Kennisbasis docent pedagogiek

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Kennisbasis docent pedagogiek"

Transcriptie

1

2 Kennisbasis docent pedagogiek Kennisbasis docent pedagogiek 3

3 Voorwoord In 2008 zijn de lerarenopleidingen gestart met een even uniek als complex project: het ontwikkelen van kennisbases voor alle tweedegraads lerarenopleidingen, voor alle eerstegraads lerarenopleidingen en voor alle vakken van de lerarenopleidingen basisonderwijs. Aan de ontwikkeling van de kennisbases is in verschillende fases gewerkt door een groot aantal docenten van de lerarenopleidingen. Nu zijn de laatste kennisbases voltooid. Geschreven door vakmensen, gelegitimeerd door het werkveld. De lerarenopleidingen kunnen tevreden terugkijken op een periode waarin zij veel hebben gediscussieerd, geschaafd en bijgesteld. Een periode waarin vakcollega s intensief hebben nagedacht over hun vak, de didactiek en de doelen die zij hun studenten minimaal mee willen geven. De kennisbases zijn natuurlijk geen statische documenten. In de toekomst zullen ze met enige regelmaat bijstelling nodig hebben. Dat houdt het gesprek over de inhoud van de lerarenopleidingen volop in leven en draagt daarmee bij aan de kwaliteitsslag die met het ontwikkelen van de kennisbases werd beoogd. Met het voltooien van ook de laatste kennisbases kunnen de lerarenopleidingen zich ten volle concentreren op het integreren van de kennisbases in de curricula van de opleidingen en daarnaast op het ontwikkelen van de kennistoetsen. Dat is zo mogelijk nog een complexer project. Het herschrijven van curricula, het bedenken van goede toetsvragen: het vraagt veel tijd en inzet van medewerkers van de opleidingen. Hun inzet is cruciaal voor het behalen van de beoogde ambitieuze doelstellingen. Zij dragen daarmee allen op hun eigen wijze bij aan een goede opleiding voor de nieuwe generatie leraren. Ik dank allen die hieraan hebben bijgedragen. mr. Thom de Graaf Voorzitter HBO-raad 4 Kennisbasis docent pedagogiek

4 Toelichting en verantwoording Voor u ligt de kennisbasis voor de lerarenopleiding Pedagogiek. Deze kennisbasis is gerealiseerd door een redactie van vertegenwoordigers van hogescholen met een lerarenopleiding Pedagogiek: de Hogeschool van Amsterdam, de Fontys Hogescholen en de Hogeschool voor Pedagogisch en Sociaal Agogisch Onderwijs van de SPO. Daarbij is gebruik gemaakt van de feedback van andere medewerkers uit deze instituten. En last but not least heeft het werkveld: docenten en andere vertegenwoordigers uit het mbo en docenten PrO, de redactie van waardevolle feedback voorzien tijdens de Middag van de Kennisbasis Lerarenopleiding Pedagogiek gehouden op 16 maart De redactie heeft de aanvullingen op de (sub-)domeinen verwerkt en de discussie over de uitgangspunten van de kennisbasis die tijdens die middag plaatsvond gebruikt om de voorliggende kennisbasis helder te positioneren ten opzichte van eerder beschreven kennisvereisten voor leraren Pedagogiek. In de hierna volgende preambule wordt verder ingegaan op de positie van de kennisbasis, de inzetbaarheid van de leraar Pedagogiek, het niveau van de beschreven kennis en de opbouw van de kennisbasis. Ik wil de redactie bedanken voor het vele werk en alle overige betrokkenen voor hun bijdragen aan de totstandkoming van deze kennisbasis. Ik doe dit in het vertrouwen dat er nu een goede kennisbasis ligt voor de komende vier jaar en in de verwachting en de hoop dat gedurende die periode velen zich geroepen zullen voelen positief kritisch mee te (blijven) denken over de kennisbasis voor de lerarenopleiding Pedagogiek. Arnoud van Leuven Projectleider Werken aan Kwaliteit Kennisbasis docent pedagogiek 5

5 Inhoud Preambule 7 Bronnen 11 Kennisbasis 12 Redactie 18 Legitimeringspanel 18 Colofon 18 6 Kennisbasis docent pedagogiek

6 Preambule Binnen de samenleving en in de politiek heerst zorg over de kennis van leraren. De HBO-raad is daarom in opdracht van het ministerie OCW gestart met een project Werken aan Kwaliteit. Dit project is erop gericht het kennisniveau van leraren te borgen en is ontstaan in reactie op de Kwaliteitsagenda voor het opleiden van leraren van de toenmalige staatssecretaris Van Bijsterveldt. Onderdeel van het project is het opstellen van kennisbases voor de verschillende lerarenopleidingen. Het gaat daarbij om het bepalen van de conceptuele kennis (feiten en theoretische principes) die leraren nodig hebben en die in ieder geval in theoretische zin- te onderscheiden is van de competenties die studenten opdoen in hun opleiding. In december 2009 is de eerste fase van dit project afgerond en in januari 2010 is begonnen met de tweede fase. De voorliggende kennisbasis van de lerarenopleiding Pedagogiek is tot stand gekomen als onderdeel van de tweede fase van dit project. Positiebepaling kennisbasis lerarenopleiding Pedagogiek ten opzichte van reeds bestaande kenniseisen Aan docenten, zo ook aan docenten Pedagogiek, worden tal van bekwaamheidseisen gesteld. Deze bekwaamheidseisen zijn vastgelegd in het Besluit bekwaamheidseisen onderwijspersoneel, een besluit dat op 23 augustus 2005 in het Staatsblad verscheen (S. 460). Dit besluit, gebaseerd op een door de Stichting Samenwerkingsorgaan Beroepskwaliteit Leraren (SBL) ontwikkeld voorstel, onderscheidt zeven competenties: 1. interpersoonlijk; 2 pedagogisch; 3 vakinhoudelijk en didactisch; 4 organisatorisch; 5 samenwerken met collega s; 6 samenwerken met de omgeving en 7 reflectie en ontwikkeling. Elk van deze competenties bevat een kenniscomponent. Deze kennis is voor tweedegraads opleidingen in januari 2011 uitgewerkt in de zogenaamde generieke kennisbasis tweedegraads lerarenopleidingen. Deze generieke kennisbasis legt de conceptuele kennis vast waarover elke startbekwame tweedegraads docent dient te beschikken om zich als professional te kunnen handhaven in het onderwijs en daar het didactische proces te laten plaatsvinden. Deze generieke kennisbasis beslaat een negental domeinen, namelijk: leren in een schoolse setting; didactiek en leren; communicatie, interactie en groepsdynamica; de ontwikkeling van de adolescent; leerlingen met speciale behoeften; de professionele docent; het Nederlandse onderwijssysteem; de pedagogische bijdrage van leraar en school en tot slot diversiteit en onderwijssysteem. In de generieke kennisbasis wordt voor dit type kennis de term meesterschap gehanteerd. De derde competentie van het Besluit bekwaamheidseisen onderwijspersoneel bevat de component vakinhoudelijke kennis. Deze kennis is vakspecifiek en is voor de verschillende lerarenopleidingen uitgewerkt in vakspecifieke kennisbases. Voor dit type kennis wordt in de generieke kennisbasis de term vakmanschap gehanteerd. De voorliggende kennisbasis van de tweedegraads lerarenopleiding Pedagogiek werkt deze aan vakmanschap gerelateerde kennis uit en komt dus tegemoet aan de eisen die gesteld worden aan de conceptuele vakinhoudelijke, dus pedagogische, kennis van startbekwame docenten Pedagogiek. Kennisbasis docent pedagogiek 7

7 De grondslag van de vakspecifieke kennisbasis voor de tweedegraads lerarenopleidingen Pedagogiek wordt tenminste voor een deel gevormd door de body of knowledge van de hbobacheloropleiding Pedagogiek. Lerarenopleidingen Pedagogiek maken namelijk deel uit van deze opleidingen. De hbo-opleiding Pedagogiek leidt pedagogen op voor een groot aantal werkvelden, zoals de jeugdzorg, de gehandicaptenzorg en ggz, maatschappelijke instellingen die zich bezighouden met opvoeding, de landelijke en gemeentelijke overheid, kinderopvang en het onderwijs. Zij dienen daarom te beschikken over uitgebreide kennis gegenereerd door met name sociaalwetenschappelijke disciplines. In het in 2009 uitgegeven landelijke opleidings- en competentieprofiel van de hbo-bacheloropleiding Pedagogiek, getiteld Opvoedingsrelaties versterken is een indicatie gegeven van de benodigde body of knowledge. Vakspecifieke kennis uit deze body of knowledge die van belang is voor de leraar Pedagogiek is opgenomen in de hier voorliggende kennisbasis. Wanneer de kennis uit de generieke kennisbasis en de kennis zoals geïndiceerd in Opvoedingsrelaties versterken, te beschouwen als een belangrijke grondslag voor de vakspecifieke kennisbasis Pedagogiek, wordt vergeleken, valt op dat er veel overlap is. Dat is ook niet verwonderlijk: de kennis in de generieke kennisbasis behoort tot het vakgebied van de Pedagogiek. Het onderscheid tussen de vakspecifieke kennisbasis en de generieke kennisbasis is dat de kennis uit de generieke kennisbasis gezien wordt in functie van het lesgeven, terwijl de kennis in de vakspecifieke kennisbasis gezien wordt in functie van de vakinhoudelijke expertise van de startbekwame docent. Deze vakinhoudelijke expertise wordt door de docent Pedagogiek echter ook ingezet voor zijn professioneel handelen als leraar, met name als leraar in het mbo, zoals ook zal blijken uit de hierna volgende beschrijving van de functie en inzetbaarheid van de leraar Pedagogiek. Een voorbeeld van deze overlap is kennis van de ontwikkeling van de adolescent. Deze kennis wordt geëist in de generieke kennisbasis omdat tweedegraads leraren lesgeven aan adolescenten. Van een vakdocent Pedagogiek wordt deze kennis ook geëist omdat het behoort tot zijn vakspecifieke kennis, immers, het is onderdeel van de ontwikkelingspsychologie. Bovendien hoort deze ontwikkelingspsychologische kennis thuis in curricula van pedagogische mbo-opleidingen (het belangrijkste werkveld van de leraar Pedagogiek) omdat studenten daar worden opgeleid voor het werken in de jeugdzorg. Vanwege de overlap tussen de generieke kennisbasis en de benodigde vakinhoudelijke expertise komen veel elementen uit de generieke kennisbasis in de onderhavige kennisbasis terug. Het gaat daarbij om die elementen die niet alleen van belang zijn voor het professioneel handelen als leraar, maar die ook uitdrukkelijk behoren tot de vakinhoudelijke expertise van de leraar Pedagogiek. In de generieke kennisbasis wordt relatief weinig aandacht besteed aan lesgeven op het mbo. Omdat leraren pedagogiek vooral ingezet worden binnen het mbo is specifieke kennis die hiervoor nodig is, opgenomen in deze kennisbasis als categorie-kernconcept onder het thema Onderwijskunde: De specifieke wereld van het mbo. Functie en inzetbaarheid van de leraar Pedagogiek Aan deze kennisbasis ligt een visie ten grondslag over de functie en de inzetbaarheid van de leraar Pedagogiek. Deze kennisbasis gaat ervan uit dat de leraar Pedagogiek breed inzetbaar is en met twee petten op in de school staat. Enerzijds is de leraar Pedagogiek een inhoudelijk expert in zijn vak, het vakgebied van de Pedagogiek (vakmanschap). Hij weet hoe nu en in het 8 Kennisbasis docent pedagogiek

8 verleden gedacht werd over de ontwikkeling van kinderen en jong-volwassenen, hij kent diverse begeleidingsmethodieken, hij weet hoe gedacht wordt over hoe mensen leren, hij heeft kennis van diverse beperkingen in de ontwikkeling van kinderen, hij is in staat verschillende kennistradities te onderscheiden, hij weet hoe het onderwijsbestel in elkaar zit en kent, bijvoorbeeld, de onderwijsbegeleidingsstructuur. Daarbij weet hij hoe hij deze kennis moet overdragen (meesterschap). De leraar Pedagogiek is echter ook pedagoog, in de zin dat hij een expert is in het op pedagogische wijze omgaan met kinderen en jongeren. Ook dit is een element van meesterschap. Op zich is deze dubbelrol van onderwijskundig professional enerzijds en pedagoog anderzijds niet bijzonder. Scholen hebben zowel een onderwijskundige als een opvoedkundige taak. Daarom is deze dubbelrol inherent aan het leraarschap en is dat ook altijd geweest, al zien we door de geschiedenis heen zowel verschuivingen ten aanzien van de invulling van deze rollen als ook verschuivingen in het belang dat aan de ene dan wel aan de andere rol wordt gehecht. We zien ook dat verschillende onderwijssectoren verschillende accenten leggen. Voor de sector van het beroepsonderwijs en de volwassenen educatie (bve) is de pedagogische taak van de docent momenteel van groot belang en dit is de sector waar de meeste leraren Pedagogiek werkzaam zijn. Met name sinds de invoering van het competentiegerichte onderwijs stellen mbo-opleidingen speciale eisen aan docenten. Docenten functioneren in een team en bereiden samen met collega s hun studenten voor op hun beroepsloopbaan. Ze vervullen in het team verschillende taken, waaronder het maken van toetsen, het ontwikkelen van onderwijs en het begeleiden van leerlingen. Voor het vervullen van deze laatste taak worden docenten vooral aangesproken als pedagoog en krijgen daarbij met name in het mbo regelmatig te maken met psychopathologische en sociaal maatschappelijke problematiek van hun leerlingen. Zonder afbreuk te doen aan het belang van gedegen vakinhoudelijke kennis, moet in het mbo daarom ook ruim aandacht zijn voor het op professionele wijze, en dus op wetenschappelijke inzichten gestoelde, pedagogisch begeleiden van leerlingen. De pedagogische component, die inherent is aan het leraarschap, speelt in het mbo een prominente rol. Het bijzondere van een leraar Pedagogiek is dat hij voor het vervullen van zijn rol als pedagoog gebruik kan maken van zijn vakinhoudelijke kennis, te weten uitgebreide kennis van Pedagogiek. Daarmee kan hij meer dan andere docenten vanuit een pedagogisch theoretisch perspectief reflecteren op zijn rol als pedagoog en de invulling ervan. Dit komt ten goede aan de begeleiding van leerlingen. Bovendien kan hij met deze kennis zijn collega s ondersteunen bij het vervullen van hun pedagogische taak. Dit maakt een docent Pedagogiek breed inzetbaar en bijzonder waardevol binnen een team. Omdat de pedagogische taak in het mbo zo belangrijk is en leraren Pedagogiek hiervoor uitermate goed zijn toegerust, vinden we leraren Pedagogiek niet alleen binnen pedagogisch georiënteerde mbo-opleidingen als de SPW, maar ook in allerlei andere typen mbo-opleidingen. Maar de leraar Pedagogiek is nog breder inzetbaar. Vanwege de bijzondere expertise van de leraar Pedagogiek kan deze ook in andere sectoren worden ingezet. De leraar Pedagogiek heeft een brede pedagogische kennisbasis die voor een belangrijk deel overeenkomt met die van een hbo-pedagoog, maar is ook opgeleid als leraar en heeft daarom expertise (zowel wat betreft kennis als wat betreft vaardigheden) op het gebied van onderwijzen en leren. Binnen Kennisbasis docent pedagogiek 9

9 het primair en het voortgezet onderwijs kan hij daarom worden ingezet als coach van leraren en intern begeleiders en als zorgcoördinator. Niveau van kennis Mbo-opleidingen zijn sterk gericht op het voorbereiden van leerlingen op de beroepspraktijk. Voor de leraar Pedagogiek geldt dat zijn vakexpertise moet aansluiten bij wat leerlingen moeten weten willen zij goed voorbereid kunnen functioneren in de pedagogische praktijk. Zo is vakinhoudelijke kennis van de verschillende pedagogische deelterreinen als jeugdzorg, kinderopvang en onderwijs van onmiddellijk belang voor studenten die gaan werken binnen instituties behorend tot deze deelterreinen. Ook kennis van de ontwikkeling van kinderen, kennis van psychopathologie of bijvoorbeeld kennis van verschillende cultureel bepaalde normen- en waardensystemen is onmiddellijk bruikbaar binnen de pedagogische beroepspraktijk van de mbo-leerling. Het niveau van de pedagogische vakinhoudelijke kennis van de leraar Pedagogiek, dat is neergeslagen in deze kennisbasis, ligt echter vanzelfsprekend hoger dan het niveau waarop hij deze kennis deelt met zijn leerlingen in het mbo. Alleen wanneer hij werkelijk inhoudelijk expert is in zijn vakgebied, kan hij leerlingen inspireren. Een hoogwaardige kennisbasis is ook nodig om te kunnen reflecteren op nieuwe ontwikkelingen in zijn vakgebied en om in staat te zijn die nieuwe ontwikkelingen, indien relevant voor de beroepspraktijk van zijn leerlingen, te vertalen naar het onderwijs. Opbouw van de kennisbasis De kennisbasis is vormgegeven als schema met vijf kolommen. In de eerste kolom is het betreffende domein weergegeven. Het betreft de wetenschappelijke domeinen Pedagogiek, Orthopedagogiek, Onderwijskunde, Psychologie, Filosofie en Sociologie. Daarnaast worden de domeinen Opvoedingsondersteuning, Communicatie, Management en organisatie en Onderzoek onderscheiden. Al deze domeinen dienen een plaats te hebben in het curriculum van lerarenopleidingen Pedagogiek, ondergebracht binnen de structuren van de verschillende opleidingen. Binnen elk van deze domeinen is aangegeven welke kennis essentieel is voor de lerarenopleiding. Deze kennis is weergegeven in de kolom subdomein en nader uitgewerkt in de kolom toelichting subdomein. Per subdomein zijn vervolgens voorbeelden (kolom 4) en kenmerkende voorbeeldvragen (kolom 5) gegeven. Deze voorbeelden en voorbeeldvragen zijn richtinggevend, bijvoorbeeld ten aanzien van het niveau waarin kennis moet worden getoetst, maar hebben geen verplichtend karakter. Hogescholen kunnen op basis van eigen specifieke expertise en opleidingsvisie invulling geven aan de onderscheiden (sub) domeinen. 10 Kennisbasis docent pedagogiek

10 Bronnen Besluit van 23 augustus 2005, houdende vaststelling van bekwaamheidseisen voor leraren in het basisonderwijs, het speciaal en het voortgezet speciaal onderwijs, het voortgezet onderwijs en voor docenten educatie en beroepsonderwijs, alsmede houdende aanwijzing van vakken voor bekwaamheid als vakleerkracht in het primair onderwijs. Staatsblad 460. Generieke Kennisbasis 2de graads lerarenopleidingen (2011) Landelijk Opleidingsoverleg Pedagogiek (2009). Opvoedingsrelaties versterken. Landelijk opleidings- en competentieprofiel van de hbo-bacheloropleiding Pedagogiek. Amsterdam: Uitgeverij SWP. Kennisbasis docent pedagogiek 11

11 Kennisbasis Domein Subdomein Omschrijving subdomein Voorbeelden Kenmerkende voorbeeldvragen Pedagogiek Orthopedagogiek Markante pedagogische stromingen in het verleden en heden Perspectieven op de opvoedingswerkelijkheid en opvoedingselementen Ontwikkeling van gedrag Problematische opvoe dingssituaties en ontwikkelingsproblemen bij kinderen, jeugdigen en gezin Kennis van en inzicht in werk van belangrijke denkers over opvoeding en onderwijs (zowel in binnen- als buitenland). Verbanden kunnen leggen tussen geschiedenis van pedagogen en hedendaagse pedagogische ideeën en praktijk. Kennis van en inzicht in theorieën over algemeen menselijk handelen, met aandacht voor de pedagogische milieus. Visies die opvoedkundigen en anderen op pedagogische praktijken hebben ontwikkeld. Analyseren van de opvoedingssituaties binnen gezinnen, het (beroeps-)onderwijs en de peergroup. Kennis van en inzicht in theorieën over begeleidingsinvalshoeken met als uitgangspunt de methodische en systeemgerichte benadering van de pedagogische vragen en problemen, die kenmerkend is voor een professionele beroepsuitoefening. Kennis van en inzicht in theorieën over de ontwikkeling van kinderen en jongeren Kennis van en inzicht in (actueel) pedagogisch overheidsbeleid Kennis van en inzicht in denkrichtingen, gangbare theorieën en begrippen binnen de orthopedagogiek, waaronder: Leefwereld van kinderen en jongeren Kennis van stoornissen, beperkingen en handicaps Aspecten van ontwikkeling en opvoeding Ontwikkelingspathologie Vastlopende opvoedingssituaties kunnen signaleren en kunnen inschatten welke ouder-, kind- en omgevingsfactoren een rol spelen in de problematiek. Hieronder valt: Bedreiging rechten van het kind Pedagogische verwaarlozing Diagnostiek Opvoedingssystemen Interventies, ondersteuning en begeleiding Erasmus, Locke, Rousseau, Langeveld, Delfos, De Winter, Dasberg Gezinstypen, Opvoedingsstijlen, Leefwerelden, Culturele opvoedingsdiversiteit, Führen wachsen lassen Jongeren in het onderwijs Bronfenbrenner (micro, meso, macro), Balansmodel, Systeemtheorie, Regulatieve en empirische cyclus, Oplossingsgericht Nature/ nurture, Gehechtheid, Gender, Seksualiteit Beroepsvereniging (beroepscode), WMO, CJG, Operatie Jong, Integrale Kind Centra, Brede scholen Hechting, Trauma, Onderscheid tussen stoornis, achterstand, stagnatie, Gedragsproblemen (ADHD, ODD, PDDnos), Leerproblemen (dyslexie, dyscalculie) Regulatieve cyclus, Systeemdenken, Diagnostische cyclus, Klinische cyclus, Oplossingsgericht werken, Gedragstherapie Langevelds fenomenologische methode wordt gekenmerkt door de volgende aspecten: a. De werkelijkheid kan niet gereduceerd worden. b. De kern is het intuïtief duiden van het wezen der verschijnselen. c. De leefwereld van het kind is uitgangspunt van de pedagogiek en ook de focus van onderzoek. d. Zowel a, b als c zijn juist. Margareth Hoek schreef het artikel Opvoeden leer je niet in je eentje. Van opvoedingsondersteuning naar ouderschapsondersteuning (2007). Wat is specifiek aan het perspectief van Hoek op opvoedingsondersteuning? Beschrijf dit kernachtig. Pedagogen spreken vaak van het balansmodel, waarin bedreigende en beschermende factoren elkaar in evenwicht houden. Wat is hierop de visie van de Amsterdamse hoogleraar Jo Hermanns? Prof. Rien van IJzendoorn heeft onderzoek gedaan naar risicofactoren voor het ontstaan van een onveilige gehechtheid. Noem twee belangrijke risicofactoren die de ontwikkeling van gehechtheid bedreigen en geef twee voorbeelden van mogelijke gevolgen van onveilige hechting. Wat is de betekenis (meerwaarde) die het CJG of OKC voor ouders kan en moet hebben? Benoem de drie gehechtheidsklassen van Ainsworth en beschrijf bij elk van de klassen het exploratie- en hechtingsgedrag van het kind. In het kader van het interne zorgbeleid ondersteunt u een leerkracht. U gaat om te beginnen eens kijken in de klas. Om te ontdekken welke factoren het gedrag van het kind beïnvloeden, maakt u van een paar incidenten een driekolommen-observatie zoals u dat gelezen hebt bij Cladder en Bosch (2008). Leg uit waarom voor deze vorm van observeren gekozen wordt. 12 Kennisbasis docent pedagogiek

12 Domein Subdomein Omschrijving subdomein Voorbeelden Kenmerkende voorbeeldvragen Jeugdbeleid Kennis van en inzicht in de structuur van de jeugdzorg en de voornaamste actuele beleidslijnen, zoals: Vroeg- en voorschoolse educatie, Jeugdhulpverlening, Jeugdzorg, Jeugdbescherming, Gehandicaptenzorg, (Speciaal) onderwijs, Centrum Jeugd en Gezin Onderwijskunde Didactiek Kennis van en inzicht in didactische modellen met aandacht voor begeleiding van leerprocessen binnen het mbo Na drie keer geobserveerd te hebben komt u tot de volgende bevindingen: Marie speelt het liefst alleen en maakt weinig contact met andere kinderen. Haar motoriek loopt achter en ook haar taal is gebrekkig. Daarnaast is ze snel nerveus in nieuwe situaties en trekt zich dan terug in haar eigen hoekje. Verder ziet ze er soms armoedig uit met enigszins oude en te kleine kleren. Welke drie stappen neemt u als hbopedagoog? Schoolontwikkelingen Onderwijszorgstructuur De specifieke wereld van het mbo Kennis van en inzicht in het Nederlandse onderwijsstelsel alsmede onderwijsvisie in inter nationaal vergelijkend perspectief Kennis van en inzicht in onderwijsinnovatie en beleidsontwikkelingen en de gevolgen daarvan voor het onderwijs Kennis van en inzicht in kwaliteitszorg binnen de school Kennis van en inzicht in instituties op gebied van onderwijsbegeleiding met aandacht voor de leerling met speciale behoeften Kennis van en inzicht in competentiegericht onderwijs in mbo en het daarbij behorende beroepenveld Kennis van en inzicht in taalontwikkeling in vakonderwijs Protocollering op het gebied van vermoedens van kindermishandeling, beleid ten aanzien van het domein veiligheid, vroegtijdig schoolverlaten. Van Gelder, Kolb, Vermunt, Marzano, Aalsma, De Bruijn Lagere en hogere orde leren Ebbens Ettikoven, Van geleid naar zelfstandig leren, Hybride leeromgevingen, Differentiëren PO, S(B)O, REC, PrO, Ontwikkelings gericht leren, Ervaringsgericht leren, Effectieve school, Pedagogische taak van de school Passend onderwijs, Brede school, Voor- & vroegschoolse educatie Leerlingvolgsystemen, Kleutertoetsen, Inspectie Onderwijs begeleidings dienst; slo; sociale kaart; ambulante leerlingenzorg; leerplichtambtenaar, Kennis van speciale behoeften gericht op risico- en zorgleerlingen Plaats en structuur van het mbo, Kwalificatiedossiers, Burgerschapscompetenties Curriculum, Examineren en beoordelen Werkplekleren (beroepsidentiteit) Verschillen in achtergronden en taalvaardigheid van de leerlingen Als docent op een SPW-3 opleiding leer je je studenten hoe ze het sociaal competentiemodel binnen de jeugdzorg kunnen toepassen. Beschrijf welke werkvorm je hiervoor zou kiezen en leg je keuze uit. Ga bij je uitleg in op wat uit onderzoek bekend is over de effectiviteit van de gekozen werkvorm. Beschrijf het Nederlandse onderwijsbestel als een (horizontaal en verticaal) samenhangend stelsel van onderwijsvoorzieningen. Wat houdt passend onderwijs in en welke kritiek wordt vanuit het onderwijsveld geuit op dit beleid? Noem drie manieren waarop scholen gebruik kunnen maken van de gegevens van een leerlingvolgsysteem. Op de opleiding Onderwijsassistent geef je je studenten een overzicht van instellingen die in ons systeem van onderwijsverzorging werkzaam zijn. Noem drie instellingen die in een dergelijk overzicht niet mogen ontbreken en geef aan waarom studenten van deze opleiding deze instellingen moeten kennen. Het competentiegericht onderwijs (CGO) komt voort uit het sociaalconstructivisme. Leg aan de hand van minimaal drie elementen uit waaraan je dit kunt zien. Een deel van de taalontwikkeling binnen het mbo vindt plaats in het vakonderwijs. Geef drie voorbeelden die passen bij taalontwikkelend vakonderwijs. Kennisbasis docent pedagogiek 13

13 Domein Subdomein Omschrijving subdomein Voorbeelden Kenmerkende voorbeeldvragen Psychologie Filosofie Stromingen in de psychologie Ontwikkeling & leren Denken en intelligentie, Geheugen, Leren, Emotie en motivatie, Persoonlijkheidsontwikkeling Ontwikkelingspsychologie Psychopathologie Geschiedenis van de filosofie Ethiek Wetenschappelijke Kennis van en inzicht in de rollen van de docent binnen het mbo als vakinhoudelijk expert, pedagoog coach, trainer, (studie-) loopbaanbegeleider werkplekbegeleider, assessor, ontwikkelaar (onderwijs & toetsen), lid van resultaatverantwoordelijk team. Kennis van en inzicht in de grondbeginselen van de psychologie: Bio-psychologie, Behaviorisme, Cognitieve psychologie, Fenomenologie Humanistische psychologie, Psychodynamische psychologie, Sociale psychologie; leertheorie. Kennis van en inzicht in de belangrijkste theoretische modellen en begrippen op het gebied van leren, emotie, motivatie, denken en psychologie in algemene zin. Kennis van en inzicht in de belangrijkste basis-begrippen, theorieën en stromingen van de ontwikkelingspsychologie. Fysieke, cognitieve en psychosociale ontwikkeling van foetus tot volwassene en daarmee gepaard gaande aspecten op sociaal, psychologisch, fysiek en cognitief gebied. Kennis van en inzicht in psychiatrische stoornissen en inzicht in de manier waarop die kennis tot stand komt. Kennis van en inzicht in de grote lijnen van het ontstaan van het moderne mens-, maatschappij- en wereldbeeld en de spanningen tussen verschillende moderne opvattingen. Kennis van en inzicht in de belangrijkste filosofische vraagstukken in de geschiedenis van de filosofie, met betrekking tot de epistemologie, filosofische antropologie en ethiek alsook kennis van filosofische begrippen. Kennis van projectmatig werken VUT-model (vooruitkijken uitvoeren terugkijken), Opbouw van portfolio, Motivatietheorie, Invloed van zelfbeeld op leerproces en beroep (identiteitsontwikkeling), SMART, STARR Skinner, Bandura, Sociaal constructivisme Prenatale periode, Baby-, peuter- en kleutertijd, Schooltijd, Adolescentie Piaget, Erikson, Freud, Vygotsky DSM-IV, Kenmerken stoornissen De rol van visies in leven en in agogie: Traditionele visies, Moderne visies (Verlichting, Romantiek, Maatschappijkritiek, Postmodernisme Agogie en Engagement) Sociale filosofie, De kwaliteit van het leven, Beroepsethiek Moraal, waarden, normen en deugden, Morele opvattingen Ethische kwestie (micro-, meso-, macroniveau) De term coaching staat voor die processen van beïnvloeding die een beroep doen op de zelfsturing van de lerende(n). Beschrijf drie methoden om de zelfsturing van de leerlingen op gang te brengen. Verklaar waarom het behaviorisme onverenigbaar is met de cognitieve psychologie. Beschrijf overeenkomsten en verschillen tussen klassieke conditionering en operante conditionering. Geef van beide een aansprekend voorbeeld. Zou je volgens Piaget kunnen filosoferen met kinderen? Leg je antwoord uit en geef vervolgens je eigen gefundeerde standpunt hierop weer, waarbij je je baseert op later onderzoek. Geef aan waarom het lastig is aan te tonen dat een bepaalde therapie effectief is en dat een optredend effect toe te schrijven is aan de specifieke eigenschappen van die therapie. Leg uit hoe Descartes dualistische voorstelling van Mind geproblematiseerd kan worden aanknopend bij of overeenkomstig met het private language argument van Wittgenstein. Hoe is het ouderrecht of de onderwijsvrijheid (naar keuze) te rechtvaardigen én hoe te kritiseren op basis van ten eerste liberaaldemocratische en ten tweede deliberatief-democratische principes? 14 Kennisbasis docent pedagogiek

14 Domein Subdomein Omschrijving subdomein Voorbeelden Kenmerkende voorbeeldvragen Sociologie Opvoedings ondersteuning Wetenschapsfilosofie Sociologie als wetenschap Cultuur & diversiteit Samenleving Geschiedenis van de opvoedingsondersteuning Opvoeding en opvoe dings vragen Kennis van en inzicht in verschillende opvattingen over objectiviteit en betrouwbaarheid van de wetenschap; een standpunt kunnen beargumenteren ten aanzien van wetenschappelijke opvattingen. Kennis van en inzicht in voor de pedagogiek relevante sociologische denkbeelden, met aandacht voor de manier waarop economische, politieke, onderwijskundige en internationale ontwikkelingen de socialisatie van mensen beïnvloeden op macro- mesoen microniveau. Kennis van en inzicht in cultuurveranderingsprocessen in samenlevingen en in sociale groepen: cultuuroverdracht, subculturen, cultureel relativisme, culturele diversiteit. Kennis en inzicht verkrijgen in het samenleven van (groepen) mensen in een (multi)culturele samenleving. Kennis van en inzicht in de geschiedenis van (denkbeelden over) opvoeding in het gezin en opvoeding door professionals Kennis van en inzicht in ontwikkelingsopgaven van kinderen en jongeren in relatie tot opvoedingstaken van ouders. Vroegtijdig kunnen signaleren van probleemgedrag en ontwikkelingsachterstand. De effectiviteit van de opvoedingsondersteuning kunnen analyseren. Filosofische manier van denken zoals: Wanneer is iets waar of niet waar? Wat is de relatie tussen de waarheid en de wetenschap? Onderscheid tussen goed en kwaad? Socialisatie, Groeperingen, Instituties, Deviant gedrag, Onderwijssociologie, Sociaal economische status, Sociale mobiliteit, Cultuur en sociale verandering, Wederzijdse beïnvloeding beleid en praktijk (Savanna), Nut voor het opvoedings milieu, gezin, onder wijs, jeugdculturen en peergroup. Sociale ongelijkheid (klasse, sekse, etnische groepen) en de doorwerking daarvan op vrijwel alle maatschappelijke terreinen. Democratisch burgerschap, Verzorgingsstaat, sociale structuur Historie en ontwik keling van pedagogische instituties Integratief werkzame factorenmodel Hoe zou de wetenschapsfilosoof Popper oordelen over Reichenbachs kenschets van wetenschap, een kenschets die door Phillips en Burbules postpositivistisch is genoemd? Jongeren zien de wereld als het ware door een zelfde soort sociale bril: Welk sociologisch begrip geeft het bovenstaande verschijnsel het beste weer? a. Selectiviteit b. Waardevrijheid c. Referentiekader Wat houdt de cultuurdimensie individualiteit versus collectivisme in en toon met een voorbeeld hoe je deze cultuurdimensie in de pedagogische praktijk tegen kunt komen. Het Nederlandse model van de onderhandelingshuishouding kent een relatief geringe machtsafstand tussen opvoeder en opvoedeling. Leg uit waarom dit inzicht van belang is wanneer je in een multiculturele opvoedingspraktijk als een mboopleiding ouders wilt betrekken bij de schoolloopbaan van hun kinderen. Leg in een goed onderbouwd verhaal (betoog) uit wat prof. Jo Hermanns bedoelt met de titel van zijn oratie: Het opvoeden verleerd (2009) (max. 1 pagina). Het toenemen van lastig gedrag bij een kind of adolescent kan te maken hebben met het volbrengen van een ontwikkelingsopgave. Welke opgave wordt bedoeld? a. Het verwerven van autonomie b. Het verwerven van gehechtheid c.q. veiligheid c. Het verwerven van schoolse vaardigheden d. Het verwerven van sociale binding met peers Kennisbasis docent pedagogiek 15

15 Domein Subdomein Omschrijving subdomein Voorbeelden Kenmerkende voorbeeldvragen Communicatie Ontwikkelingsstimulering en preventieprogramma s Basiskennis en basisvaardigheden communicatie Theoretische begeleidingsinvalshoeken Communicatiemodellen Groepsdynamica Schriftelijke communicatie Kennis van en inzicht in de (internationale) modellen van opvoedingsondersteuning en modellen kunnen plaatsen en verantwoorden binnen de beroepspraktijk van een pedagoog. Kennis van en inzicht in pedagogisch methodisch werken in de domeinen jeugdbeleid, jeugdzorg, kinderopvang, onderwijs, gezin. Het geven van voorlichting, pedagogisch adviseren en het begeleiden van opvoeders is hier onderdeel van. Kennis van en inzicht in theorieën gericht op contact maken, contact houden en contact verdiepen. Kennis van en inzicht in communiceren met kinderen, pubers en (jong) volwassenen,waarbij rekening wordt gehouden met de (taal)ontwikkeling, de verschillen tussen jongens en meisjes en eventuele beperkingen. Kennis van en inzicht in modellen van communiceren met opvoeders, waaronder adviseren in het pedagogische werkveld. Kennis van en inzicht in diversiteit en interculturele communicatiemodellen rekening houdend met de eigen (culturele) achtergrond van de student en de verschillen en overeenkomsten met anderen. Kennis van en inzicht in theorieën over groepsfenomenen, groepsdynamica, conflicthantering en sociaalpsychologische processen. Het kunnen lezen, interpreteren en schrijven van (onderzoeks-) verslagen in het pedagogisch werkveld. Transactionele ontwikkelings model, Balansmodel, Levensloop model, Continuüm van gewone opvoedingsvragen tot problematische opvoedingssituaties (Kousemaker en Timmers Huijgens) Sociale steuntheorie en empowermenttheorie, Competentietheorie, Inleiding in de systeem- en communicatietheorie, Triple P, Medische modellen voor adviesgesprekken Janusz Korczak, Thomas Gordon, Martine Delfos, Marshall Rosenberg Socratische gesprek, Spelbegeleiding, Begeleidings technieken: verwoorden, stimuleren, afremmen en ingrijpen Adviesgesprekken, Clientondersteuning, Conflicthantering Youssef Azghari, Marshall Rosenberg, Geweldloze communicatie Leiden en begeleiden van groepen, Roos van Learey, Groepsontwikkeling, Taak- en procesrollen Behandelrapportage, Verantwoordings- en communicatie protocollen, Leerlingvolgsystemen, Handelingsplannen Leg uit hoe het meervoudig risicomodel werkt en verklaar waarom met dit model probleemgedrag beter voorspeld kan worden. Hoe vullen de programma s Home-Start en Triple P elkaar aan als deze ondersteuning gecombineerd aan ouders wordt aangeboden? Verwerk in je antwoord de verschillende methodieken en doelen van beide programma s. Wat is de betekenis geweest van Janusz Korczak voor het communiceren met kinderen? Martine Delfos is van mening dat het voor jonge kinderen nodig is om de mening van de ouders te horen en dat het moeten luisteren naar de mening van de ouders voor adolescenten averechts werkt. a. Welke methode raadt zij bij adolescenten aan? b. Wat houdt deze methode in? De Amerikaanse klinisch psycholoog Gordon spreekt over de geen verlies methode. Vertel in het kort wat deze methode inhoudt. Marshall Rosenberg spreekt over jakhalzentaal en giraffentaal. Leg uit wat het verschil is aan de hand van een voorbeeld. Welke van de onderstaande uitspraken over het effect van de groepsomvang op het gedrag van de groep is volgens Robbins & Judge juist? Grote groepen scoren bij het oplossen van problemen slechter dan kleine groepen. Kleine groepen slagen er beter in om verschillende bronnen aan te boren dan grote. Kleine groepen blijken taken sneller te voltooien dan grote groepen. Hoe herken je een insider perspectief in een onderzoeksverslag en wat betekent dit voor de interpretatie van de resultaten? 16 Kennisbasis docent pedagogiek

16 Domein Subdomein Omschrijving subdomein Voorbeelden Kenmerkende voorbeeldvragen Management en organisatie Onderzoek Management en beleid Organisatiekunde Coachen en leiding geven Vormen en soorten van onderzoek Kwaliteit van onderzoek Stappen en fasen in onderzoek Kennis van en inzicht in organisatiestructuren en onderscheid kunnen maken tussen organisatiebelang versus individueel belang (HRM), met aandacht voor persoonlijke ontwikkeling instrumenten en vaardigheden voor (zelf)reflectie loopbaanplanning wetgeving en randvoorwaarden. Kennis van en inzicht in veranderkundige begrippen en modellen gericht op organisatieverandering en organisatieontwikkeling. Kennis van en inzicht in begeleidingsen coachingstechnieken gericht op het werken in teams en groepen binnen pedagogische instituties. Kennis van en inzicht in vormen van sociaal wetenschappelijk onderzoek. Kennis van en inzicht in de eisen die gesteld worden aan onderzoek en kennis van onderzoeksbegrippen. Kennis van en inzicht in het begrippenkader dat wordt gebruikt in onderzoek; Herkennen van vragen over problemen in onderwijs en opvoeding en deze kunnen omzetten in onderzoeksvragen; Kunnen formuleren van probleemstellingen en hypothesen; De juiste methode van dataverzameling kunnen bepalen; Bekend zijn met de criteria voor het rapporteren van een onderzoek. Organisatiebegrippen zoals structuur en cultuur (macht en gezag), 7Smodel, BLIM-O Kleuren van Caluwe, Onderscheid tussen micro- meso- en macro- niveau, Afstemmen pedagogische visie en organisatiebeleid Leidinggeven aan professionals, besluitvorming en probleemoplossing, Efficiëntie en effectiviteit, Resultaatgericht werken, Cultuur (macht/gezag, beïnvloeding, leiderschapsstijl), Motivatie Kwalitatief onderzoek, Kwantitatief onderzoek, Actieonderzoek, Bruikbaarheid van verschillende typen onderzoek Validiteit, Betrouwbaarheid, Representativiteit, Bronvermelding, Onderscheid vakliteratuur en wetenschappelijke literatuur, Kennis van verzamelen van literatuur Oriëntatie / observatie, Probleemstelling, Doelstelling, Vraagstelling, Conceptueel model, Dataverzamelings methoden, Dataverwerkings methodieken, Data-analyse, Rapportage, Formuleren van conclusies Volgens Mintzberg onderscheiden we vijf typen (de)centralisatie in organisaties. Om welk type gaat het in bovenstaande figuur? a. selectieve verticale en horizontale decentralisatie b. verticale en horizontale centralisatie c. beperkte horizontale decentralisatie Verklaar hoe het idee van de linkin pin kan bijdragen aan het begrijpen van organisatiestructuren? Hoe zou je een organisatiecultuur kunnen beïnvloeden? Welke communicatieve strategie van Ezerman of kleur van Caluwe zou je daarvoor inzetten? De directie van het ROC wil onderzoeken in hoeverre het didactisch concept van de opleiding aansluit bij de onderwijspraktijk. Voor welk type onderzoek zou je kiezen en beargumenteer deze keuze. Noem een bedreiger van interne validiteit en illustreer dit met een voorbeeld. Welke onderzoeksopzet zou je kiezen om twee methoden te vergelijken die beiden tot doel hebben het begrijpend lezen van kinderen te verbeteren? Kennisbasis docent pedagogiek 17

17 Redactie Hilda Amsing Anneke Smallenburg Anja Stigter Hogeschool voor Pedagogisch en Sociaal Agogisch Onderwijs van de SPO Fontys Hogescholen Hogeschool van Amsterdam Legitimeringspanel Saskia Hogendoorn Mieke Trienekes Joke van der Meer Greetje Timmerman De Einder, school voor praktijkonderwijs, groepsleerkracht Regio College Zaandam, docent en docentbegeleider; HvA, docent pedagogiek MBO-Raad, domein lerarenbeleid en professionalisering Rijksuniversiteit Groningen, hoogleraar Jeugd als sociaal verschijnsel Colofon Kennisbasis docent pedagogiek Vormgeving Studio MM, Eck en Wiel Omslagontwerp Gerbrand van Melle, Auckland Druk Altijddrukwerk, Utrecht HBO-raad, vereniging van hogescholen Den Haag, juni 2012 Alle rechten voorbehouden. Behoudens de uitdrukkelijk bij wet bepaalde uitzonderingen mag niets uit deze uitgave worden verveel voudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand of openbaar worden gemaakt, zonder de uitdrukkelijke, voorafgaande en schriftelijke toestemming van de uitgever. Aan de totstandkoming van deze uitgave is de uiterste zorg besteed. Voor informatie die nochtans onvolledig of onjuist is opgenomen, aanvaarden de auteurs, redactie en uitgever geen aansprakelijkheid voor de gevolgen daarvan. 18 Kennisbasis docent pedagogiek

18

Het onderwijsprogramma van de opleidingen Pedagogiek mei 2013

Het onderwijsprogramma van de opleidingen Pedagogiek mei 2013 Bijlage 7: Het onderwijsprogramma van de opleidingen Pedagogiek mei 2013 Visie opleidingen Pedagogiek Hogeschool van Amsterdam Wij dragen als gemeenschap en daarom ieder van ons als individu, gezamenlijk

Nadere informatie

Vakken TOP IB-opleiding. Onderwijsbegeleiding

Vakken TOP IB-opleiding. Onderwijsbegeleiding Vakken TOP IB-opleiding Onderwijsbegeleiding : Kennis van de verschillende probleemgebieden waarin een onderwijsbegeleider functioneert en inzicht in handelingsopties die hij heeft. Inzicht in de actuele

Nadere informatie

de verdere professionalisering van de eigen beroepsuitoefening c.q. het beroep.

de verdere professionalisering van de eigen beroepsuitoefening c.q. het beroep. Opleidingsplan Opvoedcoach 1. Scholingsactiviteit Opleiding tot opvoedcoach (Hbo-niveau). 2. Leerdoelen De student leert ouders en opvoeders bij het opvoeden te ondersteunen, zo nodig door te verwijzen

Nadere informatie

OVERZICHT LOSSE STUDIEONDERDELEN SPO

OVERZICHT LOSSE STUDIEONDERDELEN SPO OVERZICHT LOSSE STUDIEONDERDELEN SPO à 400 euro per vak (met ingang van studiejaar 2014-2015 410 euro per vak). Vakken HBO-pedagogiek Pedagogiek 1 1 Inleiding in de pedagogiek en haar basisconcepten, zoals

Nadere informatie

Zelfdiagnostische vragenlijst verandercompetenties

Zelfdiagnostische vragenlijst verandercompetenties Zelfdiagnostische vragenlijst verandercompetenties Het gaat om de volgende zeven verandercompetenties. De competenties worden eerst toegelicht en vervolgens in een vragenlijst verwerkt. Veranderkundige

Nadere informatie

Leerplanschema Minor Psychologie

Leerplanschema Minor Psychologie Minor Psychologie 1 Inleiding Waarom houden mensen zich niet aan dieetvoorschriften? Hoe kan ik ze dan stimuleren om dat wel te doen? Hoe kan ik teamsporters leren om beter om te gaan met zelfkritiek?

Nadere informatie

Competenties in relatie tot het Protocol Vermoedens van huiselijk geweld, mishandeling, verwaarlozing en seksueel misbuik

Competenties in relatie tot het Protocol Vermoedens van huiselijk geweld, mishandeling, verwaarlozing en seksueel misbuik Competenties in relatie tot het Protocol Vermoedens van huiselijk geweld, mishandeling, verwaarlozing en seksueel misbuik Competenties Het werken met een protocol, zoals het protocol Vermoedens van huiselijk

Nadere informatie

SWPBS en HGW in curriculum lerarenopleiding

SWPBS en HGW in curriculum lerarenopleiding SWPBS en HGW in curriculum lerarenopleiding Inleiding Het LEOZ (Landelijk Expertisecentrum Onderwijs en Zorg) is een samenwerkingsproject van: Fontys Hogescholen, Opleidingscentrum Speciale Onderwijszorg,

Nadere informatie

Excellente Leerkracht SBO, SO/VSO. Stichting Meerkring LC 11 Onderwijsproces -> Leraren 44343 43334 43 43 Marieke Kalisvaart

Excellente Leerkracht SBO, SO/VSO. Stichting Meerkring LC 11 Onderwijsproces -> Leraren 44343 43334 43 43 Marieke Kalisvaart Functie-informatie Functienaam Organisatie Letterschaal CAO Salarisschaal Werkterrein Kenmerkscores SPO-gecertificeerde Stichting Meerkring LC 11 Onderwijsproces -> Leraren 44343 43334 43 43 Marieke Kalisvaart

Nadere informatie

De ontwikkeling van de Mondriaan methode VISIE OP PROFESSIONALISEREN

De ontwikkeling van de Mondriaan methode VISIE OP PROFESSIONALISEREN M.11i.0419 De ontwikkeling van de Mondriaan methode VISIE OP PROFESSIONALISEREN versie 02 M.11i.0419 Naam notitie/procedure/afspraak Visie op professionaliseren Eigenaar/portefeuillehouder Theo Bekker

Nadere informatie

van, voor en door de leraar Discussienota Uitgangspunten Herijking Bekwaamheidseisen

van, voor en door de leraar Discussienota Uitgangspunten Herijking Bekwaamheidseisen van, voor en door de leraar Discussienota Uitgangspunten Herijking Bekwaamheidseisen Inhoudsopgave Hoofdstuk 1 / De kern en inhoud als uitgangspunt... 4 1.1 de kern... 4 1.2 de inhoud... 5 Hoofdstuk 2

Nadere informatie

Box 1: Matrix Handelingsgericht werken Schoolwide Positive Behavior Support Oplossingsgericht werken

Box 1: Matrix Handelingsgericht werken Schoolwide Positive Behavior Support Oplossingsgericht werken Kees Dijkstra (Windesheim), Els de Jong (Hogeschool Utrecht) en Elle van Meurs (Fontys OSO). 31 mei 2012 Box 1: Matrix Handelingsgericht werken Schoolwide Positive Behavior Support Oplossingsgericht werken

Nadere informatie

Gedragsexpert. Doelgroep

Gedragsexpert. Doelgroep Gedragsexpert De Post-HBO opleiding Gedragsexpert heeft tot doel leraren, intern begeleiders en zorgcoördinatoren zo goed mogelijk toe te rusten met kennis, inzichten en vaardigheden op het gebied van

Nadere informatie

Gedragsexpert. Doelgroep

Gedragsexpert. Doelgroep Gedragsexpert De Post-HBO opleiding Gedragsexpert heeft tot doel leraren, intern begeleiders en zorgcoördinatoren zo goed mogelijk toe te rusten met kennis, inzichten en vaardigheden op het gebied van

Nadere informatie

Vragen voor reflectie en discussie

Vragen voor reflectie en discussie Ik ben ook een mens. Opvoeding en onderwijs aan de hand van Korczak, Dewey en Arendt Auteur: Joop Berding. Een uitgave van Uitgeverij Phronese, Culemborg, 2016. Vragen voor reflectie en discussie Vragen

Nadere informatie

Toelichting competenties

Toelichting competenties Toelichting competenties De vraag van dit onderzoek was of leerkrachten, intern begeleiders en schoolleiders die werken met nieuwkomers aanvullende of extra competenties nodig hebben bovenop de bekwaamheidseisen

Nadere informatie

HET COMPETENTIEPROFIEL VAN DE SPD. ILS Nijmegen

HET COMPETENTIEPROFIEL VAN DE SPD. ILS Nijmegen HET COMPETENTIEPROFIEL VAN DE SPD ILS Nijmegen Mei 2009 Voorwoord: Dit voorstel voor een competentieprofiel van de spd is ontworpen op verzoek van de directies van ILS- HAN en ILS-RU door de productgroep

Nadere informatie

De student kan vanuit een eigen idee en artistieke visie een concept ontwikkelen voor een ontwerp en dat concept tot realisatie brengen.

De student kan vanuit een eigen idee en artistieke visie een concept ontwikkelen voor een ontwerp en dat concept tot realisatie brengen. Competentie 1: Creërend vermogen De student kan vanuit een eigen idee en artistieke visie een concept ontwikkelen voor een ontwerp en dat concept tot realisatie brengen. Concepten voor een ontwerp te ontwikkelen

Nadere informatie

Competentieprofiel. kaderlid LGB Beroepsinhoud Zorg

Competentieprofiel. kaderlid LGB Beroepsinhoud Zorg Competentieprofiel kaderlid LGB Beroepsinhoud Zorg Generieke Competenties... 2 Affiniteit met kaderlidmaatschap... 2 Sociale vaardigheden... 2 Communicatie... 2 Lerend vermogen... 3 Initiatiefrijk... 3

Nadere informatie

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag >Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag.. Middelbaar Beroeps Onderwijs Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375 2500

Nadere informatie

project: Trends en actualiteit in de Jeugdzorg

project: Trends en actualiteit in de Jeugdzorg project: Trends en actualiteit in de Jeugdzorg Colofon Uitgeverij Edu Actief b.v. Meppel Postbus 1056 7940 KB Meppel Tel.: 0522-235235 Fax: 0522-235222 E-mail: info@edu-actief.nl Internet: www.edu-actief.nl

Nadere informatie

Intercultureel vakmanschap in de stage

Intercultureel vakmanschap in de stage Handreiking C Intercultureel vakmanschap in de stage Handreiking voor hsao-opleidingen en stageverlenende instellingen in de jeugdzorg HBO-raad, oktober 2012 Project intercultureel vakmanschap in het hsao

Nadere informatie

Welkom bij de mastervoorlichting van Master Onderwijskunde

Welkom bij de mastervoorlichting van Master Onderwijskunde Welkom bij de mastervoorlichting van Master Onderwijskunde Onderwijskunde Presentatie: Prof. dr. Monique Volman Femke Algra Erik van der Zande www.studeren.uva.nl/ma-onderwijskunde 2 Onderwijskunde aan

Nadere informatie

competentieprofiel groepsleerkracht/ docent algemeen vormend onderwijs Het Driespan

competentieprofiel groepsleerkracht/ docent algemeen vormend onderwijs Het Driespan Samenwerken Omgevingsgericht/samenwerken Reflectie en zelfontwikkeling competentieprofiel groepsleerkracht/ docent algemeen vormend onderwijs Het Driespan Competentieprofiel stichting Het Driespan, (V)SO

Nadere informatie

8 8* 6 FSW 80.03. alg 80.04 onderwijs, beroepsuitoefening, organisaties 6 6 6 2 80.10 stromingen, richtingen 6 6 6 4

8 8* 6 FSW 80.03. alg 80.04 onderwijs, beroepsuitoefening, organisaties 6 6 6 2 80.10 stromingen, richtingen 6 6 6 4 NBC Vakgebied Onderwerpen Onderwijs & Onderzoek Opmerkingen collect ievorm ing Pedagogische wetenschappen 2008-2009 2010-2011 2012-2013 2014-2015 or ming Realisatie idem 2008-2009 80.00 pedagogiek algemeen

Nadere informatie

Wiskunde en informatica: innovatie en consolidatie Over vragen in het wiskunde- en informaticaonderwijs

Wiskunde en informatica: innovatie en consolidatie Over vragen in het wiskunde- en informaticaonderwijs Tijdschrift voor Didactiek der β-wetenschappen 22 (2005) nr. 1 & 2 53 Oratie, uitgesproken op 11 maart 2005, bij de aanvaarding van het ambt van hoogleraar Professionalisering in het bijzonder in het onderwijs

Nadere informatie

Beoordeling werkplekleren jaar 2 DEELTIJD

Beoordeling werkplekleren jaar 2 DEELTIJD Beoordeling werkplekleren jaar 2 DEELTIJD eindbeoordeling WPL-2 Hogeschool van Amsterdam Onderwijs en Opvoeding tweedegraads lerarenopleidingen datum: 2 april 2015 naam student: Peter Lakeman studentnr.

Nadere informatie

Norm ECs: Opleiding: Pedagogiek 240 Bsa norm: N.BSA.PE.5PEDA.V4.11SEP 45

Norm ECs: Opleiding: Pedagogiek 240 Bsa norm: N.BSA.PE.5PEDA.V4.11SEP 45 RN Noordmans Ravelstraat 38 7604HZ ALMELO Norm ECs: Opleiding: Pedagogiek 240 Bsa norm: N.BSA.PE.5PEDA.V4.11SEP 45 240 ECs te behalen in geselecteerd studietraject 60 ECs behaald in Major Propedeuse Pedagogiek

Nadere informatie

Stichting Expertisecenter Onderwijs Zorg Bonaire is op zoek naar een ervaren. Ambulant onderwijskundig begeleider (1 fte)

Stichting Expertisecenter Onderwijs Zorg Bonaire is op zoek naar een ervaren. Ambulant onderwijskundig begeleider (1 fte) VACATURE Stichting Expertisecenter Onderwijs Zorg Bonaire is op zoek naar een ervaren Ambulant onderwijskundig begeleider (1 fte) Stichting Expertisecenter Onderwijs Zorg Bonaire (EOZ) biedt zorg en begeleiding

Nadere informatie

1. Algemene situering van de cursus NCZ leraar secundair onderwijs-groep 1 2. Doel van de cursus NCZ

1. Algemene situering van de cursus NCZ leraar secundair onderwijs-groep 1 2. Doel van de cursus NCZ 1. Algemene situering van de cursus NCZ leraar secundair onderwijs-groep 1 De cursus niet-confessionele zedenleer (NCZ) in de opleiding leraar secundair onderwijsgroep 1 (LSO-1) sluit aan bij de algemene

Nadere informatie

De curriculum van de masteropleiding PM MBO kan op verschillende niveau s bekeken worden:

De curriculum van de masteropleiding PM MBO kan op verschillende niveau s bekeken worden: Marco Snoek over de masteropleiding en de rollen van de LD Docenten De curriculum van de masteropleiding PM MBO kan op verschillende niveau s bekeken worden: Het intended curriculum : welke doelen worden

Nadere informatie

e.o. I Leerkracht LB Intern Auteur M. van Ommeren 5616 RM Eindhoven 58VBA4382

e.o. I Leerkracht LB Intern Auteur M. van Ommeren 5616 RM Eindhoven 58VBA4382 e.o. Intern I Leerkracht LB Auteur M. van Ommeren 5616 RM Eindhoven 58VBA4382 Functienaam Organisatie Salarisschaal lndelingsniveau FUWASYS-advies Werkterrein Activiteiten Kenmerkscores Somscore Datum

Nadere informatie

Box 2: Vaststellen beginsituatie Handelingsgericht werken op PABO s en lerarenopleidingen VO

Box 2: Vaststellen beginsituatie Handelingsgericht werken op PABO s en lerarenopleidingen VO Kees Dijkstra (Windesheim), Els de Jong (Hogeschool Utrecht) en Elle van Meurs (Fontys OSO). 31 mei 2012 Box 2: Vaststellen beginsituatie Handelingsgericht werken op PABO s en lerarenopleidingen VO Doel

Nadere informatie

Verantwoording gebruik leerlijnen

Verantwoording gebruik leerlijnen Verantwoording gebruik leerlijnen In de praktijk blijkt dat er onder de deelnemers van Samenscholing.nu die direct met elkaar te maken hebben behoefte bestaat om de ontwikkeling van de beroepsvaardigheden

Nadere informatie

Docentevaluaties: zó geef je studenten een stem

Docentevaluaties: zó geef je studenten een stem Docentevaluaties: zó geef je studenten een stem Docentevaluaties worden gebruikt om studenten feedback te laten geven op de kwaliteit van de docenten. In dit artikel wordt ingegaan op de randvoorwaarden

Nadere informatie

Het voorstel bekwaamheidseisen

Het voorstel bekwaamheidseisen Het voorstel bekwaamheidseisen. Geredigeerd naar drie sets (primair onderwijs, voortgezet onderwijs/beroeps- en volwasseneneducatie, voortgezet hoger onderwijs) Versie: 2012 Status: Aangeboden aan de Minister

Nadere informatie

Protocol PDG en educatieve minor

Protocol PDG en educatieve minor Protocol PDG en educatieve minor 28 april 2014 Inhoud Protocol voor beoordelingen door de NVAO van de kwaliteit van de afstudeerrichtingen algemeen vormend onderwijs en beroepsgericht onderwijs, het traject

Nadere informatie

Competentieprofiel voor coaches

Competentieprofiel voor coaches Competentieprofiel voor coaches I. Visie op coaching Kwaliteit in coaching wordt in hoge mate bepaald door de bijdrage die de coach biedt aan: 1. Het leerproces van de klant in relatie tot diens werkcontext.

Nadere informatie

Competentieprofiel MZ Opleider. Competentieprofiel voor mz-opleider.

Competentieprofiel MZ Opleider. Competentieprofiel voor mz-opleider. Competentieprofiel MZ Opleider Dit is een verkorte versie van het document dat is vastgesteld door de ledenvergaderingen van BVMP en BVMZ. In de volledige versie zijn enkele bijlagen toegevoegd, deze worden

Nadere informatie

1 Interpersoonlijk competent

1 Interpersoonlijk competent 1 Interpersoonlijk competent De leraar primair onderwijs moet ervoor zorgen dat er in zijn groep een prettig leefen werkklimaat heerst. Dat is de verantwoordelijkheid van de leraar primair onderwijs en

Nadere informatie

COMPETENTIE 1: INTERPERSOONLIJK COMPETENT

COMPETENTIE 1: INTERPERSOONLIJK COMPETENT DE SBL competenties COMPETENTIE 1: INTERPERSOONLIJK COMPETENT De leraar primair onderwijs moet ervoor zorgen dat er in zijn groep een prettig leef- en werkklimaat heerst. Dat is de verantwoordelijkheid

Nadere informatie

Brochure. Registraties pedagogen en onderwijskundigen

Brochure. Registraties pedagogen en onderwijskundigen Brochure Registraties pedagogen en onderwijskundigen Inhoudsopgave Inleiding 4 1. Het beroep pedagoog en onderwijskundige 5 1.1. Werkterrein 1.2. Vereiste kennis, vaardigheden en attitude 2. NVO Basis-Pedagoog

Nadere informatie

Stichting Expertisecenter Onderwijs Zorg Bonaire is op zoek naar een ervaren. Schoolmaatschappelijk werker (1 fte)

Stichting Expertisecenter Onderwijs Zorg Bonaire is op zoek naar een ervaren. Schoolmaatschappelijk werker (1 fte) VACATURE Stichting Expertisecenter Onderwijs Zorg Bonaire is op zoek naar een ervaren Schoolmaatschappelijk werker (1 fte) Stichting Expertisecenter Onderwijs Zorg Bonaire (EOZ) biedt ondersteuning en

Nadere informatie

LEOZ Generiek competentieprofiel leraar Passend Onderwijs: de ontwikkelscan

LEOZ Generiek competentieprofiel leraar Passend Onderwijs: de ontwikkelscan LEOZ Generiek competentieprofiel leraar Passend Onderwijs: de ontwikkelscan Juni 2013 Erica de Bruïne (Hogeschool Windesheim) Hans van Huijgevoort (Fontys OSO) Hettie Siemons (Hogeschool Utrecht, Seminarium

Nadere informatie

HERIJKING HET NIEUWE VOORSTEL BEKWAAMHEIDSEISEN

HERIJKING HET NIEUWE VOORSTEL BEKWAAMHEIDSEISEN HERIJKING HET NIEUWE VOORSTEL BEKWAAMHEIDSEISEN Inhoudsopgave Hoofdstuk 1 / HET VOORSTEL HERIJKING BEKWAAMHEIDSEISEN VAN LERAREN... 3 1.1 Inleiding..... 3 1.2 De bekwaamheidseisen vakinhoudelijke bekwaamheid...

Nadere informatie

Master in de seksuologie

Master in de seksuologie Master in de seksuologie Faculteit Geneeskunde Kiezen voor de opleiding seksuologie De seksuologie is een erg jonge wetenschap amper iets meer dan een eeuw oud, waarvan de ontwikkeling lang heeft geleden

Nadere informatie

Landelijke ontwikkeling professionalisering MBO. Myriam Lieskamp beleidsmedewerker CNV Onderwijs Master HRM

Landelijke ontwikkeling professionalisering MBO. Myriam Lieskamp beleidsmedewerker CNV Onderwijs Master HRM Landelijke ontwikkeling professionalisering MBO Myriam Lieskamp beleidsmedewerker CNV Onderwijs Master HRM programma Nederland een kenniseconomie Leven lang leren Wat zijn de actuele ontwikkelingen? Wat

Nadere informatie

Leraar basisonderwijs LB

Leraar basisonderwijs LB Leraar basisonderwijs LB Functiewaardering: 43343 43333 43 33 Salarisschaal: LB Werkterrein: Onderwijsproces -> Leraren Activiteiten: Beleids- en bedrijfsvoeringsondersteunende werkzaamheden, overdragen

Nadere informatie

Certificaten Daltononderwijs KPZ Wenke Daltonconsultants

Certificaten Daltononderwijs KPZ Wenke Daltonconsultants Certificaten Daltononderwijs KPZ Wenke Daltonconsultants Vernieuwing op basis van traditie 2 Aanleiding en doelstelling Het vaststellen van de kwalificatie eisen, inhoud, eindtermen en studiebelasting

Nadere informatie

Gedragscode praktijkgericht onderzoek voor het hbo

Gedragscode praktijkgericht onderzoek voor het hbo Gedragscode praktijkgericht onderzoek voor het hbo Gedragscode voor het voorbereiden en uitvoeren van praktijkgericht onderzoek binnen het Hoger Beroepsonderwijs in Nederland Advies van de Commissie Gedragscode

Nadere informatie

Bijlage 1: Opdrachten bij het boek Identiteitsontwikkeling en leerlingbegeleiding. Per groepje van 2/3 uitwerken.

Bijlage 1: Opdrachten bij het boek Identiteitsontwikkeling en leerlingbegeleiding. Per groepje van 2/3 uitwerken. Bijlage 1: Opdrachten bij het boek Identiteitsontwikkeling en leerlingbegeleiding. Per groepje van 2/3 uitwerken. Hoofdstuk 1: Opdracht 1: Groepsprofiel en de puberteit Bespreek en noteer kort: Hoe je

Nadere informatie

Universiteit Opleiding Cursus Beschrijving Link. Vaardigheidsonderwijs 2e jaar

Universiteit Opleiding Cursus Beschrijving Link. Vaardigheidsonderwijs 2e jaar Overzicht bachelorcursussen Dit overzicht geeft een groot aantal bachelorcursussen weer die aandacht besteden cultuur en/of gender op het gebied van gezondheidszorg. Het overzicht betreft cursussen uit

Nadere informatie

Waar leiden wij toe op?

Waar leiden wij toe op? Waar leiden wij toe op? Presentatie klinische vakken PWO netwerkdag 19 maart 2016 Nicole Krol Edward van Aarle Melou Jansen Nicole van As Wim de Munck Waar leiden wij toe op? In hoeverre sluit onze opleiding

Nadere informatie

Voorstel bekwaamheidseisen

Voorstel bekwaamheidseisen Voorstel bekwaamheidseisen Juni 2014 Inhoudsopgave Hoofdstuk 1 / Leraar, een rijk beroep...3 1.1 inleiding...3 1.2 de kern van het beroep...3 1.3 de verantwoordelijkheid van de leraar...3 1.4 de leraar

Nadere informatie

Plan voor een scholingsaanbod CJG: in en vanuit het CJG

Plan voor een scholingsaanbod CJG: in en vanuit het CJG Plan voor een scholings CJG: in en vanuit het CJG Uitgaan van de eigen kracht van ouders en kinderen, die eigen kracht samen versterken en daar waar nodig er op af en ondersteunen Het scholingsplan CJG

Nadere informatie

Competentieprofiel. Instituut voor Interactieve Media. Competentieprofiel studenten Instituut voor Interactieve Media vastgesteld juni 2006

Competentieprofiel. Instituut voor Interactieve Media. Competentieprofiel studenten Instituut voor Interactieve Media vastgesteld juni 2006 Competentieprofiel Instituut voor Interactieve Media Competentieprofiel studenten Instituut voor Interactieve Media vastgesteld juni 2006 Aangepast in maart 2009 Inleiding De opleiding Interactieve Media

Nadere informatie

Tekst: Anita Michgelsen, Magda van der Wulp & Alyce Zandbergen

Tekst: Anita Michgelsen, Magda van der Wulp & Alyce Zandbergen De intern begeleider is een belangrijke professional als het gaat om de kwaliteit van het onderwijs. Je bent de spil in de ondersteuning van leraren bij de begeleiding van hun leerlingen en hebt, afhankelijk

Nadere informatie

OPLEIDER IN DE SCHOOL, COACH en OPLEIDINGSCOÖRDINATOR Post-HBO opleidingen

OPLEIDER IN DE SCHOOL, COACH en OPLEIDINGSCOÖRDINATOR Post-HBO opleidingen Professionaliseringsaanbod Pabo 2010 2011 OPLEIDER IN DE SCHOOL, COACH en OPLEIDINGSCOÖRDINATOR Post-HBO opleidingen Inleiding Nieuw in ons aanbod! Een vervolg op de Post-HBO Coach en opleider in de school!

Nadere informatie

Excellente leerkracht basisonderwijs OPTIMUS primair onderwijs 1

Excellente leerkracht basisonderwijs OPTIMUS primair onderwijs 1 Functieomschrijving Excellente Leerkracht basisonderwijs in de groep Salarisschaal : LB Werkterrein : Onderwijsproces Leerkrachten Activiteiten : Verzorgen van het primaire proces Dit profiel vormt de

Nadere informatie

Op weg naar de (academische) opleidingsschool

Op weg naar de (academische) opleidingsschool Discussienota Nationalgeographic.nl Adviescommissie ADEF OidS Mei 2014 1 Inhoudsopgave Inleiding 1. Uitgangspunten Samen Opleiden 2. Ambities van (academische) opleidingsscholen 3. Concept Samen Opleiden

Nadere informatie

10-8 7-6 5. De student is in staat om op navolgbare wijze van vijf onderwijskundige (her)ontwerpmodellen de essentie te benoemen;

10-8 7-6 5. De student is in staat om op navolgbare wijze van vijf onderwijskundige (her)ontwerpmodellen de essentie te benoemen; Henk MassinkRubrics Ontwerpen 2012-2013 Master Leren en Innoveren Hogeschool Rotterdam Beoordeeld door Hanneke Koopmans en Freddy Veltman-van Vugt. Cijfer: 5.8 Uit je uitwerking blijkt dat je je zeker

Nadere informatie

Welkom bij de voorlichting over de Master Onderwijskunde. 14 november 2015

Welkom bij de voorlichting over de Master Onderwijskunde. 14 november 2015 Welkom bij de voorlichting over de Master Onderwijskunde 14 november 2015 Onderwijskunde Presentatie: Prof. dr. Monique Volman Nina van der Brug Kilian Geryszewski Marielle van Tulder www.uva.nl/ma-onderwijskunde

Nadere informatie

Leraar voorbereidend hoger onderwijs Management en Organisatie Vrije Universiteit Amsterdam - Onderwijscentrum VU - M Leraar VHO Management en

Leraar voorbereidend hoger onderwijs Management en Organisatie Vrije Universiteit Amsterdam - Onderwijscentrum VU - M Leraar VHO Management en Leraar voorbereidend hoger onderwijs Management en Organisatie Vrije Universiteit Amsterdam - Onderwijscentrum VU - M Leraar VHO Management en Organisatie - 2010-2011 Vrije Universiteit Amsterdam - Onderwijscentrum

Nadere informatie

RAPPORT VAN BEVINDINGEN. Kwaliteitsonderzoek Expertisecentrum Onderwijszorg (EOZ) bij het Expertisecentrum Onderwijs Zorg Bonaire

RAPPORT VAN BEVINDINGEN. Kwaliteitsonderzoek Expertisecentrum Onderwijszorg (EOZ) bij het Expertisecentrum Onderwijs Zorg Bonaire RAPPORT VAN BEVINDINGEN Kwaliteitsonderzoek Expertisecentrum Onderwijszorg (EOZ) bij het Expertisecentrum Onderwijs Zorg Bonaire Plaats : Kralendijk, Bonaire Datum onderbezoek : 11 november 2015 Rapport

Nadere informatie

Minor Psychiatrie van het jonge kind ( 0-3 jaar)

Minor Psychiatrie van het jonge kind ( 0-3 jaar) Minor Psychiatrie van het jonge kind ( 0-3 jaar) 1. Administratieve gegevens 1.1 Naam van het minorpakket psychiatrie van het jonge kind : The first Years last forever 1.2 Penvoerende Schooldirecteur Marij

Nadere informatie

Professionalisering Pedagogisch- en didactisch handelen voor assistenten, leraarondersteuners en overig onderwijsondersteunend personeel

Professionalisering Pedagogisch- en didactisch handelen voor assistenten, leraarondersteuners en overig onderwijsondersteunend personeel FACTSHEET Cursus Bijlagen Professionaliseringsplan KOLOM Professionalisering Pedagogisch- en didactisch handelen voor assistenten, leraarondersteuners en overig onderwijsondersteunend personeel Algemeen

Nadere informatie

Van taalexpert naar taalcoach Onderzoek naar de positie van de (aankomende) docent Nederlands

Van taalexpert naar taalcoach Onderzoek naar de positie van de (aankomende) docent Nederlands Van taalexpert naar taalcoach Onderzoek naar de positie van de (aankomende) docent Nederlands Mieke Lafleur Johanna van der Borden Studiedag Mbo Taalcoachacademie 21 september 2012 Programma 13.15-13.20

Nadere informatie

Datum 23 mei 2011 Betreft Aanbieding Actieplannen Primair Onderwijs, Voortgezet Onderwijs en Leraren

Datum 23 mei 2011 Betreft Aanbieding Actieplannen Primair Onderwijs, Voortgezet Onderwijs en Leraren a 1 > Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer Postbus 20018 2500 EA Den Haag Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375 2500 BJ Den Haag www.rijksoverheid.nl Contactpersoon

Nadere informatie

reflectieopdrachten en door middel van het toepassen van het analysemodel in praktijkcases.

reflectieopdrachten en door middel van het toepassen van het analysemodel in praktijkcases. Toelichting vooraf Een van onze auteurs, Pierre Winkler, heeft op verzoek van de landelijke kenniskring ethiek in het mbo, een lezing gehouden over plaats en vormgeving van ethiek in SLB, Burgerschap en

Nadere informatie

Inhoud. Klaar voor de start? 11

Inhoud. Klaar voor de start? 11 Inhoud Klaar voor de start? 11 1 Bouwen op een fundament 16 A De praktijk 16 B Zelfreflectie 17 C De theorie 18 1.1 Ontwikkelen van onderwijs 18 1.2 De elementen van het onderwijsontwikkelmodel 20 D Toepassen

Nadere informatie

Notitie burgerschapscompetenties in het MBO. Inleiding

Notitie burgerschapscompetenties in het MBO. Inleiding Notitie burgerschapscompetenties in het MBO Inleiding In juni 2009 kwam de MBO Raad op verzoek van staatssecretaris Van Bijsterveldt met een advies over Leren, Loopbaan en Burgerschap (LLB). Een herziene

Nadere informatie

PTA maatschappijleer 1&2 KBL Bohemen cohort 14-15-16

PTA maatschappijleer 1&2 KBL Bohemen cohort 14-15-16 Dit is een gecombineerd PTA voor twee vakken: voor maatschappijleer 1 (basis, behorend tot het gemeenschappelijk deel van het vakkenpakket) en voor maatschappijleer 2 (verdieping, behorend tot de sectorvakken

Nadere informatie

Postmaster opleiding diagnostiek en behandeling (SG)LVB

Postmaster opleiding diagnostiek en behandeling (SG)LVB mensenkennis Ik vond het een meerwaarde om binnen te kijken in een andere keuken. Het is inhoudelijk een sterke opleiding, mede door de goede organisatie en begeleiding. Postmaster opleiding diagnostiek

Nadere informatie

Smart Competentiemeting BSO

Smart Competentiemeting BSO Smart Competentiemeting BSO Pedagogisch medewerker Naam: Josà Persoon Email Testcode : jose_p@live.nl : NMZFIC Leeftijd (jaar) : 1990 Geslacht Organisatie Locatie : v : Okidoki : Eikenlaan Datum invoer

Nadere informatie

Inhoud. Inleiding 9. 5 Planning 83 5.1 Leerdoelen en persoonlijke doelen 84 5.2 Het ontwerpen van het leerproces 87 5.3 Planning in de tijd 89

Inhoud. Inleiding 9. 5 Planning 83 5.1 Leerdoelen en persoonlijke doelen 84 5.2 Het ontwerpen van het leerproces 87 5.3 Planning in de tijd 89 Inhoud Inleiding 9 1 Zelfsturend leren 13 1.1 Zelfsturing 13 1.2 Leren 16 1.3 Leeractiviteiten 19 1.4 Sturingsactiviteiten 22 1.5 Aspecten van zelfsturing 25 1.6 Leerproces vastleggen 30 2 Oriëntatie op

Nadere informatie

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Jaargang 2005 460 Besluit van 23 augustus 2005, houdende vaststelling van bekwaamheidseisen voor leraren in het basisonderwijs, het speciaal en voortgezet

Nadere informatie

De specifieke lerarenopleiding

De specifieke lerarenopleiding geëngageerd onderzoekend communicatief talent ontwikkelend vakdeskundig leerling gericht samenwerkend De specifieke lerarenopleiding dynamisch leergierig master Jij bent... inspirerend creatief toekomstgericht

Nadere informatie

PROFESSIONELE BACHELOR ERGOTHERAPIE 2015-2016. Modeltraject eerste jaar Semester 1 WWW.AP.BE OPLEIDINGSONDERDELEN 2015/2016

PROFESSIONELE BACHELOR ERGOTHERAPIE 2015-2016. Modeltraject eerste jaar Semester 1 WWW.AP.BE OPLEIDINGSONDERDELEN 2015/2016 PROFESSIONELE BACHELOR ERGOTHERAPIE 2015-2016 Modeltraject eerste jaar Semester 1 Professioneel redeneren 1 6 ECTS Je zal de geschiedenis en de specifieke plaats van ergotherapie binnen de organisatie

Nadere informatie

thomas more hogeschool Leiderschapsacademie

thomas more hogeschool Leiderschapsacademie thomas more hogeschool Leiderschapsacademie Colofon 2015 Rotterdam, mei 2015 Thomas More Hogeschool, Rotterdam Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in

Nadere informatie

Minor Analyse, diagnose en verandering van organisaties (ADV)

Minor Analyse, diagnose en verandering van organisaties (ADV) Minor Analyse, diagnose en verandering van organisaties (ADV) Faculteit Economie en Management 2007/2008 Versie 1 Minor Analyse, diagnose en verandering van organisaties (ADV) Voor wie is deze minor bestemd

Nadere informatie

Juist in het openbaar onderwijs

Juist in het openbaar onderwijs Juist in het openbaar onderwijs Over de aandacht voor levensbeschouwing op de openbare school Legitimatie MARLEEN LAMMERS Wie denkt dat het openbaar onderwijs geen aandacht mag besteden aan levensbeschouwing,

Nadere informatie

ECTS-fiche. 1. Identificatie. Module. Lestijden 160

ECTS-fiche. 1. Identificatie. Module. Lestijden 160 ECTS-fiche 1. Identificatie Opleiding Marketing Module Algemene Marketing Code A5 Lestijden 160 Studiepunten n.v.t. Ingeschatte totale studiebelasting (in uren) 1 Mogelijkheid tot JA aanvragen vrijstelling

Nadere informatie

Minor Licht Verstandelijk Beperkt

Minor Licht Verstandelijk Beperkt Minor Licht Verstandelijk Beperkt Academie voor Sociale Studies Inleiding De minor Licht Verstandelijk Beperkt biedt een inspirerend en intensief half jaar deskundigheidsbevordering op het gebied van werken

Nadere informatie

Leraar voorbereidend hoger onderwijs Engels Vrije Universiteit Amsterdam - Onderwijscentrum VU - M Leraar VHO Engels - 2010-2011

Leraar voorbereidend hoger onderwijs Engels Vrije Universiteit Amsterdam - Onderwijscentrum VU - M Leraar VHO Engels - 2010-2011 Leraar voorbereidend hoger onderwijs Engels Vrije Universiteit Amsterdam - Onderwijscentrum VU - M Leraar VHO Engels - 2010-2011 Vrije Universiteit Amsterdam - Onderwijscentrum VU - M Leraar VHO Engels

Nadere informatie

Lectoraat natuurbeleving en ontwikkeling kind

Lectoraat natuurbeleving en ontwikkeling kind Lectoraat natuurbeleving & ontwikkeling kind 1 Aanleiding Als kinderen van vijf tot twaalf jaar hun speelplek mogen kiezen, gaat de voorkeur voornamelijk uit naar braakliggende terreinen. Daarbij kijken

Nadere informatie

KWALITEITSONDERZOEK BASISSCHOOL FLORENCIUS

KWALITEITSONDERZOEK BASISSCHOOL FLORENCIUS DEFINITIEF RAPPORT KWALITEITSONDERZOEK NIET BEKOSTIGDE INSTELLING VOOR PRIMAIR ONDERWIJS BASISSCHOOL FLORENCIUS School/vestiging: Basisschool Florencius Plaats: Naarden Brin: 29ZZ Datum uitvoering onderzoek:

Nadere informatie

Ontwikkelingen in afstudeerrichtingen lerarenopleidingen HAN ILS. 13 april 2016

Ontwikkelingen in afstudeerrichtingen lerarenopleidingen HAN ILS. 13 april 2016 Ontwikkelingen in afstudeerrichtingen lerarenopleidingen HAN ILS 13 april 2016 Het komende uurtje... 14.15-14.35 uur Implementatie afstudeerrichtingen HAN ILS 14.35 14.45 uur Uitwisseling 14.45-15.05 uur

Nadere informatie

Leraar voorbereidend hoger onderwijs Biologie Vrije Universiteit Amsterdam - Onderwijscentrum VU - M Leraar VHO Biologie - 2010-2011

Leraar voorbereidend hoger onderwijs Biologie Vrije Universiteit Amsterdam - Onderwijscentrum VU - M Leraar VHO Biologie - 2010-2011 Leraar voorbereidend hoger onderwijs Biologie Vrije Universiteit Amsterdam - Onderwijscentrum VU - M Leraar VHO Biologie - 2010-2011 Vrije Universiteit Amsterdam - Onderwijscentrum VU - M Leraar VHO Biologie

Nadere informatie

Specialisatie VO/MBO. Beschrijving van de onderwijseenheden

Specialisatie VO/MBO. Beschrijving van de onderwijseenheden Jongeren op weg naar de volwassenheid maken een boeiende en soms ook verwarrende levensfase door. Je bent nog geen volwassene maar je wordt wel geacht je te gedragen naar de regels die de maatschappij

Nadere informatie

Managers en REC-vorming ----- GEEN VOORUITGANG ZONDER VOORTREKKERS

Managers en REC-vorming ----- GEEN VOORUITGANG ZONDER VOORTREKKERS @ ----- Managers en REC-vorming ----- AB ZONDER VOORTREKKERS GEEN VOORUITGANG De wereld van de REC-vorming is volop beweging. In 1995 werden de eerste voorstellen gedaan en binnenkort moeten 350 scholen

Nadere informatie

Kwaliteitsvisie kinderopvang voor pedagogisch medewerkers en gastouders

Kwaliteitsvisie kinderopvang voor pedagogisch medewerkers en gastouders Kwaliteitsvisie kinderopvang voor pedagogisch medewerkers en gastouders Visie De pedagogische kwaliteiten van medewerkers bepalen voor een zeer groot deel de kwaliteit van de kinderopvang, passend bij

Nadere informatie

Definitieve versie februari 2015

Definitieve versie februari 2015 1 Gecomprimeerd Schoolondersteuningsprofiel Steven Stemerding Algemene gegevens School Steven Stemerding BRIN 12GJ Directeur Marloes Snel Adres Slingeplein 10 Telefoon 010-4808635 E-mail Bestuur Basisondersteuning

Nadere informatie

Competenties met indicatoren bachelor Civiele Techniek.

Competenties met indicatoren bachelor Civiele Techniek. Competenties met indicatoren bachelor Civiele Techniek. In de BEROEPSCOMPETENTIES CIVIELE TECHNIEK 1 2, zijn de specifieke beroepscompetenties geformuleerd overeenkomstig de indeling van het beroepenveld.

Nadere informatie

ECTS-fiche. Graduaat Maatschappelijk werk Samenwerkingsvaardigheden. Lestijden. Ingeschatte totale studiebelasting (in uren) 1 Mogelijkheid tot

ECTS-fiche. Graduaat Maatschappelijk werk Samenwerkingsvaardigheden. Lestijden. Ingeschatte totale studiebelasting (in uren) 1 Mogelijkheid tot ECTS-fiche 1. Identificatie Opleiding Module Code Lestijden Studiepunten Ingeschatte totale studiebelasting (in uren) 1 Mogelijkheid tot Graduaat Maatschappelijk werk Samenwerkingsvaardigheden AC2 40 n.v.t.

Nadere informatie

Bachelorproject (15 EC), BSK. Docent: MSc, Drs. C. Nagtegaal

Bachelorproject (15 EC), BSK. Docent: MSc, Drs. C. Nagtegaal Vakbeschrijvingen derde jaar EBM: In het derde jaar volg je enkele verdiepende vakken, schrijf je de bachelorscriptie en heb je een vrije keuzeruimte. Je kunt deze ruimte invullen met keuzevakken (o.a.

Nadere informatie