Profielen technische beroepen van de toekomst

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Profielen technische beroepen van de toekomst"

Transcriptie

1 Profielen technische beroepen van de toekomst Strategiedocument voor HHS Opdrachtgever: Haagse Hogeschool Rotterdam, 13 juli 2012

2

3 Profielen technische beroepen van de toekomst Strategiedocument voor HHS Opdrachtgever: Haagse Hogeschool Rateb Abawi Karel Kans Ruud van der Aa Bijlage instroom: Nando Rensen (Haagse Hogeschool) Rotterdam, 13 juli 2012

4 Over Ecorys Met ons werk willen we een zinvolle bijdrage leveren aan maatschappelijke thema s. Wij bieden wereldwijd onderzoek, advies en projectmanagement en zijn gespecialiseerd in economische, maatschappelijke en ruimtelijke ontwikkeling. We richten ons met name op complexe markt-, beleids- en managementvraagstukken en bieden opdrachtgevers in de publieke, private en not-forprofit sectoren een uniek perspectief en hoogwaardige oplossingen. We zijn trots op onze 80-jarige bedrijfsgeschiedenis. Onze belangrijkste werkgebieden zijn: economie en concurrentiekracht; regio s, steden en vastgoed; energie en water; transport en mobiliteit; sociaal beleid, bestuur, onderwijs, en gezondheidszorg. Wij hechten grote waarde aan onze onafhankelijkheid, integriteit en samenwerkingspartners. Ecorys-medewerkers zijn betrokken experts met ruime ervaring in de academische wereld en adviespraktijk, die hun kennis en best practices binnen het bedrijf en met internationale samenwerkingspartners delen. Ecorys Nederland voert een actief MVO-beleid en heeft een ISO14001-certificaat, de internationale standaard voor milieumanagementsystemen. Onze doelen op het gebied van duurzame bedrijfsvoering zijn vertaald in ons bedrijfsbeleid en in praktische maatregelen gericht op mensen, milieu en opbrengst. Zo gebruiken we 100% groene stroom, kopen we onze CO2-uitstoot af, stimuleren we het OV-gebruik onder onze medewerkers, en printen we onze documenten op FSCof PEFC-gecertificeerd papier. Door deze acties is onze CO2-voetafdruk sinds 2007 met ca. 80% afgenomen. ECORYS Nederland BV Watermanweg GG Rotterdam Postbus AD Rotterdam Nederland T F E K.v.K. nr W 2 KK/YJ EO25256

5 Inhoudsopgave Voorwoord 5 1 Inleiding Achtergrond en aanleiding Doelstelling Werkwijze Betekenis van de resultaten Leeswijzer D Printing Architect Beroepsprofiel Toepassingsgebieden Vraag op de arbeidsmarkt Conclusie 13 3 Augmented Reality Engineer Beroepsprofiel Toepassingsgebieden Vraag op de arbeidsmarkt Conclusie 18 4 Traffic Engineer Beroepsprofiel Toepassingsgebieden Vraag op de arbeidsmarkt Conclusie 21 5 Robot Engineer Beroepsprofiel Toepassingsgebieden Vraag op de arbeidsmarkt Conclusie 26 6 Smart Energy Expert Beroepsprofiel Toepassingsgebieden Vraag op de arbeidsmarkt Conclusie 30 7 Cross-Data Analist Beroepsprofiel Toepassingsgebieden Vraag op de arbeidsmarkt Conclusie 33 8 Kennismanager 35 Profielen technische beroepen van de toekomst 3

6 8.1 Beroepsprofiel Toepassingsgebieden Vraag op de arbeidsmarkt Conclusie 38 9 Life Cycle Technoloog Beroepsprofiel Toepassingsgebieden Vraag op de arbeidsmarkt Conclusie 42 Bijlage: Omvang technische arbeidsmarkt 43 Bijlage: Studentenaantallen 45 Bijlage: Instroom analyse Techniek 47 Bronnen 59 4 Profielen technische beroepen van de toekomst

7 Voorwoord In opdracht van de Haagse Hogeschool heeft Ecorys een analyse van het werkveld van de technische opleidingen aan de Academie Technology, Innovation & Society van de Haagse Hogeschool uitgevoerd. Voor u ligt het resultaat van deze analyse, die gebaseerd is op analyse van bestaande bronnen en interviews met het bedrijfsleven en de docenten van de Haagse Hogeschool. Het doel van dit onderzoek is (beroeps)profielen van de toekomst te schetsen voor alumni van de acht technische opleidingen die in dit onderzoek centraal staan. Het gaat om de volgende opleidingen: bedrijfswiskunde, elektrotechniek, technische natuurkunde, technische bedrijfskunde, werktuigbouwkunde, mechatronica, bewegingstechnologie, human technology, industrieel product ontwerpen (hierna: IPO) en industrial design engineering (een Engelstalige driejarige opleiding gerelateerd aan IPO). Tevens wordt een kwantitatieve duiding gegeven van de vraag naar personeel in deze profielen over vier jaar. Langs deze weg willen wij graag iedereen bedanken die een bijdrage aan het onderzoek heeft geleverd, waaronder de docenten van HHS en alle geïnterviewden uit het bedrijfsleven. Karel Kans Rateb Abawi Ruud van der Aa Rotterdam, juli 2012 Profielen technische beroepen van de toekomst 5

8

9 1 Inleiding 1.1 Achtergrond en aanleiding De Haagse Hogeschool (HHS) kent twee academies voor techniekopleidingen. Beide academies ontwikkelen een meerjarenstrategie. In deze strategie moet onder andere rekening gehouden worden met de instroom van nieuwe studenten, aansluiting van opleidingsaanbod op het werkveld, het bepalen van de gewenste formatie en het bepalen van de bijdrage die de partners in het bedrijfsleven kunnen leveren. De technische academies van de HHS proberen tevens een nieuwe wijze te ontwikkelen waarop het beleid tot stand komt. Het beleid is bepalend voor het vormgeven aan het opleidingsaanbod en de opleidingsinhoud en kan consequenties hebben voor de gewenste samenstelling van de formatie. Hierbij gelden de volgende aandachtspunten: focus op meerjarenbeleid en begroting; docenten zijn bewust van vraag/aanbod (kweekvijver versus beroepen van de toekomst); dialoog aangaan met afnemend werkveld om meerjarenbeleid vorm te geven. Om vorm te geven aan het toekomstige aanbod aan technische opleidingen heeft de HHS behoefte aan informatie over de toekomstige vraag bij het bedrijfsleven aan hbo ers techniek. Het gaat hierbij niet alleen om de verwachte omvang van de vraag van de arbeidsmarkt, maar ook om de aard van de beroepen waar in de toekomst vraag naar zal zijn. Hiertoe is bij de Academie Technology, Innovation & Society van de HHS een traject gestart waarbij acht opleidingen in gesprek gaan met het bedrijfsleven om de vraag van het werkveld helder te krijgen. De opleidingen die meedoen in dit traject zijn de technische opleidingen die aan de HHS in Delft worden gegeven, namelijk bedrijfswiskunde, elektrotechniek, technische natuurkunde, technische bedrijfskunde, werktuigbouwkunde en mechatronica. Ook worden de volgende opleidingen uit het domein Engineering die aan de HHS in Den Haag worden gegeven meegenomen: bewegingstechnologie, human technology, industrieel product ontwerpen (hierna: IPO) en industrial design engineering (een Engelstalige driejarige opleiding gerelateerd aan IPO). 1.2 Doelstelling Het doel van dit onderzoek is (beroeps)profielen van de toekomst te schetsen voor alumni van de acht technische opleidingen die in dit onderzoek centraal staan. Tevens wordt een kwantitatieve duiding gegeven van de vraag naar personeel in deze profielen over vier jaar. De volgende vragen worden in dit rapport beantwoord: 1. Hoe zien (beroeps)profielen eruit waarnaar de toekomstige vraag op de arbeidsmarkt uit gaat? 2. Hoe groot zal de vraag naar afgestudeerden voor deze profielen over vier 4 jaar zijn? Profielen technische beroepen van de toekomst 7

10 1.3 Werkwijze Voor het opstellen van de profielen zijn de volgende onderzoeksactiviteiten uitgevoerd: 1. Desk research, inclusief een analyse op bestanden om de omvang van de arbeidsmarkt in kaart te brengen; 2. Interviews strategiedocenten HHS; 3. Consultatie bedrijfsleven middels 40 gestructureerde telefonische interviews. Desk research, gebruik bestaand onderzoek Op basis van bestaande literatuur zijn tien profielen opgesteld die als input dienen voor de gesprekken met de strategiedocenten en het bedrijfsleven. In de bijlage van het rapport is een overzicht van de gebruikte bronnen opgenomen. Veel gebruik gemaakt is van de Sectoranalyse hbo-techniek 1. Er zijn enkele aanvullende analyses op de achterliggende data uitgevoerd om de regionale arbeidsmarkt beter in beeld te krijgen. Hierbij is uitgegaan van de provincie Zuid-Holland als eerste bestemmingsgebied van de afgestudeerden van de HHS. Daarnaast is veel gebruik gemaakt van profielen die opgesteld zijn in het kader van het project Betamentality. 2 Een aantal profielnamen is hiervan overgenomen. Op basis van de deskresearch is een beknopte notitie opgesteld die als input heeft gediend voor de gesprekken met de strategiedocenten. Interviews strategiedocenten HHS Ecorys heeft met de strategiedocenten van de opleidingen face-to-face interviews uitgevoerd. In deze interviews is het volgende aan de orde gekomen: Typering van de bedrijven waar voor voornamelijk wordt opgeleid (sector, grootte, geografisch bestemmingsgebied van de afgestudeerde). Relevante ontwikkelingen die docenten zelf zien op de arbeidsmarkt (korte termijn en (middel)lange termijn). De verschillen en raakvlakken tussen de opleidingen (hierbij gaat het niet alleen om de deelnemende technische opleidingen maar in principe om alle technische opleidingen). De wijze waarop de deelnemende opleidingen momenteel het onderwijs laten aansluiten op de arbeidsmarkt (o.a. op welk beroepenveld is de opleiding gericht en hoe wordt nu omgegaan met signalen van de arbeidsmarkt). De beleidsvragen per opleiding (o.a. inhoudelijke aansluiting op de (toekomstige) arbeidsmarkt). Telefonische interviews bedrijfsleven Ecorys heeft telefonische interviews met bedrijven uit het werkveld van ieder cluster van opleidingen uitgevoerd. Interviews zijn voornamelijk uitgevoerd met directeuren in het MKB en managers bij grotere bedrijven die het werkveld goed kennen. Daarnaast zijn enkele recruiters geïnterviewd. Ecorys heeft de notitie met profielen voorafgaande aan het interview verstuurd, zodat de respondent zich konden voorbereiden op het gesprek. In de gesprekken is het volgende aan de orde geweest: Herkenbaarheid en relevantie van de geschetste profielen en mogelijke inhoudelijke opmerkingen en aanvullingen hierop. Een kwantitatieve indicatie van het aantal (nieuwe) personeelsleden met deze profielen die het bedrijf in de komende jaren nodig verwacht te hebben (procentuele indicatie ten opzichte van 1 2 Ecorys, (2012). Sectoranalyse hbo techniek. De toekomstige arbeidsmarkt en ontwikkelingen in onderwijs en beleid. Rotterdam: Ecorys. TOEKOMSTBEROEPEN 8 Profielen technische beroepen van de toekomst

11 het huidige personeelsbestand, waarbij rekening wordt gehouden met het verschil tussen zijinstroom en instroom van schoolverlaters). Representativiteit en relevante van overige geschetste ontwikkelingen voor het beroepenveld van de deelnemende opleidingen en voor de regio (afhankelijk van de opleiding). Gevraagde competenties (bijvoorbeeld technisch/vakgerichte vs. algemene/softe competenties, breed of smal opleiden). Indien de tijd dit toeliet is gesproken over de tevredenheid van het bedrijfsleven met de aansluiting op de arbeidsmarkt van technische opleidingen aan de HHS op dit moment en in de toekomst (hiaten nu en in de toekomst). 1.4 Betekenis van de resultaten Dit onderzoek is voornamelijk kwalitatief van aard. Op basis van interviews zijn ontwikkelingen geïdentificeerd die zijn uitgewerkt in profielen. Op basis van ruim 40 interviews met bedrijven is een uiteindelijke selectie van profielen gemaakt en zijn inhoudelijk aanpassingen gedaan. In de interviews hebben bedrijven aangegeven in hoeverre de geschetste ontwikkelingen betekenis hebben voor de opleidingen en hoe groot de vraag naar de nieuwe profielen zal zijn. In algemene termen wordt hierop in deze paragraaf kort ingegaan. Relatie tussen profielen en opleidingen De geschetste profielen en technologische ontwikkelingen zijn realistisch en relevant. Veel bedrijven geven aan dat deze ontwikkelingen niet per se tot een volledig nieuwe functie zullen leiden. Beroepsbeoefenaars krijgen te maken met nieuwe technologie in hun beroepsuitoefening, zonder dat zij zich tot specialist op het betreffende gebied ontwikkelen. Het is veelal een kwestie van toepassing. Het merendeel van de bedrijven geeft ook aan dat er voor de genoemde profielen geen nieuwe opleidingen hoeven te worden gestart. Binnen de bestaande opleidingen kan aan de nieuwe technologieën aandacht worden besteed. Bedrijven hebben zich ook uitgelaten over zaken die de inhoud van de profielen overstijgen. Zo is bedrijven gevraagd of zij vinden dat de opleidingen studenten zoveel mogelijk een brede basis moeten geven, of dat zij eerder als technisch specialist moeten worden opgeleid. Hoewel er geen sprake is van een eenduidig beeld, ziet een meerderheid van de bedrijven een gevaar in een te brede opleiding. Sommige bedrijven vinden opleidingen als technische bedrijfskunde en mechatronica al te breed en vinden dat een vakgebied als werktuigbouwkunde op zichzelf al breed genoeg is. Wanneer het gaat om de aandacht die aan soft skills (zoals communicatieve vaardigheden) moet worden besteed ten opzichte van hard skills (technische vaardigheden) dan is de teneur dat prioriteit gegeven moet worden aan technische competenties en een theoretische achtergrond, zonder dat bedrijven daarmee het belang van communicatieve vaardigheden of het hebben van een juiste (kritische) houding uitvlakken. Omdat technische gebieden meer en meer in elkaar grijpen moeten beroepsbeoefenaars vooral goed kunnen communiceren met personen uit andere disciplines. Een en ander verschilt uiteraard wel per vakgebied of bedrijfstype. Vraag op de arbeidsmarkt De kwantitatieve component in dit onderzoek betreft de verwachte vraag naar personeel in de nieuwe profielen. Het maken van betrouwbare prognoses over de verwachte vraag naar arbeid waarbij rekening wordt gehouden met innovatie en veranderende beroepen is zeer lastig, ten eerste omdat bij het maken van prognoses veelal wordt uitgegaan van tijdreeksen waarbij het uitgangpunt het verleden is. Ten tweede is het voor bedrijven over het algemeen lastig in te Profielen technische beroepen van de toekomst 9

12 schatten hoe de vraag naar arbeid zich binnen het bedrijf zal ontwikkelen, zeker voor functies die nu nog niet bestaan. 3 Bij het maken van een inschatting van de vraag naar arbeid voor de profielen is per profiel een aantal aannames gedaan: Op basis van interviews is een inschatting gemaakt van de sectoren waarvoor de profielen relevant zijn en het aandeel beroepsbeoefenaars binnen een bepaalde sector of beroepsgroep (voornamelijk werktuigbouwkundigen en elektrotechnici) voor wie een ontwikkeling relevant is. Op basis van gegevens over de volledige werkgelegenheid naar sector in Nederland en uitsplitsingen daarvan naar provincie zijn inschattingen gemaakt van de vraag naar de profielen in de provincie Zuid-Holland. Zuid-Holland is voor de meeste opleidingen aan de HHS het voornaamste bestemmingsgebied van alumni. Bij het inschatten van het aantal baanopeningen in Zuid-Holland is uitgegaan van vergelijkbare aannames, aangevuld met de gedachte dat de verdeling van het aantal baanopeningen over provincies in Nederland gelijk is aan de verdeling van de werkgelegenheid over provincies. In werkelijkheid kunnen zich hierin om verscheidene redenen regionale verschillen voordoen. De inschatting van de vraag naar arbeid voor de betreffende profielen is dan ook voornamelijk bedoeld om een indicatie te geven van de orde van grootte van de (vraag op de) arbeidsmarkt. Bedrijven die in de toekomst personeel met de genoemde profielen verwachten aan te nemen, denken dat ongeveer de helft van de banen ingevuld kan worden met gediplomeerde schoolverlaters. Hierbij varieert het aandeel schoolverlaters in de instroom tussen bedrijven van 10 tot 100 procent. 1.5 Leeswijzer In dit rapport volgen eerst de profielen van de toekomstberoepen die voor het bedrijfsleven het meest relevant en reëel worden gevonden. Per profiel wordt aandacht besteed aan de beroepsinhoud van het profiel, de toepassingsgebieden van het profiel en de vraag naar het profiel op de arbeidsmarkt. In de bijlagen van het rapport wordt aandacht besteed aan de omvang van de technische arbeidsmarkt in het algemeen en voor de opleidingen die in dit onderzoek aan de orde komen in het bijzonder. Hierbij komen ook de studentenaantallen in de betreffende opleidingen aan de orde. Tevens is er een door de Haagse Hogeschool uitgevoerde analyse van de instroom van studenten opgenomen. 3 Zie voor een toelichting op de relatie tussen technologische ontwikkeling en de vraag naar arbeid in cijfers van ROA, CBS en CPB: Linde, E.J.G. van de, Quick scan robotica, onderwijs en arbeid. Stichting Toekomstbeeld der Techniek, Den Haag, Profielen technische beroepen van de toekomst

13 2 3D Printing Architect Profielen technische beroepen van de toekomst 11

14 2.1 Beroepsprofiel De 3D Printing Architect is in de toekomst een belangrijke technicus die met behulp van 3D printtechnologie nieuwe oplossingen ontwerpt voor het bedrijfsleven en de consument. Met behulp van 3D printing kunnen producten of onderdelen ter plekke worden geproduceerd, waardoor minder transport nodig is en levertijden korter zijn. In het jaar 2020 is 3D printen de gewoonste zaak geworden en wordt het zowel in het bedrijfsleven als in het dagelijks leven door de consument op grote schaal toegepast. Ieder huishouden in Nederland beschikt inmiddels over een 3D printer. Onderdelen van huishoudelijke apparatuur van bijvoorbeeld kunststof of aluminium kunnen thuis geproduceerd en vervangen worden. De consument downloadt een model om het vervolgens met zijn 3D printer thuis uit te printen. Op locaties in bijvoorbeeld de bouw kunnen grote onderdelen worden geprint. De 3D Printing Architect ontwerpt deze printers en maakt applicaties voor de printers. Daarvoor heeft de 3D Printing Architect kennis van ICT, elektronica, werktuigbouwkunde en mechatronica nodig. Door zijn kennis en kunde kan je thuis een model in 3D printen. Modeleren is daarom een belangrijk onderdeel binnen dit vakgebied. 3D printing is relevant voor een groot aantal vakgebieden. Voor werktuigbouwkundigen mechatronici, elektrotechnici, industrieel product ontwerpers en informatici wordt 3D printen een steeds belangrijkere toepassing. De toepassing wordt ook voor bijvoorbeeld bewegingstechnologen en in de bouw relevant. Voor sommigen wordt het een toepassing waar ze regelmatig mee te maken hebben, anderen ontwikkelen zich tot fulltime specialisten. Omdat 3D printtechnologie met meerdere technische opleidingen raakvlakken heeft, zullen er verschillen technische beroepen rondom dit vakgebied ontstaan. Inhoudelijke beroepen: Ontwerper/ Constructeur (werktuigbouwkunde, elektrotechniek, mechatronica); Programmeur (technische informatica); Bouwkundig architect (bouwkunde). Management beroepen: Projectleider; Marketing en verkoopmanager (technische bedrijfskunde). De 3D Printing Architect moet beschikken over de volgende kennis en competenties: Werktuigbouwkunde en elektrotechniek, voor zowel het ontwerp van de printers als het ontwerp van de te printen objecten. Materiaalkunde. De huidige technologie gebruikt nog veelal broze materialen. Zaak is dat ook in stevige materialen wordt geprint zodat geprinte voorwerpen duurzaam gebruikt kunnen worden. Naast kunststoffen en aluminium valt te denken aan andere metalen en beton. Dit betekent dat er gebouwen geprint kunnen worden. Daarom is de opleiding bouwkunde ook relevant. Op dit gebied is nog veel ontwikkeling nodig. Kennis van ICT. 2.2 Toepassingsgebieden Bedrijven die aangeven dat 3D printtechnologie relevant wordt, zijn productiebedrijven en bedrijven met activiteiten op het gebied van onderzoek en ontwikkeling. Op dit moment worden 3D printing 12 Profielen technische beroepen van de toekomst

15 vooral ingezet voor het maken van modellen en prototypes (rapid prototyping). In de toekomst wordt de techniek ook ingezet voor de productie van componenten en eindproducten in kleine oplagen (rapid manufacturing), zowel voor gebruik in de industrie en de bouw (printen in beton), de zorg als voor huishoudelijk gebruik. Verschillende bedrijven maken gebruik van 3D printers. Voor bedrijven is het al normaal om prototypes en verpakkingsmateriaal tot functionerende modellen in 3D te printen. Dit betekent dat wanneer de vraag naar de 3D printers groter wordt bij bedrijven en consumenten, er automatisch ook meer vraag zal zijn naar 3D Printing Architecten. Volgens de respondenten is er nog veel onderzoek nodig om de 3D printers goedkoop te kunnen produceren. Tevens zijn er respondenten die sceptisch zijn over de 3D printtechnologie. Deze respondenten vinden de 3D printtechnologie wel realistisch, maar hebben hun twijfels bij de houdbaarheid van deze technologie. De vraag is hoe lang deze technologie blijft bestaan en of deze snel vervangen wordt door andere technologieën. Dit profiel heeft daarom een bredere inzetbaarheid nodig in de toekomst: de 3D Printing Architect moet breed inzetbaar zijn en naast 3D printtechnologie ook kennis hebben van ander technische vakgebieden. 2.3 Vraag op de arbeidsmarkt De ontwikkeling van 3D printing wordt door een groot aantal bedrijven als relevant ervaren. Een klein aantal bedrijven verwacht in de toekomst specialisten in dienst te nemen die zich volledig met 3D printen bezig zullen houden. Een groter aantal bedrijven verwacht in de toekomst werknemers in dienst te hebben die goed bekend zijn met toepassingen in 3D printen. Het 3D printen is voor hun een van de taken die zij uitvoeren. Vanwege het grote aantal toepassingsmogelijkheden van de techniek noemen bedrijven uit verschillende sectoren deze ontwikkeling relevant en reëel. Het gaat om bedrijven met een link met de opleidingen IPO, mechatronica, werktuigbouwkunde, bewegingstechnologie en in mindere mate elektrotechniek. Meest relevante sectoren zijn de industriële sectoren waaronder onder meer Machine industrie, Elektrotechniek, Transportmiddelen, Metaalproducten en ook Handel en reparatie. Naar schatting zijn in deze sectoren in Zuid-Holland werktuigbouwkundigen werkzaam. Een grove schatting geeft aan dat ongeveer 10 procent van hen in de toekomst toepasbare kennis moet hebben van 3D printing, ongeveer 300 personen. In de sectoren Zakelijke dienstverlening, Bouw en Andere sectoren zal dat lager liggen, naar schatting 5 procent. In deze sectoren werken in Zuid-Holland ongeveer 5200 werktuigbouwkundigen, wat betekent dat daar ongeveer 250 personen kennis van 3D printing moeten hebben. Dit leidt tot een totaal van 550 werktuigbouwkundigen. Daarnaast zullen beroepsbeoefenaars buiten het beroepsveld van de werktuigbouwkunde met deze techniek te maken krijgen. Hoeveel dat er zijn, valt niet te zeggen. Het aantal baanopeningen voor de meest relevante opleidingen (werktuigbouwkunde, elektrotechniek, bouwkunde en technische informatica) waarvoor kennis van deze techniek gewenst is bedraagt in Zuid-Holland in de jaren tot en met 2016 naar schatting 300 tot Conclusie De 3D printtechnologie wordt door een groot aantal bedrijven herkend als een relevante en reële ontwikkeling. Het aantal bedrijven dat specialisten op dit gebied in dienst denkt te gaan nemen is Profielen technische beroepen van de toekomst 13

16 nog klein. Meer bedrijven geven aan dat zij de kennis zullen inkopen of dat de techniek vooral voor klanten relevant is. De opleidingen waarvoor deze techniek relevant is, zijn vooral werktuigbouwkunde, IPO, mechatronica, bewegingstechnologie en in iets mindere mate elektrotechniek en human technology. Toepassingen zullen er niet alleen zijn in de industrie maar ook in de bouw of de zorg en in huishoudens. De kennis over 3D printen zal niet alleen bij een aantal specialisten te vinden zijn, maar ook bij een groter aantal generalisten die de techniek vooral adequaat moeten kunnen toepassen. Naar schatting zal het in de provincie Zuid-Holland gaan om enkele honderden personen in het beroepsveld van de hbo ers werktuigbouwkunde maar de techniek zal ook buiten deze beroepsgroep relevant worden. 14 Profielen technische beroepen van de toekomst

17 3 Augmented Reality Engineer Profielen technische beroepen van de toekomst 15

18 3.1 Beroepsprofiel Augmented reality (Toegevoegde realiteit, AR) is een vakgebied dat zich bezighoudt met toevoegen van computergemaakte beelden en informatie aan rechtstreekse, reële beelden. In het jaar 2020 is Augmented reality de gewoonste zaak geworden en wordt het zowel in het bedrijfsleven als in het dagelijks leven door de consument op grote schaal toegepast. Augmented reality kan zijn toepassing vinden in eenvoudige apparaten met camera, een monitor en intelligente software die de omgeving kan herkennen en daaraan informatie kan toevoegen. De technologie kan bijvoorbeeld in brillen verwerkt worden waardoor de gebruiker via beeld en audio extra informatie kan krijgen over de omgeving waarin hij zich bevindt. Dit kan complexe en dure hardware overbodig maken. Met deze AR-bril die door de Augmented Reality Engineer is ontworpen, beschikt iedereen altijd en overal over de kennis van een bepaald product, een omgeving of persoon. Ook smartphones en tablets beschikken steeds meer over AR-functies. Een AR-systeem combineert reële en virtuele omgevingen, is interactief in real time en functioneert in 3D. Dit betekent dat de Augmented Reality Engineer zowel apparaten als applicaties ontwikkelt om AR te kunnen toepassen. Hiervoor heeft de Augmented Eeality Engineer kennis nodig van werktuigbouwkunde, technische informatica, elektrotechniek en mechatronica. De AR-technologie opent een geheel nieuwe markt met verschillende technische beroepen. Zo zullen er engineering beroepen ontstaan die het ontwerp en de ergonomie van de AR-producten verbeteren (IPO, werktuigbouwkunde, technische informatica, elektrotechniek). Ook technici met kennis van sales en marketing zijn van belang om AR-producten op de markt te brengen (technische bedrijfskunde). Voor de ICT ers wordt dit werkveld ook interessant, omdat zij over de competenties beschikken om AR-toepassingen te programmeren en applicaties te ontwikkelen. Inhoudelijke beroepen: Ontwerper/ Constructeur (werktuigbouwkunde, elektronica, mechatronica, IPO); Programmeur (technische informatica). Management beroepen: Projectleider; Marketing en verkoopmanager (technische bedrijfskunde). De Augmented Reality Engineer moet beschikken over de volgende kennis en competenties: Kennis van ICT om AR-toepassingen te programmeren en AR-applicaties te ontwikkelen. Kennis van de toepassingsgebieden van AR, zoals werktuigbouwkunde, zorg (bewegingstechnologie), elektrotechniek en IPO voor de ontwikkeling van fysieke toepassing van ARproducten. Creativiteit om nieuwe toepassingsgebieden te ontwikkelen. 3.2 Toepassingsgebieden Augmented reality heeft toepassingen op een breed scala aan terreinen. Men kan denken aan toepassingen in de industrie, de zorg, de entertainmentindustrie, bij defensie, in de woonomgeving en in dienstverlening zoals de logistiek. In de industrie kunnen AR-toepassingen gebruikt worden voor de ondersteuning bij complexe taken in bijvoorbeeld operaties en onderhoud. Zo zijn er bedrijven die over AR-brillen beschikken en hiermee machines, motoren en pijpleidingen 16 Profielen technische beroepen van de toekomst

19 controleren. Met behulp van AR ontvangt een onderhoudstechnicus of assemblagemedewerker extra informatie bij wat hij op dat moment ziet, zodat hij zijn werk beter kan uitvoeren en flexibeler inzet is. In de zorg kunnen virtual reality omgevingen ontwikkeld worden voor de revalidatie van patiënten. Hierbij bestaat er overlap tussen AR en serious gaming. Patiënten kunnen bijvoorbeeld met behulp van een AR-bril op veilige wijze oefeningen uitvoeren die hun herstel bespoedigen. Bij het inrichten van ruimtes zoals het laden van vrachtwagens kan AR ondersteuning verlenen bij een zo efficiënt mogelijk benutting van de beschikbare ruimte. Voor consumenten zijn er momenteel nog weinig praktische toepassingen, maar de verwachting is dat AR meer en meer toepassingen krijgt voor de consument op het gebied van entertainment maar ook op het gebied van zorg. De reden dat de AR-technologie nog niet op grote schaal wordt ingezet, heeft te maken met te weinig middelen (producten) die AR-ready zijn. Door de opkomst van de smartphones en tablets zal de vraag naar deze technologie snel stijgen. De AR-technologie zal voor consumententoepassingen verder ontwikkelingen en dient nog meer bekendheid te krijgen. Bedrijven die de AR-technologie relevant vinden hebben activiteiten op het gebied van onderzoek en ontwikkeling (IPO, werktuigbouwkunde en elektrotechniek). De AR-technologie is inmiddels al 20 jaar bekend en maakt grote ontwikkelingen door. Veel toepassingen zijn afhankelijk van de kwaliteit en intelligentie van de beeldscanning. 3.3 Vraag op de arbeidsmarkt De AR-technologie wordt door verschillende bedrijven relevant genoemd. Vanwege de brede toepassingsmogelijkheden zal de techniek ook in een groot aantal verschillende sectoren terug te vinden zijn. Voor de meeste beroepsbeoefenaars, die werkzaam zijn in sectoren als de zorg (revalidatie), de logistieke dienstverlening of in het onderhoud van gecompliceerde apparaten of installaties, zal het een techniek zijn die ze moeten kunnen toepassen. Een klein aantal personen zal zich daadwerkelijk tot specialist op het gebied van AR ontwikkelen. Deze personen zijn volgens de werkgevers vooral werkzaam bij ICT-bedrijven op het gebied van het ontwikkelen, produceren en uitgeven van software. Deze personen werken in een niche van de ICT sector. Als in Zuid-Holland ongeveer 1 procent van het aantal werkenden zich met deze techniek zal gaan bezighouden, dan gaat het om ongeveer 150 tot 200 werkzame personen in Zuid Holland, en 800 à 900 personen in Nederland. Verder is de inschatting dat 5 tot 10 procent van de elektrotechnici en werktuigbouwkundigen beroepsmatig met augmented reality te maken krijgt. In Zuid-Holland zou het gaan om tot personen. Het aantal baanopeningen voor de meest relevante opleidingen (werktuigbouwkunde, elektrotechniek, vervoer en logistiek en technische informatica) waarvoor kennis van deze techniek gewenst is bedraagt in Zuid-Holland tot en met 2016 naar schatting 100 tot 130. Profielen technische beroepen van de toekomst 17

20 3.4 Conclusie Een groot aantal bedrijven herkent augmented reality als een relevante en reële ontwikkeling. Het aantal bedrijven dat specialisten op dit gebied in dienst denkt te gaan nemen, is nog klein. Meer bedrijven geven aan dat zij de AR-producten wel zullen inkopen, maar in mindere mate een Augmented Reality Engineer in dienst nemen. De relevante opleidingen voor deze techniek zijn vooral werktuigbouwkunde, technische informatica, IPO, mechatronica, bewegingstechnologie en elektrotechniek. Toepassingen zullen er niet alleen zijn in de industrie maar ook in zorg, defensie, logistiek en entertainment. De kennis over AR zal niet alleen bij een aantal specialisten te vinden zijn, maar ook bij een groter aantal generalisten die de techniek vooral adequaat moeten kunnen toepassen. Voor werktuigbouwkundigen en elektrotechnici in Zuid-Holland is de inschatting dat tot beroepsbeoefenaars in hun werk met AR te maken krijgen. 18 Profielen technische beroepen van de toekomst

Beroepenveldcommissies voor de bouwsector in het mbo en hbo

Beroepenveldcommissies voor de bouwsector in het mbo en hbo Beroepenveldcommissies voor de bouwsector in het mbo en hbo Samenvatting Opdrachtgever: Bouwend Nederland Rotterdam, april 2013 Beroepenveldcommissies voor de bouwsector in het mbo en hbo Samenvatting

Nadere informatie

Kansen voor topsector HTSM:

Kansen voor topsector HTSM: Kansen voor topsector HTSM: Nederlands-Aziatische samenwerking in high-tech clusters Sound analysis, inspiring ideas Nederlands-Aziatische samenwerking biedt kansen voor topsector HTSM Het Nederlandse

Nadere informatie

Kengetallen voor kosten overheidstransacties

Kengetallen voor kosten overheidstransacties Kengetallen voor kosten overheidstransacties Een toets op de Deense kengetallen voor bruikbaarheid in de Nederlandse situatie Samenvatting Opdrachtgever: Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties

Nadere informatie

TW Salarisonderzoek 2012. 9 november 2012 Sijmen Philips, directeur Beta Publishers

TW Salarisonderzoek 2012. 9 november 2012 Sijmen Philips, directeur Beta Publishers 9 november 2012 Sijmen Philips, directeur Beta Publishers Wat is het en reden: Uniek onderzoek onder ingenieurs: Beloning & Beleving Tevredenheid Samenwerking tussen Berenschot, KIVI NIRIA en Technisch

Nadere informatie

engineering BacHeloroPleIdIng voltijd 2016-2017

engineering BacHeloroPleIdIng voltijd 2016-2017 engineering BacHeloroPleIdIng voltijd 2016-2017 leerroutes: elektrotechniek, engineering, design and InnovatIon, ProdUct design en technische BedrIjFsKUnde creating tomorrow Engineering In het eerste deel

Nadere informatie

Beroepen van de toekomst

Beroepen van de toekomst Beroepen van de toekomst Ruud Smeulders, BrilliantBrains Renée Prins, HBO-i 3 oktober 2013 1 wat denk je dat een trendwatcher doet? 2 en wat doet een futurist? 3 trendwatcher? futurist? niet een waarzegger

Nadere informatie

TI 6-12. Middenkader engineering

TI 6-12. Middenkader engineering TI 6-12 ineering Middenkader engineering Middenkader engineering Schooljaar 2013-2014 Techniek & Informatica Techniek Kies voor de opleiding middenkader engineering iddenkader engineering Middenkad Kun

Nadere informatie

1 Beoordeling instellingsconversietabellen CDHO 1 2 Opheffing Hogeschool Positief advies CDHO: Engineering Engineering AOT Techniek(deeltijd) Einde instroom: 31-12-2011 Einde opleiding: 31-12-2016 Engineering

Nadere informatie

2 De keuze van de hogeschool per individuele conversie geldt voor alle opleidingsvormen, inclusief de te beëindigen varianten. 1 Beoordeling instellingsconversietabellen CDHO 1 2 Opheffing Hogeschool Positief

Nadere informatie

HAN en duurzame energie

HAN en duurzame energie Beroepsonderwijs tijdens de energie transitie HAN en duurzame energie Van buiten naar binnen. Tinus Hammink programma-manager SEECE Hogeschool van Arnhem en Nijmegen HBO en topsectoren; keuze van HAN 1.

Nadere informatie

Domeinbeschrijving Bachelor of ICT. Duurzaam & ICT 30 januari 2014. Jan Dirk Schagen Bestuurslid HBO-I

Domeinbeschrijving Bachelor of ICT. Duurzaam & ICT 30 januari 2014. Jan Dirk Schagen Bestuurslid HBO-I Domeinbeschrijving Bachelor of ICT Duurzaam & ICT 30 januari 2014 Jan Dirk Schagen Bestuurslid HBO-I Sneak Preview: domeinbeschrijving Bachelor of ICT 3.0 Jan Dirk Schagen is bestuurslid van de HBO-I stichting,

Nadere informatie

Instructie lesbrief introductie Techniekdagen Gooi- en Vechtstreek 2016

Instructie lesbrief introductie Techniekdagen Gooi- en Vechtstreek 2016 Instructie lesbrief introductie Techniekdagen Gooi- en Vechtstreek 2016 Doelgroep: Duur: Doelen: Bijlagen: leerlingen die de techniekdag gaan bezoeken er wordt uitgegaan van een lesuur van 50 minuten leerlingen

Nadere informatie

Het Slimme energienet..zx ronde 25 januari 2015

Het Slimme energienet..zx ronde 25 januari 2015 Het Slimme energienet..zx ronde 25 januari 2015 De laatste tijd worden we overspoeld door marketing verhalen over de slimme meter en het slimme energienet. Men stelt dat met de komst van de slimme meter

Nadere informatie

Nationale DenkTank 2014 Big Data Academy

Nationale DenkTank 2014 Big Data Academy Big Data Academy Achtergrond en uitwerking Big Data Academy (BDA) Management Summary Oplossing [Twintig] deelnemers waarvan [80%] masterstudenten en PhD s en[20%] werknemers die voldoen aan de voorkenniseisen

Nadere informatie

ENERGIE ENQUÊTE VOORJAAR 2012

ENERGIE ENQUÊTE VOORJAAR 2012 ENERGIE ENQUÊTE VOORJAAR 2012 2 INHOUD Management samenvatting... 3 Respondenten... 3 Conclusies... 4 1. Inleiding... 6 2. Uitkomsten per vraag... 6 2.1 Energie en energiebesparing binnen de organisatie...

Nadere informatie

Prijzengeld: 5.000,- Deadline: 23 November 2014 Battle type: Premium Battle. Hoe voorkomen we piekbelasting van het elektriciteitsnet?

Prijzengeld: 5.000,- Deadline: 23 November 2014 Battle type: Premium Battle. Hoe voorkomen we piekbelasting van het elektriciteitsnet? Prijzengeld: 5.000,- Deadline: 23 November 2014 Battle type: Premium Battle Hoe voorkomen we piekbelasting van het elektriciteitsnet? Introductie Stedin is als netbeheerder verantwoordelijk voor een veilig

Nadere informatie

Toekomst ICT. de oude toekomst. Ruud Smeulders, BrilliantBrains Renée Prins & Jan Dirk Schagen, HBO-i. 4 april 2013

Toekomst ICT. de oude toekomst. Ruud Smeulders, BrilliantBrains Renée Prins & Jan Dirk Schagen, HBO-i. 4 april 2013 Toekomst ICT Ruud Smeulders, BrilliantBrains Renée Prins & Jan Dirk Schagen, HBO-i 4 april 2013 1 de oude toekomst 2 maar er zijn nog niet veel vliegende auto s 3 wel overvolle steden en files op de wegen

Nadere informatie

The Netherlands of 2040 en de Olympische Spelen George Gelauff Hogeschool Amsterdam 1 februari 2012

The Netherlands of 2040 en de Olympische Spelen George Gelauff Hogeschool Amsterdam 1 februari 2012 The Netherlands of 2040 en de Olympische Spelen George Gelauff Hogeschool Amsterdam 1 februari 2012 www.nl2040.nl 1 Tijden veranderen 2 Tijden veranderen 3 Scenariostudies Lange termijn vraagstukken Grote

Nadere informatie

Koning & Hartman maakt het verschil

Koning & Hartman maakt het verschil Koning & Hartman maakt het verschil KH Smart Manufacturing KH Smart Manufacturing Smart Made Simple Smart Made Simple Nieuwe technologieën volgen elkaar steeds sneller op en leiden tot nieuwe concepten,

Nadere informatie

Onderzoek Alumni Bètatechniek

Onderzoek Alumni Bètatechniek Onderzoek Alumni Bètatechniek 0 meting - Achtergrond Eén van de knelpunten op de Nederlandse arbeidsmarkt is een tekort aan technisch geschoolden. De Twentse situatie is hierin niet afwijkend. In de analyse

Nadere informatie

Groningen, Hoogeveen 22 2014-2015. Elektrotechniek, Mechatronica, Werktuigbouwkunde. Engineering. www.alfa-college.nl

Groningen, Hoogeveen 22 2014-2015. Elektrotechniek, Mechatronica, Werktuigbouwkunde. Engineering. www.alfa-college.nl Groningen, Hoogeveen 22 2014-2015 Elektrotechniek, Mechatronica, Werktuigbouwkunde Engineering www.alfa-college.nl Jouw opleiding volg je bij het Alfa-college Het Alfa-college is het christelijk regionaal

Nadere informatie

Groningen, Hoogeveen 2012-2013. Elektrotechniek, Mechatronica, Werktuigbouwkunde. Engineering. www.alfa-college.nl

Groningen, Hoogeveen 2012-2013. Elektrotechniek, Mechatronica, Werktuigbouwkunde. Engineering. www.alfa-college.nl Groningen, Hoogeveen 21 2012-2013 Elektrotechniek, Mechatronica, Werktuigbouwkunde Engineering www.alfa-college.nl Jouw opleiding volg je bij het Alfa-college Het Alfa-college is het christelijk regionaal

Nadere informatie

(Summa) Techniek en (Summa) Engineering Het verschil

(Summa) Techniek en (Summa) Engineering Het verschil (Summa) Techniek en (Summa) Engineering Het verschil 21 april 2016 Ik ben 15 jaar en ik wil iets met techniek, dus kies ik voor 3 Ik kies voor een technische opleiding bij: Summa Bouw & Infra metselaar,

Nadere informatie

Draagvlak onderzoek Parkeerbeleid

Draagvlak onderzoek Parkeerbeleid St Anna, Nijmegen Opdrachtgever: gemeente Nijmegen Amsterdam, augustus 2014 Draagvlak onderzoek Parkeerbeleid St Anna, Nijmegen Opdrachtgever: gemeente Nijmegen Arvid Toes Marco Martens Amsterdam, augustus

Nadere informatie

Engineering (BOL 4) # 19. www.alfa-college.nl. Elektrotechniek, Mechatronica en Werktuigbouwkunde. Groningen, Hoogeveen

Engineering (BOL 4) # 19. www.alfa-college.nl. Elektrotechniek, Mechatronica en Werktuigbouwkunde. Groningen, Hoogeveen # 19 Engineering (BOL 4) Elektrotechniek, Mechatronica en Werktuigbouwkunde Groningen, Hoogeveen chniek! Jij? In de te nt groeien! * Laat je tale www.alfa-college.nl Bel voor informatie: 0800-235 825 368

Nadere informatie

Energizing the city: Almere energy axis

Energizing the city: Almere energy axis Inhoud Energizing the city: Almere energy axis... 3 Van Noord/West naar Zuid/Ooost... 4 Energie die stroomt door de as... 5 Focus on knowledge & education... 6 Focus on innovation & experiments... 7 Focus

Nadere informatie

2. Kunt u aangeven binnen welke sector(en) uw organisatie valt?

2. Kunt u aangeven binnen welke sector(en) uw organisatie valt? Dank voor het openen van de vragenlijst. U kunt hieronder starten met beantwoorden van de vragen. * 1. De organisatie waar ik werkzaam ben is een: ICT aanbieder: een organisatie die als primaire activiteit

Nadere informatie

[ARBEIDSMARKTRAPPORTAGE]

[ARBEIDSMARKTRAPPORTAGE] 4 2010 Matchcare BV Afdeling Analyse en Arbeidsmarktinformatie [ARBEIDSMARKTRAPPORTAGE] Trends en inzichten in de vraagzijde van de arbeidsmarkt over het vierde kwartaal van 2010. Arbeidsmarktrapportage

Nadere informatie

Industrieel Ontwerpen

Industrieel Ontwerpen Industrieel Ontwerpen Industrieel ontwerpen, het vakgebied Industrieel Ontwerpen in Twente Industrieel Ont Industrieel ontwerpen, het vakgebied Industrieel Ontwerpen houdt zich bezig met het ontwikkelen

Nadere informatie

Concept Development Opdracht 1B Battle of Concepts Enexis. Niels Joormann - 0819811 - CMD2a

Concept Development Opdracht 1B Battle of Concepts Enexis. Niels Joormann - 0819811 - CMD2a Concept Development Opdracht 1B Battle of Concepts Enexis Niels Joormann - 0819811 - CMD2a Inhoudsopgave Debriefing 03 Onderzoek 03 Omgevingsanalyse 04 Concept: Opgewekt! 05 Business Model Canvas 11 Pitch-presentatie

Nadere informatie

Bron: NIDAP, in samenwerking met Springest

Bron: NIDAP, in samenwerking met Springest Bron: NIDAP, in samenwerking met Springest NIDAP onderzoeken - samenwerking met NRTO De informatie op de volgende sheets heeft uitsluitend betrekking op organisaties met meer dan 100 werknemers én een

Nadere informatie

Zeker weten. Welkom op de Open Dag. Locatie De Sumpel Almelo 23 januari 2013 15.00 tot 21.00 uur

Zeker weten. Welkom op de Open Dag. Locatie De Sumpel Almelo 23 januari 2013 15.00 tot 21.00 uur Welkom op de Open Dag Zeker weten Locatie De Sumpel Almelo 23 januari 2013 15.00 tot 21.00 uur Je bent bij het ROC van Twente aan het juiste adres voor een vervolgopleiding. Graag helpen we je bij het

Nadere informatie

StadsDashboard. Staat van de Stad brengt slimme logistiek in beeld. Merle Blok 12 mei 2015

StadsDashboard. Staat van de Stad brengt slimme logistiek in beeld. Merle Blok 12 mei 2015 StadsDashboard Staat van de Stad brengt slimme logistiek in beeld Merle Blok 12 mei 2015 Missie TNO verbindt mensen en kennis om innovaties te creëren die de concurrentiekracht van bedrijven en het welzijn

Nadere informatie

Operationeel Verpakkingskundige Beroepsprofiel

Operationeel Verpakkingskundige Beroepsprofiel Operationeel Verpakkingskundige Beroepsprofiel Stichting NVC Examens Filenaam: Beroepsprofiel Oper. VK 2014 Publicatiedatum: 28 februari 2014 Dit document is goedgekeurd door de Stichting Examenkamer Inhoudsopgave

Nadere informatie

Een goede opleiding werkt!

Een goede opleiding werkt! Een goede opleiding werkt! aansluiting onderwijs-arbeidsmarkt Amsterdam, 18 september 2014 Maikel Volkerink www.seo.nl m.volkerink@seo.nl - +31 20 525 1643 Inhoud 1. Hoe komen HO-alumni terecht op de arbeidsmarkt?

Nadere informatie

Groningen 20 2014-2015. Maintenance. www.alfa-college.nl

Groningen 20 2014-2015. Maintenance. www.alfa-college.nl Groningen 20 2014-2015 Maintenance www.alfa-college.nl Jouw opleiding volg je bij het Alfa-college Het Alfa-college is het christelijk regionaal opleidingencentrum voor Noord- en Oost-Nederland. Deze brochure

Nadere informatie

Bedrijfsprofiel. Constant Jurgens

Bedrijfsprofiel. Constant Jurgens Bedrijfsprofiel Het succes van een bedrijf wordt gecreëerd door de mensen die er werken. Hun ideeën, motivatie en vaardigheden, hun normen en waarden, maar ook hun persoonlijkheden zijn de belangrijkste

Nadere informatie

Machinebouw. Studieloopbaan begeleiding. Mark de Vries Bart van Winden Bas van Wingerden Ferry Wever Stein Wulfers Sander de Vos

Machinebouw. Studieloopbaan begeleiding. Mark de Vries Bart van Winden Bas van Wingerden Ferry Wever Stein Wulfers Sander de Vos Machinebouw Studieloopbaan begeleiding Mark de Vries Bart van Winden Bas van Wingerden Ferry Wever Stein Wulfers Sander de Vos 1 Voorwoord In dit rapport wordt het beroepsveld en de beroepsmogelijkheden

Nadere informatie

FULL-TIME MASTER MASTER IN HET MANAGEMENT ONDERSCHEID JEZELF MET EEN PRAKTIJKGERICHTE MANAGEMENTOPLEIDING

FULL-TIME MASTER MASTER IN HET MANAGEMENT ONDERSCHEID JEZELF MET EEN PRAKTIJKGERICHTE MANAGEMENTOPLEIDING FULL-TIME MASTER MASTER IN HET MANAGEMENT ONDERSCHEID JEZELF MET EEN PRAKTIJKGERICHTE MANAGEMENTOPLEIDING COMBINEER MANAGEMENT- KENNIS MET PRAKTISCHE MANAGEMENTVAARDIGHEDEN Deze Master in het Management

Nadere informatie

Exact Synergy Enterprise. Krachtiger Financieel Management

Exact Synergy Enterprise. Krachtiger Financieel Management Exact Synergy Enterprise Krachtiger Financieel Management 1 Inleiding Waar gaat het om? Makkelijke vragen zijn vaak het moeilijkst te beantwoorden. Als het hectische tijden zijn, moet u soms veel beslissingen

Nadere informatie

3.1.1 Bezoekersaantallen Open Dag

3.1.1 Bezoekersaantallen Open Dag 3 Onze studenten 3.1 Oriëntatie op vervolgonderwijs 3.1.1 Bezoekersaantallen Open Dag Bezoekersaantallen per vestiging nov 06 2007 2008 2009 2010 De Haagse Hogeschool 2832 14926 15575 19529 17405 De Haagse

Nadere informatie

De opkomst van all-electric woningen

De opkomst van all-electric woningen De opkomst van all-electric woningen Institute for Business Research Jan Peters Directeur Asset Management Enexis Inhoud Beeld van de toekomst Veranderend energieverbruik bij huishoudens Impact op toekomstige

Nadere informatie

Concept: Opgewekt! Visualisatie van het concept Op de volgende pagina s zijn enkele schetsen te zien die het concept visualiseren.

Concept: Opgewekt! Visualisatie van het concept Op de volgende pagina s zijn enkele schetsen te zien die het concept visualiseren. Omgevingsanalyse Doelgroep: starters en zzp ers Zoals aangegeven in de briefing van Enexis zijn starters een groep waar nog (bijna) geen tools zich specifiek op richten. Dit gat wil ik opvullen met mijn

Nadere informatie

Doel ITANNEX: Verbeteren van de kwaliteit van de bebouwde omgeving en van het proces waarmee het ontworpen, gerealiseerd en beheerd wordt

Doel ITANNEX: Verbeteren van de kwaliteit van de bebouwde omgeving en van het proces waarmee het ontworpen, gerealiseerd en beheerd wordt Doel ITANNEX: Verbeteren van de kwaliteit van de bebouwde omgeving en van het proces waarmee het ontworpen, gerealiseerd en beheerd wordt Aannemers Architectenbureaus Ingenieurs- en Adviesbureaus Installateurs

Nadere informatie

"Wij zijn creatieve denkers met kennis van industriële automatisering" JB Systems Westlandseweg 190 3131 HX Vlaardingen Postbus 108 3130 AC Vlaardingen T +31 10 460 80 60 F +31 10 460 80 00 info@jbsystems.nl

Nadere informatie

Workspace Design Onderzoeksopzet voor SOZAWE

Workspace Design Onderzoeksopzet voor SOZAWE Workspace Design Onderzoeksopzet voor SOZAWE Datum: 16 december 2010 Ir. Jan Gerard Hoendervanger Docent-onderzoeker Lectoraat Vastgoed Kenniscentrum Gebiedsontwikkeling NoorderRuimte Hanzehogeschool Groningen

Nadere informatie

Leerstoelvoorlichting

Leerstoelvoorlichting Leerstoelvoorlichting Design Engineering / Ontwerptechniek Wessel Wits 20 maart 2013 Voorlichting Design Engineering Programma Vakgebied Onderzoeksgebieden Vakkenpakket Stage & Afstuderen Studenten impressie:

Nadere informatie

Smart Grids. Ernst ten Heuvelhof 10-1-2011. Challenge the future. Delft University of Technology

Smart Grids. Ernst ten Heuvelhof 10-1-2011. Challenge the future. Delft University of Technology Smart Grids Ernst ten Heuvelhof Smart Grids Twee-richtingsverkeer stroom in laagspanningsnet Real time prijzen stroom zichtbaar voor afnemers Taskforce Smart Grids Ingesteld door Minister van EZ Secretariaat

Nadere informatie

Onderwerp. raad Energie Made in [Arnhem] 14-5. EMiA. Arnhem toonaangevend in energie. Themasessie raad 14 mei 2012 Marc de Kroon, sr.

Onderwerp. raad Energie Made in [Arnhem] 14-5. EMiA. Arnhem toonaangevend in energie. Themasessie raad 14 mei 2012 Marc de Kroon, sr. EMiA Arnhem toonaangevend in energie Themasessie raad 14 mei 2012 Marc de Kroon, sr. adviseur EZ Het begin van Energie Made in [Arnhem] UN Millennium doelen: Duurzame samenleving Duurzaam inkopen CO2 reductie

Nadere informatie

TKI Tender en programmalijnen Switch2SmartGrid. Programmalijnen en speerpunten 2014

TKI Tender en programmalijnen Switch2SmartGrid. Programmalijnen en speerpunten 2014 TKI Tender en programmalijnen Switch2SmartGrid Programmalijnen en speerpunten 2014 Programmalijnen en aandachtspunten 1. Energiemanagement voor fleibiliteit van energiesysteem 2. Informatie en control

Nadere informatie

Competenties met indicatoren bachelor Civiele Techniek.

Competenties met indicatoren bachelor Civiele Techniek. Competenties met indicatoren bachelor Civiele Techniek. In de BEROEPSCOMPETENTIES CIVIELE TECHNIEK 1 2, zijn de specifieke beroepscompetenties geformuleerd overeenkomstig de indeling van het beroepenveld.

Nadere informatie

MKBA verlenging kwalificatieplicht

MKBA verlenging kwalificatieplicht MKBA verlenging kwalificatieplicht Rapport Opdrachtgever: Ministerie van OCW Rotterdam,16 januari 2013 MKBA verlenging kwalificatieplicht Rapport Opdrachtgever: Ministerie van OCW Auteurs: Frank van Zutphen

Nadere informatie

TECONA TECHNICAL STAFFING SERVICES

TECONA TECHNICAL STAFFING SERVICES TECHNICAL STAFFING SERVICES Tecona is het adviesbureau op het gebied van Maintenance Services, Technical Staffing Services en Metal & Welding Quality Services. Met een sterk team van mensen met kennis

Nadere informatie

Burdock, the standard in project management, recruitment & consultancy

Burdock, the standard in project management, recruitment & consultancy Burdock, the standard in project management, recruitment & consultancy Finding the optimal solution is An our open standard mind comes standard... Burdock is de verbindende schakel tussen opdrachtgevers

Nadere informatie

Nieuwe verbindingen. Inspiratie voor innovatie. Van Kenniscreatie naar Kenniscirculatie. Peter Koudstaal 3 juni 2010

Nieuwe verbindingen. Inspiratie voor innovatie. Van Kenniscreatie naar Kenniscirculatie. Peter Koudstaal 3 juni 2010 Nieuwe verbindingen Inspiratie voor innovatie Van Kenniscreatie naar Kenniscirculatie Peter Koudstaal 3 juni 2010 2 Inhoud 1. Hoe behoeften leiden tot nieuwe verbindingen 2. Aan de slag met nieuwe verbindingen

Nadere informatie

HEALTH CARE LAB. Scannen Visualisatie 3D Printen Simulatie Big Data Smart Textile Robotica Applicatie Sensoring

HEALTH CARE LAB. Scannen Visualisatie 3D Printen Simulatie Big Data Smart Textile Robotica Applicatie Sensoring HEALTH CARE LAB Scannen Visualisatie 3D Printen Simulatie Big Data Smart Textile Robotica Applicatie Sensoring Medische proeftuin en R&D centrum voor nieuwe innovaties Concept HEALTH CARE LAB Inleiding

Nadere informatie

[ARBEIDSMARKTRAPPORTAGE] Trends en inzichten in de vraagzijde van de arbeidsmarkt over het eerste kwartaal van 2012.

[ARBEIDSMARKTRAPPORTAGE] Trends en inzichten in de vraagzijde van de arbeidsmarkt over het eerste kwartaal van 2012. 1 2012 2012 Matchcare BV Afdeling Analyse en Arbeidsmarktinformatie Dit werk is auteursrechtelijk beschermd [ARBEIDSMARKTRAPPORTAGE] Trends en inzichten in de vraagzijde van de arbeidsmarkt over het eerste

Nadere informatie

Werkgelegenheid in Twente. Jaarbericht 2014

Werkgelegenheid in Twente. Jaarbericht 2014 Werkgelegenheid in Twente Jaarbericht 214 Inhoudsopgave 1. Ontwikkeling werkzame personen en vestigingen (groei / afname) Ontwikkeling naar sectoren 2. Ontwikkeling naar sectoren Ontwikkeling naar branches

Nadere informatie

Informatica kiezen. Informatica: iets met computers? Informatie over het vak informatica in de Tweede Fase van havo en vwo

Informatica kiezen. Informatica: iets met computers? Informatie over het vak informatica in de Tweede Fase van havo en vwo Informatica kiezen Informatica: iets met computers? Informatie over het vak informatica in de Tweede Fase van havo en vwo Voorlichtingsmateriaal voor leerlingen in havo en vwo Het vak informatica Waarom

Nadere informatie

Samenwerkingsagenda Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Provincie Gelderland

Samenwerkingsagenda Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Provincie Gelderland en de Provincie Gelderland 22 maart 2016 Overwegende dat: De provincie Gelderland veel waarde hecht aan de aanwezigheid van onderwijs/kennisinstellingen in haar Provincie. Uiteraard in hun functie van

Nadere informatie

ONDERZOEK ALS ONDERDEEL VAN HET ONTWERPEN VAN TECHNISCHE INNOVATIES. Inge Oskam i.f.oskam@hva.nl Rutger de Vries r.de.vries3@hva.

ONDERZOEK ALS ONDERDEEL VAN HET ONTWERPEN VAN TECHNISCHE INNOVATIES. Inge Oskam i.f.oskam@hva.nl Rutger de Vries r.de.vries3@hva. ONDERZOEK ALS ONDERDEEL VAN HET ONTWERPEN VAN TECHNISCHE INNOVATIES Inge Oskam i.f.oskam@hva.nl Rutger de Vries r.de.vries3@hva.nl 1 CONTENT Ontwerpen van technische innovaties Het innovatielab Cases Discussie

Nadere informatie

Arbeidsmarktanalyse Logistiek Een analyse van vraag en aanbod: 2015, trends en prognoses tot 2020

Arbeidsmarktanalyse Logistiek Een analyse van vraag en aanbod: 2015, trends en prognoses tot 2020 Arbeidsmarktanalyse Logistiek Een analyse van vraag en aanbod: 2015, trends en prognoses tot 2020 Wim Verhoeven 25 mei 2016 Human Capital Agenda Logistiek Werk berust op 3 pijlers: Bevordering instroom

Nadere informatie

Smart Industry. KvK Ondernemerspanel onderzoek

Smart Industry. KvK Ondernemerspanel onderzoek KvK Ondernemerspanel onderzoek Smart Industry Algemene gegevens: Start- en einddatum onderzoek: 02-07-2014 tot 22-07-2014 Aantal deelnemende ondernemers: 484 (doelgroep mkb-topsectoren) In dit document

Nadere informatie

Lerende gebouwen. meer comfort & minder energie. 2e Expert meeting TAG, 7 oktober 2015, Haagse Hogeschool, Delft

Lerende gebouwen. meer comfort & minder energie. 2e Expert meeting TAG, 7 oktober 2015, Haagse Hogeschool, Delft Lerende gebouwen meer comfort & minder energie 2e Expert meeting TAG, 7 oktober 2015, Haagse Hogeschool, Delft 2 e Expert meeting Thermisch Actieve Gebouwen, woensdag 7 oktober 2015, Haagse Hogeschool

Nadere informatie

The Netherlands of 2040. www.nl2040.nl

The Netherlands of 2040. www.nl2040.nl The Netherlands of 2040 www.nl2040.nl 1 Tijden veranderen 2 Tijden veranderen 3 Nieuwe CPB scenario studie Vraag Waarmee verdienen we ons brood in 2040? Aanpak Scenario s, geven inzicht in onzekerheid

Nadere informatie

Het Technasium is een vorm van onderwijs waarbij leerlingen projectmatig en probleemoplossend werken aan echte opdrachten uit het bedrijfsleven.

Het Technasium is een vorm van onderwijs waarbij leerlingen projectmatig en probleemoplossend werken aan echte opdrachten uit het bedrijfsleven. Wat is het technasium? Het Technasium is een vorm van onderwijs waarbij leerlingen projectmatig en probleemoplossend werken aan echte opdrachten uit het bedrijfsleven. Hoe werkt het? De leerlingen krijgen

Nadere informatie

Industrie 4.0 Smart Industry. Principes en kansen voor het bedrijfsleven, Ing. F.R. Wijlhuizen MBA, Windesheim UAS

Industrie 4.0 Smart Industry. Principes en kansen voor het bedrijfsleven, Ing. F.R. Wijlhuizen MBA, Windesheim UAS Industrie 4.0 Smart Industry Principes en kansen voor het bedrijfsleven, Ing. F.R. Wijlhuizen MBA, Windesheim UAS Wanneer komt wat in welke samenhang? De verwarring Men hoort allerlei begrippen door elkaar

Nadere informatie

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt Gelieerd aan Maastricht University, SBE 3 afdelingen:

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt Gelieerd aan Maastricht University, SBE 3 afdelingen: De arbeidsmarkt tot 2018. Is er ruimte voor jongeren? Didier Fouarge d.fouarge@maastrichtuniversity.nl RPA Netwerkbijeenkomst, Alphen aan den Rijn, 13 februari 2014 2 Researchcentrum voor Onderwijs en

Nadere informatie

Feeding the world with solar power.

Feeding the world with solar power. Feeding the world with solar power. inteqnion-solar.com Zonne-energie. Duurzame energiebron van de toekomst. De markt voor energievoorziening is volop in beweging. Fossiele brandstoffen als gas en olie

Nadere informatie

Healthy Urban Living Slim, Gezond en Groen

Healthy Urban Living Slim, Gezond en Groen SMART CITY UTRECHT Healthy Urban Living Slim, Gezond en Groen Brigitte Hulscher Program Manager Smart Cities, Marketing & Innovation Utrecht Jong en hoog opgeleid 334.862 inwoners, 20 % < 17, 18% 18-26,

Nadere informatie

koel- en vriestechniek airconditioning elektrotechniek Bewust verder

koel- en vriestechniek airconditioning elektrotechniek Bewust verder koel- en vriestechniek airconditioning elektrotechniek Bewust verder Dijksma Koudetechniek is specialist in het creëren van een optimaal bewaarklimaat voor producten in onder meer de agrarische sector

Nadere informatie

Van Beek. Grip op energie

Van Beek. Grip op energie Van Beek Grip op energie Van Beek: grip op energie Van Beek is specialist in het vertalen van meetgegevens naar concrete managementinformatie en adviezen. Wij doen dit bij uiteenlopende bedrijfsprocessen,

Nadere informatie

[ARBEIDSMARKTRAPPORTAGE] Trends en inzichten in de vraagzijde van de arbeidsmarkt over het tweede kwartaal van 2012.

[ARBEIDSMARKTRAPPORTAGE] Trends en inzichten in de vraagzijde van de arbeidsmarkt over het tweede kwartaal van 2012. 2 2012 2012 Matchcare BV Afdeling Analyse en Arbeidsmarktinformatie Dit werk is auteursrechtelijk beschermd [ARBEIDSMARKTRAPPORTAGE] Trends en inzichten in de vraagzijde van de arbeidsmarkt over het tweede

Nadere informatie

Over de voedingsmiddelenindustrie

Over de voedingsmiddelenindustrie Voedingsmiddelenindustrie Brancheontwikkelingen 2012 Deze factsheet bevat arbeidsmarktinformatie over de voedingsmiddelenindustrie. Onderwerpen die aan bod komen zijn: werkgelegenheid, trends en ontwikkelingen,

Nadere informatie

ROLLING ROLLEN IN DE OPLEIDING INDUSTRIËLE INGENIEURSWETENSCHAPPEN

ROLLING ROLLEN IN DE OPLEIDING INDUSTRIËLE INGENIEURSWETENSCHAPPEN ROLLING ROLLEN IN DE OPLEIDING INDUSTRIËLE INGENIEURSWETENSCHAPPEN STUDENTEN EN HUN TOEKOMSTBEELD Industriële Ingenieurswetenschappen STUDENTEN EN HUN TOEKOMSTBEELD Industriële Ingenieurswetenschappen

Nadere informatie

Where innovation starts. Vakken eerste jaar major Technische Bedrijfskunde

Where innovation starts. Vakken eerste jaar major Technische Bedrijfskunde Where innovation starts Vakken eerste jaar major Technische Bedrijfskunde TU/e Bachelor College De Technische Universiteit Eindhoven (TU/e) bundelt haar bacheloronderwijs in het Bachelor College. Als student

Nadere informatie

Helmonds Energieconvenant

Helmonds Energieconvenant Helmonds Energieconvenant Helmondse bedrijven slaan de handen ineen voor een duurzame en betrouwbare energievoorziening. Waarom een energieconvenant? Energie is de drijvende kracht Energie is de drijvende

Nadere informatie

De samenhang tussen integrale veiligheidskunde en Human Technology

De samenhang tussen integrale veiligheidskunde en Human Technology De samenhang tussen integrale veiligheidskunde en Human Technology 1 Inhoudsopgave: Samenvatting 3 De opleidingen 4 Overeenkomsten 5 Technologische ontwikkeling en veiligheid 6 Visie op het gezamenlijke

Nadere informatie

De slimme meter. Informatie over de nieuwe energiemeter

De slimme meter. Informatie over de nieuwe energiemeter De slimme meter Informatie over de nieuwe energiemeter De slimme meter in vogelvlucht Alle huishoudens in Nederland krijgen een nieuw soort energiemeter aangeboden: de zogenaamde slimme meter. Deze digitale

Nadere informatie

Smart Factory: Voordelen communicatieve infrastructuur

Smart Factory: Voordelen communicatieve infrastructuur Smart Factory: Voordelen communicatieve infrastructuur Wereldwijde veranderingen vereisen nieuwe manieren van denken en doen op het gebied van wereldwijde megatrends Demografische veranderingen Globale

Nadere informatie

De arbeidsmarkt klimt uit het dal

De arbeidsmarkt klimt uit het dal Trends en ontwikkelingen arbeidsmarkt en onderwijs De arbeidsmarkt klimt uit het dal Het gaat weer beter met de arbeidsmarkt in, ofschoon de werkgelegenheid wederom flink daalde. De werkloosheid ligt nog

Nadere informatie

De Linge. industriële automatisering. integraal denken. industriële automatisering

De Linge. industriële automatisering. integraal denken. industriële automatisering De Linge integraal denken Welkom bij De Linge! De Linge is gespecialiseerd in. Onze oplossingen bewijzen zich elke dag in tal van productieomgevingen. Oplossingen die wij ontworpen, getekend, geprogrammeerd

Nadere informatie

ICT Opleidingen, beroepen, bedrijven en verhalen. YoungWorks

ICT Opleidingen, beroepen, bedrijven en verhalen. YoungWorks ICT Opleidingen, beroepen, bedrijven en verhalen YoungWorks 1 2 1. Opleidingen Informatica Studie Websites en software ontwerpen en bouwen Omgaan met innovaties Beroep Interviewen gebruikers Software ontwikkelen

Nadere informatie

[ARBEIDSMARKTRAPPORTAGE] Trends en inzichten in de vraagzijde van de arbeidsmarkt over het vierde kwartaal van 2011.

[ARBEIDSMARKTRAPPORTAGE] Trends en inzichten in de vraagzijde van de arbeidsmarkt over het vierde kwartaal van 2011. 4 2011 2011 Matchcare BV Afdeling Analyse en Arbeidsmarktinformatie Dit werk is auteursrechtelijk beschermd [ARBEIDSMARKTRAPPORTAGE] Trends en inzichten in de vraagzijde van de arbeidsmarkt over het vierde

Nadere informatie

Overzicht opleidingsrichtingen. Universiteit (bachelor)

Overzicht opleidingsrichtingen. Universiteit (bachelor) Overzicht opleidingsrichtingen Universiteit (bachelor) Zorg en welzijn: Iets voor jou? Werken in zorg en welzijn... méér dan alleen witte jassen. Wat kun je allemaal worden? In de werkvelden van zorg of

Nadere informatie

Professionele Masters. Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters

Professionele Masters. Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters Professionele Masters Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters Professionele Masters Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters Inhoud 5 Voorwoord 7 Inleiding 8 Professionele

Nadere informatie

De slimme meter. Informatie over de nieuwe energiemeter

De slimme meter. Informatie over de nieuwe energiemeter De slimme meter Informatie over de nieuwe energiemeter De slimme meter in vogelvlucht Alle huishoudens in Nederland krijgen een nieuw soort energiemeter aangeboden: de zogenaamde slimme meter. Deze digitale

Nadere informatie

duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen

duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen De toekomst van de energievoorziening Gemeenten, provincies, bedrijven en projectontwikkelaars gaan zich steeds meer richten op duurzame energiedoelstellingen,

Nadere informatie

Energie voor morgen, vandaag bij GTI

Energie voor morgen, vandaag bij GTI Energie voor morgen, vandaag bij GTI Jet-Net docentendag 5 juni 2008 GTI. SMART & INVOLVED GTI is in 2009 van naam veranderd: GTI heet nu Cofely SLIMME ENERGIENETWERKEN, NU EN MORGEN 2008 2010 Centrale

Nadere informatie

NDERE KIJK OP ICT CONSULTANCY

NDERE KIJK OP ICT CONSULTANCY DE a NDERE KIJK OP ICT CONSULTANCY Innervate is al ruim 13 jaar succesvol in het adviseren van vele organisaties op het gebied van ICT vraagstukken. Naast onze dienstverlening op het gebied van ICT Beleid

Nadere informatie

Toelatingsvoorwaarden nieuwe profielen

Toelatingsvoorwaarden nieuwe profielen ECONOMIE (ECONOMICS) Accountancy ec of (ec of ) + Accountancy (Associate degree) ec of (ec of ) + Bedrijfs ec of (ec of ) + Bedrijfskunde MER ec of ec of ec of maw of Commerciële Economie (CE) ec of ec

Nadere informatie

M{ZD{ 6 203920_14R1_MAZ6_V2_COVERS.indd 1-3 25/03/2015 11:59:20

M{ZD{ 6 203920_14R1_MAZ6_V2_COVERS.indd 1-3 25/03/2015 11:59:20 M{ZD{ 6 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 1 2 3 7 6 4 5 18 19 SKYACTIV TECHNOLOGY 20 21 6 1 7 5 2 4 3 8 22 23 DE VEILIGSTE PLEK OP DE WEG Elke Mazda die we produceren beschikt over een reeks intelligente

Nadere informatie

Gefascineerd door elektronica, gedreven door uw uitdaging

Gefascineerd door elektronica, gedreven door uw uitdaging Gefascineerd door elektronica, gedreven door uw uitdaging Altijd de goede verbinding! Kwaliteit, snelheid en flexibiliteit: uw wensen zijn ons uitgangspunt EPR Technopower is gespecialiseerd in de Engineering,

Nadere informatie

EBU College Snapshots van de economie in regio Utrecht. Monique Roso, 12 maart 2014!

EBU College Snapshots van de economie in regio Utrecht. Monique Roso, 12 maart 2014! EBU College Snapshots van de economie in regio Utrecht Monique Roso, 12 maart 2014! Inhoud presentatie 1. economische trends en ontwikkelingen!! 2. economische monitor provincie Utrecht! - economische

Nadere informatie

Nedap RealTime Tochtdetectie Halslabel

Nedap RealTime Tochtdetectie Halslabel Nedap Tochtdetectie Nedap Tochtdetectie Visuele tochtdetectie op grote bedrijven is lastig Het is niet efficiënt en onvoldoende betrouwbaar. Met Nedap Tochtdetectie is het mogelijk om grote melkveestapels

Nadere informatie

E V E R B I N D I N G, N I E

E V E R B I N D I N G, N I E innovatie Syntens N I E U W E V E R B I N D I N G, N I E U W E B U S I N E S S Het veld waarin bedrijven opereren is voortdurend in beweging. Om een bedrijf gezond en succesvol te houden, is het belangrijk

Nadere informatie

SOFTWARE ENERGY FOOTPRINT LAB

SOFTWARE ENERGY FOOTPRINT LAB SOFTWARE ENERGY FOOTPRINT LAB Bo Merkus (CleanTech onderzoeker) Eric Hoekstra (E-tech docent / CleanTech onderzoeker) Robert van den Hoed (Lector Energie & Innovatie) 15 mei 2012 1 HVA FACTS Totaal HvA:

Nadere informatie

Elektrotechnische Industriële producten en systemen

Elektrotechnische Industriële producten en systemen Elektrotechniek Elektrotechniek. We maken er elke dag gebruik van zonder er bij na te denken. Je doet het licht aan, kijkt naar de tv met een cola uit de koelkast erbij, je surft even over het internet,

Nadere informatie

Opleiding Chemische Presentatie titel Technologie

Opleiding Chemische Presentatie titel Technologie Opleiding Chemische Presentatie Technologie titel Rotterdam, 00 januari 2007 Rotterdam, 08 sep 2011 Wat (toekomstige) ingenieurs en management moeten weten van Energie efficiency ALLES!!!!! Chemische Technologie

Nadere informatie

Roland Geurts Directeur

Roland Geurts Directeur Roland Geurts Directeur Onze opdrachtgevers zijn specialisten op hun eigen vakgebied en vragen om een leverancier die met hun meedenkt en de vaktaal spreekt. Zij zijn regelmatig blij verrast met de oplossingen

Nadere informatie