Kernvakken voor de 21e eeuw PROGRAMMA

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Kernvakken voor de 21e eeuw PROGRAMMA 2012-2014"

Transcriptie

1 Kernvakken voor de 21e eeuw PROGRAMMA september 2012

2 Inhoud 1 Inleiding Missie Doelen Doelgroepen Organisatie 4 2 Projecten en activiteiten Mens- en maatschappijvakken 6 2.1Onderzoeks- en ontwikkelprojecten Taalgericht vakonderwijs Leergebied Mens- en maatschappij Ontwerpen vanuit key-concepts Omgevingsonderwijs Website Symposium najaar Projecten en activiteiten Aardrijkskunde Onderzoeks- en ontwikkelprojecten Digitaal aardrijkskundeonderwijs Netwerk Vakdidactisch Onderzoek Aardrijkskunde Prijsvraag voor beste lessenontwerp en onderzoek door lio s Vakdidactische kennisbank Aardrijkskunde Website Masterclasses voor opleiders aardrijkskunde Nascholing aardrijkskunde Advies en opdrachten voor derden 9 4 Projecten en activiteiten Economie Onderzoeks- en ontwikkelprojecten Context-concept benadering in havo/vwo bovenbouw Financiële educatie Gezamenlijk Prakijktonderzoek Ondernemerschap Denkstrategieën binnen het economieonderwijs Vakdidactische kennisbank Economie Website Masterclass voor opleiders economie Nascholing economie Advies en opdrachten voor derden 12 1

3 5 Projecten en activiteiten Geschiedenis Onderzoeks- en ontwikkelprojecten Denken met historische kennis (MetHis) Digitaal geschiedenisonderwijs Netwerk Vakdidactisch Onderzoek Geschiedenis Prijsvraag voor beste lessenontwerp en onderzoek door lio s Vakdidactische kennisbank Geschiedenis Website Masterclasses voor opleiders geschiedenis Nascholing geschiedenis Advies en opdrachten voor derden 15 6 Projecten en activiteiten Maatschappijleer Onderzoeks- en ontwikkelprojecten De invloed van werken met dilemma s op burgerschapscomptenties en democratische houdingen Netwerk Opleiders Maatschappijleer Prijsvraag voor beste lessenontwerp en onderzoek door lio s Vakdidactische kennisbank Maatschappijleer Website Masterclass voor opleiders maatschappijleer Nascholing maatschappijleer Advies en opdrachten voor derden 17 7 Projecten en activiteiten Kunsttheorie Onderzoeks- en ontwikkelprojecten Professionalisering museumdocenten Website Nascholing kunsttheorie 19 8 Planning 20 9 Medewerkers 21 2

4 1 Inleiding 1.1 Missie De mens- en maatschappijvakken zijn voor kinderen en jongeren onmisbaar om zich te kunnen oriënteren in de wereld waarin zij nu en in de toekomst leven. De vakken leveren daarnaast een belangrijke bijdrage aan de ontwikkeling van kritisch denk- en oordeelsvermogen en probleemoplossingsvaardigheden. Daarom is het belangrijk dat scholen goed onderwijs geven in deze vakken. Het Landelijk Expertisecentrum Mens- en Maatschappijvakken (LEMM) heeft als kerndoel verbetering van het onderwijs in de schoolvakken aardrijkskunde, economie, geschiedenis, kunst (algemeen/geschiedenis) en maatschappijleer. Het centrum werkt aan deze doelstelling door het ontwikkelen, bijeenbrengen en uitwisselen van vakdidactische kennis en het geven van advies. Belangrijke vakdidactische vragen zijn welk soort kennis, vaardigheden en attitudes binnen de schoolvakken ontwikkeld (dienen te) worden, wat daarbij de karakteristieke leermoeilijkheden zijn en hoe deze overkomen kunnen worden. De vakdidactiek betreft een interdisciplinair kennisdomein. Kennis die van belang is bevindt zich in de aan de schoolvakken verwante academische disciplines en de onderwijskunde, maar ook in het werkveld bij lerarenopleidingen, scholen en vakverenigingen. Vakdidactisch onderzoek in de mensen maatschappijvakken, met name in de vakken economie en maatschappijleer, is in Nederland nog steeds schaars. Het expertisecentrum kan vakdidactische kennis bundelen en het vakdidactisch onderzoek de noodzakelijke impuls geven, omdat in het centrum wetenschappelijk onderzoekers, lerarenopleiders werkzaam aan pabo s, eerste en tweede graads lerarenopleidingen en leraren uit het primair en voortgezet onderwijs samenwerken in onderzoeks- en ontwikkelprojecten, netwerken van opleiders en onderzoekers. 1 We werken actief samenwerking met belangrijke spelers in het werkveld, zoals de HBO Raad, het Landelijk Overleg Lerarenopleidingen Basisonderwijs (LOBO), de Interdisciplinaire Commissie Lerarenopleidingen (ICL), het Koninklijk Nederlands Aardrijkskundig Genootschap (ak), het Koninklijk Nederlands Historisch Genootschap (gs) en de vakverenigingen VGN (gs), VECON (ec) en NVLM (ml). Het centrum geeft gevraagd en ongevraagd advies. We werken samen met scholen(groepen) aan vakdidactische nascholingstrajecten. 2 Het centrum stimuleert ook internationale samenwerking. 3 Het centrum ontsluit de verzamelde en nieuw ontwikkelde vakdidactische kennis door middel van websites, online kennisbanken, publicaties, masterclasses voor opleiders, nascholing en symposia. Het expertisecentrum vindt dat juist in deze tijd de bundeling en verdere ontwikkeling van vakdidactische expertise met betrekking tot de mens- en maatschappijvakken en stimulering van samenwerking van groot belang is. De mens- en maatschappijvakken zijn enerzijds in de marge gedrukt door de prioriteit die wordt gegeven aan verbetering van taal- en rekenprestaties van leerlingen. Anderzijds zijn er hoge verwachtingen ten aanzien van de mens- en maatschappijvakken met het oog op ontwikkeling van burgerschapscompetenties en bevordering van sociale cohesie en leveren ze een belangrijke bijdrage aan de 21st century skills. Dit vraagt veel van de leraren voor de klas. Ze moeten weloverwogen keuzes kunnen maken ten aanzien van het 1 Bij de Vrije Universiteit vindt onder leiding van prof. dr. Joop van der Schee wetenschappelijk onderzoek plaats naar het leren en onderwijzen van aardrijkskunde. Bij de Interfacultaire Lerarenopleidingen van de Universiteit van Amsterdam bevindt zich een sterke onderzoeksgroep die zich bezighoudt met het leren en onderwijzen van geschiedenis en economie. De Hogeschool van Amsterdam heeft een lectoraat Didactiek van de Maatschappijvakken. De VU, UvA, HvA en IPABO werken samen met leerkrachten en vakdocenten in (academische) opleidingsscholen. 2 Vanaf september 2012 werkt het LEMM in opdracht van de scholengroep Dunamare een professionaliseringstraject uit voor docenten aardrijkskunde, economie, geschiedenis en maatschappijleer. 3 Het LEMM organiseert symposia met bijdragen van experts uit het buitenland en onderhoudt op dit moment contacten met onderzoekers in de UK, België, de VS en Duitsland. Waar mogelijk werken we samen t.b.v. het verwerven van Europese subsidies. 3

5 curriculum, het vak betekenisvol kunnen maken voor leerlingen met uiteenlopende kennis, interesses en referentiekaders, aan kunnen sluiten bij de wens tot verbetering van de taal- en rekenvaardigheid van leerlingen, belangrijke denkvaardigheden ontwikkelen en opbrengstgericht kunnen werken. Lerarenopleidingen hebben bovendien te maken met een herpositionering binnen de universiteiten, de implementatie van kennisbases en daaraan gekoppelde toetsen en het streven naar meer gepromoveerde lerarenopleiders. Het LEMM stimuleert de hiervoor noodzakelijke samenwerking en uitwisseling van expertise. 1.2 Doelen Vanuit de hiervoor beschreven missie en kerndoelstelling richt het LEMM zich op de volgende doelen: vakdidactische kennis bundelen en daarop reflecteren vakdidactische kennis ontwikkelen door het bevorderen en uitvoeren van vakdidactisch onderzoek bijdragen aan professionalisering van leraren werkzaam in primair en voortgezet onderwijs bijdragen aan professionalisering van lerarenopleiders bevorderen van samenwerking tussen leraren en lerarenopleiders van verschillende mensen maatschappijvakken en werkzaam in verschillende werkvelden vakdidactische kennis ontsluiten voor leraren, lerarenopleiders en andere professionals werkzaam op het terrein van de mens- en maatschappijvakken door middel van websites, scholingsactiviteiten en publicaties bewaken en versterken van de positie van de mens- en maatschappijvakken in het curriculum van scholen en lerarenopleidingen 1.3 Doelgroepen Het LEMM richt zich op: leerkrachten in het primair onderwijs leraren aardrijkskunde, economie, geschiedenis, kunst en maatschappijleer management van scholen(netwerken) lerarenopleiders aardrijkskunde en geschiedenis aan pabo s lerarenopleiders in de vakken aardrijkskunde, economie, geschiedenis, kunst en maatschappijleer werkzaam aan tweedegraads lerarenopleidingen en universitaire lerarenopleidingen voor het voortgezet onderwijs onderzoekers (promovendi, post-docs, kenniskringleden verbonden aan lectoraten) koepelorganisaties zoals de HBO Raad, LOBO en ICL organisaties die zich bezighouden met educatieve activiteiten zoals provinciale en gemeentelijke instellingen en erfgoedinstellingen 1.4 Organisatie Het Landelijk Expertisecentrum Mens- en Maatschappijvakken is een samenwerkingsverband van: de afdeling Pedagogiek, Onderwijskunde en Lerarenopleidingen van de Universiteit van Amsterdam de Universitaire Lerarenopleiding van de Vrije Universiteit (Faculteit der Psychologie en Pedagogiek) 4

6 het Domein Onderwijs en Opvoeding, Hogeschool van Amsterdam IPABO Amsterdam/Alkmaar partnerinstellingen die participeren in het tweejarige projecplan De Hogeschool van Amsterdam vertegenwoordigt als partnerinstelling tevens de hogescholen met wie zij samenwerkt in het Lectoraat Didactiek van de Maatschappijvakken (Hogeschool Utrecht, Hogeschool Windesheim en Hogeschool InHolland). De Hogeschool van Amsterdam en de Universiteit van Amsterdam vertegenwoordigen tevens de Universitaire Pabo van Amsterdam (UpvA). IPABO vertegenwoordigt tevens de pabo s met wie zij samenwerkt in Interactum (Marnix Academie, Hogeschool de Kempel, Hogeschool Iselinge, Katholieke Pabo Zwolle). De vier instellingen vormen de kernpartners van het expertisecentrum. Zij werken al sinds de oprichting van expertisecentra in 2007 met subsidie van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen samen. 4 Vanaf augustus 2012 is geen subsidie meer beschikbaar. De vier instellingen continueren het LEMM en willen blijven samenwerken met andere lerarenopleidingen. De vier instellingen hebben de doelen en wijze van samenwerking vastgelegd in een samenwerkingsovereenkomst en leveren de leden van de stuurgroep (5 leden) en het managementteam (6 leden). De stuurgroep is verantwoordelijk voor het vaststellen van een tweejaarlijks projectplan en bijbehorende begroting en bewaken en evalueren van de uitvoering daarvan. De stuurgroep komt tenminste 1 keer per jaar bijeen. Ontwikkeling en uitvoering van het projectplan is belegd bij het managementteam van het LEMM, bestaande uit een directeur en 5 projectleiders. Zij worden voor 4 jaar benoemd door de stuurgroep. Er is een projectleider maatschappijvakken (de lector van de Hogeschool van Amsterdam), een projectleider aardrijkskunde (geleverd door de VU), economie (geleverd door de VU), geschiedenis (geleverd door de UvA) en maatschappijleer (geleverd door de HvA). Het managementteam is verantwoordelijk voor de uitvoering van vakspecifieke en vakdoorschrijdende projecten en activiteiten, zoals omschreven in het projectplan en voor de acquisitie van opdrachten voor derden. Het penvoerderschap ligt bij de afdeling Pedagogiek, Onderwijskunde en Lerarenopleidingen (POWL) van de Universiteit van Amsterdam. Deze partner levert de directeur van het LEMM en doet de financiële en secretariële administratie. Naast de kernpartners kent het LEMM projectpartners (doorgaans lerarenopleidingen) met wie zij een projectovereenkomst sluiten voor een periode van twee jaar. In deze overeenkomst wordt vastgelegd dat de partnerinstelling ten minste 1 medewerker voor minimaal 6 dagen per jaar gedurende een projectperiode van twee jaar laat participeren in een of meer projecten van het LEMM. De inzet van personeel wordt geregeld via een bijlage bij de projectovereenkomst. Het LEMM werkt met tweejarige projectperiodes. Dit projectplan beschrijft (per vak) de projecten, activiteiten en concrete opbrengsten, planning en begroting van de projectperiode. Het projectplan wordt uitgewerkt door het managementteam van het LEMM. Het projectplan is tot stand gekomen na raadpleging van opleiders van diverse instellingen en goedgekeurd door de stuurgroep. 4 In de eerste subsidieperiode zijn onder dezelfde stuurgroep het Landelijk Expertisecentrum Mens- en Maatschappijvakken (LEMM) en het Landelijk Expertisecentrum Economie en Handel (LEEC) opgericht. Gedurende de tweede subsidieperiode ( ) is gewerkt aan het duurzaam maken van de expertisecentra. Vanaf augustus 2012 zal het LEEC verder gaan als de economieafdeling van het LEMM. Het LEMM zal vanaf dat moment ook gecontinueerd worden zonder subsidiebijdrage vanuit het ministerie. 5

7 2 Projecten en activiteiten Mens- en Maatschappijvakken 2.1 Onderzoeks- en ontwikkelprojecten Taalgericht vakonderwijs Hoe kun je in het basis- en voortgezet onderwijs vanuit de schoolvakken aardrijkskunde, economie, maatschappijleer en geschiedenis werken aan begripsontwikkeling en vakspecifieke denk- en redeneervaardigheden en tegelijkertijd bijdragen aan verbetering van de taalvaardigheid van leerlingen? In dit project worden nieuwe aanpakken en lesmaterialen ontworpen, uitgeprobeerd, geëvalueerd en verbeterd. De nadruk zal in deze projectperiode liggen op verbetering van de schrijfvaardigheid van leerlingen. Opbrengst: - Publicatie met daarin uitgewerkte aanpakken/lessen en resultaten daarvan - Lessenreeksen die gepubliceerd worden in de online kennisbanken - Videofilmpjes van nieuwe aanpakken, voor gebruik in de opleiding - Presentatie van resultaten in de masterclasses voor opleiders - Presentatie van resultaten in workshops voor leraren(opleiders) - Presentatie van resultaten op het afsluitende symposium in 2014 Coördinatie: Jannet van Drie (UvA-ILO) Medewerkers: Arie Vonk (Marnix Academie), Brenda Stam (UvA-POWL), Lenie Kneppers (UvA-POWL) Hans Goudsmit (VU), Bart Gielen (UpvA), leraren in opleiding Leergebied Mens- en Maatschappij Een behoorlijk aantal scholen voor primair en voortgezet onderwijs werkt met een geïntegreerd curriculum voor de vakken aardrijkskunde en geschiedenis (en soms ook economie en maatschappijleer). In dit project wordt een aantal vragen nader onderzocht. Bijvoorbeeld: Hoe gaan leraren in het basis en voortgezet onderwijs om met het geven van een geïntegreerd curriculum wereldoriëntatie/m&m? Welke uitdagingen ervaren zij? Hoe bewaken zij het behalen van de vakspecifieke kerndoelen? Worden deze kerndoelen werkelijk behaald? Hoe ervaren leerlingen de geïntegreerde aanpak? Wat zijn aandachtspunten voor de lerarenopleiding? Opbrengst: - Publicatie van de resultaten van het onderzoek - Presentatie van resultaten in de masterclasses voor opleiders - Presentatie van resultaten op het afsluitende symposium in 2014 Coördinatie: Arie Wilschut, mede vanuit het lectoraat didactiek van de maatschappijvakken (HvA) Gerhard van der Pot (HU), Frederik Oorschot (SLO) Ontwerpen vanuit key-concepts De opleidingen geschiedenis en aardrijkskunde van Windesheim en Fontys Tilburg (FLOT) en de lerarenopleiding maatschappijleer van FLOT zijn al enkele jaren bezig met een kwaliteitsverbetering van de vakdidactische component van de opleiding. Daarbij spelen key concepts (Taylor, 2008; 2011) een centrale rol. Het gaat dan om begrippen (bv. diversiteit, verandering, significance, binding) die zijn afgeleid van de kernen van de genoemde schoolvakken. Met behulp van de key concepts is het mogelijk vakinhoudelijke vraagstellingen te formuleren die een duidelijke sturing geven aan de opzet en uitvoering van lessen. In dit project wordt in pilots geëxperimenteerd met het werken vanuit key concepts. Studenten worden betrokken via stages en masteronderzoek. In het cursusjaar starten opleiders van Fontys Tilburg en Hogeschool Windesheim met dit project. In het cursusjaar kunnen opleiders aardrijkskunde, geschiedenis en maatschappijleer van andere opleidingen aanhaken. Opbrenst: - Publicatie van de resultaten van de pilots 6

8 Coördinatie: Medewerkers: - Presentatie van resultaten in de masterclasses voor opleiders - Presentatie van resultaten op het afsluitende symposium in Bijdrage aan een internationaal symposium Uwe Krause (Fontys Lerarenopleiding Tilburg) en Robert Boonstra (Hogeschool Windesheim). M&M opleiders FLOT Hogeschool Windesheim Omgevingsonderwijs Er is met name binnen de aardrijkskunde- en geschiedenisdidactiek al veel gezegd en geschreven over omgevingsonderwijs. Toch blijft het voor docenten in primair en voortgezet onderwijs lastig om een keuze te maken uit de vele mogelijkheden van omgevingsonderwijs, die goed in te bedden in het curriculum en na te gaan of de lessen/projecten nu ook het gewenste resultaat hebben. In dit project worden de verschillende benaderingen van omgevingsonderwijs voor aardrijkskunde en geschiedenis geïnventariseerd en geanalyseerd en wordt gewerkt aan het verzamelen en ontwikkelen van good practices. In dit vakdoorschrijdende project kunnen opleiders aardrijkskunde en geschiedenis werkzaam aan pabo s, tweede- en eerstegraads opleidingen deelnemen. Zij kunnen ook hun studenten betrekken bij dit project. Opbrengsten: - Publicatie van benaderingen en voorbeelden van good practices - Publicatie van good practices in de online kennisbanken - Verkenning mogelijkheden van nascholing voor leraren - Presentatie van resultaten in de masterclasses voor opleiders - Presentatie van resultaten op het afsluitende symposium in 2014 Coördinatie: Joop van der Schee (VU) Medewerkers: Hans Keissen (IPABO), Frank Willemars (Pabo Almere / Windesheim Flevoland), Michelle Hendriks (Marnix Academie) 2.2 Website Het LEMM heeft een website met daarop actuele informatie over de projecten en activiteiten, informatie over de organisatie van het expertisecentrum, contactgegevens en een nieuwsbrief. Coördinatie: Carla van Boxtel (UvA-POWL). 2.3 Symposium najaar 2014 De projectperiode wordt in het najaar van 2014 afgerond met een eendaags symposium. Op dit symposium worden de resultaten van de projectperiode gepresenteerd. Er zal ook een key-note zijn van een expert uit het buitenland. Coördinatie: Managementteam LEMM. 7

9 3 Aardrijkskunde 3.1 Onderzoeks- en ontwikkelprojecten Digitaal aardrijkskundeonderwijs Digiborden, smartborden, computers, beamers en ICT horen bij modern onderwijs. Aardrijkskunde is een vak waarbij visualisering heel belangrijk is. Aan de hand van digitale kaarten van gebieden en in toenemende mate ook filmpjes en animaties van verschijnselen en processen (bijvoorbeeld tsunami s of de groei van steden) analyseren leerlingen o.l.v. leerkrachten de wereld om hen heen. Programma s als Google Earth en EduGIS worden steeds meer gebruikt in lerarenopleidingen aardrijkskunde en in het primair en voortgezet onderwijs. Het aantal ideeën voor digitaal aardrijkskundeonderwijs groeit snel. De vraag is echter wat de toets der kritiek kan doorstaan. Welke taken met digitaal kaart- en beeldmateriaal dragen bij aan het ontwikkelen van geografisch besef? In dit project worden succesvolle ontwerpen voor effectief en efficiënt digitaal aardrijkskunde0nderwijs in het primair en voortgezet onderwijs beschreven. Het belangrijkste doel van het project is ontsluiting en structurering van digitaal lesmateriaal aardrijkskunde. Opbrengst: - Publicatie van resultaten van (internationaal/nationaal) onderzoek en good practices - Aanvulling online kennisbank geschiedenis met (inter)nationale literatuur - Presentatie van de resultaten in de masterclass voor opleiders - Presentatie van de resultaten op het afsluitende symposium in 2014 Coördinatie: Joop van der Schee (VU) Medewerkers: Marieke Ubbink en Rianne Tolsma (Iselinge Hogeschool Doetinchem) 3.2 Netwerk Vakdidactisch Onderzoek Aardrijkskunde Het LEMM biedt voor het vak aardrijkskunde een platform voor uitwisseling en samenwerking tussen onderzoekers. Er is een aantal jaren gelden voor aardrijkskunde een netwerk van onderzoekers geïnitieerd. Opleiders die een substantieel deel van hun tijd aan vakdidactisch onderzoek besteden, bijvoorbeeld aan een promotieonderzoek, kunnen deelnemen aan deze groep. In de groep worden onderzoeksopzetten, instrumenten en conceptartikelen besproken. Tevens wordt gekeken naar mogelijkheden voor de organisatie van internationale symposia en het schrijven van gezamenlijke onderzoeksaanvragen. De groep komt vier of vijf keer per jaar bijeen. Coördinatie: Joop van der Schee (VU). Deelnemers: Tine Béneker (UU), Marian Blankman (InHolland), Adwin Bosschaart (HvA), Chris Diederiks (RUG), Tim Favier (VU), Fer Hooghuis (RUN-ILS), Jan Kardijk (Calvijn College Goes), Henk Notté (SLO), Katie Oost (HAN), Iris Pauw (VU), Theo Peenstra (Hogeschool Windesheim), Henk Trimp (VU) 3.3 Prijsvraag voor beste lessenontwerp en onderzoek door lio s In 2012 heeft het LEMM voor de eerste keer prijzen uitgereikt voor beste lessenreeks en onderzoek door lio s aardrijkskunde. In 2012 en 2013 zal het LEMM opleiders wederom vragen om lio s te nomineren voor deze prijzen. De prijzen worden uitgereikt op de lio-dagen in het voorjaar. De winnende lessenreeksen en onderzoeksrapportages worden gepubliceerd in de online vakdidactische kennisbank. 3.4 Vakdidactische kennisbank Aardrijkskunde Mede vanuit de aardrijkskunde projecten, het netwerk van onderzoekers en de prijsvraag voor lio s wordt de vakdidactische kennisbank aardrijkskunde aangevuld met recente vakdidactische (onderzoeks)publicaties en vakdidactische materialen (o.a. aansluitend bij de handboeken). De online kennisbank is te vinden op: en ook via de website. De projectleider aardrijkskunde (Joop van der Schee VU) is verantwoordelijk voor de aanvulling van de kennisbank. Opleiders kunnen bijdragen aan de vakdidactische kennisbank door middel van: 8

10 Een review van (internationale en nationale) vakdidactische literatuur ten aanzien van een specifiek vakdidactisch thema. Het gaat om het verzamelen van relevante publicaties die kunnen worden opgenomen in de kennisbank en een kort artikel waarin de publicaties worden besproken. Materiaal voor gebruik in de lerarenopleiding: presentaties, achtergrondinformatie en opdrachten bij een specifiek vakdidactisch thema dat in de lerarenopleiding aan de orde komt. Het moet gaan om materialen die (met goed resultaat) zijn gebruikt in de opleiding. Bijdragen: Martin van der Velde (RUN-ILS) 3.5 Website De afdeling aardrijkskunde van het LEMM heeft een eigen website (www.vakdidactiekaardrijkskunde.nl) met daarop een actueel overzicht van projecten en activiteiten, de hoofdstukken van het handboek vakdidactiek aardrijkskunde, de vakdidactische kennisbank en contactgegevens. Er komt in een nieuwe website: Coördinatie: Joop van der Schee (VU), Gotze Kalsbeek (UvA-POWL) 3.6 Masterclasses voor opleiders aardrijkskunde In de eerste projectperiode ( ) van het LEMM is scholing georganiseerd voor recent aangestelde vakdidactici aardrijkskunde (eerste en tweedegraads lerarenopleidingen). In de tweede projectperiode ( ) is opnieuw scholing georganiseerd voor eerste en tweede graads lerarenopleiders aardrijkskunde, maar tevens voor pabodocenten aardrijkskunde. In het voorjaar van 2014 zal opnieuw een masterclass voor deze groepen worden aangeboden. De projectgroepen zullen gevraagd worden een bijdrage aan de scholingsbijeenkomsten te leveren. In de scholingsbijeenkomsten voor pabodocenten zal expliciet aandacht zijn voor de implementatieen toetsing van de kennisbasis. Coördinatie: Joop van der Schee (VU) en Roger Baltus (IPABO) 3.7 Nascholing aardrijkskunde Het LEMM initiëert nascholing met betrekking tot nieuwe thema s in de vakdidactiek en als reactie op actuele ontwikkelingen in het veld. Ze organiseert deze nascholing zoveel mogelijk gekoppeld aan de ontwikkel- en onderzoeksprojecten en in samenwerking met lerarenopleidingen of andere organisaties die nascholing verzorgen. Voor de periode wordt in opdracht van een scholengroep gewerkt aan een professionaliseringstraject voor aardrijkskundedocenten. Het LEMM zoekt samenwerking met de vakvereniging ten aanzien van de organisatie van scholing gericht op registratie in een beroepsregister. Coördinatie: Joop van der Schee (VU) 3.8 Advies en opdrachten voor derden Het LEMM geeft gevraagd en ongevraagd advies, bijvoorbeeld ten aanzien van de implementatie en toetsing van de kennisbasis op pabo s en tweedegraads opleidingen, de positie van het vak in het curriculum en de problematiek van onbevoegde docenten in de mens- en maatschappijvakken. Joop van der Schee, projectleider aardrijkskunde, is voorzitter van de vakcommissie die in opdracht van de HBO-Raad bijdraagt aan de borging van de kwaliteit van de kennisbasistoets voor tweedegraads lerarenopleidingen. Het LEMM verleent in opdracht van derden advies of voert onderzoek uit. Bij deze projecten worden waar mogelijk opleiders van de partnerinstellingen betrokken. Het LEMM kan wellicht een rol spelen bij de ontwikkeling van modules waarin vakcomponenten gericht op het schoolvak aardrijkskunde worden aangeboden als schoolvakspecialisatie (zie de beleidsagenda van de Interuniversitaire Commissie Lerarenopleidingen). 9

11 4 Economie 4.1 Onderzoeks- en ontwikkelprojecten Context-concept benadering in havo/vwo bovenbouw Voortbouwend op ontwerpen die in de vorige projectperiode zijn gemaakt, worden vanuit de context-conceptbenadering lessen ontworpen voor het VMBO. Het blijkt dat het nog geen gemakkelijke opgave is om dergelijke lessen te ontwerpen. Daarbij komen ook nieuwe vragen naar voeren. In dit project wordt verder gewerkt aan dit thema. Er worden nieuwe lessenseries ontworpen en uitgetest voor bovenbouw havo/vwo. Opbrengst: - Publicatie lessenseries, docentenhandleiding en video-filmpjes in de online kennisbank - Presentatie op de jaarvergadering Vecon - Presentatie op het afsluitende symposium in Herziening katern Context-concept in het economieonderwijs Coördinatie: Lenie Kneppers (UvA-ILO), Peter van de Veen (HvA), Louwrens Wouda (RUG) Financiële educatie Leerlingen moeten leren op een goede manier met geld om te gaan. Maar wat zijn nu precies de doelstellingen van financiële educatie en op welke manier kunnen we deze doelen bereiken? Past deze doelstelling alleen bij de bestaansgerichte aanpak in de onderbouw of juist meer bij de maatschappijgerichte aanpak in de bovenbouw? Een verkenning van deze vragen wordt in een publicatie gerapporteerd. Opbrengst: - Publictie lessenserie havo/vwo en vmbo bovenbouw in de online kennisbank - Presentatie jaarvergadering Vecon - Presenatie op het afsluitende symposium in 2014 Coördinatie: Hans Goudsmit (VU) Gezamenlijk Praktijk Onderzoek Studenten moeten in het kader van hun opleiding allemaal een praktijk gericht onderzoek doen. Deze onderzoeken zijn vaak zeer divers en hebben vaak een beperkte relevantie door de kleine schaal waarop het onderzoek wordt uitgevoerd. Daarbij geven studenten aan, dat zij graag aan lopende onderzoeken zouden willen bijdragen, omdat dan hun onderzoek een breder doel dient dan het opdoen van ervaring in sociaal wetenschappelijk onderzoek. In overleg wordt een aantal vakdidactische thema s vast gesteld waaraan door studenten van de participerende instellingen kan worden gewerkt. Opbrengst: Aanvulling op bestaande vakdidactische katernen voor de kennisbank Coördinatie: Hans Goudsmit (VU) Medewerkers: Aisa Amagir (HvA), Yolanda Grift (UU), Mark Elfering (RUG) Ondernemerschap In het onderwijs is veel belangstelling voor ondernemerschaponderwijs. Uit recente onderzoeken blijkt, dat het huidige ondernemerschaponderwijs met name bedrijfseconomisch wordt ingevuld terwijl de theorie veel meer uitgaat van een bedrijfskundige benadering. Daarnaast wordt in de theorie uitgegaan van learning about entrepreneurship, in de praktijk juist van learning for entrepreneurship. Maar wat betekent dit voor de onderwijspraktijk in havo/vwo? Opbrengst: Twee artikelen over implementatie ondernemerschapsonderwijs in havo/vwo Coördinatie: Peter van der Veen (HvA) Medewerkers: Yolanda Grift (UU) 10

12 4.1.5 Denkstrategieen binnen het economie-onderwijs De leerlingen moeten binnen de economische vakken kunnen redeneren en argumenteren. Deze denkstrategieën worden echter binnen de vakken niet expliciet aangeleerd. Er is dus ook geen didactisch kader om leerlingen dit te leren. Dit didactisch kader willen we de komende periode gaan ontwikkelen. Opbrengst: - Publicatie stappenplan voor denkstrategieën in het economieonderwijs - Workshop jaarvergadering Vecon - Presentatie op het afsluitende symposium in Artikel in vaktijdschrift Coördinatie: Peter Voorend (HvA) Medewerkers: Lenie Kneppers (UvA-POWL), Yolanda Grift (UU) 4.2 Vakdidactische kennisbank Economie Mede vanuit de verschillende projecten, netwerken van onderzoekers en de prijsvraag voor lio s wordt voor elk vak de vakdidactische kennisbank aardrijkskunde aangevuld met recente vakdidactische (onderzoeks)publicaties en vakdidactische materialen (o.a. aansluitend bij de handboeken). De online kennisbank is te vinden op: Coördinator (Peter van der Veen, HvA) beheert de aanvulling van de kennisbank. Opleiders kunnen bijdragen aan de vakdidactische kennisbank door middel van: Een review van (internationale en nationale) vakdidactische literatuur ten aanzien van een specifiek vakdidactisch thema. Het gaat om het verzamelen van relevante publicaties die kunnen worden opgenomen in de kennisbank en een kort artikel waarin de publicaties worden besproken. Materiaal voor gebruik in de lerarenopleiding: presentaties, achtergrondinformatie en opdrachten bij een specifiek vakdidactisch thema dat in de lerarenopleiding aan de orde komt. Het moet gaan om materialen die (met goed resultaat) zijn uitgevoerd in de praktijk. 4.3 Website De afdeling economie van het LEMM heeft een eigen website met daarop een actueel overzicht van projecten en activiteiten, filmpjes, vakdidactische katernen, de vakdidactische kennisbank en contactgegevens. Coördinatie: Hans Goudsmit (VU) 4.4 Masterclass voor opleiders economie In de eerste projectperiode ( ) en de tweede projectperiode ( ) van het LEMM is scholing georganiseerd voor recent aangestelde vakdidactici aardrijkskunde en geschiedenis (eerste en tweedegraads lerarenopleidingen). Er wordt naar gestreefd een dergelijke masterclass ook aan te bieden voor opleiders economie. De masterclass zal plaatsvinden in het voorjaar van De projectgroepen zullen gevraagd worden een bijdrage aan de scholingsbijeenkomsten te leveren. Coördinatie: Hans Goudsmit (VU) 4.5 Nascholing economie Het LEMM initiëert nascholing met betrekking tot nieuwe thema s in de vakdidactiek en als reactie op actuele ontwikkelingen in het veld. Ze organiseert deze nascholing zoveel mogelijk gekoppeld aan de ontwikkel- en onderzoeksprojecten en in samenwerking met lerarenopleidingen of andere organisaties die nascholing verzorgen. Voor de periode wordt in opdracht van een scholengroep gewerkt aan een professionaliseringstraject voor economiedocenten. Het LEMM zoekt samenwerking met de vakvereniging ten aanzien van de organisatie van scholing 11

13 gericht op registratie in een beroepsregister. Coördinatie: Hans Goudsmit (VU) 4.6 Advies en opdrachten voor derden Het LEMM geeft gevraagd en ongevraagd advies, bijvoorbeeld ten aanzien van de implementatie en toetsing van de kennisbasis op pabo s en tweedegraads opleidingen, de positie van het vak in het curriculum en de problematiek van onbevoegde docenten in de mens- en maatschappijvakken. Hans Goudsmit, projectleider economie, is lid van de vakcommissie economie die in opdracht van de HBO-Raad bijdraagt aan de borging van de kwaliteit van de kennisbasistoets voor tweedegraads lerarenopleidingen. Het LEMM kan wellicht een rol spelen bij de ontwikkeling van modules waarin vakcomponenten gericht op het schoolvak economie en handel worden aangeboden als schoolvakspecialisatie (zie de beleidsagenda van de Interuniversitaire Commissie Lerarenopleidingen). Het LEMM verleent in opdracht van derden advies of voert onderzoek uit. Bij deze projecten worden waar mogelijk opleiders van de partnerinstellingen betrokken. 12

14 5 Geschiedenis 5.1 Onderzoeks- en ontwikkelprojecten Denken met historische kennis (MetHis) Zowel in het basis- als voortgezet onderwijs wordt in het geschiedenisonderwijs gewerkt met het kader van tien tijdvakken en de daarbij gedefinieerde kenmerkende aspecten. Leerlingen zouden hun historische overzichtskennis moeten kunnen gebruiken om nieuwe informatie over het verleden te interpreteren en in de tijd te plaatsen. In september/oktober 2012 wordt op grote schaal de toets en vragenlijst afgenomen die zijn ontwikkeld in de projectperiode Mede op basis van de uitkomsten en met het oog op meer opbrengstgericht werken in de geschiedenisles, definieren we kennisniveau s voor het basisonderwijs en de onderbouw. Het project is verder gericht op het verzamelen, ontwerpen en uittesten van taken op verschillende niveau s. Opbrengst: Coördinatie: Medewerkers: - Publicatie van de resultaten van het onderzoek, niveau s en voorbeelden van geschikte taken - De taken worden gepubliceerd in de online kennisbank - Presentatie van de resultaten in de masterclass voor opleiders - Presentatie van de resultaten op het afsluitende symposium in Bijdrage aan een internationaal symposium Carla van Boxtel (UvA-ILO) Marcel van Riessen (UvA-ILO), Almut Sommer (IPABO), Tim Huijgen, (RUG), Marjan de Groot-Reuvekamp (Fontys Pabo Den Bosch) Digitaal geschiedenisonderwijs In het geschiedenisonderwijs wordt in toenemende mate gebruik gemaakt van digitale bronnen en middelen, bijvoorbeeld het digitale schoolbord, tablets, digitale filmpjes, websites van musea en erfgoedinstellingen en presentatieprogramma s als Prezi. Het belangrijkste doel van het project is ontsluiting, structurering en evaluatie van aanpakken waarin digitale middelen en bronnen worden gebruikt. Opbrengst: Coördinatie: Medewerkers: - Publicatie van resultaten van (internationaal/nationaal) onderzoek en good practices - Aanvulling online kennisbank geschiedenis met (inter)nationale literatuur - Presentatie van de resultaten in de masterclass voor opleiders - Presentatie van de resultaten op het afsluitende symposium in 2014 Marc Kropman (ILO-UvA) Hans Bulthuis (HvA) 5.2 Netwerk Vakdidactisch Onderzoek Geschiedenis Het LEMM biedt voor het vak geschiedenis een platform voor uitwisseling en samenwerking tussen onderzoekers. Er is een aantal jaren gelden voor geschiedenis een netwerk (inmiddels 15 deelnemers) van Nederlandse en Vlaamse onderzoekers geïnitieerd. Opleiders die een substantieel deel van hun tijd aan vakdidactisch onderzoek besteden, bijvoorbeeld aan een promotieonderzoek, kunnen deelnemen aan deze groep. In de groep worden onderzoeksopzetten, instrumenten en conceptartikelen besproken. Tevens wordt gekeken naar mogelijkheden voor de organisatie van internationale symposia en het schrijven van gezamenlijke onderzoeksaanvragen. De groep komt vier keer per jaar bijeen in Amsterdam. Coördinatie: Carla van Boxtel (UvA-ILO) en Jannet van Drie (UvA-ILO). Deelnemers: Arnoud Aardema (RUN-ILS), Harry Havekes (RUN-ILS), Marjan de Groot-Reuvekamp, Tim Huijgen (RUG), Stephan Klein (ICLON), Marc Kropman (UvA-POWL), Tessa de Leur (HvA), Albert Logtenberg (ICLON), Linda van Looy (Univ. Brussel), Karel van Nieuwenhuyse (Kath. Un. Leuven), Marcel van Riessen (UvA-POWL), Geerte Savenije (EUR), Gerhard Stoel (UvA-POWL), Hanneke Tuithof (UU), Joost Vaesen (Univ. Brussel), Björn Wansink (UU), Kaat Wils (Kath. Un. Leuven), Arie Wilschut (HvA). 13

15 5.3 Prijsvraag voor beste lessenontwerp en onderzoek door lio s In 2012 heeft het LEMM voor de eerste keer prijzen uitgereikt voor beste lessenreeks en onderzoek door lio s geschiedenis. In 2012 en 2013 zal het LEMM opleiders wederom vragen om lio s te nomineren voor deze prijzen. De prijzen worden uitgereikt op de lio-dagen in het voorjaar. De winnende lessenreeksen en onderzoeksrapportages worden gepubliceerd in de online vakdidactische kennisbank. 5.4 Vakdidactische kennisbank Geschiedenis Mede vanuit de geschiedeinsprojecten, het netwerk van onderzoekers en de prijsvraag voor lio s wordt de vakdidactische kennisbank geschiedenis aangevuld met recente vakdidactische (onderzoeks)publicaties en vakdidactische materialen (o.a. aansluitend bij het handboek vakdidactiek geschiedenis). De online kennisbank is te vinden op: en ook via de website. De projectleider geschiedenis (Marc Kropman UvA) is verantwoordelijk voor de aanvulling van de kennisbank. Opleiders kunnen bijdragen aan de vakdidactische kennisbank door middel van: Een review van (internationale en nationale) vakdidactische literatuur ten aanzien van een specifiek vakdidactisch thema. Het gaat om het verzamelen van relevante publicaties die kunnen worden opgenomen in de kennisbank en een kort artikel waarin de publicaties worden besproken. Materiaal voor gebruik in de lerarenopleiding: presentaties, achtergrondinformatie en opdrachten bij een specifiek vakdidactisch thema dat in de lerarenopleiding aan de orde komt. Het moet gaan om materialen die (met goed resultaat) zijn gebruikt in de opleiding. Bijdragen: Dick van Straaten (HvA), Annemarie Speetjens (HvA) 5.5 Website De afdeling geschiedenis van het LEMM heeft een eigen website met daarop een actueel overzicht van projecten en activiteiten, de vakdidactische kennisbank en contactgegevens. Er komt in een nieuwe website: Coördinatie: Marc Kropman (UvA-POWL) 5.6 Masterclasses voor opleiders geschiedenis In de eerste projectperiode ( ) van het LEMM is scholing georganiseerd voor recent aangestelde vakdidactici geschiedenis (eerste en tweedegraads lerarenopleidingen). In de tweede projectperiode ( ) is opnieuw scholing georganiseerd voor eerste en tweede graads lerarenopleiders geschiedenis, maar tevens voor pabodocenten geschiedenis. In het voorjaar van 2014 zal opnieuw een masterclass voor deze groepen worden aangeboden. De projectgroepen zullen gevraagd worden een bijdrage aan de scholingsbijeenkomsten te leveren. In de scholingsbijeenkomsten voor pabodocenten zal expliciet aandacht zijn voor de implementatieen toetsing van de kennisbasis. Coördinatie: Janneke Riksen (VU) en Almut Sommer (IPABO) 5.7 Nascholing geschiedenis Het LEMM initiëert nascholing met betrekking tot nieuwe thema s in de vakdidactiek en als reactie op actuele ontwikkelingen in het veld. Ze organiseert deze nascholing zoveel mogelijk gekoppeld aan de ontwikkel- en onderzoeksprojecten en in samenwerking met lerarenopleidingen of andere organisaties die nascholing verzorgen. Voor de periode wordt in opdracht van een scholengroep gewerkt aan een professionaliseringstraject voor geschiedenisdocenten. Het LEMM zoekt samenwerking met de vakvereniging ten aanzien van de organisatie van scholing gericht op registratie in een beroepsregister. Coördinatie: Marc Kropman (UvA-POWL) 14

16 5.8 Advies en opdrachten voor derden Het LEMM geeft gevraagd en ongevraagd advies, bijvoorbeeld ten aanzien van de implementatie en toetsing van de kennisbasis op pabo s en tweedegraads opleidingen, de positie van het vak in het curriculum en de problematiek van onbevoegde docenten in de mens- en maatschappijvakken. Carla van Boxtel (UvA), hoofd van het LEMM, is voorzitter van de vakcommissie geschiedenis die in opdracht van de HBO-Raad bijdraagt aan de borging van de kwaliteit van de kennisbasistoets voor tweedegraads lerarenopleidingen. Arie Wilschut (HvA) is lid van de vakcommissie. Het LEMM kan wellicht een rol spelen bij de ontwikkeling van modules waarin vakcomponenten gericht op het schoolvak geschiedenis worden aangeboden als schoolvakspecialisatie (zie de beleidsagenda van de Interuniversitaire Commissie Lerarenopleidingen). Het LEMM verleent in opdracht van derden advies of voert onderzoek uit. Bij deze projecten worden waar mogelijk opleiders van de partnerinstellingen betrokken. Het LEMM participeert tot en met december 2012 in het project Oorlog op Vijf Continenten. Onderwijs over het ontstaan van antisemitisme, jodenvervolging, Tweede Wereldoorlog, verzet, aanpassing en collaboratie is lang niet eenvoudig in etnisch zeer divers samengestelde klassen. Het zijn thema s die aanleiding kunnen geven tot hoog oplopende emoties. Verbindend is de maatschappelijke vraag hoe allochtonen én autochtonen elkaar kunnen vinden op basis van een verschillend ervaren en doorleefd verleden die betekenisvol is in de huidige samenleving. In het project Oorlog op vijf continenten worden daarom videocasussen ontwikkeld, waarin kennis wordt uitgebreid en verdiept. Door de trainingen wordt de handelingsverlegenheid opgeheven met inzet van vakdidactische, pedagogische en vakinhoudelijke kennis en middelen. De trainingen en videocasussen moeten uiteindelijk docenten beter in staat stellen wel overwogen keuzen te maken en in de praktijk te brengen. In het project wordt nauw samengewerkt met FORUM, Anne Frank Stichting en het Platform voor Sjoa-educatie. Coördinatie: Marc Kropman (UvA-ILO), Catherine Schuurman (UvA-ILO), Paul Groenestein (Forum) 15

17 6 Maatschappijleer 6.1 Onderzoeks- en ontwikkelprojecten De invloed van werken met dilemma s op burgerschapscompetenties en democratische houdingen Burgerschap en democratische gezindheid onder jongeren zijn een punt van zorg in de publieke discussie. Bovendien vormen zij een hoofdbestanddeel van het curriculum van maatschappijleer. In dit project wordt nagegaan hoe het werken met dilemma s in verband staat met burgerschap en democratische gezindheid. Over democratische houdingen van jongeren worden data verzameld en geanalyseerd. Onderzocht wordt in welke mate docenten maatschappijleer in hun lessen aandacht besteden aan dilemma s rondom maatschappelijke en politieke kwesties. Hiervoor worden docenten geïnterviewd en/of geobserveerd die werken met een lesmethode waarin dilemma s centraal staan en eventueel docenten die werken met een methode waarbij dat niet het geval is. Opbrengst: Coördinatie: Medewerkers: - Publicatie - Presentatie op didactiekdagen maatschappijleer - Presentatie op het afsluitende symposium in 2014 Mieke Bernaerts (HvA) Broer van der Hoek (HvA), Hessel Nieuwelink (HvA) Verkiezingsgame In Enschede wordt in een Docent Ontwikkel Teams (DOT) een digitaal verkiezingsspel ontwikkeld. In dit spel wordt gebruik gemaakt van de probleemtypologie zoals ontwikkeld en toegepast op maatschappijleer door R. Hoppe en M. Jeliazkova. In wordt het verkiezingsspel ontwikkeld, getest en de bijbehorende lesmodules geëvalueerd. Daarna wordt het lesmateriaal beschikbaar gemaakt voor andere docenten Maatschappijleer. Zowel opleiders als leraren kunnen participeren in het project. Opbrengst: - Functionerende, actieve kenniskring maatschappijleer in de regio Oost - Een in de praktijk geteste lessenserie / praktische opdracht - Publicatie - Workshop op de lerarenconferentie Twents Meesterschap en het afsluitende LEMM symposium in 2014 Coördinatie : Margarita Jeliazkova (UT) 6.2 Netwerk Opleiders Maatschappijleer Het LEMM biedt voor opleiders maatschappijleer een platform voor uitwisseling en samenwerking. Opleiders maatschappijleer komen een aantal keer per jaar bijeen voor overleg over ontwikkelingen in het curriculum, de lerarenopleiding en de vakdidactiek. Coördinatie: Mieke Bernaerts (HvA) 6.3 Prijsvraag voor beste lessenontwerp en onderzoek door lio s In 2012 heeft het LEMM voor de eerste keer prijzen uitgereikt voor beste lessenreeks en onderzoek door lio s maatschappijleer. In 2012 en 2013 zal het LEMM opleiders wederom vragen om lio s te nomineren voor deze prijzen. De prijzen worden uitgereikt op de lio-dag in het voorjaar. De winnende lessenreeksen en onderzoeksrapportages worden gepubliceerd in de online 16

18 vakdidactische kennisbank. 6.4 Vakdidactische kennisbank Maatschappijleer Mede vanuit de maatschappijleer en algemene projecten en de prijsvraag voor lio s wordt de vakdidactische kennisbank maatschappijleer aangevuld met recente vakdidactische (onderzoeks)publicaties en vakdidactische materialen (o.a. aansluitend bij het handboek). De online kennisbank is te vinden op: en ook via de website. De projectleider maatschappijleer (Mieke Bernaerts HvA) is verantwoordelijk voor de aanvulling van de kennisbank. Opleiders kunnen bijdragen aan de vakdidactische kennisbank door middel van: Een review van (internationale en nationale) vakdidactische literatuur ten aanzien van een specifiek vakdidactisch thema. Het gaat om het verzamelen van relevante publicaties die kunnen worden opgenomen in de kennisbank en een kort artikel waarin de publicaties worden besproken. Materiaal voor gebruik in de lerarenopleiding: presentaties, achtergrondinformatie en opdrachten bij een specifiek vakdidactisch thema dat in de lerarenopleiding aan de orde komt. Het moet gaan om materialen die (met goed resultaat) zijn gebruikt in de opleiding. Bijdragen: Janneke Nieuwesteeg (HvA) 6.5 Website De afdeling maatschappijleer van het LEMM heeft een eigen website met daarop een actueel overzicht van projecten en activiteiten, filmpjes, de vakdidactische kennisbank en contactgegevens. Coördinatie: Mieke Bernaerts (HvA) 6.6 Masterclass voor opleiders maatschappijleer In de eerste en tweede projectperiode ( ; ) van het LEMM is scholing georganiseerd voor recent aangestelde vakdidactici aardrijkskunde en geschiedenis (eerste en tweedegraads lerarenopleidingen). In het voorjaar van 2014 zal opnieuw een masterclass voor deze groepen worden aangeboden. Er wordt ook gestreefd naar een masterclass voor opleiders maatschappijleer. De projectgroepen zullen gevraagd worden een bijdrage aan de scholingsbijeenkomsten te leveren. Coördinatie: Mieke Bernaerts (HvA) 6.7 Nascholing maatschappijleer Het LEMM initiëert nascholing met betrekking tot nieuwe thema s in de vakdidactiek en als reactie op actuele ontwikkelingen in het veld. Ze organiseert deze nascholing zoveel mogelijk gekoppeld aan de ontwikkel- en onderzoeksprojecten en in samenwerking met lerarenopleidingen of andere organisaties die nascholing verzorgen. Voor de periode wordt in opdracht van een scholengroep gewerkt aan een professionaliseringstraject voor maatschappijleerdocenten. Voor het cursusjaar wordt waarschijnlijk nascholing over burgerschapsvorming aangeboden. Meer informatie volgt op de website. Het LEMM zoekt samenwerking met de vakvereniging ten aanzien van de organisatie van scholing gericht op registratie in een beroepsregister. Coördinatie: Mieke Bernaerts (HvA), Ton Olgers (VU) 6.8 Advies en opdrachten voor derden Het LEMM geeft gevraagd en ongevraagd advies, bijvoorbeeld ten aanzien van de implementatie en toetsing van de kennisbasis op pabo s en tweedegraads opleidingen, de positie van het vak in het curriculum en de problematiek van onbevoegde docenten in de mens- en maatschappijvakken. Mieke Bernaerts (HvA) is lid van de vakcommissie maatschappijleer die in opdracht van de HBO- Raad bijdraagt aan de borging van de kwaliteit van de kennisbasistoets voor tweedegraads 17

19 lerarenopleidingen. Het LEMM kan wellicht een rol spelen bij de ontwikkeling van modules waarin vakcomponenten gericht op het schoolvak maatschappijleer worden aangeboden als schoolvakspecialisatie (zie de beleidsagenda van de Interuniversitaire Commissie Lerarenopleidingen). Het LEMM verleent in opdracht van derden advies of voert onderzoek uit. Bij deze projecten worden waar mogelijk opleiders van de partnerinstellingen betrokken. 18

20 7 Kunsttheorie In 2010 is gerelateerd aan het Landelijk Expertisecentrum Mens- en Maatschappijvakken het Expertisecentrum voor Kunsttheorie didactiek van start gegaan. Er is een website ontwikkeld gericht op het bijeenbrengen, delen en toepassen van vakdidactische kennis gericht op kunstanalyse, kunstgeschiedenis, kunst algemeen, CKV en museumeducatie. Het expertisecenturm werkt aan vakdidactische producten, organiseert scholing en geeft advies. De primaire doelgroepen zijn: lerarenopleidingen in de kunsttheorie en docenten in de kunsttheorie in het voortgezet onderwijs. 7.1 Onderzoeks- en ontwikkelprojecten Professionalisering museumdocenten De afdelingen kunsttheorie en geschiedenis van het LEMM en de Universitaire Pabo van Amsterdam participeren in een samenwerkingsverband met drie grote Amsterdamse musea (Stedelijk Museum Amsterdam, Rijksmuseum Amsterdam, Van Gogh Museum). De samenwerking is gericht op het realiseren van een professionaliseringstraject voor museumdocenten en rondleiders en het doen van onderzoek naar opbrengsten van museumeducatie (o.a. door lio s). In een later stadium kan ook nascholing voor docenten gericht op museumeducatie georganiseerd worden. Dit project is niet open voor deelname vanuit andere instellingen. In een later stadium kunnen wel stage- en onderzoeksopdrachten voor lio s bekend worden gemaakt. Er is een subsidieaanvraag voor dit project in voorbereiding. Participatie: Marie-Thérèse van de Kamp (UvA-POWL), Annemarie van der Vlies (UvA-POWL), Ineke Schaveling (UpvA) en Carla van Boxtel (Uva-POWL). 7.2 Website De website kunsttheorie geeft een actueel overzicht van ontwikkelingen in het vakgebied, projecten, activiteiten en nascholing, achtergrondinformatie en vakdidactische literatuur. Bijdragen: Annemarie van der Vlies (UvA-POWL) 7.3 Nascholing Kunsttheorie Het Expertisecentrum voor Kunsttheorie didactiek initiëert nascholing met betrekking tot nieuwe thema s in de vakdidactiek en als reactie op actuele ontwikkelingen in het veld. Ze organiseert deze nascholing zoveel mogelijk gekoppeld aan de ontwikkel- en onderzoeksprojecten en in samenwerking met lerarenopleidingen of andere organisaties die nascholing verzorgen. In maart 2012 organiseerde het expertisecentrum een reeks nascholingsbijeenkomsten over de didactiek van kunsttheorie. Voor het cursusjaar worden twee nascholingsbijeenkomsten voorbereid. Coördinatie: Marie-Thérèse van de Kamp (UvA-POWL), Annemarie van der Vlies (UvA-POWL) 19

Handboek vakdidactiek aardrijkskunde. Centrum voor Educatieve Geografie www.vakdidactiekaardrijkskunde.nl

Handboek vakdidactiek aardrijkskunde. Centrum voor Educatieve Geografie www.vakdidactiekaardrijkskunde.nl Handboek vakdidactiek aardrijkskunde Centrum voor Educatieve Geografie www.vakdidactiekaardrijkskunde.nl Colofon 2009 Landelijk Expertisecentrum Mens- en Maatschappijvakken, Amsterdam Het centrum is een

Nadere informatie

Ontwikkelingen in afstudeerrichtingen lerarenopleidingen HAN ILS. 13 april 2016

Ontwikkelingen in afstudeerrichtingen lerarenopleidingen HAN ILS. 13 april 2016 Ontwikkelingen in afstudeerrichtingen lerarenopleidingen HAN ILS 13 april 2016 Het komende uurtje... 14.15-14.35 uur Implementatie afstudeerrichtingen HAN ILS 14.35 14.45 uur Uitwisseling 14.45-15.05 uur

Nadere informatie

Omgaan met verschillen

Omgaan met verschillen Omgaan met verschillen De ZAOS ontwikkelt een kenniskring binnen de opleidingsschool waar het thema 'omgaan met verschillen' in samenwerking met de opleidingsinstituten concreet zal worden uitgewerkt.

Nadere informatie

Leraren en ook lerarenopleiders in de ontwerprol

Leraren en ook lerarenopleiders in de ontwerprol Leraren en ook lerarenopleiders in de ontwerprol Ontwikkelplan SLO nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling Nienke Nieveen (SLO), William Buijs (Fontys), Tjark Huizinga (Saxion), Gerald van Dijk

Nadere informatie

Primair Onderwijs po 079-3232.333 Voorgezet onderwijs vo 079-3232.444

Primair Onderwijs po 079-3232.333 Voorgezet onderwijs vo 079-3232.444 Voorlichtingspublicatie Betreft de onderwijssector(en) Informatie CFI/ICO Primair Onderwijs po 079-3232.333 Voorgezet onderwijs vo 079-3232.444 Wet van 9 december 2005, houdende opneming in de Wet op het

Nadere informatie

Voor meer en beter gekwalificeerde academische leraren

Voor meer en beter gekwalificeerde academische leraren Voor meer en beter gekwalificeerde academische leraren Conferentie 14 november 2013 Olympisch Stadion Amsterdam Vereniging van Universiteiten VSNU i.s.m. de universitaire lerarenopleidingen PROGRAMMA 09:30

Nadere informatie

CONVENANT OPLEIDING LERAARPLUS

CONVENANT OPLEIDING LERAARPLUS CONVENANT OPLEIDING LERAARPLUS Onderwijsstichting Arcade (openbaar primair onderwijs Coevorden Hardenberg) Openbaar primair onderwijs gemeente Emmen Stenden Hogeschool (PABO Emmen) 1 INHOUDSOPGAVE PREAMBULE...3

Nadere informatie

Hbo tweedegraadslerarenopleiding

Hbo tweedegraadslerarenopleiding Hbo tweedegraadslerarenopleiding Verkort traject www.saxionnext.nl Inhoudsopgave Inleiding 3 Een bijzondere opleiding 4 Opbouw 5 Toelating en inschrijving 7 Beste student, Je hebt een afgeronde hbo- of

Nadere informatie

master leraar voortgezet onderwijs

master leraar voortgezet onderwijs DEEL JE KENNIS! master leraar voortgezet onderwijs JOUW PROGRAMMA IN EEN NOTENDOP De master Leraar voortgezet onderwijs van de VU is een eenjarige master (voltijd*) waarin je een eerstegraads onderwijsbevoegdheid

Nadere informatie

Leraar voorbereidend hoger onderwijs Engels Vrije Universiteit Amsterdam - Onderwijscentrum VU - M Leraar VHO Engels - 2010-2011

Leraar voorbereidend hoger onderwijs Engels Vrije Universiteit Amsterdam - Onderwijscentrum VU - M Leraar VHO Engels - 2010-2011 Leraar voorbereidend hoger onderwijs Engels Vrije Universiteit Amsterdam - Onderwijscentrum VU - M Leraar VHO Engels - 2010-2011 Vrije Universiteit Amsterdam - Onderwijscentrum VU - M Leraar VHO Engels

Nadere informatie

Leraar voorbereidend hoger onderwijs Biologie Vrije Universiteit Amsterdam - Onderwijscentrum VU - M Leraar VHO Biologie - 2010-2011

Leraar voorbereidend hoger onderwijs Biologie Vrije Universiteit Amsterdam - Onderwijscentrum VU - M Leraar VHO Biologie - 2010-2011 Leraar voorbereidend hoger onderwijs Biologie Vrije Universiteit Amsterdam - Onderwijscentrum VU - M Leraar VHO Biologie - 2010-2011 Vrije Universiteit Amsterdam - Onderwijscentrum VU - M Leraar VHO Biologie

Nadere informatie

Leraar voorbereidend hoger onderwijs Management en Organisatie Vrije Universiteit Amsterdam - Onderwijscentrum VU - M Leraar VHO Management en

Leraar voorbereidend hoger onderwijs Management en Organisatie Vrije Universiteit Amsterdam - Onderwijscentrum VU - M Leraar VHO Management en Leraar voorbereidend hoger onderwijs Management en Organisatie Vrije Universiteit Amsterdam - Onderwijscentrum VU - M Leraar VHO Management en Organisatie - 2010-2011 Vrije Universiteit Amsterdam - Onderwijscentrum

Nadere informatie

beheerst de volgende vaardigheden, kan deze onderwijzen en vaardigheden

beheerst de volgende vaardigheden, kan deze onderwijzen en vaardigheden Checklist vakdidactisch Kennisbasis Biologie Voor het begin van de 3 e jaars stage vullen de studenten deze checklist in. De studenten formuleren leerdoelen die aansluiten op de uitkomst van deze list.

Nadere informatie

Specifieke lerarenopleiding economie

Specifieke lerarenopleiding economie Specifieke lerarenopleiding economie Leuven Brussel Antwerpen Faculteit Economie en Bedrijfswetenschappen Welkom aan de KU Leuven, de grootste en oudste universiteit van België. Je kunt hier je studietraject

Nadere informatie

Wiskunde en informatica: innovatie en consolidatie Over vragen in het wiskunde- en informaticaonderwijs

Wiskunde en informatica: innovatie en consolidatie Over vragen in het wiskunde- en informaticaonderwijs Tijdschrift voor Didactiek der β-wetenschappen 22 (2005) nr. 1 & 2 53 Oratie, uitgesproken op 11 maart 2005, bij de aanvaarding van het ambt van hoogleraar Professionalisering in het bijzonder in het onderwijs

Nadere informatie

Partnerschap. en scholen werken op basis van een gezamenlijke verantwoordelijkheid samen met studenten aan hun ontwikkeling tot professional.

Partnerschap. en scholen werken op basis van een gezamenlijke verantwoordelijkheid samen met studenten aan hun ontwikkeling tot professional. Sinds een tiental jaren hebben we opleidingsvormen ontwikkeld die recht doen aan zowel vakbekwaamheid als praktijkkennis van aanstaande leraren. In toenemende mate doen we dat op basis van opleiden in

Nadere informatie

Vragen pas gepromoveerde

Vragen pas gepromoveerde Vragen pas gepromoveerde dr. Maaike Vervoort Titel proefschrift: Kijk op de praktijk: rich media-cases in de lerarenopleiding Datum verdediging: 6 september 2013 Universiteit: Universiteit Twente * Kun

Nadere informatie

SWPBS en HGW in curriculum lerarenopleiding

SWPBS en HGW in curriculum lerarenopleiding SWPBS en HGW in curriculum lerarenopleiding Inleiding Het LEOZ (Landelijk Expertisecentrum Onderwijs en Zorg) is een samenwerkingsproject van: Fontys Hogescholen, Opleidingscentrum Speciale Onderwijszorg,

Nadere informatie

Een succesvol traject ter voorbereiding op de taaltoets

Een succesvol traject ter voorbereiding op de taaltoets Tenslotte demonstreren we u de online databank op de website van de Nederlandse Taalunie. U kunt Lezen in het basisonderwijs, evenals Schrijven in het basisonderwijs, downloaden van de volgende websites:

Nadere informatie

Ruimte voor Talent in Gelderland Professionaliseringstrajecten Excellentie, Wetenschap en Techniek

Ruimte voor Talent in Gelderland Professionaliseringstrajecten Excellentie, Wetenschap en Techniek Ruimte voor Talent in Gelderland Professionaliseringstrajecten Excellentie, Wetenschap en Techniek - Staat talentherkenning en ontwikkeling bij u op school de komende jaren op de agenda? - Wilt u een rijke

Nadere informatie

Vragenlijst voor minorstudenten

Vragenlijst voor minorstudenten Vragenlijst voor minorstudenten Digitale toetsing en beoordeling in de universitaire lerarenopleiding Intro Het komende studiejaar besteden opleiders van alle universitaire lerarenopleidingen speciale

Nadere informatie

HANDLEIDING MINOR LEREN LESGEVEN

HANDLEIDING MINOR LEREN LESGEVEN FACULTY OF BEHAVIOURAL, MANAGEMENT AND SOCIAL SCIENCES HANDLEIDING MINOR LEREN LESGEVEN UT LERARENOPLEIDING ELAN 2015/2016 Inhoud 1. De Minor Leren Lesgeven... 3 2. Studieprogramma van de 15 en 30 EC

Nadere informatie

Welkom op de studiedag. Financiële educatie. Prof. Dr. Kristof De Witte 18 april 2016

Welkom op de studiedag. Financiële educatie. Prof. Dr. Kristof De Witte 18 april 2016 Welkom op de studiedag Financiële educatie Prof. Dr. Kristof De Witte 18 april 2016 Programma 1. Inleiding 2. Algemeen kader Prof. Dr. Geert van Campenhout (KU Leuven) 3. Financiële geletterdheid van jongeren

Nadere informatie

De specifieke lerarenopleiding

De specifieke lerarenopleiding geëngageerd onderzoekend communicatief talent ontwikkelend vakdeskundig leerling gericht samenwerkend De specifieke lerarenopleiding dynamisch leergierig master Jij bent... inspirerend creatief toekomstgericht

Nadere informatie

Goudzwaard School of Fair and Green Economics 1

Goudzwaard School of Fair and Green Economics 1 Goudzwaard School of Fair and Green Economics 1 Comité van Aanbeveling: Prof. Dr. H.H.F. (Herman) Wijffels, hoogleraar duurzaamheid en maatschappelijke verandering (Universiteit Utrecht) en oprichter Sustainable

Nadere informatie

Van taalexpert naar taalcoach Onderzoek naar de positie van de (aankomende) docent Nederlands

Van taalexpert naar taalcoach Onderzoek naar de positie van de (aankomende) docent Nederlands Van taalexpert naar taalcoach Onderzoek naar de positie van de (aankomende) docent Nederlands Mieke Lafleur Johanna van der Borden Studiedag Mbo Taalcoachacademie 21 september 2012 Programma 13.15-13.20

Nadere informatie

UNIVERSITY OF INFINITE AMBITIONS.

UNIVERSITY OF INFINITE AMBITIONS. UNIVERSITY OF INFINITE AMBITIONS. MASTER OF SCIENCE LERARENOPLEIDING MAATSCHAPPIJLEER EN MAATSCHAPPIJWETENSCHAPPEN LERARENOPLEIDING MAATSCHAPPIJLEER EN MAATSCHAPPIJWETENSSCHAPPEN Na je master Sociologie,

Nadere informatie

Datum Uitnodiging subsidieaanvraag Regeling versterking samenwerking lerarenopleidingen en scholen

Datum Uitnodiging subsidieaanvraag Regeling versterking samenwerking lerarenopleidingen en scholen a 1 > Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag Aan: penvoerders opleidingsscholen en contactpersonen lerarenopleidingen Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375 2500 BJ Den Haag www.rijksoverheid.nl Onze

Nadere informatie

De leraar van de toekomst is een onderzoekende leraar Onderzoek in het curriculum van de Fontys Hogeschool Kind & Educatie

De leraar van de toekomst is een onderzoekende leraar Onderzoek in het curriculum van de Fontys Hogeschool Kind & Educatie De leraar van de toekomst is een onderzoekende leraar Onderzoek in het curriculum van de Fontys Hogeschool Kind & Educatie door: Wietse van der Linden Onderzoek??? Waarom moeten studenten leren onderzoek

Nadere informatie

BUITENHOUT COLLEGE Scholingsplan schooljaar 2015-2016

BUITENHOUT COLLEGE Scholingsplan schooljaar 2015-2016 BUITENHOUT COLLEGE Scholingsplan schooljaar 2015-2016 Scholingsplan Buitenhout College schooljaar 2015-2016 1 1. Inleiding De wettelijke verplichting tot het maken van een scholingsplan is de formele reden

Nadere informatie

Opleiding van leraren in de informaticawetenschappen

Opleiding van leraren in de informaticawetenschappen Opleiding van leraren in de informaticawetenschappen Studienamiddag Informaticawetenschappen in het leerplichtonderwijs Paleis der Academiën, Brussel, 2015-04-29 Bern Martens Lerarenopleiding Sec. Onderwijs

Nadere informatie

Vrijstellings- en assessmentregelingen m.b.t. elders. verworven competenties (EVC s) Lerarenopleiding Groningen

Vrijstellings- en assessmentregelingen m.b.t. elders. verworven competenties (EVC s) Lerarenopleiding Groningen Vrijstellings- en assessmentregelingen m.b.t. elders verworven competenties (EVC s) Lerarenopleiding Groningen Studiejaar: 2015-2016 Voor studenten die Het tweede jaar van de Educatieve Master of de masteropleiding

Nadere informatie

Presentatie VTOI 8 april 2016. Paul Schnabel

Presentatie VTOI 8 april 2016. Paul Schnabel Presentatie VTOI 8 april 2016 Paul Schnabel Visie Ingrediënten voor het eindadvies Resultaten dialoog Wetenschappelijke inzichten Internationale vergelijkingen Huidige wet- en regelgeving en onderwijspraktijk

Nadere informatie

VU PRE UNIVERSITY COLLEGE VOOR DE SCHOLIER DIE VERDER KIJKT

VU PRE UNIVERSITY COLLEGE VOOR DE SCHOLIER DIE VERDER KIJKT VU PRE UNIVERSITY COLLEGE VOOR DE SCHOLIER DIE VERDER KIJKT NAAR VU PRE UNIVERSITY COLLEGE VERDIEPT, VERRIJKT EN VERBINDT De VU wil graag met u werken aan de versterking van de kwaliteit van het voortgezet

Nadere informatie

Isaac Asimov. marnix academie

Isaac Asimov. marnix academie Project Wetenschap & Technologie op de Marnix The most exci-ng phrase to hear in science, the one that heralds the most discoveries, is not "Eureka!" (I found it!) but...'that's funny... Isaac Asimov marnix

Nadere informatie

Agenda. Verbetering inductiefase beginnende leraren NIEUWSBRIEF, APRIL 2013

Agenda. Verbetering inductiefase beginnende leraren NIEUWSBRIEF, APRIL 2013 NIEUWSBRIEF, APRIL 2013 Agenda 23 april 2013: Informatiebijeenkomst Tweedegraads PLUS Op dinsdag 23 april 2013 is er van 15.30 17.30 uur een informatieve bijeenkomst voor geïnteresseerde docenten. Locatie:

Nadere informatie

Excellentieprogramma s in het HBO in Nederland

Excellentieprogramma s in het HBO in Nederland Excellentieprogramma s in het HBO in Nederland Voorpublicatie van de landelijke inventarisatie 2009-2010 Marca Wolfensberger & Nelleke de Jong Excellentieprogramma s in het HBO in Nederland Voorpublicatie

Nadere informatie

LERAREN- OPLEIDINGEN Voorlichtingsbijeenkomst 26 mei 2015

LERAREN- OPLEIDINGEN Voorlichtingsbijeenkomst 26 mei 2015 LERAREN- OPLEIDINGEN Voorlichtingsbijeenkomst 26 mei 2015 Science Education and Communication Leraar vho maatschappijleer en maatschappijwetenschappen PROGRAMMA 3TU M-SEC: eerstegraads lerarenopleidingen

Nadere informatie

Inhoud: Schoolplan 2015-2019. Verantwoording. Motto, missie, visie, overtuigingen. Doelen. Samenvatting strategisch beleid van de vereniging

Inhoud: Schoolplan 2015-2019. Verantwoording. Motto, missie, visie, overtuigingen. Doelen. Samenvatting strategisch beleid van de vereniging Schoolplan 2015-2019 Inhoud: Verantwoording Motto, missie, visie, overtuigingen Doelen Samenvatting strategisch beleid van de vereniging 21 e eeuwse vaardigheden Schematische weergave van de vier komende

Nadere informatie

logoocw De heer prof. dr. F. P. van Oostrom 26 mei 2005 ASEA/DIR/2005/23876 Taakopdracht voor de commissie Ontwikkeling Nederlandse Canon geen

logoocw De heer prof. dr. F. P. van Oostrom 26 mei 2005 ASEA/DIR/2005/23876 Taakopdracht voor de commissie Ontwikkeling Nederlandse Canon geen logoocw De heer prof. dr. F. P. van Oostrom Den Haag Ons kenmerk 26 mei 2005 ASEA/DIR/2005/23876 Onderwerp Taakopdracht voor de commissie Ontwikkeling Nederlandse Canon Bijlage(n) geen Geachte heer Van

Nadere informatie

Doorkijkjes W&T in de Pabo

Doorkijkjes W&T in de Pabo Doorkijkjes W&T in de Pabo Pabo Hogeschool Rotterdam mei 2015 Algemeen De pabo van de Hogeschool van Rotterdam kent een voltijd, deeltijd en een academische variant en verzorgt daarmee onderwijs voor circa

Nadere informatie

Overzicht curriculum VU

Overzicht curriculum VU Overzicht curriculum VU Opbouw van de opleiding Ter realisatie van de gedefinieerde eindkwalificaties biedt de VU een daarbij passend samenhangend onderwijsprogramma aan. Het onderwijsprogramma bestaat

Nadere informatie

Vragenlijst voor masterstudenten

Vragenlijst voor masterstudenten Vragenlijst voor masterstudenten Digitale toetsing en beoordeling in de universitaire lerarenopleiding Intro Het komende studiejaar besteden opleiders van alle universitaire lerarenopleidingen speciale

Nadere informatie

2 e Fontys Onderzoekscongres Onderzoek & Onderwijs :

2 e Fontys Onderzoekscongres Onderzoek & Onderwijs : 2 e Fontys Onderzoekscongres Onderzoek & Onderwijs : Onderzoek in de onderwijspraktijk van Fontys Wat doen we? Hoe gaat het? Wat levert het op? KEY NOTE: ANOUKE BAKX & JOS MONTULET Onderzoek binnen de

Nadere informatie

Overzicht. Onderzoekstaal. TOHBO Inholland. Taalbeleid Inholland 5-3-2013

Overzicht. Onderzoekstaal. TOHBO Inholland. Taalbeleid Inholland 5-3-2013 Overzicht Onderzoekstaal Dorian de Haan Lectoraat Ontwikkelingsgericht Onderwijs Studiedag Domein Onderwijs, leren en levensbeschouwing 12 april 2012 Taal: Taalbeleid Inholland Onderzoek: Onderzoek Domein

Nadere informatie

De rol van de beroepsstandaard van lerarenopleiders in het personeelsbeleid. Voorloper Kwaliteit van lerarenopleiders

De rol van de beroepsstandaard van lerarenopleiders in het personeelsbeleid. Voorloper Kwaliteit van lerarenopleiders De rol van de beroepsstandaard van lerarenopleiders in het personeelsbeleid Voorloper Kwaliteit van lerarenopleiders Véronique van de Reijt en Quinta Kools Fontys Lerarenopleiding Tilburg Context van de

Nadere informatie

No Big Data on PE Kennisagenda Goed Leren Bewegen KVLO Jo Lucassen VVBN Conferentie 2015 Utrecht

No Big Data on PE Kennisagenda Goed Leren Bewegen KVLO Jo Lucassen VVBN Conferentie 2015 Utrecht No Big Data on PE Kennisagenda Goed Leren Bewegen KVLO Jo Lucassen VVBN Conferentie 2015 Utrecht Ambitie Naar een betere kennisbasis voor professionals die zich op en rond scholen bezighouden met goed

Nadere informatie

De rol van de beroepsstandaard van lerarenopleiders in het personeelsbeleid. Véronique van de Reijt en Quinta Kools Fontys Lerarenopleiding Tilburg

De rol van de beroepsstandaard van lerarenopleiders in het personeelsbeleid. Véronique van de Reijt en Quinta Kools Fontys Lerarenopleiding Tilburg De rol van de beroepsstandaard van lerarenopleiders in het personeelsbeleid Véronique van de Reijt en Quinta Kools Fontys Lerarenopleiding Tilburg Context van de Fontys Lerarenopleiding Tilburg (FLOT)

Nadere informatie

Lerarenopleidingen voor de 21 ste eeuw

Lerarenopleidingen voor de 21 ste eeuw Lerarenopleidingen voor de 21 ste eeuw Eindkwalificaties Leren en lesgeven met ict en beginmeting Anne-Marieke van Loon Dana Uerz Aanleiding Lerarenopleiding voor de 21e eeuw; Stand van zaken / beginmeting;

Nadere informatie

Studiehandleiding Geschiedenis (studiegidsnr.: 70710102MY)

Studiehandleiding Geschiedenis (studiegidsnr.: 70710102MY) Universitaire Pabo van Amsterdam Nieuwe Prinsengracht 130 1018 VZ Amsterdam E-mail: upva@uva.nl www.student.uva.nl/upva Studiehandleiding Geschiedenis (studiegidsnr.: 70710102MY) Jaar 1 Semester 1, blok

Nadere informatie

Leraar voorbereidend hoger onderwijs Duits Vrije Universiteit Amsterdam - Onderwijscentrum VU - M Leraar VHO Duits - 2012-2013

Leraar voorbereidend hoger onderwijs Duits Vrije Universiteit Amsterdam - Onderwijscentrum VU - M Leraar VHO Duits - 2012-2013 Leraar voorbereidend hoger onderwijs Duits Vrije Universiteit Amsterdam - Onderwijscentrum VU - M Leraar VHO Duits - 2012-2013 Vrije Universiteit Amsterdam - Onderwijscentrum VU - M Leraar VHO Duits -

Nadere informatie

PROFESSIONAL LEARNING COMMUNITIES IN ACTIE

PROFESSIONAL LEARNING COMMUNITIES IN ACTIE PROFESSIONAL LEARNING COMMUNITIES IN ACTIE VELON Congres, Papendal, Arnhem, 26 & 27 maart 2015 Lysbeth Jans, Wim Lauwers, Lode Vermeersch, Katrien Goossens, Leen Alaerts, Koen Crul LERARENOPLEIDINGEN Leerkracht

Nadere informatie

LERAREN- OPLEIDINGEN OPEN DAG

LERAREN- OPLEIDINGEN OPEN DAG LERAREN- OPLEIDINGEN OPEN DAG Science Education and Communication Leraar vho maatschappijleer en maatschappijwetenschappen PRESENTATIE DIGITAAL www.utwente.nl/master/sec/powerpoint www.utwente.nl/master/lvhom/powerpoint

Nadere informatie

Regie 3.0. een stap verder... Een serie masterclasses om bibliotheken in transitie te ondersteunen met allianties, transitiemanagement en geldstromen.

Regie 3.0. een stap verder... Een serie masterclasses om bibliotheken in transitie te ondersteunen met allianties, transitiemanagement en geldstromen. Regie 3.0 een stap verder... Een serie masterclasses om bibliotheken in transitie te ondersteunen met allianties, transitiemanagement en geldstromen. Regie 3.0 een stap verder... Een serie masterclasses

Nadere informatie

Leraar in onderzoek. Exacte Wetenschappen. Onderzoeksprogramma voor wis- en natuurkundedocenten

Leraar in onderzoek. Exacte Wetenschappen. Onderzoeksprogramma voor wis- en natuurkundedocenten Exacte Wetenschappen Leraar in onderzoek Onderzoeksprogramma voor wis- en natuurkundedocenten Den Haag, mei 2010 Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek Inhoud 1 Inleiding 3 2 Doel 4 3

Nadere informatie

Meerwaarde voor onderwijs. De Pijlers en de Plus van FLOT

Meerwaarde voor onderwijs. De Pijlers en de Plus van FLOT Meerwaarde voor onderwijs De Pijlers en de Plus van FLOT De vijf Pijlers: Cruciale factoren voor goed leraarschap Wat maakt een leraar tot een goede leraar? Het antwoord op deze vraag is niet objectief

Nadere informatie

Welkom bij de mastervoorlichting van Master Onderwijskunde

Welkom bij de mastervoorlichting van Master Onderwijskunde Welkom bij de mastervoorlichting van Master Onderwijskunde Onderwijskunde Presentatie: Prof. dr. Monique Volman Femke Algra Erik van der Zande www.studeren.uva.nl/ma-onderwijskunde 2 Onderwijskunde aan

Nadere informatie

Samenwerkingsovereenkomst ten behoeve van de academische opleidingsschool ROSRijnland

Samenwerkingsovereenkomst ten behoeve van de academische opleidingsschool ROSRijnland Samenwerkingsovereenkomst ten behoeve van de academische opleidingsschool ROSRijnland De ondertekenende partijen, Bonaventuracollege te Leiden Northgo College te Noordwijk Rijnlands Lyceum Sassenheim te

Nadere informatie

VAKKEN INTEGRATIE. Het lectoraat didactiek van de maatschappij - Het leergebied mens en maatschappij

VAKKEN INTEGRATIE. Het lectoraat didactiek van de maatschappij - Het leergebied mens en maatschappij VAKKEN INTEGRATIE Het leergebied mens en maatschappij Hoewel al sinds 2006 de mogelijkheid bestaat voor scholen om hun onderwijs te organiseren in leergebieden, is nog maar weinig bekend over de redenen

Nadere informatie

Projectplan Implementatie Kennisbasis Frans (VLoF / Expertisecentrum MVT) Leesvaardigheid C1

Projectplan Implementatie Kennisbasis Frans (VLoF / Expertisecentrum MVT) Leesvaardigheid C1 Projectplan Implementatie Kennisbasis Frans (VLoF / Expertisecentrum MVT) Leesvaardigheid C1 Achtergrond van het project De Kennisbasis voor Frans is vorig jaar gelegitimeerd. Binnen de opleidingen is

Nadere informatie

FACULTEIT DER NATUURWETENSCHAPPEN, WISKUNDE EN INFORMATICA. ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING Masterschool Life and Earth Sciences studiejaar 2008-2009

FACULTEIT DER NATUURWETENSCHAPPEN, WISKUNDE EN INFORMATICA. ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING Masterschool Life and Earth Sciences studiejaar 2008-2009 UNIVERSITEIT VAN AMSTERDAM FACULTEIT DER NATUURWETENSCHAPPEN, WISKUNDE EN INFORMATICA ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING Masterschool Life and Earth Sciences studiejaar 2008-2009 DE MASTEROPLEIDING BIOMEDICAL

Nadere informatie

Opmaat voor: De Amsterdamse Lerarenagenda

Opmaat voor: De Amsterdamse Lerarenagenda Een initiatief van Frank Sengers 1 Inleiding De afgelopen jaren is er volop aandacht geweest voor het terugdringen van het aantal zwakke scholen. Het besef dringt steeds meer door dat de leraar de sleutel

Nadere informatie

Hoe word je leraar aardrijkskunde, biologie, chemie, fysica, informatica of wiskunde?

Hoe word je leraar aardrijkskunde, biologie, chemie, fysica, informatica of wiskunde? Hoe word je leraar aardrijkskunde, biologie, chemie, fysica, informatica of wiskunde? FACULTEIT WETENSCHAPPEN SLO natuurwetenschappen, SLO wiskunde wet.kuleuven.be/studenten/slo Kies ik voor aardrijkskunde,

Nadere informatie

Wat zijn de kernen van een schoolvak of leergebied? Een uitwerking voor aardrijkskunde Joop van der Schee

Wat zijn de kernen van een schoolvak of leergebied? Een uitwerking voor aardrijkskunde Joop van der Schee Wat zijn de kernen van een schoolvak of leergebied? Een uitwerking voor aardrijkskunde Joop van der Schee Waar het over gaat Hoe ziet Nederland er in 2040 uit? Houden we droge voeten? Zijn de files opgelost?

Nadere informatie

Lectoraat natuurbeleving en ontwikkeling kind

Lectoraat natuurbeleving en ontwikkeling kind Lectoraat natuurbeleving & ontwikkeling kind 1 Aanleiding Als kinderen van vijf tot twaalf jaar hun speelplek mogen kiezen, gaat de voorkeur voornamelijk uit naar braakliggende terreinen. Daarbij kijken

Nadere informatie

programmaboekje 16:30-17:30 uur Paul Delnooz of Helma Oolbekkink; twee parallelle workshops over praktijkgericht onderzoek

programmaboekje 16:30-17:30 uur Paul Delnooz of Helma Oolbekkink; twee parallelle workshops over praktijkgericht onderzoek programmaboekje od Community of Masters Nederland Onderzoekende Docent leren onderzoeken en onderzoek om te leren CoMN symposium 2 oktober 2013 Montessori College Arnhem Utrechtseweg 174 6812 AL Arnhem

Nadere informatie

INTERSECTORALE MOBILITEIT IN HET HOGER ONDERWIJS ROB GRÜNDEMANN (HOGESCHOOL UTRECHT)

INTERSECTORALE MOBILITEIT IN HET HOGER ONDERWIJS ROB GRÜNDEMANN (HOGESCHOOL UTRECHT) INTERSECTORALE MOBILITEIT IN HET HOGER ONDERWIJS ROB GRÜNDEMANN (HOGESCHOOL UTRECHT) 1. Opzet van het onderzoek 2. Resultaten en conclusies 3. Discussie Vraagstelling 1. Welke omvang heeft intersectorale

Nadere informatie

Leraar worden in de Haagse regio. Informatie voor potentiële zij-instromers met een vooropleiding in het hoger onderwijs

Leraar worden in de Haagse regio. Informatie voor potentiële zij-instromers met een vooropleiding in het hoger onderwijs Leraar worden in de Haagse regio Informatie voor potentiële zij-instromers met een vooropleiding in het hoger onderwijs Wil jij je vakkennis overbrengen? Kun je goed omgaan met tieners? Trekt het werken

Nadere informatie

De driejarige begeleiding van startende leraren

De driejarige begeleiding van startende leraren De driejarige begeleiding van startende leraren Informatie over deelname aan een project in uw regio April 2014 Voorwoord M De driejarige begeleiding van startende leraren Met behulp van inwerkprogramma

Nadere informatie

Academische opleiding leraar basisonderwijs

Academische opleiding leraar basisonderwijs 2015 2016 Academische opleiding leraar basisonderwijs ACADEMISCHE OPLEIDING LERAAR BASISONDERWIJS Vind jij het inspirerend om aan kinderen les te geven? Ben je geïnteresseerd in onderzoek naar verschillen

Nadere informatie

Op weg naar betekenisvol onderwijs en onderzoekend en actief leren.

Op weg naar betekenisvol onderwijs en onderzoekend en actief leren. Basisschool De Buitenburcht Op weg naar betekenisvol onderwijs en onderzoekend en actief leren. Dit is de beknopte versie van het schoolplan 2015-2019 van PCB de Buitenburcht in Almere. In het schoolplan

Nadere informatie

Mediawijsheid protocol Basisschool Op t Hof

Mediawijsheid protocol Basisschool Op t Hof Mediawijsheid protocol Basisschool Op t Hof Helga Bongers & Kim van Dooijeweert Tricht, 2013 'Mediawijsheid is niet gewoon belangrijk. Het is absoluut cruciaal. Mediawijsheid bepaalt of kinderen een instrument

Nadere informatie

De VBSP en Kwantitatieve Onderzoeksmethodologie?

De VBSP en Kwantitatieve Onderzoeksmethodologie? De VBSP en Kwantitatieve Onderzoeksmethodologie? L. Andries van der Ark Workshop VBSP congres De Staat van de Pedagogiek De Staat van de Pedagogiek, 5-10-15 1 Overzicht Korte introductie Presentatie en

Nadere informatie

BACHELOR UNIVERSITAIRE PABO = PA²

BACHELOR UNIVERSITAIRE PABO = PA² leer-kracht voor de toekomst BACHELOR UNIVERSITAIRE PABO = PA² PERFECTE COMBINATIE: LESGEVEN ÉN ONDERZOEKEN Je wilt graag lesgeven in het basisonderwijs. Dat kan met een hbo-diploma. Maar met jouw vwo-diploma

Nadere informatie

aardrijkskunde het leren hanteren van de geografische benadering.

aardrijkskunde het leren hanteren van de geografische benadering. aardrijkskunde Belang van het vak Aan alle informatie over de opbouw van de kennisbasis en de eisen die aan de studenten worden gesteld gaat de vraag vooraf: wat dient onder aardrijkskunde verstaan te

Nadere informatie

Achtergrond:uitgangspunt 11/20/2012. ENW-project Professionaliseringspakket voor ELO s in het secundair onderwijs

Achtergrond:uitgangspunt 11/20/2012. ENW-project Professionaliseringspakket voor ELO s in het secundair onderwijs 1 ENW-project Professionaliseringspakket voor ELO s in het secundair onderwijs Prof. dr. T. Schellens Leen Casier Veerle Lagaert Prof. dr. B. De Wever Prof. dr. M. Valcke 2 ENW-project Professionaliseringspakket

Nadere informatie

Gaan we professionaliseren of aan onderzoek (mee)doen?

Gaan we professionaliseren of aan onderzoek (mee)doen? Gaan we professionaliseren of aan onderzoek (mee)doen? Sanneke Bolhuis emeritus lector Fontys Lerarenopleiding senior onderzoeker Radboudumc zetel praktijkgericht wetenschappelijk onderzoek Stuurgroep

Nadere informatie

Met deze brief breng ik u op de hoogte van het plan van aanpak voor Engels in het primair onderwijs. 1

Met deze brief breng ik u op de hoogte van het plan van aanpak voor Engels in het primair onderwijs. 1 >Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA..DEN HAAG Primair Onderwijs IPC 2400 Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375 2500 BJ

Nadere informatie

Bestuurlijke afspraken over ontvlechting van de Educatieve Faculteit Amsterdam

Bestuurlijke afspraken over ontvlechting van de Educatieve Faculteit Amsterdam Bestuurlijke afspraken over ontvlechting van de Educatieve Faculteit Amsterdam Bijlage bij brief HO/BL/2005/6586 1. Preambule Het College van Bestuur van de Hogeschool van Amsterdam en het College van

Nadere informatie

Certificering pabo-studenten voor Ontwikkelingsgericht Onderwijs Door: Bestuur OGO-Academie september 2014

Certificering pabo-studenten voor Ontwikkelingsgericht Onderwijs Door: Bestuur OGO-Academie september 2014 Certificering pabo-studenten voor Ontwikkelingsgericht Onderwijs Door: Bestuur OGO-Academie september 2014 Inleiding De certificering wordt door de OGO-Academie uitgevoerd. De pabo s zijn verantwoordelijk

Nadere informatie

Locatie Buitenbaan Je doet ertoe!

Locatie Buitenbaan Je doet ertoe! JENAPLAN Locatie Buitenbaan Je doet ertoe! BUITENGEWOON JENA een andere, succesvolle aanpak In Heerenveen kunnen leerlingen sinds 1997 in de onderbouw van Jenaplan-onderwijs volgen in heterogene klassen:

Nadere informatie

OPLEIDING DOCENT NT2

OPLEIDING DOCENT NT2 OPLEIDING DOCENT NT2 IN DE VOLWASSENENEDUCATIE VU-NT2 PROFESSIONAL CURSUSJAAR 2016/2017 De opleiding Docent NT2 in de volwasseneneducatie is een gezamenlijke opleiding van de Vrije Universiteit Amsterdam

Nadere informatie

Praktijkgericht W&T onderzoek door leerkrachten: een case study

Praktijkgericht W&T onderzoek door leerkrachten: een case study Praktijkgericht W&T onderzoek door leerkrachten: een case study Martijn Weesing, ipabo Amsterdam Erna van Hest, Vrije Universiteit Amsterdam St. Jan School, Amsterdam EWT Conferentie, NEMO, 22 mei 2013

Nadere informatie

Op weg naar de (academische) opleidingsschool

Op weg naar de (academische) opleidingsschool Discussienota Nationalgeographic.nl Adviescommissie ADEF OidS Mei 2014 1 Inhoudsopgave Inleiding 1. Uitgangspunten Samen Opleiden 2. Ambities van (academische) opleidingsscholen 3. Concept Samen Opleiden

Nadere informatie

DENK! Werk aan groei in begrip Doe mee aan het DENK!-PROJECT

DENK! Werk aan groei in begrip Doe mee aan het DENK!-PROJECT DENK! Werk aan groei in begrip Doe mee aan het DENK!-PROJECT DENK! is een begrijpend leesproject bedoeld voor scholen voor primair onderwijs,(voortgezet) speciaal onderwijs en de onderbouw van het VMBO

Nadere informatie

Beleid. Beschrijving trekkersrollen LC en LD. Stichting Openbaar Voortgezet Onderwijs Coevorden, Hardenberg e.o. / De Nieuwe Veste

Beleid. Beschrijving trekkersrollen LC en LD. Stichting Openbaar Voortgezet Onderwijs Coevorden, Hardenberg e.o. / De Nieuwe Veste 1. Inleiding De koers voor de komende jaren, zoals beschreven in het strategisch beleidsplan 2011-2014 heeft consequenties voor gewenste managementstijl van de school. In de managementvisie 2011-2014 heeft

Nadere informatie

Onderwijs van de 21ste eeuw:

Onderwijs van de 21ste eeuw: Onderwijs van de 21ste eeuw: didactiek, wetenschap en technologie 2015-2016 ACADEMIE PEDAGOGIEK EN ONDERWIJS saxion.nl/apo Onderwijs van de 21 ste eeuw: didactiek, wetenschap en technologie Professionaliseringsaanbod

Nadere informatie

Samenwerkingsovereenkomst ILO - School

Samenwerkingsovereenkomst ILO - School Samenwerkingsovereenkomst ILO - School TUSSEN ILO EN SCHOOL VOOR VOORTGEZET ONDERWIJS (inzake het praktijkdeel van (Post)Master-studenten met een stageplek) Partijen, De Interfacultaire Lerarenopleidingen

Nadere informatie

ICT-VAARDIGHEDEN DOCENTEN HO

ICT-VAARDIGHEDEN DOCENTEN HO ICT-VAARDIGHEDEN DOCENTEN HO Masterclass ICT-docentprofessionalisering 12 september 2011 Anna Tomson, Erwin Faasse, Peter J. Dekker 1 OPZET 1. Startpunt: HvA-beleid vanaf 2007 Peter 2. Inhoud: Voorbeeld

Nadere informatie

Tussenrapportage project professionaliseren functioneel beheer instellingssystemen September 2011

Tussenrapportage project professionaliseren functioneel beheer instellingssystemen September 2011 Universitair Informatiemanagement Kenmerk: SECR/UIM/11/0914/FS Datum: 14-09-11 Tussenrapportage project professionaliseren functioneel beheer instellingssystemen September 2011 1. Inleiding Begin 2011

Nadere informatie

Met meer dan dertig basisscholen in den Bosch e.o.

Met meer dan dertig basisscholen in den Bosch e.o. Talentontwikkeling voor en door jongeren www.oho-t.nl Onderwijs helpt Onderwijs bij talentontwikkeling (OhO-t) bestaat alleen in een krachtig, regionaal onderwijsnetwerk, liefst met betrokkenheid van bedrijfsleven

Nadere informatie

Stichting NIOC en de NIOC kennisbank

Stichting NIOC en de NIOC kennisbank Stichting NIOC Stichting NIOC en de NIOC kennisbank Stichting NIOC (www.nioc.nl) stelt zich conform zijn statuten tot doel: het realiseren van congressen over informatica onderwijs en voorts al hetgeen

Nadere informatie

LEOZ Generiek competentieprofiel leraar Passend Onderwijs: de ontwikkelscan

LEOZ Generiek competentieprofiel leraar Passend Onderwijs: de ontwikkelscan LEOZ Generiek competentieprofiel leraar Passend Onderwijs: de ontwikkelscan Juni 2013 Erica de Bruïne (Hogeschool Windesheim) Hans van Huijgevoort (Fontys OSO) Hettie Siemons (Hogeschool Utrecht, Seminarium

Nadere informatie

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag >Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag.. Middelbaar Beroeps Onderwijs Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375 2500

Nadere informatie

Meer kansen door internationaal basisonderwijs

Meer kansen door internationaal basisonderwijs Meer kansen door internationaal basisonderwijs Initiatiefvoorstel D66, VVD en Groenlinks Oktober 2013 Amsterdam is een wereldstad en de meest internationale stad van het land. De haven, het toerisme, de

Nadere informatie

Voortgezet Onderwijs. Maatwerk bij incompany trainingen schoolbrede daltonontwikkeling certificaat leraar dalton VO dalton kort Nunspeet tweedaagse

Voortgezet Onderwijs. Maatwerk bij incompany trainingen schoolbrede daltonontwikkeling certificaat leraar dalton VO dalton kort Nunspeet tweedaagse Voortgezet Onderwijs Maatwerk bij incompany trainingen schoolbrede daltonontwikkeling certificaat leraar dalton VO dalton kort Nunspeet tweedaagse Www.daltondeventer.nl/nascholing Schoolontwikkeling op

Nadere informatie

EEN SCHULDIG LANDSCHAP BIJ JOU IN DE BUURT

EEN SCHULDIG LANDSCHAP BIJ JOU IN DE BUURT 1 Lessenserie voor VMBO T en KB, klas 2 en 4 EEN SCHULDIG LANDSCHAP BIJ JOU IN DE BUURT Winnaar Les van het Jaar 2006 EEN SCHULDIG LANDSCHAP BIJ JOU IN DE BUURT 2 3 LES VAN HET JAAR Anno heeft de ambitie

Nadere informatie

NIEUWSBRIEF 16: SUCCESVOLLE MINOR INGENIEUR ÈN DOCENT WORDT VOORTGEZET

NIEUWSBRIEF 16: SUCCESVOLLE MINOR INGENIEUR ÈN DOCENT WORDT VOORTGEZET NIEUWSBRIEF 16: SUCCESVOLLE MINOR INGENIEUR ÈN DOCENT WORDT VOORTGEZET SUCCESVOLLE MINOR INGENIEUR ÉN DOCENT WORDT VOORTGEZET De regiegroep van De Rode Loper heeft begin september besloten geld te reserveren

Nadere informatie