stagemonitor

StudentenBureau Stagemonitor StudentenBureau Stagemonitor Rapportage Mei 2011 1 SAMENVATTING... 3 ERVARINGEN... 3 INLEIDING... 4 ONDERZOEKSMETHODE... 5 RESPONDENTEN... 5 PROCEDURE... 5 METING... 5 DEEL I ANALYSE... 6 1. STAGE EN ZOEKGEDRAG...

Nadere informatie

Kiezen voor de toekomst! 2e fase havo

Kiezen voor de toekomst! 2e fase havo Kiezen voor de toekomst! 2e fase havo januari 2014 1 Veranderingen voor leerlingen Meer huiswerk minder toetsen Toetsen over grote(re) stof eenheden Grotere school Verdieping Examen vanaf klas 4 Zelfstandigheid

Nadere informatie

Feiten en cijfers. Afgestudeerden en uitvallers in het hoger beroepsonderwijs. juni 2011

Feiten en cijfers. Afgestudeerden en uitvallers in het hoger beroepsonderwijs. juni 2011 Feiten en cijfers Afgestudeerden en uitvallers in het hoger beroepsonderwijs juni 2011 2 Feiten en cijfers Afgestudeerden en uitvallers in het hoger beroepsonderwijs Meer dan zeven op de tien studenten

Nadere informatie

Hoger opgeleide jongeren in Amsterdam

Hoger opgeleide jongeren in Amsterdam Hoger opgeleide jongeren in Amsterdam Amsterdam, september 2009 In opdracht van Platform Arbeidsmarkt en Onderwijs Hoger opgeleide jongeren in Amsterdam Een korte schets van het afstudeercohort 2006/2007

Nadere informatie

Indeling van opleidingsclusters in het hoger onderwijs naar ISCED-gebieden. Omschrijvingen

Indeling van opleidingsclusters in het hoger onderwijs naar ISCED-gebieden. Omschrijvingen 1 - Onderwijs 14 - Lerarenopleidingen, pedagogische studies en onderwijskunde 142 - Pedagogische studies en onderwijskunde 14203 - Pedagogiek 14206 - Onderwijskunde 14209 - Overige pedagogische studies

Nadere informatie

Vooraanmeldingen per instelling voor Bachelor Opleidingen (1e jrs) Bachelor vooraanmeldingen per instelling

Vooraanmeldingen per instelling voor Bachelor Opleidingen (1e jrs) Bachelor vooraanmeldingen per instelling Vooraanmeldingen per instelling voor Bachelor Opleidingen (1e jrs) Bachelor vooraanmeldingen per instelling Aantal week 19 Verschil 214 tov. 213 7-5-212 6-5-213 5-5-214 aantal % Radboud Universiteit Nijmegen

Nadere informatie

Vooraanmeldingen per instelling voor Bachelor Opleidingen (1e jrs) Bachelor vooraanmeldingen per instelling

Vooraanmeldingen per instelling voor Bachelor Opleidingen (1e jrs) Bachelor vooraanmeldingen per instelling Vooraanmeldingen per instelling voor Bachelor Opleidingen (1e jrs) Bachelor vooraanmeldingen per instelling Aantal week 16 Verschil 214 tov. 213 16-4-212 aantal % Radboud Universiteit Nijmegen 283 3319

Nadere informatie

Toelatingseisen en aanbevolen vakken NHL, Stenden hogeschool en hogeschool Van Hall Larenstein

Toelatingseisen en aanbevolen vakken NHL, Stenden hogeschool en hogeschool Van Hall Larenstein Toelatingseisen en aanbevolen vakken NHL, Stenden hogeschool en hogeschool Van Hall Larenstein (versie januari 2009) In dit document is de landelijke lijst met toelatingseisen van alle opleidingen van

Nadere informatie

Kiezen voor de toekomst!

Kiezen voor de toekomst! Kiezen voor de toekomst! 2 e fase HAVO januari 2015 1 Profielen Cultuur & Maatschappij Economie & Maatschappij Natuur & Gezondheid Natuur & Techniek januari 2015 2 Opbouw van een profiel gemeenschappelijk

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. ARTIKEL I. WIJZIGING REGELING STUDIEFINANCIERING 2000

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. ARTIKEL I. WIJZIGING REGELING STUDIEFINANCIERING 2000 STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 20456 20 juli 2015 Regeling van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van 8 juli 2015, nr. HO&S/755131, houdende

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 20456-n1 26 januari 2016 Rectificatie: Regeling van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van 8 juli 2015,

Nadere informatie

3.1.1 Bezoekersaantallen Open Dag

3.1.1 Bezoekersaantallen Open Dag 3 Onze studenten 3.1 Oriëntatie op vervolgonderwijs 3.1.1 Bezoekersaantallen Open Dag Bezoekersaantallen per vestiging nov 06 2007 2008 2009 2010 De Haagse Hogeschool 2832 14926 15575 19529 17405 De Haagse

Nadere informatie

Top-50 studies. Top-50 studies en open dagen op Qompas StudieKeuze (sep-15 t/m apr-16) www.qompas.nl. Surrounded by Talent

Top-50 studies. Top-50 studies en open dagen op Qompas StudieKeuze (sep-15 t/m apr-16) www.qompas.nl. Surrounded by Talent Top-50 studies www.qompas.nl Top-50 studies en open dagen op Qompas StudieKeuze (sep-15 t/m apr-16) Surrounded by Talent Best bekeken studies en open dagen op Qompas StudieKeuze Een aantal keer per jaar

Nadere informatie

Informatiebrief wetgeving bepaling hoogte collegegelden

Informatiebrief wetgeving bepaling hoogte collegegelden Informatiebrief wetgeving bepaling hoogte collegegelden In het Hoger Onderwijs wordt onderscheid gemaakt tussen wettelijk en instellingscollegegeld. Het wettelijk collegegeld wordt door de minister vastgesteld

Nadere informatie

Profileringsfondsen in het hoger onderwijs Een advies over de bereikbaarheid en kenbaarheid

Profileringsfondsen in het hoger onderwijs Een advies over de bereikbaarheid en kenbaarheid Profileringsfondsen in het hoger onderwijs Een advies over de bereikbaarheid en kenbaarheid Landelijke Studenten Vakbond (LSVb) Oktober 2012 Dit is een uitgave van de Landelijke Studenten Vakbond (LSVb).

Nadere informatie

Aan de leerlingen en ouders/verzorgers van klas 3, 4, 5 havo en 4, 5, 6 vwo (atheneum en gymnasium)

Aan de leerlingen en ouders/verzorgers van klas 3, 4, 5 havo en 4, 5, 6 vwo (atheneum en gymnasium) Aan de leerlingen en ouders/verzorgers van klas 3, 4, 5 havo en 4, 5, 6 vwo (atheneum en gymnasium) Geachte ouders/verzorgers, meisjes en jongens, Op donderdag 17 november a.s. wordt in het gebouw van

Nadere informatie

Vooraanmeldingen per instelling voor Bachelor Opleidingen (1e jrs) Bachelor vooraanmeldingen per instelling

Vooraanmeldingen per instelling voor Bachelor Opleidingen (1e jrs) Bachelor vooraanmeldingen per instelling Vooraanmeldingen per instelling voor Bachelor Opleidingen (1e jrs) Bachelor vooraanmeldingen per instelling Aantal week 24 Verschil 213 tov. 212 13 6 211 aantal % Radboud Universiteit Nijmegen 479 417

Nadere informatie

Opleidingenoverzicht Doorstroom mbo-hbo

Opleidingenoverzicht Doorstroom mbo-hbo Opleidingenoverzicht Doorstroom mbo-hbo Hieronder staat een overzicht van de mogelijkheden om na het ROC van door te stromen naar een hbo-. Wil je meer weten? Kijk voor de meest actuele informatie over

Nadere informatie

Amsterdam, juni 2013 In opdracht van Elsevier Thema. Studie & Werk 2013. Hbo ers en academici van studiejaar 2010/2011 op de arbeidsmarkt

Amsterdam, juni 2013 In opdracht van Elsevier Thema. Studie & Werk 2013. Hbo ers en academici van studiejaar 2010/2011 op de arbeidsmarkt Amsterdam, juni 2013 In opdracht van Elsevier Thema Studie & Werk 2013 Hbo ers en academici van studiejaar 2010/2011 op de arbeidsmarkt Statistische bijlage: tabellen academici E. Berkhout S. van der Werff

Nadere informatie

Amsterdam, juni 2014 In opdracht van Elsevier. Studie & Werk 2014. Hbo ers en academici van studiejaar 2011/2012 op de arbeidsmarkt

Amsterdam, juni 2014 In opdracht van Elsevier. Studie & Werk 2014. Hbo ers en academici van studiejaar 2011/2012 op de arbeidsmarkt Amsterdam, juni 2014 In opdracht van Elsevier Studie & Werk 2014 Hbo ers en academici van studiejaar 2011/2012 op de arbeidsmarkt Statistische bijlage: tabellen academici Ernest Berkhout Siemen van der

Nadere informatie

BE PREPARED. GEZONDHEID ECONOMIE EN MANAGEMENT ICT TECHNIEK s-hertogenbosch Onderwijsboulevard 215 PROGRAMMABOEKJE

BE PREPARED. GEZONDHEID ECONOMIE EN MANAGEMENT ICT TECHNIEK s-hertogenbosch Onderwijsboulevard 215 PROGRAMMABOEKJE BE PREPARED. GEZONDHEID ECONOMIE EN MANAGEMENT ICT TECHNIEK s-hertogenbosch Onderwijsboulevard 215 PROGRAMMABOEKJE 1 WELKOM BIJ AVANS HOGESCHOOL Avans behoort al jarenlang tot de beste hogescholen in Nederland.

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Gelet op artikel 33, lid 1c, van de Wet op het voortgezet onderwijs;

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Gelet op artikel 33, lid 1c, van de Wet op het voortgezet onderwijs; STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 32957 30 september 2015 Regeling van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van 21 september 2015, nr. HO&S/805204,

Nadere informatie

Hoe scoren onderwijsinstellingen op social? Onderzoek naar het gebruik van Twitter onder MBO-, HBO- en WO-instellingen.

Hoe scoren onderwijsinstellingen op social? Onderzoek naar het gebruik van Twitter onder MBO-, HBO- en WO-instellingen. Hoe scoren onderwijsinstellingen op social? Onderzoek naar het gebruik van Twitter onder -, - en -instellingen. Over Coosto Coosto levert oplossingen voor social media monitoring en webcare. Je krijgt

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Handelende in overeenstemming met de Minister van Economische Zaken;

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Handelende in overeenstemming met de Minister van Economische Zaken; STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 39147 10 november 2015 Regeling van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van 2 november 2015, nr. 825853,

Nadere informatie

BE PREPARED. GEZONDHEID ECONOMIE EN MANAGEMENT ICT TECHNIEK s-hertogenbosch Onderwijsboulevard 215 PROGRAMMABOEKJE

BE PREPARED. GEZONDHEID ECONOMIE EN MANAGEMENT ICT TECHNIEK s-hertogenbosch Onderwijsboulevard 215 PROGRAMMABOEKJE BE PREPARED. GEZONDHEID ECONOMIE EN MANAGEMENT ICT TECHNIEK s-hertogenbosch Onderwijsboulevard 215 PROGRAMMABOEKJE 1 WELKOM BIJ AVANS HOGESCHOOL Avans behoort al jarenlang tot de beste hogescholen in Nederland.

Nadere informatie

Overzicht Lotingstudies WO

Overzicht Lotingstudies WO Overzicht Lotingstudies WO Laatste wijziging: Bedrijfskunde Radboud Universiteit Nijmegen voltijd Bedrijfskunde Rijksuniversiteit Groningen voltijd Bedrijfskunde Vrije Universiteit Amsterdam voltijd Biomedische

Nadere informatie