Gelijkwaardigheid in de pedagogische relatie

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Gelijkwaardigheid in de pedagogische relatie"

Transcriptie

1 Gelijkwaardigheid in de pedagogische relatie Foto: Martine Posthumus Meyjes Door Ineke Edes November 2012 Ik werp een blik op Martine, mijn collega, en zie bij haar dezelfde verbazing als wat ik voel. We zijn in gesprek met onze studenten van het afgelopen half jaar en evalueren de bijeenkomsten. Ik ben verbaasd over de wending in het gesprek, maar vooral over de manier waarop deze studenten over ons praten en vergelijken met andere docenten. Ze zijn allemaal enthousiast over de manier waarop wij met hen omgaan en loven de ruimte die ze daardoor krijgen voor hun professionele ontwikkeling. Ze zeggen te voelen iets in te brengen hebben en voelen zich ondersteund. We zijn persoonlijk en luisteren. Mijn verbazing zit niet in hun positieve reactie (al ben ik daar natuurlijk wel blij mee), maar ik ben verwonderd over de verhalen van hun positieve ervaringen over iets wat ik zelf als normaal beschouw. (Edes, logboek 2012). In mijn rol als docent neem ik zoveel mogelijk een coachende stijl aan en probeer ik te werken vanuit het opleidingsconcept van Levend Leren (Jansen, 2005). Een manier van opleiden waarbij de leraar volgens Hans Jansen (persoonlijke communicatie, 2010) zijn leerlingen niet kleineert en onderdrukt, maar hen de ruimte geeft om zich zelfsturend te ontwikkelen. In de bovengenoemde evaluatiebijeenkomst gaven de studenten aan dat zij de relatie tussen mij (en mijn collega) als gelijkwaardig ervoeren. Wij luisterden naar hen, dachten mee en behandelden ze als collega's. De houding van andere docenten werd door deze studenten beschreven als vriendelijk en open, maar zij bepalen wat je moet leren en ze staan boven je. Andere docenten nemen ons niet serieus. (student A, persoonlijke communicatie, 2012). Vanuit mijn verwondering over de feedback van de studenten en de behoefte grip te krijgen op mijn professioneel handelen ben ik een kwalitatief onderzoeksproces gestart rondom gelijkwaardigheid in de pedagogische relatie. Ik heb rijke beschrijvingen (Brohm & Jansen, 2010) gemaakt en verhalen van studenten en collega s verzameld. Door Ineke Edes 1

2 Gelijkwaardigheid in de pedagogische relatie deze informatie te analyseren en aan theorie te koppelen wil ik mijzelf als docent professionaliseren. De teugels in handen Met mijn ogen dicht zit ik zonder zadel op OJ. Het is vroeg in de ochtend en de rijbak van de manege is op een meisje met een pony na, leeg. Ik heb mijn ogen dicht en probeer te voelen waar mijn paard zich naar toe beweegt. Gewoonlijk rijd ik met zadel, hoofdstel met bit en allerlei hulpteugels op dit dier en bepaal ik wat er gebeurt. Uitgedaagd door mijn behoefte om met het dier samen te werken probeer ik de kleinste beweging in de schimmel te voelen. Onwennig, omdat ik geen controle lijk te hebben over waar we heen gaan, stappen we enkele rondjes door de bak. Ik voel OJ twijfelen en ik denk 'toe maar, je mag'. Hij stapt verder. Steeds meer voel ik me op mijn gemak zonder houvast van teugels in mijn handen en de beugels om mijn voeten in te plaatsen. Ik doe mijn armen wijd en probeer mijn evenwicht te bewaren op de rug van het lopende dier. Meegaan in zijn beweging zorgt voor een stevige balans en wanneer ik dat bereik voel ik me geweldig. (Edes, logboek 2009). Samen bewegen in balans, dat is het gevoel van samenwerking waarnaar ik met mijn studenten op zoek wil gaan. In samenwerking met mijn studenten afstemmen op wat er nodig is om verder te komen. In het rijden op een paard wordt er meestal uitgegaan van de ruiter in een dominante positie ten opzichte van het dier. Het paard wordt indien nodig met allerlei dwangmiddelen aan de wil van de berijder onderworpen (Nevzorov, 2004). Een relatie tussen een leraar en zijn leerlingen in het onderwijs is vergelijkbaar met de relatie tussen ruiter en paard. De leraar bepaalt in veel gevallen wat er gedaan en geleerd moet worden. Zoals ook mijn studenten in de eerder genoemde evaluatiebijeenkomst aangeven bij veel van hun docenten te ervaren. In deze tijd gebruikt een schoolmeester geen fysieke straffen meer zoals dat op veel plaatsen in de paardensport gebeurt, maar mentaal gezien wordt de leerling op deze manier door de leraar aan het systeem onderworpen. Er is in zekere mate sprake van macht en afhankelijkheid. Macht heeft vaak een negatieve gevoelswaarde (Leijenhorst, 2011), maar is in wezen een neutraal begrip. Macht heeft direct te maken met afhankelijkheid, de keerzijde van macht. Iemand kan pas macht uitoefenen als er andere mensen zijn die afhankelijk zijn. Degene met macht is afhankelijk van de afhankelijken. Volgens traditionele opleidingsprincipes hebben leraar en leerling ieder een eigen vaste rol. De rol van lerende is voor de leerling en de rol van lesgever is van de leraar. De leraar bepaalt de ruimte die de leerling krijgt, geeft toestemming en biedt mogelijkheden. De docent leidt en de student volgt. Bij het Levend Leren (Jansen, 2005; 2007) wordt er vanuit gegaan dat de rollen van leider en volger niet vanzelfsprekend zijn. De leraar is tevens lerende en de leerling kan de lesgever zijn. Er is een balans tussen wederzijds leiden en volgen. Volgens Jansen (2009) moeten leraren een verbinding aangaan met leerlingen en gezamenlijk een leergemeenschap vormen. Samen... een cultuur van samenwerking en educatief partnership... (55) opbouwen. 2

3 Vanuit het principe van samenwerkingspartners in een leergemeenschap ben ik op zoek naar gelijkwaardigheid in de relatie. Met gelijkwaardigheid bedoel ik niet dat iedereen gelijk is, want elk mens is uniek. Gelijkwaardigheid gaat er vanuit dat ieder mens de vrijheid heeft en krijgt om zijn leven te ervaren zoals hij dat wil en niet zoals hij dat moet van anderen (Normyo, z.d.). Mijn uitgangspunt voor de pedagogische relatie is om in een gelijkwaardige positie als docent met studenten samen te werken en te communiceren. De valkuil om een bovenpositie in te nemen en te gaan handelen vanuit macht gebaseerd op kennis, deskundigheid of informatie komt bij mij onbedoeld regelmatig om de hoek kijken. Studenten kunnen zich bewust of onbewust afhankelijk opstellen en aangeven mijn leiding te behoeven.... het is goed wanneer iemand je af en toe op een schoolse manier weer een soort van bij de hand neemt en je verder helpt (student V, 2012, 1). Er is niets mis met bij de hand nemen, mits deze begeleiding in het belang is van de samenwerking en in dienst staat van de ontwikkeling van zelfsturing van de student. Covey (2011) geeft aan dat leerlingen in het traditionele onderwijs worden voorbereid voor een leven van afhankelijkheid. Vanuit hun opleidingsverleden kan deze afhankelijke positie van een student nog een gewoonte zijn. Volgens Dewey (1999) moeten pedagogische kennis, inzichten en ervaringen worden gebruikt om de voorwaarden van de ervaring van de minder ervaren persoon te organiseren. Ik vind het belangrijk dat een coach weet wat de opleiding van je vraagt en dat hij je hierin stuurt (student G, 2012, 1). Ieder mens is anders en zo ook iedere docent. Je wijze van contact maken, je persoonlijke normen en waarden ten aanzien van het leven en leren bepalen mede jouw inbreng in de samenwerking. Learn from the purity of nature (collega E, 2011, 1) is de kern van de student coach relatie voor één van mijn collega s. Zij wil graag de verwondering in elk mens zien en gaat middels het stellen van vragen op zoek naar deze verwondering. Een andere collega geeft aan dat naast het vertrouwen in elkaar het belangrijk is bewust te zijn van alle factoren die van invloed kunnen zijn op het welbevinden en het ontwikkelingsproces in het werk en de opleiding. Zelf wil ik mij richten op de ontmoeting met de ander en vanuit de dialoog in het hier en nu samen aan het werk gaan (Margulies, 2011). Studenten aanzetten tot zelfsturend leren en op zoek te laten gaan naar hun pedagogische kracht. In elke relatie zijn er andere partners en zal er geen verbinding hetzelfde zijn. In een authentieke relatie tussen leraar en leerling gaat het vooral om aandacht voor ieders gevoelens en behoeften en ieders eigenheid met betrekking tot wat aan de orde is. (Korthagen & Lagerwerf, 2011, 47). De wederzijdse verwachtingen, de communicatie en mogelijkheden spelen een rol. Ik vind sowieso dat elke student anders is en daardoor elke student-coach relatie anders is... het is belangrijk voor mij goed te kunnen luisteren naar wat de ander zegt, door te vragen en nog een keer, en nog een keer (collega E, 2012, 1). Een van de ondervraagde studenten komt er, na beantwoorden van de vraag, tot zijn schrik achter dat degene die hem de vraag over de coach- student relatie stelde zijn coach is. (Ik had per ongeluk vanaf mijn voor hem niet herkenbare privé mailadres, de mail verstuurd). Ik schrok me te pletter en las gauw even na of ik niets verkeerd over je had Ineke Edes 3

4 Gelijkwaardigheid in de pedagogische relatie geschreven (student V, persoonlijke communicatie, 2012). Zelf had ik mij tot dat moment niet gerealiseerd dat mijn relatie tot de student van invloed kon zijn op de antwoorden die mijn studenten gaven. In mijn rol van hun docent geven mijn studenten mogelijk antwoorden waarvan ze denken dat ik ze graag horen wil. De afstemming van de leerrelatie met de student en de balans vinden tussen sturen, meewerken en meeleven of dienen en ondersteunen (Jansen, 2007) vind ik niet altijd eenvoudig. Ik herken de vraag die Loes Houweling (2011) in haar proefschrift stelt What could I possibly do to support students in their learning without putting myself in the position of the knowing expert or by directing students with my questions. (32). Loes gebruikt de metafoor van de Argentijnse tango en ik vergelijk coachen met het natuurlijk paardrijden. Vertrouwen en respect zijn net als bij de coaching van studenten de basisvoorwaarden voor het werken met paarden (Benson, 2011). Respect verdien je door de ander zichzelf te laten zijn ( a horse is a horse, treating otherwise is not respectful Benson, persoonlijke communicatie, 2010); iedereen wil gehoord worden; eigen beslissingen mogen; en we zijn gelijkwaardig (we hebben verschillende rollen met een eigen verantwoordelijkheid). Iedereen kan zijn wie hij of zij is en het beste uit zichzelf halen. Menselijke relaties zijn complex en geen mens is gelijk. Als docent moet je durven de teugels te laten vieren en durven los te laten. Walk your talk Ik sta in het midden van de roundpen. Pernadotte, een merrie, staat mij vanaf de rand aan te kijken. Wat zou er door haar hoofd gaan? Ik wijs met mijn zweep naar haar achterhand en maak met mijn lichaam een kleine beweging in de richting die ik haar wil laten lopen. Zonder twijfel loopt ze in de goede richting. Bijna euforisch voel ik een verbinding, een soort draadje tussen ons zonder dat deze er daadwerkelijk is. Twee wezens die bewegen als één (Edes, logboek 2009). Volgens Hempfling (2010) haalt een ruiter een paard uit zijn natuurlijk evenwicht door op zijn rug te gaan zitten. Zowel ruiter als paard proberen hun balans te bewaren en door afstemming op elkaar kan er een eenheid ontstaan. Er ontstaat harmonie tussen mens en dier. Wanneer ik in mijn rol als docent met mijn studenten eenzelfde eenheid als met een paard wil vormen, zal ik moeten afstemmen op mijn studenten en streven naar een evenwicht in mijn relatie met hen. Een docent pedagogiek heeft een pedagogische relatie met zijn studenten en het onderwerp van de studie van zijn studenten is diezelfde pedagogische relatie. Dat betekent dat deze docent een rolmodel voor zijn studenten zou moeten zijn ten aanzien van het pedagogisch handelen. De docent geeft richting en veiligheid en is een bron voor beweging en leiderschap voor studenten. Door wie docenten zijn en mede door hun uitstraling en hun bezieling, kunnen ze een baken zijn voor anderen. (Van Kaam, 2010, 1). Het is van belang dat de docent eigen leiderschap en bewustzijn ontwikkelt om ook goed volgerschap te tonen en een leider te zijn voor anderen. Om in een pedagogische relatie een verbinding met een ander persoon aan te gaan en effectief en efficiënt samen te werken is goed contact nodig (Derks & Hollander, 1996). Bij goed contact wordt een relatie gekenmerkt door 4

5 wederzijds vertrouwen, emotionele betrokkenheid, bereidheid elkaar te volgen, respect voor elkaar en op elkaar gerichte aandacht. De door mij bevraagde studenten en collega s bevestigen een nodige vertrouwensband tussen docent en student. Wat betreft de relatie met je coach vind ik dat je elkaar moet leren kennen om te kunnen achterhalen hoe ze beiden in elkaar steken. Ik durfde pas na een tijdje mijn echte mening te geven of eerlijk feedback te geven aan mijn coach, omdat ik begon te merken dat daar ruimte voor was (student M, 2011, 1).... belangrijker is dat ik onvoorwaardelijk vertrouwen in de mogelijkheden van de student uitspreek. Soms moet ik hen zelf daarvan overtuigen, bijna provocerend (collega S, 2011, 2). Zonder relationele basis van welwillendheid, aandacht, authenticiteit, bewogenheid en geestelijke ruimte kan er niets tot stand worden gebracht. Een mens dient zichzelf gezien, gehoord en erkend te weten om een proces in gang te zetten. Een verbinding met de student kan tot stand komen als de docent daarvoor open staat, nieuwsgierig is naar de ander, met aandacht waarneemt en in contact blijft met zichzelf (Baart, 2011). Tussentijdse feedback vraag je niet en chatten met een docent op Facebook is gewoon bizar (student P, persoonlijke communicatie, 2012). Ik denk dat een hechtere band tussen de studenten en de docent ertoe kan leiden dat de student actiever betrokken raakt bij het studieproces en meer verantwoordelijkheid neemt. Dit lijkt een tegenstelling: meer contact meer zelfsturing, maar dit is het niet (collega K, 2011, 1). Het afgelopen jaar is er naar mijn beleving veel veranderd in het schoolsysteem waar ik als docent onderdeel van uit maak. Ik werk nu ruim twintig jaar in het onderwijs en er is zover ik mij kan herinneren altijd veel beweging geweest. Ik schik me bij elke verandering weer in het (opgelegde) opleidingssysteem en ben op zoek naar manieren om het systeem zo te manipuleren dat ik mijn eigen waarden kan behouden. Het beoordelen van studenten door de docent zet mijns inziens een gelijkwaardige relatie onder druk. Daar kom ik onder andere achter in een coachingsgesprek met een jonge studente die in huilen uit barst op het moment dat ik haar vraag waarom ze niet aangeeft dat ze het niet met mijn feedback eens is. Je bent mijn beoordelaar, dus als je feedback geeft zal ik dat maar beter verwerken (student S, persoonlijke communicatie, 2012). Er zitten altijd meerdere zijdes aan een verhaal. In mijn verhaal zijn daar aan de ene kant vertegenwoordigers van het schoolsysteem waardoor ik mezelf gedwongen zie op te moeten komen voor mijn wijze van lesgeven. Aan de andere kant leg ik wellicht andere mensen mijn manier van werken op. In hoeverre dwing ik studenten (en collega's) een richting op te bewegen in plaats van dat ik met hen samenwerk en we samen bewegen? Wat gij niet wilt dat U geschiedt, doet dat ook de ander niet. Ineke Edes 5

6 Tekeningen: Ineke Edes Gelijkwaardigheid in de pedagogische relatie Vlinders in je buik Ik zit om de tafel met een van mijn leerteams. Mijn studenten vuren een heleboel vragen op mij af en ik geef in eerste instantie keurig antwoord tot ik mij realiseer dat ik hier niet gelukkig van word. En faciliteer ik hier een leergemeenschap waarin flow en inspiratie kunnen ontstaan? Denkend aan het samenwerken met paarden bedenk ik me dat ik mij hier en nu op mijn studenten moet afstemmen. Samen aan de slag en richting bepalen. Ik wil mijn studenten enthousiasmeren en lichtjes in hun ogen zien (Edes, logboek 2011). Shining eyes waarin je volgens Korthagen en Lagerwerf (2011) kunt zien of iemand in 'flow' is. Er is niets mooiers dan te mogen samenwerken met mensen die geïnspireerd en in flow zijn. In mijn coaching ben ik in afstemming op zoek naar waar studenten warm voor lopen. Ik wil in samenwerking met studenten graag flow creëren zodat iedereen kan zijn wie hij is en het beste uit zichzelf kan halen. De vergelijking van een samenwerking met een paard en de coaching van studenten helpt mij te luisteren, te voelen en te kijken in het hier en nu naar de pedagogische relatie. Ik ben op zoek naar wederkerigheid en synergie. Samen bewegen zonder de ander te domineren en uit evenwicht te brengen. Ik wil in een gelijkwaardige relatie met studenten hen opleiden tot onafhankelijke en zelfsturende professionals. Meerdere keren heb ik flow in een gelijkwaardige samenwerking met anderen mogen ervaren. Zo'n ervaring inspireert, geeft voldoening en smaakt naar meer. Om flow te creëren zou ik volgens Korthagen en Lagerwerf (2011) een leergemeenschap moeten faciliteren, waarin mensen gemotiveerd aan het werk kunnen gaan. De inzichten, het enthousiasme en inspiratie van de verschillende deelnemers versterken elkaar. Er ontstaat een proces van co-creatie. De sleutel om in flow te komen is tijdens het handelen het denken, het voelen en het willen mee te laten doen. Je bewust zijn van je denken, je voelen en je willen. Veel samenwerking en bijbehorende communicatie verloopt echter via de rollen van mensen (Vandamme, 2009); docent - student; hulpverlener - cliënt; coach - coachee. Gelijkwaardigheid kan volgens Covey (2011) ontstaan door te stoppen met denken in ik en zij, wij en jullie, het management versus de opleiders, docent en student, enz. Het traditionele beeld van de rol van een docent is die van degene die de wijsheid in pacht 6

7 heeft; degene die het de ander gaat leren; degeen die de leiding heeft. Je kunt dit beperkte geheel volgens Vandamme (2009) openbreken door de mens achter de ander te zien. Ik heb weleens gezegd dat de coach ook maar een mens is. Ik denk dat dit vaak vergeten wordt door studenten, omdat een coach je nou eenmaal moet ondersteunen en wij (de studenten) teveel bezig zijn met onze eigen studie. Maar nog fijner is het als de coach ook echt toont dat hij een mens is (student M, 1, 2012). In samenwerking wordt een synergetische kracht ontwikkelt als beide partners helder contact houden met het unieke van hun inbreng en tegelijk openstaan om de wereld van de ander te leren kennen (Vandamme, 2009). Je blijft in verbinding met elkaar door in dialoog het gemeenschappelijke geheel te verwoorden. Rosenberg (2009) zegt dat de dialoog tussen leraar en leerling zou moeten gaan over het gezamenlijk vaststellen van duidelijke, aantrekkelijke en relevante leerdoelen. De zelfstandigheid en het vermogen om samen te werken van de leerling wordt hierdoor vergroot en het partnerschap van leraar en leerling versterkt. Mijn ervaring op het gebied van relatie docent/student tijdens de bijeenkomsten is als volgt: Gelijkwaardige en samenwerkende relatie, waarbij er veel contact was tussen student en docent. Er is ruimte voor eigen meningen en eigen karakter (student K, 2012, 1). Ik weet dat je nooit het zelfde van mensen mag en kan verwachten. Verschil zal er altijd zijn. Gelukkig ook, want dat maakt het leven aangenaam...per slot van rekening weet ik dat je twee handen nodig hebt om elkaar schoon te wassen (student F, 2012, 2). Een gelijkwaardige pedagogische relatie. Mijns inziens is het mogelijk, maar er moeten heel wat mentale modellen en gewoontes overwonnen worden: het aanpassen van denkbeelden ten aanzien van rollen, normen en waarden in de pedagogische relatie. Ideeën over gelijkwaardigheid in opleiden van mij, van mijn studenten, in de opleiding, van mijn collega s, in de maatschappij, in onze cultuur, en misschien nog wel in meer. Ik heb alleen invloed op mijn directe pedagogische relaties en daar zal ik steeds weer op zoek gaan naar en de dialoog willen aangaan over gelijkwaardigheid in de relatie. Ineke Edes is werkzaam als coach bij het Instituut voor Ecologische Pedagogiek, Hogeschool Utrecht. Wilt U op dit reageren op dit artikel, stuur een mail naar: Literatuur Baart, A. (2011). Een theorie van de presentie. Den Haag: Boom Uitgevers. Benson, I. (2011). True Humanship Services Ltd. Scholingsaanbod op maat. Waipu, New Zealand: North River Horse & Humanship Centre. Ineke Edes 7

8 Gelijkwaardigheid in de pedagogische relatie Brohm. R. & Jansen, W. (2010). Kwalitatief onderzoeken. Praktische kennis voor de onderzoekende professional. Delft: Uitgeverij Eburon. Covey, S.R. (2011). Het derde alternatief. Het principe van creatieve samenwerking. Amsterdam: Uitgeverij Business Contact. Derks, L. & Hollander J. (1996). Essenties van NLP. Sleutels tot persoonlijke verandering. Utrecht: Kosmos-Z&K Uitgevers B.V. Dewey, J. (1999). Ervaring en opvoeding. Houten: Bohn Stafleu Van Loghum. Hempfling, K.F. (2010). Niet ik zoek het paard, het paard zoekt mij. Kampen: Uitgeverij Rozhanitsa. Houweling, L. (2011). Let s Dance. A self-other ethnography on educational relations. Den Haag: Eleven International Publishing. Boom Uitgeverijen. Jansen, H. (2005). Levend Leren. Utrecht: Uitgeverij Agiel. Jansen, H. (2007). Van TDL naar SDL en CDL. Utrecht: Uitgeverij Agiel. Jansen, Dr. H. (2009). De leraar als koelie. Een gesprek over het leven, het werken en de identiteit van de leraar. Utrecht: Uitgeverij Agiel. Kaam, K. van (2010). Leiderschap Geraadpleegd 9 juli 2011, van Korthagen, F. & Lagerwerf, B. (2011). Leren van binnenuit. Kwaliteit en inspiratie in het onderwijs. Den Haag: Boom Lemma Uitgeverijen. Leijenhorst, B. (2011). Met passie naar professionaliteit. Den Haag: Boom Lemma Uitgevers. Margulies, H. (12 oktober 2011). Martin Buber en critical pedagogy. Congress Double Dutch. Hogeschool Utrecht. Nevzorov, A. (acteur en regie). (2004). Horse Encyclopedia. [Dvd]. Russia: Evorinvest. Normyo (z.d.). De waarde achter gelijkwaardigheid. Geraadpleegd op 10 september 2012, van Rosenberg, M.B. (2009). Levenverrijkend onderwijs. Geweldloze communicatie helpt scholen om prestaties te verhogen, conflicten te verminderen en relaties te verbeteren. Groningen: Uitgeverij De Zaak. Vandamme, R. (2009). De vork. Methodiek voor persoonlijke en maatschappelijke ontwikkeling. Tervuren: Vandamme Instituut. 8

Inhoud. Inleiding 7. 4 De rol van de leidinggevende 59 4.1 Inleiding 59 4.2 De verschillende rollen van de leidinggevende 59

Inhoud. Inleiding 7. 4 De rol van de leidinggevende 59 4.1 Inleiding 59 4.2 De verschillende rollen van de leidinggevende 59 Inhoud Inleiding 7 1 Coaching en ontwikkeling van medewerkers in organisaties 13 1.1 Inleiding 13 1.2 Professionele ontwikkeling in organisaties 13 1.3 Coaching in organisaties 14 1.4 Coachend leidinggeven

Nadere informatie

Teamkompas voor Zelfsturing

Teamkompas voor Zelfsturing Teamkompas voor Zelfsturing Wat is het teamkompas: Met dit instrument kun je inzicht krijgen in de ontwikkeling van je team als het gaat om effectief samenwerken: Waar staan wij als team? Hoe werken wij

Nadere informatie

De speerpunten van de SPCO-scholen

De speerpunten van de SPCO-scholen Meerjaren Plan 2012-2015 De speerpunten van de SPCO-scholen Inleiding Strategische speerpunten Hart voor kinderen Met veel genoegen presenteren wij de samenvatting van ons strategisch meerjarenplan Hart

Nadere informatie

Dit zijn de nieuwe trainingen en workshops van Mankind Mens & Organisatie in 2016:

Dit zijn de nieuwe trainingen en workshops van Mankind Mens & Organisatie in 2016: Mankind Mens & Organisatie gelooft in de kracht van dromen en drijfveren in relatie tot ondernemerschap en leiderschap. Dromen en drijfveren vormen de grond waarop ambitie kan groeien. Passie zorgt vervolgens

Nadere informatie

adviseren vanuit je kern

adviseren vanuit je kern adviseren vanuit je kern De wereld wordt er niet beter van, de werkomgeving wordt er niet ideaal van, maar je leert te roeien met de riemen die je hebt, te accepteren wat de kwaliteiten zijn waar je mee

Nadere informatie

Hoe Zeker Ben Ik Van Mijn Relatie

Hoe Zeker Ben Ik Van Mijn Relatie Hoe Zeker Ben Ik Van Mijn Relatie Weet jij in welke opzichten jij en je partner een prima relatie hebben en in welke opzichten je nog wat kunt verbeteren? Na het doen van de test en het lezen van de resultaten,

Nadere informatie

Master in. Leadership MAAK HET VERSCHIL VERBIND HART EN HARD START: ZIE AGENDA KLANTWAARDERING:

Master in. Leadership MAAK HET VERSCHIL VERBIND HART EN HARD START: ZIE AGENDA KLANTWAARDERING: Master in Leadership MAAK HET VERSCHIL VERBIND HART EN HARD START: ZIE AGENDA KLANTWAARDERING: Master in Leadership: Weet jij wat jouw hart sneller doet kloppen? Communiceren en continue verbeteren met

Nadere informatie

Coachingsprincipes voor Ondernemers. 5 juni 2012

Coachingsprincipes voor Ondernemers. 5 juni 2012 Coachingsprincipes voor Ondernemers 5 juni 2012 Ondernemerskring Vragen vorige bijeenkomst: - Wat beweegt mensen? - Omgaan met weerstand -> Coachingsprincipes als hulpmiddelen om jezelf en anderen beter

Nadere informatie

Organisatie: Yvonne Roosen Uitvoering: Koekkoek en co vertegenwoordigd door:

Organisatie: Yvonne Roosen Uitvoering: Koekkoek en co vertegenwoordigd door: Cursussen bij Dressuurstal (Website: www.cursustotaal.nl) Organisatie: Yvonne Roosen Uitvoering: Koekkoek en co vertegenwoordigd door: Nel Koekkoek, sportpsycholoog, GZ- psycholoog BIG Marie-José Hulsman

Nadere informatie

Master in. Leadership MAAK HET VERSCHIL IN 2015 VERBIND HART EN HARD START: FEB 2015 KLANTWAARDERING:

Master in. Leadership MAAK HET VERSCHIL IN 2015 VERBIND HART EN HARD START: FEB 2015 KLANTWAARDERING: Master in Leadership MAAK HET VERSCHIL IN 2015 VERBIND HART EN HARD START: FEB 2015 KLANTWAARDERING: Master in Leadership Weet jij wat jouw hart sneller doet kloppen? Collega s die precies doen wat jij

Nadere informatie

Minicursus Verbindend Communiceren. Geschreven door: Jan van Koert

Minicursus Verbindend Communiceren. Geschreven door: Jan van Koert Minicursus Verbindend Communiceren Geschreven door: Jan van Koert Geweldloze communicatie is een wijze van communiceren die leidt tot gehoord en verstaan worden. Met helderheid, zonder beschuldigen en

Nadere informatie

Inhoud Inleiding Een nieuw beroep, een nieuwe opleiding Een nieuwe start bouwt voort op het voorgaande Relaties aangaan Omgaan met gevoelens

Inhoud Inleiding Een nieuw beroep, een nieuwe opleiding Een nieuwe start bouwt voort op het voorgaande Relaties aangaan Omgaan met gevoelens Inhoud Inleiding 9 1 Een nieuw beroep, een nieuwe opleiding 11 1.1 Het beroep Social Work 11 1.2 Beelden over leren mentale modellen 15 1.3 Competentiegericht leren 16 1.4 Een open leerhouding 17 1.5 Leren

Nadere informatie

Kernkwaliteiten zoals ontwikkeld en beschreven door D. Ofman. 1. Inleiding. 2. Kernkwaliteiten. 3. Kernkwaliteit en valkuil. 4.

Kernkwaliteiten zoals ontwikkeld en beschreven door D. Ofman. 1. Inleiding. 2. Kernkwaliteiten. 3. Kernkwaliteit en valkuil. 4. Kernkwaliteiten zoals ontwikkeld en beschreven door D. Ofman 1. Inleiding 2. Kernkwaliteiten 3. Kernkwaliteit en valkuil 4. Omgekeerde proces 5. Kernkwaliteit en de uitdaging 6. Kernkwaliteit en allergie

Nadere informatie

Plan van aanpak Coaching 1

Plan van aanpak Coaching 1 Plan van aanpak Coaching 1 Opdrachtgever: ROC Leiden Ter Haarkade 6a Docent-Mentor ROC Leiden M. Wesseling (m.wesseling@rocleiden.nl) 06-83014442 Opdracht: Het begeleiden/coachen van een eerstejaars student

Nadere informatie

Annette Koops: Een dialoog in de klas

Annette Koops: Een dialoog in de klas Annette Koops: Een dialoog in de klas Als ondersteuning bij het houden van een dialoog vindt u hier een compilatie aan van Spreken is zilver, luisteren is goud : een handleiding voor het houden van een

Nadere informatie

Van de macht van management naar de kracht van leiderschap

Van de macht van management naar de kracht van leiderschap Van de macht van management naar de kracht van leiderschap Inez Sales Juni 2011 INHOUDSOPGAVE Leiderschap... 3 1. Leiderschap en management... 4 2. Leiderschapstijl ten behoeve van de klant... 5 3. Leiderschapstijl

Nadere informatie

paardencoach Frederieke van der Lijn Buitenpost www.equinama.nl

paardencoach Frederieke van der Lijn Buitenpost www.equinama.nl Loop je steeds tegen dezelfde valkuilen aan? Ben je toe aan veranderingen of aan een volgende stap in je ontwikkeling? Wil je persoonlijke inzichten? Graag begeleiden mijn paarden Gio, Stanley en ikzelf

Nadere informatie

Trainingen en workshops voor praktijkopleiders en leidinggevenden. Jouw talent, onze ambitie!

Trainingen en workshops voor praktijkopleiders en leidinggevenden. Jouw talent, onze ambitie! Trainingen en workshops voor praktijkopleiders en leidinggevenden Jouw talent, onze ambitie! Je vindt het belangrijk om te blijven investeren in je eigen ontwikkeling. Zeker als je nieuwe vaardigheden

Nadere informatie

Leiderschapsontwikkeling: inspiratie en resultaat

Leiderschapsontwikkeling: inspiratie en resultaat OPEN YOUR EYES Leiderschapsontwikkeling: inspiratie en resultaat Leiderschap ontwikkeling vanuit de kern Leiderschap is van grote invloed op de resultaten van de organisatie. Hoe kunnen we onze ambities

Nadere informatie

SCHATTEN VAN ADVOCATEN

SCHATTEN VAN ADVOCATEN SCHATTEN VAN ADVOCATEN PRAKTIJKOPLEIDINGEN VOOR DE ADVOCATUUR Vaardigheden in de praktijk Coachen in de praktijk Leidinggeven in de praktijk Teamwork in de praktijk SCHATTEN VAN ADVOCATEN Wij zijn er van

Nadere informatie

Cursus werkbegeleiding

Cursus werkbegeleiding Cursus werkbegeleiding Naam: Joyce Stuijt Studentnr: 500635116 Klas: 3IKZ1 Opleiding: 3 e jaar HBO-V Studiedeelnummer: 3512TRWBOP Studieonderdeel: Cursus werkbegeleiding Aantal woorden: 1800 Docent: Y.

Nadere informatie

Peer review als instrument voor kwaliteitsverbetering

Peer review als instrument voor kwaliteitsverbetering Peer review als instrument voor kwaliteitsverbetering Netwerkdag kwaliteitsmedewerkers 4 november 2014 Jouw partner in de school Onderwerpen voor vandaag Kader: leren van leraren Peer review (wat en hoe)

Nadere informatie

Leergang Authentiek Leiderschap

Leergang Authentiek Leiderschap Begeleider: Willem Sarlemijn Adres: Jisperweg 53A 1464 NG Westbeemster Tel: 072 5020354 Thema s die in de modules aan de orde komen zijn:, Vitaliteit,,, Samen, Groei,,. Leergang Authentiek Leiderschap

Nadere informatie

Het spel der democratische opvoeding Wat vooraf ging: Aan de hand van de 4 pijlers deden de ambassadeurs van Triodus samen goed voor later en de werkgroep wat iedere kindwijzerorganisatie deed, inventariseren!

Nadere informatie

Naar een onderzoekende cultuur in de school

Naar een onderzoekende cultuur in de school Naar een onderzoekende cultuur in de school Uit meerdere studies blijkt dat leraren heel goed onderzoek kunnen doen naar de eigen lespraktijk om hun onderwijs te verbeteren. Als meerdere leraren gezamenlijk

Nadere informatie

COLUMN VERBINDEND EN ONDERWIJSKUNDIG LEIDERSCHAP NATIONAAL ONDERWIJSDEBAT 9 OKTOBER 2008 HARRIE AARDEMA, CONCEPT 071008

COLUMN VERBINDEND EN ONDERWIJSKUNDIG LEIDERSCHAP NATIONAAL ONDERWIJSDEBAT 9 OKTOBER 2008 HARRIE AARDEMA, CONCEPT 071008 Ik zie mijn inleiding vooral als een opwarmer voor de discussie. Ik ga daarom proberen zo veel mogelijk vragen op te roepen, waar we dan straks onder leiding van Wilma Borgman met elkaar over kunnen gaan

Nadere informatie

OPLEIDING LEIDINGGEVEN IN DE KINDEROPVANG. Een opleiding om hoger op te komen

OPLEIDING LEIDINGGEVEN IN DE KINDEROPVANG. Een opleiding om hoger op te komen OPLEIDING LEIDINGGEVEN IN DE KINDEROPVANG 2012 Een opleiding om hoger op te komen 1 OPLEIDING 2012 Ervaring: De training heeft me sterker gemaakt in mijn rol als leidinggevende. Ik heb mijn beleid en doelen

Nadere informatie

Aanbevelingen voor scholen. Visie. Onderwijs

Aanbevelingen voor scholen. Visie. Onderwijs Aanbevelingen voor scholen, ouders en andere betrokkenen, om inclusief onderwijs mogelijk te maken. Uit de ervaringen van ouders, scholen en hun netwerk in het project Van hinderpaal naar mijlpaal (2012-2014)

Nadere informatie

De evolutie-sprong van management naar leiderschap

De evolutie-sprong van management naar leiderschap De evolutie-sprong van management naar leiderschap What got you here, won't get you there - Marshall Goldsmith Als ervaren manager heb je het allemaal al eerder gehoord Als effectief manager gebruik je

Nadere informatie

Motiverende gespreksvoering

Motiverende gespreksvoering Motiverende gespreksvoering Naam Saskia Glorie Student nr. 500643719 SLB-er Yvonne Wijdeven Stageplaats Brijder verslavingszorg Den Helder Stagebegeleider Karin Vos Periode 04 september 2013 01 februari

Nadere informatie

Training met persolog profielen

Training met persolog profielen Training met persolog profielen Verkrijg de beste resultaten op het werk en in uw dagelijks leven Ontdek een praktische manier om uw persoonlijkheid te ontwikkelen: U leert verschillende gedragstendensen

Nadere informatie

Werkvormenspel Doorpraten over je toekomst. Loopbaanperspectieven: de dialoog centraal

Werkvormenspel Doorpraten over je toekomst. Loopbaanperspectieven: de dialoog centraal Werkvormenspel Doorpraten over je toekomst Loopbaanperspectieven: de dialoog centraal Fontys Lerarenopleiding Tilburg Dorien Doornebos-Klarenbeek en William Buys 2011 Aanleiding van de pilot In het totale

Nadere informatie

EFFECTIEF LEIDERSCHAP IN DE NIEUWE ECONOMIE

EFFECTIEF LEIDERSCHAP IN DE NIEUWE ECONOMIE EFFECTIEF LEIDERSCHAP IN DE NIEUWE ECONOMIE De markt van morgen In de markt van morgen hebben we te maken met bewuste consumenten. Verzet tegen de oude economie groeit en bereikt een momentum waarbij je

Nadere informatie

CO-TEACHING, WHAT S IN IT FOR US? Yves Larock www.schoolmakers.be

CO-TEACHING, WHAT S IN IT FOR US? Yves Larock www.schoolmakers.be CO-TEACHING, WHAT S IN IT FOR US? Yves Larock www.schoolmakers.be 1 WORKSHOP CO-TEACHING - JULLIE VRAGEN Co- teaching welke vragen hebben jullie daarbij? 2 WORKSHOP CO-TEACHING - KORTE OPSTAP opdracht:

Nadere informatie

Groei in Leiderschap & Management - Jaaropleiding

Groei in Leiderschap & Management - Jaaropleiding Groei in Leiderschap & Management - Jaaropleiding Zakenwijzer Het is tijd voor nieuw en ander leiderschap en management We kunnen ons niet meer verloven te blijven doen wat we deden. Als alles verandert,

Nadere informatie

RELATIE COACH OPLEIDING WEEKEND 2016

RELATIE COACH OPLEIDING WEEKEND 2016 RELATIE COACH OPLEIDING WEEKEND 2016 Health Balance Group Generaal Eisenhowerweg 4, 5056 CR Berkel-Enschot, Nederland T: +31 6 11424494 - I: www.healthbalance.nu - E: info@healthbalance.nu Voorwoord Je

Nadere informatie

Bezieling en persoonlijk leiderschap Vergroot je impact en invloed binnen je organisatie

Bezieling en persoonlijk leiderschap Vergroot je impact en invloed binnen je organisatie Bezieling en persoonlijk leiderschap Vergroot je impact en invloed binnen je organisatie Koester je de wens om je innerlijke drijfveren en waarden meer tot uitdrukking te brengen in je werk? Of heb je

Nadere informatie

Over de auteurs. Anne-Mei The. Cilia Linssen ICISZ

Over de auteurs. Anne-Mei The. Cilia Linssen ICISZ 72 h.22 Over de auteurs Anne-Mei The Mr. dr. Anne-Mei The is jurist en cultureel antropoloog. Zij doet onderzoek naar beslissingen en communicatie rond het levenseinde door jarenlang mee te lopen in ziekenhuizen

Nadere informatie

Beeldcoaching in de. kinderopvang. Visie In Beeld. Leren coachen met video

Beeldcoaching in de. kinderopvang. Visie In Beeld. Leren coachen met video Beeldcoaching in de kinderopvang Leren coachen met video V i s i e I n B e e l d H u z a r e n l a a n 2 4 7 2 1 4 e c E p s e Gebruik van video is de duidelijkste en snelste manier om te reflecteren op

Nadere informatie

Handleiding bij het invullen

Handleiding bij het invullen O L A 4243 North Sherry Drive Marion, IN 46952 jlaub@indwes.edu (765) 677-2520 Organizational Leadership Assessment Beoordeling van Leiderschap in Organisaties Handleiding bij het invullen Het doel van

Nadere informatie

Leiding geven aan leren 2015-2016 ACADEMIE PEDAGOGIEK EN ONDERWIJS. saxion.nl/apo

Leiding geven aan leren 2015-2016 ACADEMIE PEDAGOGIEK EN ONDERWIJS. saxion.nl/apo Leiding geven aan leren 2015-2016 ACADEMIE PEDAGOGIEK EN ONDERWIJS saxion.nl/apo Leiding geven aan leren Waarom en voor wie Onderwijsgevenden in het primair onderwijs (regulier en speciaal onderwijs),

Nadere informatie

Inclusie: Een nieuw en hoopgevend pad

Inclusie: Een nieuw en hoopgevend pad Inclusie: Een nieuw en hoopgevend pad Darcy Elks 4/3/2006 1 Introductie Overzicht Huidige situatie betreft inclusie voor mensen die buitengesloten worden Hoe ziet inclusie eruit en waarom is het belangrijk

Nadere informatie

STICHTING KINDANTE. Visie Personeel

STICHTING KINDANTE. Visie Personeel STICHTING KINDANTE Visie Personeel Visie Personeel 1 Inleiding De onderwijskundige visie van stichting Kindante vormt de basis voor de wijze waarop de Kindantescholen hun onderwijs vormgeven. Dit vraagt

Nadere informatie

Visie op ouderbetrokkenheid

Visie op ouderbetrokkenheid Visie op ouderbetrokkenheid Basisschool Lambertus Meestersweg 5 6071 BN Swalmen tel 0475-508144 e-mail: info@lambertusswalmen.nl website: www.lambertusswalmen.nl 1 Maart 2016 Inleiding: Een beleidsnotitie

Nadere informatie

Lumina Life voor duurzame gezondheid en vitaliteit van mens en organisatie

Lumina Life voor duurzame gezondheid en vitaliteit van mens en organisatie Lumina Life voor duurzame gezondheid en vitaliteit van mens en organisatie Lumina Life is een uniek instrument dat medewerkers in de zakelijke markt helpt om duurzaam gezond en vitaal te kunnen blijven

Nadere informatie

Aandacht, affectie, waardering, respect en ondersteuning.

Aandacht, affectie, waardering, respect en ondersteuning. Het Pedagogisch Klimaat Schooljaar 2007 / 2008 Wat is een pedagogisch klimaat? Als we praten over een pedagogisch klimaat binnen Breedwijs Zuid Berghuizen gaat het over de sfeer die de partners willen

Nadere informatie

Effectieve samenwerking: werken in driehoeken

Effectieve samenwerking: werken in driehoeken Effectieve samenwerking: werken in driehoeken Werken in driehoeken is een wijze van samenwerking die in elke organisatie, projectteam en netwerk mogelijk is. Het maakt dat we kunnen werken vanuit een heldere

Nadere informatie

MINISTERIE VAN DEFENSIE WERKGROEP STAAL EERSTE DRUK, NOVEMBER 2007 VISIE LEIDINGGEVEN

MINISTERIE VAN DEFENSIE WERKGROEP STAAL EERSTE DRUK, NOVEMBER 2007 VISIE LEIDINGGEVEN MINISTERIE VAN DEFENSIE WERKGROEP STAAL EERSTE DRUK, NOVEMBER 2007 VISIE LEIDINGGEVEN INLEIDING Voorwoord Commandant der Strijdkrachten CONTEXT De complexe omgeving waarin bij Defensie leiding wordt gegeven

Nadere informatie

Een lezing over leiderschap Leiderschap is van iedereen E D D Y K A R R E N B E LT

Een lezing over leiderschap Leiderschap is van iedereen E D D Y K A R R E N B E LT Een lezing over leiderschap Leiderschap is van iedereen E D D Y K A R R E N B E LT Een lezing over leiderschap: Leiderschap is van iedereen Wat hebben gedichten en verzen met leiderschap te maken? Eddy

Nadere informatie

Trainingen. Attitude en Mindset. Moraal Resultaatgericht Coachen

Trainingen. Attitude en Mindset. Moraal Resultaatgericht Coachen Moraal Resultaatgericht Coachen coaching & training voor bedrijven en particulieren Hoornplantsoen 64 2652 BM Berkel en Rodenrijs telefoon 010-5225426 Hoornplantsoen 64 mobiel 06-40597816 info@resultaatgericht-coachen.nl

Nadere informatie

Stilstaan bij de start

Stilstaan bij de start Wat hebben startende leraren nodig om zich in de eerste jaren van hun beroepspraktijk te ontwikkelen tot stevige professionals? Voorlopige opbrengst literatuuronderzoek in het kader van het R&D-project

Nadere informatie

Professionele en persoonlijke groei?

Professionele en persoonlijke groei? + Professionele en persoonlijke groei? Samen naar meer resultaat, meer gemak en meer plezier! Han Oei Oei voor Groei - www.oeivoorgroei.nl info@oeivoorgroei.nl 0633794681 + Meer resultaat, meer gemak en

Nadere informatie

Wie doet wat hij deed, krijgt wat hij kreeg

Wie doet wat hij deed, krijgt wat hij kreeg Wie doet wat hij deed, krijgt wat hij kreeg Voor wie? Waarom? Wat? Hoe? Voor Omdat leiding Ervaringsgerichte Door middel van leidinggevenden, geven, adviseren en coaching en werkvormen waarbij het adviseurs

Nadere informatie

ken jezelf en en verbeter je relaties met anderen

ken jezelf en en verbeter je relaties met anderen DISC KLEURENTRAININGEN: ken jezelf en en verbeter je relaties verbeter met anderen je relaties met anderen Waarom klikt het met de ene persoon direct en verloopt het contact met andere altijd moeizaam?

Nadere informatie

Als je nog steeds hoopt dat oplossingen buiten jezelf liggen dan kun je dit boekje nu beter weg leggen.

Als je nog steeds hoopt dat oplossingen buiten jezelf liggen dan kun je dit boekje nu beter weg leggen. Theoreasy de theorie is eenvoudig. Je gaat ontdekken dat het nemen van verantwoordelijkheid voor je eigen denken en doen dé sleutel is tot a beautiful way of life. Als je nog steeds hoopt dat oplossingen

Nadere informatie

Onderzoeksopzet. Marktonderzoek Klantbeleving

Onderzoeksopzet. Marktonderzoek Klantbeleving Onderzoeksopzet Marktonderzoek Klantbeleving Utrecht, september 2009 1. Inleiding De beleving van de klant ten opzichte van dienstverlening wordt een steeds belangrijker onderwerp in het ontwikkelen van

Nadere informatie

Namens Max: Tops: Tips: soms had je een beetje een houding van dat komt wel, probeer volgend project daar op te letten.

Namens Max: Tops: Tips: soms had je een beetje een houding van dat komt wel, probeer volgend project daar op te letten. 360 graden feedback Hieronder wordt door ieder groepslid een feedback gegeven op al zijn groepsgenoten. Zo kan iedereen zijn mening geven op de werkhouding van de betreffende persoon. Feedback van de groep

Nadere informatie

COMPLEXERE MAATSCHAPPIJ:

COMPLEXERE MAATSCHAPPIJ: COMPLEXERE MAATSCHAPPIJ: NESTEN KRIJGEN DEUKEN OUDERLIJKE STRESS: WEINIG TIJD OM TE COMMUNICEREN. WE GROEIEN UIT ELKAAR EMOTIONELE STRESS: VEEL VERLIESERVARINGEN Even reflecteren naar eigen handelen. Heb

Nadere informatie

Effectmeting onder leerlingen en leraren 2014-2015

Effectmeting onder leerlingen en leraren 2014-2015 Effectmeting onder leerlingen en leraren 2014-2015 Gegevens meting leraren Respons : 45 leraren, 21 mannen & 24 vrouwen Scholen : Blariacum College (Venlo) Summa College (Eindhoven) Vakcollege Tilburg

Nadere informatie

Het NLP communicatie model

Het NLP communicatie model Het NLP communicatie model Ontdek jouw communicatie waarnemingsfilters Leef je natuurlijk leiderschap 1 Inleiding Op het moment dat veranderingen in een organisatie plaatsvinden is communicatie één van

Nadere informatie

Unfold your potential

Unfold your potential Unfold your potential Nieuw Leiderschap Doorbraak of fictie? Hugo Der Kinderen Click to edit Master text styles Historiek van leiderschaps-paradigma s Scientific Human Lerende Human Relations Management

Nadere informatie

Young Professional programma. Voorbeeld van de opbouw van een YP programma

Young Professional programma. Voorbeeld van de opbouw van een YP programma Young Professional programma Voorbeeld van de opbouw van een YP programma 1 Flow van het programma: Het programma Intake (½ dag) Ik & mijn leiderschap (2 dagen groepsprogramma) Ik & de ander (2 dagen groepsprogramma)

Nadere informatie

REALTIME LEIDERSCHAP ONTWIKKELING

REALTIME LEIDERSCHAP ONTWIKKELING REALTIME LEIDERSCHAP ONTWIKKELING ERNST JAN REITSMA 27 NOVEMBER 2014 REALTIME LEADERSHIP DEVELOPMENT 1. Iets over theorieën 2. Belang van Live Event 3. Ervaringen 4. Feedback organiseren 5. Voorbeelden

Nadere informatie

Dubbele identiteit. Anja Bekink! Samenwerking: het CJG van ons allen of ieder voor zich? Door:

Dubbele identiteit. Anja Bekink! Samenwerking: het CJG van ons allen of ieder voor zich? Door: Dubbele identiteit Samenwerking: het CJG van ons allen of ieder voor zich? Door: Programma Welke dubbele identiteit? Wil niet of kan niet? De casus & de cirkel The Matrix & de Verrassingen De professional

Nadere informatie

Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig

Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig Grijp je Ambities Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig Je dromen verwezenlijken in 7 stappen. Grijp je ambities Brengt je dichterbij je ideaal Geeft je inzicht in jouw persoonlijke

Nadere informatie

20-05-2014. Filmpje http://www.youtube.com/watch?v=9s3nzal hcc4 Casus. ICT of WMO. Warming up

20-05-2014. Filmpje http://www.youtube.com/watch?v=9s3nzal hcc4 Casus. ICT of WMO. Warming up Emmen Revisited van 1.0 naar 3.0! Perspectief Eigenaarschap Wie regisseert wie? ER 3.0 en 4.0? Simon Henk Luimstra s.luimstra@emmen.nl Warming up Filmpje http://www.youtube.com/watch?v=9s3nzal hcc4 Casus

Nadere informatie

a growing experience Iedereen coach?! Hoe het thema coaching succesvol ingang doen vinden in organisaties. powered by

a growing experience Iedereen coach?! Hoe het thema coaching succesvol ingang doen vinden in organisaties. powered by a growing experience Iedereen coach?! Hoe het thema coaching succesvol ingang doen vinden in organisaties. Wat is coaching? a growing experience De coaching kubus Segers, Vloeberghs & Henderickx, Academy

Nadere informatie

Je doel behalen met NLP.

Je doel behalen met NLP. Je doel behalen met NLP. NLP werkt het beste als al je neurologische niveaus congruent zijn. Met andere woorden: congruent zijn betekent wanneer je acties en woorden op 1 lijn zijn met je doelen, overtuigingen,

Nadere informatie

Rapportage enquête professioneel samenwerken in de professionele onderwijsorganisatie. Auteur Dr. Paul van Deursen. Datum 31 september 2011

Rapportage enquête professioneel samenwerken in de professionele onderwijsorganisatie. Auteur Dr. Paul van Deursen. Datum 31 september 2011 Auteur Dr. Paul van Deursen Datum 31 september 2011 Rapportage enquête professioneel samenwerken in de professionele onderwijsorganisatie 1 Inleiding Om de omslag van onderwijs- naar kennisorganisatie

Nadere informatie

Wil je professioneel leren coachen?

Wil je professioneel leren coachen? Wil je professioneel leren coachen? Coaching is in deze tijd een vanzelfsprekend begrip geworden. Het lijkt wel of iedereen met coaching bezig is. Bij doorvragen blijkt, dat coaching een zeer rekbaar begrip

Nadere informatie

De schoolleider aan de macht?

De schoolleider aan de macht? De schoolleider aan de macht? Carla Schouten Een inleiding in leiding voor Corrie. De school waar Corrie werkt is één van de mooiste ROC s van Nederland. Het heeft prachtige gebouwen, een sterke financiële

Nadere informatie

VOICING DE STEM VAN DE LEERLING ALS IEDERE STEM TELT. WIB herfst 2015 Week van de interne begeleiders Marianne den Otter m.denotter@fontys.

VOICING DE STEM VAN DE LEERLING ALS IEDERE STEM TELT. WIB herfst 2015 Week van de interne begeleiders Marianne den Otter m.denotter@fontys. VOICING DE STEM VAN DE LEERLING ALS IEDERE STEM TELT WIB herfst 2015 Week van de interne begeleiders Marianne den Otter m.denotter@fontys.nl VOICING Welke associaties heb je? VOICING VOICING INNERLIJKE

Nadere informatie

Deze nieuwsbrief is bestemd voor de professionals jonge kind van de Utrechtse basisscholen, peutercentra en kinderdagverblijven.

Deze nieuwsbrief is bestemd voor de professionals jonge kind van de Utrechtse basisscholen, peutercentra en kinderdagverblijven. Deze nieuwsbrief is bestemd voor de professionals jonge kind van de Utrechtse basisscholen, peutercentra en kinderdagverblijven. Colofon Het project Nu voor later is een gezamenlijk project van schoolbesturen

Nadere informatie

Toetsopdracht. Communicatieve vaardigheden 2 de stage(cova 2S) Naam: Sanne Terpstra. Studentnummer: 500646500. Klas: 2B2

Toetsopdracht. Communicatieve vaardigheden 2 de stage(cova 2S) Naam: Sanne Terpstra. Studentnummer: 500646500. Klas: 2B2 Toetsopdracht Communicatieve vaardigheden 2 de stage(cova 2S) Naam: Sanne Terpstra Studentnummer: 500646500 Klas: 2B2 Datum: 15 januari 2013 Reflectieverslag bijeenkomst 1,2 en 3 Zingevingsgesprekken Dit

Nadere informatie

Hoe zelfsturing in de Zorg écht gaat werken!

Hoe zelfsturing in de Zorg écht gaat werken! Hoe zelfsturing in de Zorg écht gaat werken! Lees in 2 minuten hoe zelfsturing het werken in teams en ondersteunende diensten verandert, hoe leiderschap vernieuwt, wat het uw klant oplevert en hoe het

Nadere informatie

Praktijkvoorbeeld. VOV - Lerend Netwerk. Hannelore Calmeyn

Praktijkvoorbeeld. VOV - Lerend Netwerk. Hannelore Calmeyn Praktijkvoorbeeld VOV - Lerend Netwerk Hannelore Calmeyn Missie VOV is het Vlaams lerend netwerk van mensen die beroepsmatig bezig zijn met leren en met het ontwikkelen van individuen en organisaties.

Nadere informatie

WAT MAAKT DE VRIJESCHOOL UNIEK?

WAT MAAKT DE VRIJESCHOOL UNIEK? WAT MAAKT UNIEK? WAAROM De vrijeschool heeft een geheel eigen kijk op onderwijs, die gebaseerd is op het mensbeeld uit de antroposofie. Daarbinnen heeft iedere vrijeschool in Nederland een grote mate van

Nadere informatie

Het Pedagogisch Beleidsplan

Het Pedagogisch Beleidsplan 2015 BSO de Bosplaats M Moura MSvan Wijnen Het Pedagogisch Beleidsplan 1 Inleiding Voor u ligt het pedagogisch beleidsplan van BSO de Bosplaats. Dit pedagogisch beleidsplan is een leidraad van waaruit

Nadere informatie

COACHING IS VOOR IEDEREEN

COACHING IS VOOR IEDEREEN COACHING IS VOOR IEDEREEN over kracht, wijsheid, lenigheid en charme doelen inzicht in coaching ervaring met coachingsvaardigheid goesting naar meer actie reflectie- informatie 1 Structuur 1. vingeroefening

Nadere informatie

Coaching van zelfsturende teams: Ontwikkelprogramma. voor interne coaches

Coaching van zelfsturende teams: Ontwikkelprogramma. voor interne coaches Coaching van zelfsturende teams: Ontwikkelprogramma voor interne coaches Yvette Paludanus en Alyanna Bijlsma December 2014 1 Inleiding De zorg is in transitie. Er is een wens en noodzaak om de cliënt en

Nadere informatie

NLP PRACTITIONER 2015

NLP PRACTITIONER 2015 2015 ERKEND, PRAKTIJKGERICHT EN VERBREDEND De erkende NLP Practitioner opleiding van the Sphere is praktijkgericht en verbredend. Het biedt een uitstekende structuur voor effectieve communicatie, persoonlijke

Nadere informatie

Pedagogisch beleid Kinderopvang Haarlem Spelend Groeien

Pedagogisch beleid Kinderopvang Haarlem Spelend Groeien Pedagogisch beleid Kinderopvang Haarlem Spelend Groeien Inleiding Kinderopvang Haarlem heeft één centraal pedagogisch beleid. Dit is de pedagogische basis van alle kindercentra van Kinderopvang Haarlem.

Nadere informatie

Personal Branding voor Ingenieurs

Personal Branding voor Ingenieurs Personal Branding voor Ingenieurs 8 juni 2012 Lustrumsymposium Jullie doelen - succesvolle loopbaan - een baan vinden - de allerbeste zijn? - Saskia Slotboom 2012 2 Personal Branding Tools en praktische

Nadere informatie

Kwaliteit van leven Een hulpmiddel bij de voorbereiding van een zorgplan

Kwaliteit van leven Een hulpmiddel bij de voorbereiding van een zorgplan Kwaliteit van leven Een hulpmiddel bij de voorbereiding van een zorgplan De zorg en begeleiding van mensen met een verstandelijke beperking moet erop gericht zijn dat de persoon een optimale kwaliteit

Nadere informatie

Inclusieproject 28/01/2015

Inclusieproject 28/01/2015 Inclusieproject 28/01/2015 Wat doen we deze namiddag? 1. Kennismaking en doel project 2. Inclusief onderwijs 3. Co-teaching 4. Actie-onderzoek Reflective practioner 5. Praktische afspraken 1. Kennismaking

Nadere informatie

Voorwoord 4. Leeswijzer 6. Inleiding 8. 2. Wat gaan we de leerlingen leren? Hoe weten we of de leerlingen de leerstof geleerd hebben?

Voorwoord 4. Leeswijzer 6. Inleiding 8. 2. Wat gaan we de leerlingen leren? Hoe weten we of de leerlingen de leerstof geleerd hebben? Inhoud Voorwoord 4 Leeswijzer 6 Inleiding 8 1. Focus op leren: een helder en overtuigend doel 13 2. Wat gaan we de leerlingen leren? Hoe weten we of de leerlingen de leerstof geleerd hebben? 29 3. Wat

Nadere informatie

E-CURSUS 1: WELKE WAARDEN ZIJN VAN WEZENLIJK BELANG VOOR JOU?

E-CURSUS 1: WELKE WAARDEN ZIJN VAN WEZENLIJK BELANG VOOR JOU? E-CURSUS 1: WELKE WAARDEN ZIJN VAN WEZENLIJK BELANG VOOR JOU? Thuis en op school heb je allerlei waarden meegekregen. Sommigen passen bij je, anderen misschien helemaal niet. Iedereen heeft waarden. Ken

Nadere informatie

Bewust en zorgzaam werken in de kinderopvang.

Bewust en zorgzaam werken in de kinderopvang. Bewust en zorgzaam werken in de kinderopvang. Volledig jezelf ervaren, het geluk, de liefde en de vrijheid. Zonder oordeel, zonder veroordeling. zodat, jij kan zijn wie je wil zijn geen beperking, alleen

Nadere informatie

HET COMPETENTIEPROFIEL VAN DE SPD. ILS Nijmegen

HET COMPETENTIEPROFIEL VAN DE SPD. ILS Nijmegen HET COMPETENTIEPROFIEL VAN DE SPD ILS Nijmegen Mei 2009 Voorwoord: Dit voorstel voor een competentieprofiel van de spd is ontworpen op verzoek van de directies van ILS- HAN en ILS-RU door de productgroep

Nadere informatie

Praktijkgerichte Scholing tot praktijkmanager

Praktijkgerichte Scholing tot praktijkmanager Praktijkgerichte Scholing tot praktijkmanager Leergang voor de praktijkmedewerker/praktijkmanager van de tandarts/huisartsenpraktijk. voor data of voor in-company verzoeken 1 De praktijkmanager kan een

Nadere informatie

Workshop Job Crafting. 22 november 2012

Workshop Job Crafting. 22 november 2012 Workshop Job Crafting 22 november 2012 Workshop Job Crafting Tools en praktische tips om: - meer te weten over je kwaliteiten en behoeften - zo je werk beter vorm te geven - meer te bereiken - met minder

Nadere informatie

Evaluatie Weerbaarheidtraining voor volwassenen Koekkoek & Co

Evaluatie Weerbaarheidtraining voor volwassenen Koekkoek & Co Evaluatie Weerbaarheidtraining voor volwassenen Koekkoek & Co 76 respondenten Cijfer algehele training 7 8 9 10 De deelnemers hadden beschikking over lesbrieven, hierin stond informatie over de bijeenkomsten

Nadere informatie

Feedback is een mededeling aan iemand die hem informatie geeft over hoe zijn gedrag wordt waargenomen, begrepen en ervaren.

Feedback is een mededeling aan iemand die hem informatie geeft over hoe zijn gedrag wordt waargenomen, begrepen en ervaren. FEEDBACK WAT IS FEEDBACK EIGENLIJK? Feedback is een mededeling aan iemand die hem informatie geeft over hoe zijn gedrag wordt waargenomen, begrepen en ervaren. Hiermee is feedback een belangrijk middel

Nadere informatie

Wat doe jij met je talent? EduTalent - Wijbe Douma

Wat doe jij met je talent? EduTalent - Wijbe Douma Wat doe jij met je talent? EduTalent - Wijbe Douma 1 WiebenIK? ACRONIEM van WIJBE Wilskracht Ijver Betrokkenheid Empathie DOUMA Doorzetter Open Uniek Maatschappelijk betrokken Ambitieus 4-79-64-3985-3-329873977-291050

Nadere informatie

Gedragscode. Gewoon goed doen

Gedragscode. Gewoon goed doen Gedragscode Gewoon goed doen 2 Inhoudsopgave pagina 1. Missie, ambitie en kernwaarden 4 2. Gewoon goed doen 5 3. Waarom een gedragscode? 6 4. Omgaan met de patiënt/klant: respectvol en gastvrij 7 5. Professioneel

Nadere informatie

Eindverslag Academische Opleidingsschool Sophianum, juni 2011

Eindverslag Academische Opleidingsschool Sophianum, juni 2011 Eindverslag Academische Opleidingsschool Sophianum, juni 2011 Welke middelen kan een docent tijdens zijn les gebruiken / hanteren om leerlingen van havo 4 op het Sophianum meer te motiveren? Motivatie

Nadere informatie