Software Energy Footprint Lab (SEFlab)

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Software Energy Footprint Lab (SEFlab)"

Transcriptie

1 Resultaten SURFnet innovatieregeling Software Energy Footprint Lab (SEFlab) Naar toepassing van energiezuinige softwareapplicaties Hogeschool van Amsterdam Domein Techniek CleanTech onderzoeksprogramma 5 december 2012 Auteurs: Bo Merkus Eric Hoekstra Robert van den Hoed

2 Inhoudsopgave 1. Introductie Professionalisering van meetopstelling en testprotocol Energieverbruik servercomponenten Data-acquisitie Ontwikkeling van een lab handleiding Error analysis Doorrekening van softwareapplicaties Proof-of-concept Browser vergelijking Methode Resultaten Systeem idle Koude browser start Warme browser start Nieuwssite Acid3 benchmark Conclusies Stakeholder-analyse Belang efficiënte software voor IT afdeling HvA/UvA Belang efficiënte software voor datacenters en hosting providers Belang efficiente software voor software-ontwikkelaars, -consultants en -certificeerders Inzet SEFLab in onderwijs Conclusie Disseminatie van resultaten Bezoekers SEFLab Presentaties Workshop Knowledge Network Green Software (KNGS) Conclusie

3 1. Introductie In dit rapport worden de resultaten besproken van het projectvoorstel Software Energy Footprint Lab in het kader van de innnovatieregeling ICT & Duurzaamheid uitgegeven door SURFnet. Het project heeft voortgebouwd op de samenwerking tussen de Hogeschool van Amsterdam en de Software Improvement Group (SIG) waarin het Software Energy Footprint Lab (SEFLab) is opgericht 1,2. Dit onafhankelijke meetlab is uniek in Nederland en stelt onderzoekers in staat met een combinatie van geavanceerde technieken in een gecontroleerde omgeving een gedetailleerd beeld van het energieverbruik van de hardware n.a.v. software-gebruik te meten. Binnen het project stonden vier activiteiten centraal: 1.Professionalisering van meetopstelling en testprotocol binnen het SEFLab, waarbij een slag van de huidige handmatige meetopstelling naar een geautomatiseerd meetsysteem is gerealiseerd 2. Concrete doorrekening van twee softwareapplicaties als cases, welke in samenspraak met relevante IT-afdeling binnen de HVA/UVA (deelnemend als partner) worden geselecteerd. Beoogd duurzaam effect: inzicht in het energieverbruik van software, bijdragend aan aanschaf van energiezuiniger software. 3. Gegeven de diverse belanghebbenden binnen hogescholen voor de vergroening van software, wordt in samenwerking met de IT-afdeling een (interne) stakeholder-analyse uitgevoerd. Beoogd duurzaam effect: beter inzicht in manieren om relevante stakeholders te overtuigen om energiezuinige software aan te schaffen. 4. Disseminatie van resultaten naar een breder publiek van kennisinstellingen en geïnteresseerde organisaties Op basis van de doorrekening van de softwareapplicaties en de stakeholder analyse zou in samenwerking met de IT-afdeling een vertaalslag naar een business case voor de aanschaf van groene software worden gedaan. Dit laatste is niet mogelijk gebleken, deels doordat de meetgegevens zich nog in deze fase nog niet makkelijk laten vertalen naar kwh en daarmee naar kosten, en deels omdat de samenwerking met de IT-afdeling van de HvA beperkt is geweest (m.n. omdat duurzaamheid een lagere prioriteit heeft gekregen binnen de afdeling). Verder heeft dit geleid tot een tweetal wijzigingen in het project. Ten eerste, is de onderzochte software niet in afstemming met de IT-afdeling gekozen. Omdat het de eerste resultaten van het project betreft is gekozen voor een software dat bij een breed publiek bekend is. Er zijn daarom vijf browsers onderzocht in plaats van twee andere concurrerende pakketten. Ten tweede, is de focus van de stakeholder analyse die in samenwerking met de IT -afdeling zou worden uitgevoerd verbreed met een externe stakeholderanalyse. Er is het afgelopen half jaar veel externe belangstelling geweest voor het SEFLab en hebben dit momentum gebruikt om de verschillende belangen van geïnteresseerden in het lab in kaart te brengen. Daarnaast zijn gesprekken binnen de IT-afdeling van de HvA gevoerd om inzicht te krijgen in de interne belangen

4 2. Professionalisering van meetopstelling en testprotocol Bij de start van dit project waren twee servers op rudimentaire basis uitgerust met uitleesapparatuur om energieverbruik van de diverse componenten binnen de server te meten. Hoewel de werkbaarheid hiermee was aangetoond was direct duidelijk dat een meer professionele meetsystematiek zou moeten worden opgezet, bijvoorbeeld om hoge mate van nauwkeurigheid te bereiken, om meer meetgegevens te verzamelen (hogere samplerate) en dataverzameling meer te automatiseren. Dit project heeft deze professionaliseringsslag mogelijk gemaakt, waarbij ook is gewerkt aan een testprotocol voor het uitvoeren van nauwkeurige metingen. Activiteiten zijn uitgevoerd door twee E-tech afstudeerders Vincent Tseng en Marco van Veen, afgestudeerd in juli en augustus 2012, die onder begeleiding van SIG en twee CleanTech onderzoekers advies hebben gegeven over de meetmethode en meetprocedure van het SEFLab. Hierin zijn twee typen servers onderzocht, waarbij elke student één server voor zijn rekening heeft genomen: de Dell PowerEdge SC1425 en de Sun Fire X4100. Het advies over het ontwerp van de meetopstelling is gedeeltelijk geïmplementeerd door de studenten zelf, daarnaast is één van de studenten aangenomen als HOIO (HBO onderzoeker in opleiding) en is in augustus 2012 een derde afstudeerder, Bram Visser. gestart (verwachte afstudeerdatum januari 2013). De HOIO heeft naast het implementeren van het adviezen uit de afstudeerrapporten, ondersteuning gegeven bij het management van het lab en een lab manual opgesteld. De derde afstudeerder heeft tevens een deel van de implementatie uitgevoerd van het advies van de eerste twee afstudeerders en o.a. een error analyse uitgevoerd. Als basis voor dit hoofdstuk dienen de drie afstudeerrapporten van de betrokken studenten. Voor meer informatie over deze rapporten kan contact opgenomen worden met de eerste auteur van dit rapport. Vragen welke in het kader van dit project zijn onderzocht: - Welke componenten zijn nuttig om te meten rekening houdend met de relatie tot het totale energieverbruik en de resources die de software vragen? - Hoe ziet het data-acquisitiesysteem er uit? Hoe kan de stroom gemeten worden die naar een component stroomt zonder de schakeling of de meting te beïnvloeden? - Hoe ziet een lab handleiding er uit voor het gestructureerd en herhaalbaar nauwkeurig meten? - Wat is de maximaal toelaatbare fout in de metingen, wat zijn de oorzaken van de fouten en hoe kunnen deze verholpen worden? 2.1. Energieverbruik servercomponenten Het SEFLab heeft twee typen servers ter beschikking waar op componentniveau stroom en spanningsmetingen kunnen worden verricht; een Dell PowerEdge SC1425 en een Sun Fire X4100. In tabel 1 3 zij de specificaties van de Dell PowerEdge weergegeven. 3 Dell PowerEdge SC 1425 Server. Dell

5 Tabel 1. SpecificatiesDell PowerEdge SC1425 Dell PowerEdge SC1425-2x Intel Xeon CPU s, 3.2GHz, 2 MB L2- cache, front-side bus speed 800MHz; - 6x Infineon 1GB DDR2-333 SDRAM Memory; - Embedded ATI Radeon 7000-M with 16MB SDRAM; - Intel E7520 chipset; - 2x Maxtor 7L250S0 250GB SATA150 HDD; - Hitachi-LG DVD-ROM Drive 8X IDE; - Dual embedded Intel Gigabit NIC PRO/1000 MT adapters; - Dell power Supply Unit 450W. - 1x Maxtor 7L250S0 250GB SATA150 HDD; - 1x Western Digital 250GB 1 SATA 7200RPM HDD; - 2x Dell 1GB DDR2-400 SDRAM Memory. De servers zijn uit elkaar gehaald; en op basis van analyse zijn de locaties van de belangrijkste componenten van de servers vastgesteld en gelabled (zie als voorbeeld de Dell in figuur 2). Veel werk heeft gezeten in het vaststellen van de locaties van de voedingslijnen die deze componenten voeden en deze zijn proefondervindelijk vastgesteld. Om het complete energieverbruik van de server te meten is het derhalve van belang om het energieverbruik van deze componenten (als energieverbruiker) te meten. Om het energieverbruik van de verschillende hardwarecomponenten te kunnen meten is eerst onderzocht waar de meetsensoren geplaatst kunnen worden. Hiertoe is onderzocht welke hardwarecomponenten met welke voedingslijn gevoed worden. Figuur 2 geeft een overzicht van de PSU uitgangsvoltages naar de hardwarecomponenten (Dell computer). Hierbij zijn vier verschillende voltage nivo s zijn waargenomen: 3,3 VDC, 5VDC, 12 VDC en 3,3VSB. 4

6 Figuur 1. Overzicht van de PSU uitgangsvoltages naar de hardwarecomponenten Om een indicatie te geven van het aandeel van de verschillende componenten in de totale energieconsumptie van de server is het energieaandeel van de verschillende servercomponenten onderzocht, zie figuur 2. Figuur 2. Het aandeel van de verschillende powerlines in het totale energieverbruik (Dell server) Het grootste aandeel in het energieverbruik hebben de processors met 66%. De andere 12V lijnen verbruiken 23% van de energie. De op deze voedingslijn aangesloten componenten zijn de harddisk, het geheugen en de ventilatoren. De 5V lijn verbruikt 14% van de energie. Hiermee worden de chipset en een deel van de videokaart gevoed. Overige percentages komen voor rekening van de 3,3V (6%) en de 3,3VSB lijn (2%). 5

7 250,00 200,00 150,00 100,00 50,00 0,00 CPU Memory HDD Fan Total Figuur 3. Idle (blauw) en load (rood) energieverbruik van de belangrijkste hardwarecomponenten (Sun server) Om inzicht te krijgen in het daadwerkelijke energieverbruik (in Watt) van de hardwarecomponenten is gebruik gemaakt van het programma stresslinux version 64bit_11.4.x86_ Dit programma maakt het mogelijk micro benchmarks uit te voeren en verschillende componenten maximaal te belasten. Figuur 4 laat het energieverbruik van de belangrijkste hardwarecomponenten in de server zien: harddisk, processors en het werkgeheugen. Voor een compleet overzicht zie het pdf bestand van het afstudeerrapport van Vincent Tseng en Marco van Veen zoals bijgevoegd bij dit rapport. Het totaal maximaal gemeten energieverbruik licht rond de 230 W in idle. Omdat de componenten na gelijkrichting en transformatie van de power supply unit zijn gemeten moeten hier nog verliezen bij opgeteld worden van ongeveer 30%, waardoor het totaal verbruik rond de 330 W ligt. Om tijdens de componentmetingen ook het totale energieverbruik van de server te kunnen meten wordt gebruik gemaakt van de Wattsup Pro 4. Dit is een power meter die in vergelijkbaar onderzoek gebruikt wordt 5. Er kan geconcludeerd worden dat de belangrijkste kanalen om te meten de processoren, het werkgegeheugen, de harddisks en de ventilatoren zijn waarbij een aanzienlijk verschil in idle en load scenario s gevonden is Data-acquisitie Om spanning- en stroommetingen te kunnen verrichten is een methode ontwikkeld om tot maximaal één miljoen keer per seconde de stroom en spanning te samplen op de verschillende kanalen uittabel 1. Om de metingen betrouwbaar te doen zijn laagdoorlaatfilters ontwikkeld waardoor hoogfrequente ruis van interne (bijv. de processor) en externe bronnen (bijv. ruis van het elektriciteitsnet en TLverlichting) geen invloed heeft op de metingen. 4 https://www.wattsupmeters.com 5 Procaccianti G., Vetro' A., Ardito L.,Morisio M. (2011) Profiling Power Consumption on Desktop Computer Systems. Lecture Notes In Computer Science, vol

8 De stroommetingen worden verricht door middel van het samplen van de spanning over een shunt weerstand die in de voedingslijn wordt geplaatst. De voedingsspanning daalt minder dan 1% door deze aanpassingen. Dit is ruim binnen de toegestane marge van + /- 5%. De shut-weerstandswaardes van alle kanalen zijn te vinden in tabel 1. Naast de stroommeting wordtde spanning per kanaal ook gemeten. Tabel 2. Meetkanalen met bijbehorende shunt-weerstanden. Component R shunt (Ω) CPU 1 0,015 CPU 2 0,015 MB 3,3 0,015 MB 3,3VSB 0,025 MB 5V 0,01 MB 12V 0,02 HDD 1 5V 0,050 HDD 2 5V 0,050 HDD 1 12V 0,25 HDD 2 12V 0,25 CPU fan 1 2,2 CPU fan 2 2,2 CPU fan 3 2,2 CPU fan 4 2,2 Casing fan 0,12 Aan de hand van de gemeten spanning op de voedingslijn (U v ), de spanning over de shunt-weerstand (U sense ) en de waarde van de shunt weerstand (R sense ) kan de stroom door het kanaal (I C ) en het bijbehorende elektrisch vermogen (P) in Watt berekend worden. Hiervoor worden de volgende formules gehanteerd:, De filtercircuits, shunt weerstanden en connectors naar het data-acquisitiesysteem zijn per te meten servercomponent geassembleerd op een sensorbord. Een voorbeeld van het elektrisch schema, het printplaat ontwerp en de geassembleerde printplaat is weergegeven in figuur 4. 7

9 Figuur 4. Van elektrisch schema naar geassembleerde printplaat Het samplen van beide spanningen-(u v en U sense ) wordt door twee data-acquisitie systemen (DAQ s) uitgevoerd. De samples worden ingelezen en nabewerkt op een meetcomputer uitgerust met de meetsoftware Labview. De gebruikte DAQ s zijn de National Instruments USB en USB , zie tabel 3 voor de specificaties. Tabel 3. Specificaties DAQ s NI USB 6356 NI USB simultaneous analogue inputs at 1.25 MS/s/channel with 16-bit resolution; 10 MS/s total AI throughput; - Deep onboard memory (32 or 64 MS) to ensure finite acquisitions, even with competing USB traffic; - Two analogue outputs, 3.33 MS/s, 16-bit resolution; - 24 digital I/O lines (8 hardware-timed up to 1 MHz); - Four 32-bit counter/timers for PWM, encoder, frequency, event counting, and more; - Advanced timing and triggering with NI- STC3 timing and synchronization technology analogue inputs, 2 MS/s 1-channel, 1 MS/s multichannel; 16-bit resolution; - Four analogue outputs, 2.86 MS/s, 16-bit resolution; - 48 digital I/O lines (32 hardware-timed up to 1 MHz); - Four 32-bit counter/timers for PWM, encoder, frequency, event counting, and more; - Advanced timing and triggering with NI- STC3 timing and synchronization technology. 6 NI USB National Instruments. [Online] [Cited: 5 24, 2012.] 7 NI USB National Instruments. [Online] [Cited: 5 29, 2012.] 8

10 De meetopstelling bestaat uit twee delen: Een testopstelling van een Dell of SUN server (in de toekomst worden meerdere servertypen toegevoegd) waarvan de voedingslijnen lopen via een sensorboard met shunt-weerstanden en filters. De server draait de te testen software en verzamelt prestatieparameters (processorbelasting, geheugen gebruik, etc.) van het besturingssysteem. De DAQ s meten de spanningen op het sensorbord met een sample rate tot 1 Ms/s en sturen de meetdata door naar de meet PC waarop de data wordt opgeslagen. Een schematisch overzicht en foto van de complete meetopstelling zijn te vinden in figuur 5. Figuur 5. Schematisch overzicht (links) en een foto van de van de meetopstelling (rechts) 2.3. Ontwikkeling van een lab handleiding De SEFLab handleiding bevat alle benodigde informatie voor het werken in en rondom het lab. Het is in de eerste plaats geschreven voor nieuwe studenten, maar ook voor docenten, partners en geïnteresseerden die in het lab metingen willen verrichten. Het doel van de handleiding is het verschaffen van de benodigde informatie om onderzoek te doen binnen het lab. De handleiding gaat in op de huisregels, beschikbare apparatuur en terminologieën. Daarnaast wordt de werking van de meetopstelling uitvoerig besproken. Allereerst wordt de totstandkoming van de meetopstelling uitgelegd, waarna er dieper op de verschillende onderdelen van de opstelling wordt ingegaan. Onder andere het printplaatontwerp, de gebruikte apparatuur en de aansluiting met de DAQs komen aan bod. Tot slot wordt er een stappenplan aangeboden die gebruikt kan worden voor het uitvoeren van basale metingen. Dit stappenplan dient als uitgangspunt, waarna de gebruiker zelfstandig de talloze mogelijkheden van de meetopstelling kan beproeven. Een eerste versie van labhandleiding is opgesteld door Vincent Tseng en wordt aan eenieder ter beschikking gesteld die werkzaam is in het SEFLab.. Naarmate het SEFLab zich verder ontwikkeld wordt de handleiding bijgewerkt. 9

11 2.4. Error analysis De error analysis is uitgevoerd om te bepalen wat de mogelijke fouten en beperkingen zijn van SEFLab. Hierbij is gekeken naar drie belangrijkste onderdelen van de meetopstelling. Dit zijn de shunt-weerstanden om de stroom te meten, de laagdoorlaatfilters en de DAQ s. De analyse is uitgebreid beschreven in het afstudeerrapport van Bram Visser. Voor de shunt-weerstanden is gekeken of ze maar maximaal 1% van het vermogen ontrekken aan het systeem en hoe groot de foutmarge is die wordt gegenereerd door de maximale afwijking van de shunt-weerstanden. Voor de filters is gekeken in hoeverre de filters overeen komen met de theoretische bepaalde waardes en wat voor invloed de filters hebben op de signalen van de server, specifiek in het hoge frequentie bereik. Bij de DAQ s is gekeken naar wat de limitaties van de gekozen DAQ s is en de impact die het heeft op de opstelling als geheel. Uit het uitgevoerde onderzoek kon het volgende worden geconcludeerd: Alle shunt-weerstanden ontrekken rond de 1% van het vermogen. Sommige ontrekken tot 1.4% van het vermogen. Deze shunt-weerstandwaardes worden nog aangepast. De error margin van de sense-weerstanden is 1%. Het meten van deze fout is niet mogelijk door de lage shunt-weerstandwaardes in combinatie met de omgevingsruis. De filters voldoen aan de gestelde eisen. Omdat de gebruikte componenten in het filter allen een eigen foutmarge hebben ontstaat is er een kleine lineaire onnauwkeurigheid, deze onnauwkeurigheid is niet waarneembaar in de meetdata. Het kleinste voltageverschil dat de DAQ s kunnen meten is 0,3 millivolt. Dit is voldoende nauwkeurig voor het gebruik binnen het SEFlab. Aan de hand van deze gegevens kan worden vastgesteld dat de opstelling voldoet aan de gestelde parameters en dat de totale fout van het systeem niet boven de 1% is. 10

12 3. Doorrekening van softwareapplicaties Het Software Energy Footprint Lab (SEFLab) maakt het mogelijk het energieverbruik van een server op componentniveau te meten. Spanning- en stroommetingen kunnen tot 1 miljoen keer per seconde gemeten worden waardoor zeer gedetailleerd processen in de server op energiegebruik te beoordelen zijn. In het kader van dit project zijn twee test uitgevoerd: (i) een proof-of-concept browser test, en (ii) een meer uitgebreide vergelijking tussen 5 verschillende browsers Proof-of-concept Als proof-of-concept is een test uitgevoerd waarin het processor-energieverbruik bij het opstarten van drie internet browsers met elkaar is vergeleken. Er is gekeken naar het energieverbruik van een koude start (opstarten na een reset) en een warme start (opstarten wanneer de browser al eerder is opgestart). Uit de resultaten van deze test bleek dat het energieverbruik van de processoren van de Dell server relatief gezien het laagste is bij het opstarten van Internet Explorer ten opzichte van Chrome en Firefox, zie figuur 6. IE 9 cold IE 9 warm Firefox 17 cold Firefox 17 warm Chrome 23 cold CPU1 CPU2 Chrome 23 warm 0 0,1 0,2 0,3 0,4 0,5 0,6 0,7 0,8 0,9 1 % power (Chrome as reference) Figuur 6. Relatief energieverbruik van de processoren bij een koude en warme start van Firefox, Internet Explorer en Chrome Browser vergelijking Het vergelijken van browsers op energieverbruik is interessant met het oog op de huidige browseroorlog 8. Browserontwikkelaars bestrijden elkaar in de prestaties van de eigen browsers; en als zodanig voeren zij testen uit om deze prestaties objectief te meten. Zo heeft Microsoft onder andere een recente test uitgevoerd, waaruit zou blijken dat Internet Explorer het meest energie

13 efficiënt is 9 (zie figuur 2). Een belangrijk verschil tussen beide test is dat Microsoft op een laptop meet, terwijl het SEFlab op servers meet. Het SEFLab biedt de mogelijkheid om deze testen te herhalen en resultaten te confirmeren dan wel te falsificeren. Om deze reden is bovenstaande proof-of-concept test herhaald en uitgebreid naar de vijf meest gebruikte internet browsers: Firefox, Internet Explorer, Chrome, Opera, en Safari (zie figuur 8 voor het marktaandeel van de browsers). Daarnaast is het aantal gemeten componenten uitgebreid met de harde schijf, het geheugen, de fans en de moederboard-kanalen en is naast de warme en koude start, een nieuwssite geladen en een browserprestatie benchmark gedraaid. Fish Galactic News Site about:blank Safari 5 Opera 11 Firefox 4 Chrome 10 IE Joules per seconde Figuur 7. Resultaten van de browservergelijking op energieverbruik van Microsoft 2. Figuur 8. Markaandeel internet browsers

14 De belangrijkste onderzoeksvragen van dit onderzoek zijn: - Hoe verhouden verschillende browsers zich tot elkaar in energieverbruik? - Komen de resultaten overeen met het eerdere onderzoek van Microsoft? 3.3. Methode Voor het meten van het energieverbruik van de browsers is gebruik gemaakt van de meetopstelling met de Dell PowerEdge zoals beschreven in hoofdstuk twee. Voor de browser vergelijking zijn de vijf meest gebruikte internet browsers gebruikt. Dit zijn: - Mozilla Firefox Microsoft Internet Explorer 9 - Google Chrome 23 - Opera 12 - Apple Safari 6 Het energieverbruik van zes servercomponenten zijn gemeten: processor 1 en 2, harddisk, fans, memory en het moederbord. Het energieverbruik van de zes componenten is berekend zoals uitgelegd in hoofdstuk 2.2. De spannings- en stroommetingen zijn 30 duizend keer per seconde gemeten. Vervolgens is door middel van een digitaal FIR-filter in labview de data sampling rate teruggebracht naar 50 samples per seconde. Tabel 3 geeft een overzicht van de bemeten servercomponenten en de bijbehorende voedingslijnen. Tabel 4. Overzicht van de bemeten servercomponenten en bijbehorende powerlines Servercomponent Voedingslijnen Ref voltage Kanaalnr. Processor 1 CPU1 12V 1 Processor 2 CPU2 12V 2 Harddisk HDD1 12V + HDD1 5V HDD1 12V 12V 3 HDD1 5V 5V 4 Fans CPU FANS + Casing FAN CPU FANS 12V 5 Casing FAN 12V 6 Memory MEM&FANS - CPU FAN - Casing FAN CPU FANS 12V 5 13

15 Casing FAN 12V 6 MEM&FANS 12V 7 Moederbord MB 5V + MB 3V + MB VSB 3V MB 5V 5V 8 MB 3V 3V 9 MB VSB 3V 3V 10 Er is gekozen om vijf scenario s te meten, dit zijn het energieverbruik van een koude start-up, een warme start-up, het openen van een internationale nieuws site (CNN.com) en het energieverbruik van een veelgebruikte browser benchmark Acid3 10, 11. Ook is het energieverbruik van het systeem in rust (idle) gemeten als referentiewaarde. Voor elke browsertest is de server opnieuw gestart. Daarna is het energieverbruik van het systeem in rust gemeten 20 seconden gemeten. De scenario s zijn achtereenvolgens uitgevoerd zoals weergegeven in tabel 4, waarbij het energieverbruik van elk senario is gemeten Tabel 5. Meet scenarios, -tijden en samples Scenario Meettijd (s) aantal samples Systeem Idle Koud opstarten Nieuws site Acid Warm opstarten Resultaten Systeem idle Als referentie is voor elke browsertest het energieverbruik per seconde van de componenten van het systeem in rust gemeten, gemiddeld over 20 seconden. Pas hierna werd de browser opgestart. Zoals is te zien in figuur 9 is het vermogen van alle server-componenten na elke herstart nagenoeg gelijk. Deze ligt voor het totale systeem gemiddeld de 166,0 en 167 Joules per seconde. Dit resultaat geeft aan dat de meetopstelling stabiele metingen geeft

16 Vermogen (Joules / Seconde) Safari Firefox Chrome Opera IE 0 TOTAL CPU 1 CPU 2 MB MEM HDD FANS Figuur 9. Energieverbruik van de server-compnenten van het systeem in rust. In figuur 10 zijn de spanningsmetingen over de shunt-weerstand weergegeven van de 10 verschillende meetkanalen over 1000 samples (20 seconden) voordat de Chrome browser wordt opgestart. Spanning in Volt 0,18 0,16 0,14 0,12 0,10 0,08 0,06 0,04 0,02 0, Tijd in seconden CPU1 CPU2 HDD1 12V HDD1 5V MEM&FANS MB 5V MB 3V CPU FANS MB VSB 3V Casing FAN Figuur 10. Overzicht van de spanningsmetingen over de shunt-weerstanden van de 10 meetkanalen wanneer het systeem in rust is voordat Chrome wordt opgestart. In figuur 11 zijn de gemeten spanningen uit figuur 10 per meetkanaal vertaald naar vermogen in Watt doormiddel van de formules zoals beschreven in hoofdstuk

17 Vermogen in Watt Tijd in seconden CPU 1 CPU 2 HDD1 12V HDD1 5V MEM&FANS MB 5V MB 3V CPU FANS MB VSB 3V Casing FAN Figuur 11. Vermogens gemeten in de meetkanalen van het systeem in rust voordat Chrome werd opgestart. In figuur 12 zijn de meetkanalen behorend bij de verschillende servercomponenten uit figuur 11 bij elkaar opgeteld. Zoals verwacht is er een relatief constante lijn van het totaal vermogen te zien Vermogen in Watt Tijd in seconden CPU 1 CPU 2 MB MEM HDD FANS Total Figuur 12. Vermogens per servercomponent van het systeem in rust voordat Chrome werd opgestart Koude browser start Om het energieverbruik van een koude start van de browser te bepalen is het energieverbruik dat het Dell systeem in rust verbruikt verminderd met het energieverbruik van de koude start. Op deze manier wordt het aandeel van het besturingssysteem en achtergrondprocessen niet meegenomen in de vergelijking. Figuur 13 geeft het energieverbruik van de browsers bovenop het energieverbruik van de servercomponenten van het systeem in idle. Internet Explorer is het zuinigst met 69,8 Joule, 16

18 Opera verbruikt het meest met 133,3 Joule. Het koud opstarten van een browser verbruikt dus tussen de 42% en 80% meer dan het systeem in idle per seconde verbruikt (zie Figuur 9). 140,00 120,00 Energieverbruik in Joule 100,00 80,00 60,00 40,00 20,00 Safari Firefox Chrome Opera IE - 20,00- TOTAL CPU 1 CPU 2 MB MEM HDD FANS Figuur 13. Energieverbruik van de servercomponenten van het koud opstarten van de browsers verminderd met het energieverbruik van de servercomponenten van het systeem in idle. Figuur 14 laat het vermogen per servercomponent zien over de tijd van een koude start van de Chrome browser Vermogen in Watt CPU 1 CPU 2 MB MEM HDD FANS Total Tijd in seconden Figuur 14. Vermogens per servercomponent van een koude start van Chrome Warme browser start Om het energieverbruik van een warme browser start te bepalen is het energieverbruik dat de Dell servercomponenten in rust verbruikt wederom verminderd met het gemeten energieverbruik van de warme start. Figuur 15 geeft het energieverbruik van de browsers bovenop het energieverbruik van 17

19 het systeem in idle. Internet Explorer is ook bij een warme start het zuinigst met 30,5 Joule, Opera verbruikt het meest met 129,7 Joule. Opvallend is dat ten opzichte van een koude start alleen het energieverbruik Internet Explorer, Chrome en Safari aanzienlijk dalen (respectievelijk 44%, 60% en 56%) en van Firefox en Opera nagenoeg gelijk blijven. Merk tevens op dat bij de warme start de hardeschijven (kanaal HDD) weinig energie extra verbruiken t.o.v. idle, dit in tegenstelling tot de koude start (zie Figuur 13). 140,00 120,00 Energieverbruik in Joule 100,00 80,00 60,00 40,00 20,00 Safari Firefox Chrome Opera IE - 20,00- TOTAL CPU 1 CPU 2 MB MEM HDD FANS Figuur 15. Energieverbruik van de servercomponenten van het warm opstarten van de browsers verminderd met het energieverbruik van de servercomponenten van het systeem in idle Nieuwssite Figuur 16 geeft het energieverbruik van de servercomponenten weer van het laden van een nieuwssite verminderd met het idle verbruik. In dit geval verbruikt Opera op het Dell systeem het minst met een totaal energieverbruik van de servercomponenten van 185,6 Joule bovenop het idle verbruik. Chrome verbruikt de meeste energie met 319,2 Joule. 18

20 Energieverbruik in Joule 350,00 300,00 250,00 200,00 150,00 100,00 50,00 Safari Firefox Chrome Opera IE - 50,00- TOTAL CPU 1 CPU 2 MB MEM HDD FANS Figuur 16.. Energieverbruik van de servercomponenten van het openen van een nieuwssite verminderd met het energieverbruik van de servercomponenten van het systeem in idle Acid3 benchmark Figuur 17 geeft het energieverbruik weer van het laden van de Acid3 benchmark verminderd met het idle verbruik. Opera verbruikt het minst met een totaal energieverbruik van de servercomponenten van 102,6 Joule bovenop het idle verbruik en Safari komt daar dichtbij met 108,2 Joule. Chrome verbruikt het meest met 237,2 Joule. 250,00 200,00 Energieverbruik in Joule 150,00 100,00 50,00 Safari Firefox Chrome Opera IE - TOTAL CPU 1 CPU 2 MB MEM HDD FANS 50,00- Figuur 17.. Energieverbruik van de servercompnenten van het openen van de Acid3 benchmark verminderd met het energieverbruik van de servercomponenten van het systeem in idle Conclusies Uit de metingen die zijn uitgevoerd kan nog geen eenduidig antwoord gegeven worden op welke browser het energiezuinigst is. Dit hangt onder andere af van gebruiksprofielen van browsers, en het type computer waar de browsers worden gebruikt. De resultaten geven echter wel inzicht in 19

21 energieverbruiksgegevens van deeltaken van browsers (koude start, warme start, laden van een nieuwssite). Goede energieprestaties op één deeltaak betekent niet per definitie goede energieprestaties op een andere deeltaak. Dit blijkt bijvoorbeeld uit de het energieverbruik van Opera: bij het opstarten gebruikt deze browser het meest energie, maar wanneer gekeken wordt naar het openen van een nieuwssite of het runnen van de Acid3 benchmark verbruikt Opera op dit systeem juist het minste energie. Voor het vaststellen welke browser het meest energiezuinig is, zal een keuze moeten worden gemaakt voor een standaard gebruiksprofiel, een zogenaamde benchmark. Een eerste benchmark is uitgevoerd in het kader van dit project; maar vervolgonderzoek moet uitwijzen welke benchmark het beste kan worden gekozen. De conclusies die Microsoft trekt, dat Internet Explorer het energiezuinigst is, worden vooralsnog niet ondersteund door dit onderzoek, maar geldt in ieder geval niet voor een aantal deeltaken die wij hebben onderzocht. Verklaringen hiervoor kunnen onder andere worden gezocht in de verschillen tussen de twee onderzoeken. Ten eerste heeft Microsoft gekeken naar het totaal energieverbruik en niet zoals in dit het onderzoek het energieverbruik ten opzichte van het energieverbruik van het systeem in idle. Een ander verschil is dat van alle browsers behalve Internet Explorer een nieuwere versie is getest in vergelijking met het onderzoek van Microsoft. Daarnaast zijn er andere scenario s gebruikt om de browsers te testen. Ook zijn er andere computer systemen gebruikt. Microsoft gebruikt een laptop met een totaal energieverbruik rond de 15 J/s,terwijl in de onderzoek een server is gebruik met een energieverbruik rond de 200 J/s. Er kan geconcludeerd worden dat dit onderzoek perspectief biedt op het zeer nauwkeurig kunnen vaststellen van de energieprestaties van browsers, en software applicaties in het algemeen. De opzet van het SEFLab en het professionele meetinstrumentarium dat in het kader van dit project is aangeschaft, biedt mogelijkheden om deeltaken van applicaties te meten in termen van energie. Het project geeft richting aan vervolgonderzoek voor het SEFlab, namelijk het onderzoeken en selecteren van geschikte scenario s (welke websites, welke benchmarks, welke browser functionaliteiten) zijn voor het vergelijken van het energieverbruik. Ook dient het onderzoek herhaald te worden op verschillende computer systemen. De HvA heeft de ambitie om dit onderzoek in de komende jaren in die richtingen uit te breiden. 20

SOFTWARE ENERGY FOOTPRINT LAB

SOFTWARE ENERGY FOOTPRINT LAB SOFTWARE ENERGY FOOTPRINT LAB Bo Merkus (CleanTech onderzoeker) Eric Hoekstra (E-tech docent / CleanTech onderzoeker) Robert van den Hoed (Lector Energie & Innovatie) 15 mei 2012 1 HVA FACTS Totaal HvA:

Nadere informatie

SOFTWARE ENERGY FOOTPRINT LAB

SOFTWARE ENERGY FOOTPRINT LAB SOFTWARE ENERGY FOOTPRINT LAB Ir. Bo Merkus Onderzoeker CleanTech T: +31 (0) 621156138 E: b.merkus@hva.nl W: www.hva.nl/cleantech Hogeschool van Amsterdam 14 mei 2013 1 CLEANTECH ONDERZOEKSTHEMA S Groene

Nadere informatie

SURF INNOVATIEREGELING 2013. Inzet SEFLab in ICT opleidingen. Bo Merkus Hogeschool van Amsterdam CleanTech onderzoeksprogramma

SURF INNOVATIEREGELING 2013. Inzet SEFLab in ICT opleidingen. Bo Merkus Hogeschool van Amsterdam CleanTech onderzoeksprogramma SURF INNOVATIEREGELING 2013 Inzet SEFLab in ICT opleidingen Bo Merkus Hogeschool van Amsterdam CleanTech onderzoeksprogramma HET SEFLAB Onderzoek naar de invloed van software op het energieverbruik van

Nadere informatie

Duurzame software? Single- versus multi-tenant software. Erik Jagroep 10-04-2013

Duurzame software? Single- versus multi-tenant software. Erik Jagroep 10-04-2013 Duurzame software? Single- versus multi-tenant software Erik Jagroep 10-04-2013 Agenda Achtergrond Eerste experiment Resultaten Toekomstig onderzoek Centric Opgericht in 1992 door Gerard Sanderink Uitgegroeid

Nadere informatie

De Omslag in het ICT Onderwijs: Duurzaamheid voor Systeembeheerders. Ervaringen met een Pilot

De Omslag in het ICT Onderwijs: Duurzaamheid voor Systeembeheerders. Ervaringen met een Pilot De Omslag in het ICT Onderwijs: Duurzaamheid voor Systeembeheerders Ervaringen met een Pilot 1 Even voorstellen Henk Plessius Hogeschool Utrecht o Onderzoeker o Docent o Projectleider Aandachtsgebieden:

Nadere informatie

Functionele beschrijving: scannen naar van Brug software.

Functionele beschrijving: scannen naar van Brug software. Functionele beschrijving: scannen naar van Brug software. Algemeen Met de KYOCERA scannen naar van Brug Software beschikt u over een efficiënte oplossing om uw documenten te scannen naar het Notarieel

Nadere informatie

Voorblad: T2 ALA1 Taakklasse 2 ALA 1: installeren ALA 1. Corné Tintel MB13B

Voorblad: T2 ALA1 Taakklasse 2 ALA 1: installeren ALA 1. Corné Tintel MB13B Voorblad: T2 ALA1 Taakklasse 2 ALA 1: installeren ALA 1 Corné Tintel MB13B 1 Inhoud Voorblad: T2 ALA1... 1 Opdracht 1: Harde schijf inbouwen... 3 Opdracht 2A: Testrapport maken... 6 Opdracht 2B: Testprogrammatuur...

Nadere informatie

Functionele beschrijving: Scannen naar AFAS Profit.

Functionele beschrijving: Scannen naar AFAS Profit. Functionele beschrijving: Scannen naar AFAS Profit. Algemeen Met de Kyocera Scannen naar AFAS Profit beschikt u over een efficiënte oplossing om uw documenten te scannen naar AFAS Profit. Met deze oplossing

Nadere informatie

Functionele beschrijving: scannen naar UNIT4 Cura Documentmanagement.

Functionele beschrijving: scannen naar UNIT4 Cura Documentmanagement. Functionele beschrijving: scannen naar UNIT4 Cura Documentmanagement. Algemeen Met KYOCERA scannen naar UNIT4 Cura Documentmanagement beschikt u over een efficiënte oplossing om uw documenten te scannen

Nadere informatie

Functionele beschrijving: scannen naar Exact Globe.

Functionele beschrijving: scannen naar Exact Globe. Functionele beschrijving: scannen naar Exact Globe. Algemeen Met de KYOCERA scannen naar Exact Globe beschikt u over een efficiënte oplossing om uw documenten te scannen naar Exact Globe. Met deze oplossing

Nadere informatie

Functionele beschrijving: scannen naar UNIT4 DocumentManager

Functionele beschrijving: scannen naar UNIT4 DocumentManager Functionele beschrijving: scannen naar UNIT4 DocumentManager Algemeen Met de KYOCERA Scannen naar UNIT4 DocumentManager beschikt u over een efficiënte oplossing om uw documenten te scannen naar UNIT4 DocumentManager

Nadere informatie

Functionele beschrijving: scannen naar Trivium FORTUNA.

Functionele beschrijving: scannen naar Trivium FORTUNA. Functionele beschrijving: scannen naar Trivium FORTUNA. Algemeen Met KYOCERA scannen naar Trivium FORTUNA beschikt u over een efficiënte oplossing om uw documenten te scannen naar Trivium FORTUNA. Met

Nadere informatie

Software Test Plan. Yannick Verschueren

Software Test Plan. Yannick Verschueren Software Test Plan Yannick Verschueren Maart 2015 Document geschiedenis Versie Datum Auteur/co-auteur Beschrijving 1 November 2014 Yannick Verschueren Eerste versie 2 December 2014 Yannick Verschueren

Nadere informatie

Inventarisatie rapportage UMCs. dr. D.H. Harryvan Dirk.harryvan@mansystems.nl

Inventarisatie rapportage UMCs. dr. D.H. Harryvan Dirk.harryvan@mansystems.nl Inventarisatie rapportage UMCs dr. D.H. Harryvan Dirk.harryvan@mansystems.nl Agenda Introductie en doelstelling Rapportage Conclusies en advies Discussie Introductie en Doelstelling Wat Onderzoek in het

Nadere informatie

CENTRIC MAGAZINE ICT INFRA STRUCTUREN. Opening nieuw kantoor. door virtualisatie. datacenters met zeer hoge snelheid

CENTRIC MAGAZINE ICT INFRA STRUCTUREN. Opening nieuw kantoor. door virtualisatie. datacenters met zeer hoge snelheid CENTRIC MAGAZINE ICT INFRA STRUCTUREN JAARGANG 7, NUMMER 3, RAVU: Business Intelligence is een proces Opening nieuw kantoor Moordrecht Saxion bespaart fors door virtualisatie Glasvezelring verbindt datacenters

Nadere informatie

Quick scan Green IT Noorderpoort

Quick scan Green IT Noorderpoort Quick scan Green IT Noorderpoort Noorderpoort Floris Bennema 1 / 8 Quick scan Green IT Noorderpoort In het Strategisch Plan Noorderpoort wordt gekozen voor duurzaam. Een van de aspecten die hier een rol

Nadere informatie

Ekt1. Computer bouwen

Ekt1. Computer bouwen Computer bouwen 1 Inhoudsopgave Inleiding blz. 3 Systemrequirements blz. 3 Benodigdheden blz. 4/5 Conclusies blz. 6 Bronvermelding blz. 6 2 Inleiding Tijdens de les kregen wij de opdracht om een computer

Nadere informatie

BIJLAGE A. TECHNISCHE SPECIFICATIES VAN HET BIJZONDERE BESTEK NR.: CSC-IT0802. voor de levering van informaticamateriaal

BIJLAGE A. TECHNISCHE SPECIFICATIES VAN HET BIJZONDERE BESTEK NR.: CSC-IT0802. voor de levering van informaticamateriaal BIJLAGE A. TECHNISCHE SPECIFICATIES VAN HET BIJZONDERE BESTEK NR.: CSC-IT0802 voor de levering van informaticamateriaal De KONINKLIJKE MUNTSCHOUWBURG realiseert een opdracht voor de aankoop van informaticamateriaal.

Nadere informatie

Ketenmaatregelen in de ICT branche Case 3: Datacenters

Ketenmaatregelen in de ICT branche Case 3: Datacenters Ketenmaatregelen in de ICT branche Case 3: Datacenters Status: Defintief Betrokkenen: Frerik van de Pas Michiel Cuijpers Lieke van Rossum Joost van Capellen Agentschap NL ICT Office BECO BECO BECO Rotterdam,

Nadere informatie

Onderzoek rationeel energiegebruik van een computer.

Onderzoek rationeel energiegebruik van een computer. Onderzoek rationeel energiegebruik van een computer. Spring verstandig om met het elektriciteitsverbruik van uw computer. De leerlingen van de elektronica afdeling (5TEE) van het VTI onderzoeken verschillende

Nadere informatie

Installatie Handleiding

Installatie Handleiding Installatie Handleiding Index Introductie... 3 Systeem en software-vereisten... 4 Ondersteunde softwareapplicaties... 4 Programma architectuur... 5 Registerinstellingen... 5 Snelkoppeling... 6 Benodigde

Nadere informatie

Verslag: Computer. Naam: Tyrone Ste Luce. Klas: M4B

Verslag: Computer. Naam: Tyrone Ste Luce. Klas: M4B Verslag: Computer Naam: Tyrone Ste Luce Klas: M4B Inhoud 1. Inleiding 2. Binaire taal 3. Besturingssysteem 4. Hardware 5. Cmos en Bios 6. De processor 7. Internet 1. Inleiding Wanneer is de computer uitgevonden?

Nadere informatie

Domeinbeschrijving Bachelor of ICT. Duurzaam & ICT 30 januari 2014. Jan Dirk Schagen Bestuurslid HBO-I

Domeinbeschrijving Bachelor of ICT. Duurzaam & ICT 30 januari 2014. Jan Dirk Schagen Bestuurslid HBO-I Domeinbeschrijving Bachelor of ICT Duurzaam & ICT 30 januari 2014 Jan Dirk Schagen Bestuurslid HBO-I Sneak Preview: domeinbeschrijving Bachelor of ICT 3.0 Jan Dirk Schagen is bestuurslid van de HBO-I stichting,

Nadere informatie

Voordat er optimaal gebruik gemaakt kan worden gemaakt van Magister 5 via het web, kan deze FAQ mogelijk van pas komen.

Voordat er optimaal gebruik gemaakt kan worden gemaakt van Magister 5 via het web, kan deze FAQ mogelijk van pas komen. Silverlight FAQ t.b.v. Magister 5 Voordat er optimaal gebruik gemaakt kan worden gemaakt van Magister 5 via het web, kan deze FAQ mogelijk van pas komen. Zie de algemene Microsoft Silverlight FAQ op: http://www.microsoft.com/silverlight/faq/

Nadere informatie

-Een stukje geschiedenis van de PC (personal computer)

-Een stukje geschiedenis van de PC (personal computer) -Een stukje geschiedenis van de PC (personal computer) De pc is bedacht in 1833 Door gebrek aan onderdelen kwam de eerst werkende PC 100 jaar later Gewicht: 35 ton (35.000 kilo!) en kamervullend. Zie de

Nadere informatie

Optimaliseer de performance van uw dienst

Optimaliseer de performance van uw dienst Whitepaper Optimaliseer de performance van uw dienst Succes van uw online applicatie hangt mede af van de performance. Wat kunt u doen om de beste performance te behalen? INHOUD» Offline sites versus trage

Nadere informatie

De Omslag in het ICT onderwijs: Duurzaamheid voor Systeembeheerders

De Omslag in het ICT onderwijs: Duurzaamheid voor Systeembeheerders De Omslag in het ICT onderwijs: Duurzaamheid voor Systeembeheerders Henk Plessius Hogeschool Utrecht Samenvatting Duurzaamheid speelt een steeds belangrijkere rol in onze hedendaagse samenleving. De Hogeschool

Nadere informatie

SuperOffice Systeemvereisten

SuperOffice Systeemvereisten Minimale systeemvereisten voor SuperOffice CRM De minimale systeemvereisten voor SuperOffice CRM zijn tevens afhankelijk van het besturingssysteem en de services/applicaties die op het systeem actief zijn.

Nadere informatie

Laaghangend Fruit Mogelijkheden om met minimale investeringen direct aanzienlijke energiebesparingen in de ICT door te voeren

Laaghangend Fruit Mogelijkheden om met minimale investeringen direct aanzienlijke energiebesparingen in de ICT door te voeren Mogelijkheden om met minimale investeringen direct aanzienlijke energiebesparingen in de ICT door te voeren ICT Innovation Platform Duurzame ICT Februari 2009, 2009 IIP Duurzame ICT 2 Inhoudsopgave 1 Voorwoord

Nadere informatie

Zarafa Email en Agenda

Zarafa Email en Agenda Pagina 1 van 6 Zarafa Email en Agenda Altijd en overal kunnen beschikken over je email, een up-to-date agenda en al je contactpersonen? Direct een mailtje terug kunnen sturen? Een nieuwe afspraak kunnen

Nadere informatie

Hardware. Robert Groen. Jim van Dijk. 13 september 2013 M44 ITTL

Hardware. Robert Groen. Jim van Dijk. 13 september 2013 M44 ITTL Hardware Robert Groen Jim van Dijk 13 september 2013 M44 ITTL 1 Inhoud Inleiding... 3 Geschiedenis van de pc... 4 Inhoud computer... 5 Software computer... 6 Onderdelen Hardware... 9 Functies Onderdelen

Nadere informatie

Three Ships CDS opschalingsdocument Overzicht server configuratie voor Three Ships CDS

Three Ships CDS opschalingsdocument Overzicht server configuratie voor Three Ships CDS CDS opschalingsdocument Overzicht server configuratie voor CDS 1. Algemeen Dit document geeft een overzicht van een aantal mogelijke hardware configuraties voor het inrichten van een serveromgeving voor

Nadere informatie

Taakklasse 3 ALAa installeren en onderhouden systemen Corné Tintel G GMB13B Medewerker beheer ICT

Taakklasse 3 ALAa installeren en onderhouden systemen Corné Tintel G GMB13B Medewerker beheer ICT Taakklasse 3 ALAa installeren en onderhouden systemen Corné Tintel G GMB13B Medewerker beheer ICT 1 2 Inhoudsopgave Inhoud Inhoudsopgave... 2 Opdracht 1: Partities... 3 Opdracht 2: Packet Tracer... 4 Opdracht

Nadere informatie

Netwerken, telefoondiensten en telefoonapparatuur

Netwerken, telefoondiensten en telefoonapparatuur Milieucriteria voor het maatschappelijk verantwoord inkopen van Netwerken, telefoondiensten en 1. Scope/afbakening Dit document behandelt drie ICT-gerelateerde productgroepen tegelijk. Deze productgroepen

Nadere informatie

1 De essentie van escience is dat breed toepasbare ICT-systemen ontwikkeld en ingezet worden voor onderzoek in sterk verschillende vakgebieden en dat hiermee ook samenwerking binnen en tussen vakgebieden

Nadere informatie

Qlik Sense Desktop. Qlik Sense 1.1 Copyright 1993-2015 QlikTech International AB. Alle rechten voorbehouden.

Qlik Sense Desktop. Qlik Sense 1.1 Copyright 1993-2015 QlikTech International AB. Alle rechten voorbehouden. Qlik Sense Desktop Qlik Sense 1.1 Copyright 1993-2015 QlikTech International AB. Alle rechten voorbehouden. Copyright 1993-2015 QlikTech International AB. Alle rechten voorbehouden. Qlik, QlikTech, Qlik

Nadere informatie

Door: Vincent Damen Ninja Hogenbirk Roel Theeuwen

Door: Vincent Damen Ninja Hogenbirk Roel Theeuwen Door: Vincent Damen Ninja Hogenbirk Roel Theeuwen 31 mei 2012 INHOUDSOPGAVE Inleiding... 3 1. Totale resultaten... 4 1.1 Elektriciteitsverbruik... 4 1.2 Gasverbruik... 4 1.3 Warmteverbruik... 4 1.4 Totaalverbruik

Nadere informatie

Internet Veiligheidspakket van KPN Handleiding Windows XP, Vista, 7,8 Versie 13.04.19

Internet Veiligheidspakket van KPN Handleiding Windows XP, Vista, 7,8 Versie 13.04.19 Internet Veiligheidspakket van KPN Handleiding Windows XP, Vista, 7,8 Versie 13.04.19 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 3 2 Systeemeisen... 4 3 Installatie... 5 4 Gebruik en instellingen... 12 4.1 Algemeen...

Nadere informatie

Vraagstelling: wanneer en hoe

Vraagstelling: wanneer en hoe Vraagstelling: wanneer en hoe In opdracht van AgentschapNL heeft TNO het volgende onderzocht: 1. Wanneer is een cloud oplossing groen?! Wat is een groene cloud?! Welke factoren zijn hierbij van belang?

Nadere informatie

INHOUD 80 PLUS CERTIFICAAT. 1 x OCZ ZX Stroomvoorziening 1 x AC Stroomkabel 1 x Modulair Kabelpakket 1 x Schroefpakket 1 x Handleiding & Certificaat

INHOUD 80 PLUS CERTIFICAAT. 1 x OCZ ZX Stroomvoorziening 1 x AC Stroomkabel 1 x Modulair Kabelpakket 1 x Schroefpakket 1 x Handleiding & Certificaat INHOUD 1 x OCZ ZX Stroomvoorziening 1 x AC Stroomkabel 1 x Modulair Kabelpakket 1 x Schroefpakket 1 x Handleiding & Certificaat 80 PLUS CERTIFICAAT 80 PLUS is een geïnnoveerd, elektriciteitsbesparend gestimuleerd

Nadere informatie

Business Cases LED verlichting in de Zorgsector

Business Cases LED verlichting in de Zorgsector Business Cases LED verlichting in de Zorgsector Business Cases Het gebruik van LED verlichting in de Zorgsector Door: Daan Bording Betreft: Afstudeeropdracht Bachelor Science, Business & Innovation (SBI)

Nadere informatie

Software is getting slower more rapidly than hardware becomes faster

Software is getting slower more rapidly than hardware becomes faster Software is getting slower more rapidly than hardware becomes faster Michiel Cuijpers & Niels van der Zwan 30 januari 2014 T +31 20 314 0950 info@sig.eu www.sig.eu Wirth s Law a.k.a. the great Moore s

Nadere informatie

Introductie Overwegingen bij het gebruik van PUE In de meting op te nemen elementen Ontwerp gebaseerd op volledige capaciteit Toepassing van PUE

Introductie Overwegingen bij het gebruik van PUE In de meting op te nemen elementen Ontwerp gebaseerd op volledige capaciteit Toepassing van PUE PUE Het is algemeen geaccepteerd dat er iets moet gebeuren om het energieverbruik en de CO2-uitstoot van datacenters terug te dringen. Er is immers nu al sprake van een significant energieverbruik en een

Nadere informatie

Digikoppeling adapter

Digikoppeling adapter Digikoppeling adapter Versie 1.0 Datum 02/06/2014 Status Definitief Van toepassing op Digikoppeling versies: 1.0, 1.1, 2.0, 3.0 Colofon Logius Servicecentrum: Postbus 96810 2509 JE Den Haag t. 0900 555

Nadere informatie

VOICE OF THE CUSTOMER

VOICE OF THE CUSTOMER 4/20/ E-BOOK VOICE OF THE CUSTOMER Gratis e-book leansixsigmatools.nl Introductie Bij Six Sigma staat het denken vanuit de behoeften van de klant centraal. Juist de vertaling van de stem(men) van de klant(en)

Nadere informatie

Intramed OnLine instellen en gebruiken. Voor Android tablet of telefoon

Intramed OnLine instellen en gebruiken. Voor Android tablet of telefoon Intramed OnLine instellen en gebruiken Voor Android tablet of telefoon Inhoudsopgave Hoofdstuk 1 Algemeen...1 1.1 Toegang tot inlogportalen...1 Hoofdstuk 2 Basic account...3 2.1 Microsoft Remote Desktop

Nadere informatie

Handleiding. Certificaat installeren

Handleiding. Certificaat installeren Handleiding Certificaat installeren Inhoudsopgave 1. Installatie op PC s met Windows 2 2. Voor niet-windows PC s en andere apparatuur 3 1.1. Microsoft Internet Explorer / Google Chrome 3 1.2. Mozilla Firefox

Nadere informatie

Handleiding I-CE. Installatiehandleiding en gebruiksaanwijzing I-CE Energie Management Systeem

Handleiding I-CE. Installatiehandleiding en gebruiksaanwijzing I-CE Energie Management Systeem Handleiding I-CE Installatiehandleiding en gebruiksaanwijzing I-CE Energie Management Systeem Inhoudsopgave Installatiehandleiding I-CE + inleiding 2 Stap 1 I-CE bevestigen in de meterkast 4 Stap 2 I-CE

Nadere informatie

SYSTEEMEISEN FACET 4.0

SYSTEEMEISEN FACET 4.0 SYSTEEMEISEN FACET 4.0 Facet is het computerexamensysteem voor het afnemen van centraal geplande examens en toetsen. Facet kan zowel offline als online gebruikt worden. Bij een online-afname worden de

Nadere informatie

Notebook of Desktop PC met USB2.0 of USB1.1 poorten Microsoft Windows 98SE, 2000 of XP Mac OS9.x of hoger

Notebook of Desktop PC met USB2.0 of USB1.1 poorten Microsoft Windows 98SE, 2000 of XP Mac OS9.x of hoger H A N D L E I D I N G S I - 7 0 7 1 2 5 1 I N H O U D V A N D E V E R P A K K I N G 4 T E C H N I S C H E S P E C I F I C AT I E 4 S Y S T E E M V E R E I S T E N 4 H A R D W A R E I N S TA L L AT I E

Nadere informatie

Duurzaamheid en ICT-opleidingen een quick scan en een pilot

Duurzaamheid en ICT-opleidingen een quick scan en een pilot Duurzaamheid en ICT-opleidingen een quick scan en een pilot Henk Plessius Hogeschool Utrecht 1 Waarom: energie- en materiaalgebruik ICT-sector toenemend energiegebruik: Energiemonitor 2008: Het elektriciteitsverbruik

Nadere informatie

Handleiding Certificaat installeren

Handleiding Certificaat installeren Handleiding Certificaat installeren Inhoudsopgave 1. Installatie op PC s met Windows 2 2. Voor niet-windows PC s en andere apparatuur 4 1.1. Microsoft Internet Explorer / Google Chrome 5 1.2. Mozilla Firefox

Nadere informatie

Microsoft Office 365 voor bedrijven. Remcoh legt uit

Microsoft Office 365 voor bedrijven. Remcoh legt uit Microsoft Office 365 voor bedrijven Remcoh legt uit Beter samenwerken, ook onderweg Starten met Office 365 is starten met het nieuwe werken. Met Office 365 heeft u namelijk de mogelijkheid om altijd en

Nadere informatie

Naam: Oumaima Bekour Klas: M4b ICT De Lange. Hardware

Naam: Oumaima Bekour Klas: M4b ICT De Lange. Hardware Naam: Oumaima Bekour Klas: M4b ICT De Lange Hardware Inleiding 1. Geschiedenis van de computer 2. Hardware 3. Interne componenten en Randapparatuur Geschiedenis De computer is uitgevonden door het rekenen.

Nadere informatie

INSTALLATIE HANDLEIDING

INSTALLATIE HANDLEIDING INSTALLATIE HANDLEIDING REKENSOFTWARE MatrixFrame MatrixFrame Toolbox MatrixGeo 1 / 9 SYSTEEMEISEN Werkstation met minimaal Pentium 4 processor of gelijkwaardig Beeldschermresolutie 1024x768 (XGA) Windows

Nadere informatie

Een vergelijking van hydraulische en elektrisch aangedreven spuitgietmachines: Wanneer is produceren met een elektrische machine voordeliger?

Een vergelijking van hydraulische en elektrisch aangedreven spuitgietmachines: Wanneer is produceren met een elektrische machine voordeliger? Een vergelijking van hydraulische en elektrisch aangedreven spuitgietmachines: Wanneer is produceren met een elektrische machine voordeliger? Dit artikel is eerder gepubliceerd in Sprint Innovatief 2010,

Nadere informatie

ASSISTANCE SOFTWARE INSTALLATIE-EISEN ASSISTANCE SOFTWARE FOR MICROSOFT DYNAMICS. Author : AV. Datum : 30 augustus 2013 Versie : 6 Status : Definitief

ASSISTANCE SOFTWARE INSTALLATIE-EISEN ASSISTANCE SOFTWARE FOR MICROSOFT DYNAMICS. Author : AV. Datum : 30 augustus 2013 Versie : 6 Status : Definitief ASSISTANCE SOFTWARE INSTALLATIE-EISEN ASSISTANCE SOFTWARE FOR MICROSOFT DYNAMICS Author : AV Datum : 30 augustus 2013 Versie : 6 Status : Definitief INHOUD INTRODUCTIE... 1 1. WERKSTATIONS... 2 1.1 GEBRUIKERS

Nadere informatie

Gebruikershandleiding. Copyright 2013 Media Security Networks BV. All rights reserved.

Gebruikershandleiding. Copyright 2013 Media Security Networks BV. All rights reserved. Gebruikershandleiding NL - Revisie 3.7 YourSafetynet home Copyright 2013 Media Security Networks BV. All rights reserved. INHOUD 1 Inleiding... 3 2 YourSafetynet gebruiken... 3 2.1 Systeemvereisten...

Nadere informatie

KraamZorgCompleet OnLine instellen en gebruiken. Voor Android tablet of telefoon

KraamZorgCompleet OnLine instellen en gebruiken. Voor Android tablet of telefoon KraamZorgCompleet OnLine instellen en gebruiken Voor Android tablet of telefoon Inhoudsopgave Hoofdstuk 1 Algemeen...1 1.1 Toegang tot inlogportalen...1 Hoofdstuk 2 Basic account...3 2.1 Microsoft Remote

Nadere informatie

Releasen met een druk op de knop: Met behulp van Continuous Delivery sneller uw doel bereiken

Releasen met een druk op de knop: Met behulp van Continuous Delivery sneller uw doel bereiken Releasen met een druk op de knop: Met behulp van Continuous Delivery sneller uw doel bereiken De business organisatie heeft altijd stijgende verwachtingen van uw IT organisatie. Meer dan ooit is het van

Nadere informatie

User-group energy-footprint of e-services

User-group energy-footprint of e-services User-group energy-footprint of e-services Invitation, costs and study design 15.05.2013 T +31 20 314 0950 info@sig.eu www.sig.eu Agenda 14:00 Welcome & Who is Who Joost Visser 2 I 29 14:15 Introduction

Nadere informatie

X-ICT Xperience direct free air cooling 19 april 2012. 26 April 2012 Page 1 of <12>

X-ICT Xperience direct free air cooling 19 april 2012. 26 April 2012 Page 1 of <12> X-ICT Xperience direct free air cooling 19 april 2012 26 April 2012 Page 1 of Inhoud 1. Even voorstellen 2. Business in een oogopslag 3. ICT veilig en continue, maar ook duurzaam en groen 4. Alticom

Nadere informatie

Software Test Plan. Yannick Verschueren

Software Test Plan. Yannick Verschueren Software Test Plan Yannick Verschueren November 2014 Document geschiedenis Versie Datum Auteur/co-auteur Beschrijving 1 November 2014 Yannick Verschueren Eerste versie 1 Inhoudstafel 1 Introductie 3 1.1

Nadere informatie

Was, is of komt er aandacht voor

Was, is of komt er aandacht voor Was, is of komt er aandacht voor SoftwareKwaliteit in het onderwijs? Voorjaarsevenement TestNet 2012 Leo van der Aalst Lector Software Quality and Testing at Fontys University of Applied Sciences Locaties

Nadere informatie

Onderzoek spanning en stroomvormen van een computer

Onderzoek spanning en stroomvormen van een computer Onderzoek spanning en stroomvormen van een computer Spring verstandig om met het elektriciteitsverbruik van uw computer. De leerlingen van de elektronica afdeling (5TEE) van het VTI onderzoeken het stroomverbruik

Nadere informatie

White Paper - Quality as a Service & Waarom de Cloud? CeneSam, Februari 2014

White Paper - Quality as a Service & Waarom de Cloud? CeneSam, Februari 2014 White Paper - Quality as a Service & Waarom de Cloud? CeneSam, Februari 2014 Executive summary Cloud computing is een veelgehoorde term. Cloud computing is geen architectuurconcept maar een manier om een

Nadere informatie

Wat is een computer? Wanneer is de pc uitgevonden? Wat hebben de volgende bedrijven met elkaar te maken IBM, Microsoft, Adobe, Apple, Intel, AMD?

Wat is een computer? Wanneer is de pc uitgevonden? Wat hebben de volgende bedrijven met elkaar te maken IBM, Microsoft, Adobe, Apple, Intel, AMD? De Computer 1 Inhoudsopgave Wat is een computer?... 3 Wanneer is de pc uitgevonden?... 3 Wat hebben de volgende bedrijven met elkaar te maken IBM, Microsoft, Adobe, Apple, Intel, AMD? 3 De transistor....

Nadere informatie

Mijn HVW-dossier. Veel voorkomende vragen en problemen

Mijn HVW-dossier. Veel voorkomende vragen en problemen Mijn HVW-dossier Veel voorkomende vragen en problemen Inhoud 1. INSTALLATIE... 3 Welke software heeft u nodig?... 4 Uw installatie testen... 4 2. VRAGEN EN PROBLEMEN... 5 Federaal burgertoken... 6 Nieuwe

Nadere informatie

De allereerste Intel microprocessor de i4004 uit 1971

De allereerste Intel microprocessor de i4004 uit 1971 Processortechnologie Een echte nieuwsbrief deze maal met de nadruk op nieuws! In deze uitgave wil ik het even hebben over de veranderingen die zich de laatste 2 jaar hebben voorgedaan op de PC-industrie.

Nadere informatie

Installatiehandleiding

Installatiehandleiding F524 Energy Data Logger www.legrand.com Inhoud Energy Data Logger 1 Beschrijving 4 1.1 Mededelingen en tips 4 1.2 Hoofdfuncties 4 1.3 Legenda 5 2 Verbinding 6 2.1 Verbindingsschema 6 3 Configuratie 7

Nadere informatie

Werkblad H1 Hard en Software

Werkblad H1 Hard en Software Werkblad H1 Hard en Software Leeling: Klas: Docent: Marno Brink 41B Meneer Van Waarden Voorwoord: In dit document gaan we begginen met Hard en Software. We gaan het hebben over verschillende dingen die

Nadere informatie

Frontend performance meting

Frontend performance meting Frontend performance meting als aanvulling op de traditionele manier van performancetesten René Meijboom rene@performancearchitecten.nl Introductie Uitdaging bij huidige klant Succesvolle performancetest

Nadere informatie

Inhoud. Pagina 2 van 7

Inhoud. Pagina 2 van 7 Energie Audit 2014 Inhoud 1. Introductie... 3 2. Doelstelling... 3 3. Energie-aspecten... 3 Uitstoot door procesemissies... 3 Uitstoot door fabriek installaties... 3 Uitstoot vanuit de kantoorpanden...

Nadere informatie

Vergroening Kennisnet Cloud

Vergroening Kennisnet Cloud Vergroening Kennisnet Cloud Have your cake and eat it too Dirk Linden 30 januari 2014 Inleiding / Aanleiding Aanbesteding Kennisnet Housing en Hosting 2013 Nieuwbouw aangegrepen door Vancis en Kennisnet

Nadere informatie

HBO-ICT BACHELOROPLEIDING DEELTIJD 2015-2016

HBO-ICT BACHELOROPLEIDING DEELTIJD 2015-2016 HBO-ICT BACHELOROPLEIDING DEELTIJD 2015-2016 LEERROUTES: BUSINESS IT & MANAGEMENT, SOFTWARE ENGINEERING EN SYSTEM AND NETWORK ENGINEERING CREATING TOMORROW HBO-ICT DEELTIJD NAAST JE WERK LEG JE MET EEN

Nadere informatie

Ibis systeemvereisten

Ibis systeemvereisten gecreëerd op BIM-meetstaten Desktop web Vereist de laatste versie van Microsoft Internet Explorer, Google Chrome, Mozilla Firefox, Apple Safari of Microsoft Edge Vereist een actieve internetverbinding.

Nadere informatie

De mechanische ventilatie type C is in te delen in twee stromingen die nog in de huidige huizen aanwezig zijn:

De mechanische ventilatie type C is in te delen in twee stromingen die nog in de huidige huizen aanwezig zijn: 1 Introductie In een huishouden is ventilatie nodig om ervoor te zorgen dat het huis van schone en gezonde lucht is voorzien. Hierin wordt onderscheid gemaakt tussen natuurlijke ventilatie (type A), en

Nadere informatie

Green IT in de praktijk

Green IT in de praktijk Green IT in de praktijk Naar een duurzame ICT bedrijfsvoering 2013 Invulling van MVO bij Groep ICT Beleid & Identiteit Maatschappelijke betrokkenheid Interne bedrijfsvoering 2 Beleid & identiteit MVO in

Nadere informatie

Wat is Arduino? Arduino = microprocessor (Atmel)

Wat is Arduino? Arduino = microprocessor (Atmel) Intro tot Arduino Wat is Arduino? Volgens de website: Arduino is an open-source electronics prototyping platform based on flexible, easy-to-use hardware and software. It's intended for artists, designers,

Nadere informatie

Project Portfolio Management Altijd en overal inzicht PMO

Project Portfolio Management Altijd en overal inzicht PMO Project Portfolio Management Altijd en overal inzicht PMO Een eenvoudige en toegankelijke oplossing Thinking Portfolio is een snel te implementeren software applicatie. Een krachtig web-based hulpmiddel

Nadere informatie

CO 2 Prestatieladder. Communicatieplan. Van de Haar Groep. Wekerom, 05-11- 14

CO 2 Prestatieladder. Communicatieplan. Van de Haar Groep. Wekerom, 05-11- 14 CO 2 Prestatieladder Communicatieplan Van de Haar Groep Wekerom, 05-11- 14 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. Communicatiedoelstellingen... 3 3. Doelgroepen... 4 3.1 Stakeholderanalyse...4 3.2 - Groep

Nadere informatie

ROC ID College vergroot kracht van virtuele desktops

ROC ID College vergroot kracht van virtuele desktops ROC ID College vergroot kracht van virtuele desktops IT met impact Referentie Met deze oplossing kunnen we een beter serviceniveau aan ons hun productiviteit te verbeteren Voor beter onderwijs en meer

Nadere informatie

Business case Digikoppeling

Business case Digikoppeling Business case Digikoppeling Versie 1.0 Datum 02/06/2014 Status Definitief Van toepassing op Digikoppeling versies: 1.0, 1.1, 2.0, 3.0 Colofon Logius Servicecentrum: Postbus 96810 2509 JE Den Haag t. 0900

Nadere informatie

DICHTBIJ EN BETROUWBAAR Een betrouwbaar, milieubewust en innovatief datacentrum bij u in de regio.

DICHTBIJ EN BETROUWBAAR Een betrouwbaar, milieubewust en innovatief datacentrum bij u in de regio. DICHTBIJ EN BETROUWBAAR Een betrouwbaar, milieubewust en innovatief datacentrum bij u in de regio. EEN UITERST MODERN EN KLANTVRIENDELIJK DATACENTRUM. Gelegen op een perfecte locatie tussen Groningen en

Nadere informatie

DigiNotar certificaten

DigiNotar certificaten DigiNotar certificaten Onlangs is duidelijk geworden dat er digitaal is ingebroken bij het bedrijf Diginotar. Daarmee worden alle DigiNotar certificaten niet meer als veilig geaccepteerd. Certificaten

Nadere informatie

Aan Hoofd ICT Securityofficer. Datum 20 oktober 2011 Betreft Vrijgeven DVS na DigiNotar incident. Geacht heer, mevrouw

Aan Hoofd ICT Securityofficer. Datum 20 oktober 2011 Betreft Vrijgeven DVS na DigiNotar incident. Geacht heer, mevrouw > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag Aan Hoofd ICT Securityofficer Directie Bedrijfsvoering Afdeling Financiën Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4 T 070 333 44 44 F 070 333

Nadere informatie

Net2WebServer. Installatie handleiding

Net2WebServer. Installatie handleiding Net2WebServer Installatie handleiding Versie: 1.0 Datum 19-10-2011 Copyright: CRC Value B.V. 2011-1- Inhoudsopgave Installatie en configuratie van de Net2WebServer...3 Installatie...3 Configuratie...6

Nadere informatie

Friesland College Leeuwarden

Friesland College Leeuwarden Voorwoord In dit project stel ik een hele snelle computer samen voor het bedrijf Peer B.V.. Ook laat ik zien wat het grote verschil is tussen Windows 7 en Windows 8, de voor en nadelen laat ik zien. Ook

Nadere informatie

SYSTEEMEISEN VOOR FACET FEBR. 2013

SYSTEEMEISEN VOOR FACET FEBR. 2013 SYSTEEMEISEN VOOR FACET FEBR. 2013 Het nieuwe computerexamensysteem Facet kan zowel offline als online gebruikt worden. Bij een online-afname worden de opgaven rechtstreeks ingelezen via het internet van

Nadere informatie

Selenium IDE Webdriver. Introductie

Selenium IDE Webdriver. Introductie Selenium IDE Webdriver Het Wielsem 10, 5231 BW s- Hertogenbosch, telefoon 073-6409311 e- mail info@testwork.nl internet http://www.testwork.nl 1 Inhoudsopgave 1 Inhoudsopgave... 2 2 Selenium IDE... 3 3

Nadere informatie

Friesland College Leeuwarden

Friesland College Leeuwarden Voorwoord In dit verslag bekijk laat ik zien wat je nodig hebt en wat het kost om de PC te upgraden van Office XP naar Office 2007. Ik laat zien wat voor processor je nodig hebt en wat de systeemeisen

Nadere informatie

Stichting NIOC en de NIOC kennisbank

Stichting NIOC en de NIOC kennisbank Stichting NIOC Stichting NIOC en de NIOC kennisbank Stichting NIOC (www.nioc.nl) stelt zich conform zijn statuten tot doel: het realiseren van congressen over informatica onderwijs en voorts al hetgeen

Nadere informatie

TECHNISCHE UNIVERSITEIT EINDHOVEN FACULTEIT DER TECHNISCHE NATUURKUNDE

TECHNISCHE UNIVERSITEIT EINDHOVEN FACULTEIT DER TECHNISCHE NATUURKUNDE TECHNISCHE UNIVERSITEIT EINDHOVEN FACULTEIT DER TECHNISCHE NATUURKUNDE Tentamen Computers bij fysische experimenten (3BB20) op dinsdag 25 oktober 2005 Het tentamen duurt 90 minuten en wordt gemaakt zonder

Nadere informatie

CO 2 Communicatieplan. 18 maart 2015

CO 2 Communicatieplan. 18 maart 2015 CO 2 Communicatieplan 18 maart 2015 Inhoudsopgave 1. Inleiding 3 2. Communicatiedoelstellingen 4 3. Doelgroepen 5 4. Communicatiemiddelen 7 5. Planning 8 6. Organisatie 9 CO 2-communicatieplan 2 1. Inleiding

Nadere informatie

Startbijeenkomst Special Interest Group (SIG) Groene ICT. 4 februari 2011 Gerard van Westrienen, SURFfoundation Platform ICT & Bedrijfsvoering

Startbijeenkomst Special Interest Group (SIG) Groene ICT. 4 februari 2011 Gerard van Westrienen, SURFfoundation Platform ICT & Bedrijfsvoering Startbijeenkomst Special Interest Group (SIG) Groene ICT 4 februari 2011 Gerard van Westrienen, SURFfoundation Platform ICT & Bedrijfsvoering Agenda 10.00 10.05 Welkom 10.05 10.20 Ontwikkelingen Groene

Nadere informatie

Management review CO 2-prestatieladder 2014

Management review CO 2-prestatieladder 2014 Grouttech Management review 2014 Inleiding Grouttech heeft in november 2014 het CO 2-bewust certificaat niveau 3 voor de CO 2-Prestatieladder behaald. Halfjaarlijks worden in een managementreview de energieprestaties,

Nadere informatie

Evy. De Cloud oplossing van Drie-O

Evy. De Cloud oplossing van Drie-O Evy. De Cloud oplossing van Drie-O Productbeschrijving In deze productbeschrijving van Evy komen de volgende aspecten aan bod: - Evy modules - Onze Partner Previder - Back-Up - Security & Privacy - Duurzaamheid

Nadere informatie

Factsheet COOKIE COMPLIANT Managed Services

Factsheet COOKIE COMPLIANT Managed Services Factsheet COOKIE COMPLIANT Managed Services COOKIE COMPLIANT Managed Services Mirabeau helpt u de cookiewetgeving op de juiste manier te implementeren. Zo geven we uw online omgeving een betrouwbare uitstraling

Nadere informatie