Een servicegeoriënteerde architectuur voor Customer Relationship Management Strategieën voor verbeterde schaalbaarheid en flexibiliteit

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Een servicegeoriënteerde architectuur voor Customer Relationship Management Strategieën voor verbeterde schaalbaarheid en flexibiliteit"

Transcriptie

1 Een servicegeoriënteerde architectuur voor Customer Relationship Management Strategieën voor verbeterde schaalbaarheid en flexibiliteit Student: Wolfgang Al Student nr: Opleiding: Informatica Datum: 20 augustus 2004

2 Een servicegeoriënteerde architectuur voor Customer Relationship Management I N L E I D I N G Voorwoord Dit verslag is het resultaat van mijn afstudeerstage in het kader van mijn opleiding Informatica aan de Universiteit Twente. Deze afstudeeropdracht heeft plaatsgevonden van 17 februari tot 1 september 2003 bij Windex Software BV te Meerssen. Graag zou ik hier Aart van Halteren willen bedanken voor zijn constructieve en waardevolle commentaar, hints en tips die hij mij gaf in zijn rol als afstudeerbegeleider. Ook wil ik Frank Adriaenssen van Windex Software BV bedanken voor het bieden van een afstudeerplaats. Mark Schmeits, ook van Windex Software BV, wil ik graag bedanken. Hij wist op de juiste momenten vragen te stellen waardoor ik mijn werk kon verbeteren en was zo een goede sparringpartner. Tenslotte zou ik graag Mirièl Troeman willen bedanken, steun en toeverlaat in de donkere tijden wanneer ik het niet meer zag zitten. Haar nuchtere kijk op de zaken is een onmisbaar goed geweest. Meerssen, 20 augustus 2004 Wolfgang Ingmar Al ii

3 Inleiding: Samenvatting I N L E I D I N G Samenvatting De veranderde eisen aan de ICT vergen een nieuwe manier van omgaan met de ontwikkeling van software. Het inwilligen van eisen van stakeholders is een kritieke succes factor geworden van softwareprojecten. Daarnaast zijn softwaresystemen steeds groter en complexer geworden, waardoor software ontwikkelaars geen overzicht meer hebben. Software architectuur is een nieuw abstractieniveau dat de software architect in staat stelt stakeholder-eisen expliciet te documenteren in de systeemdefinitie en een abstract overzicht van het systeem te creëren. Hierdoor blijft het overzicht bestaan en is het reeds vroeg mogelijk systeemanalyses uit te voeren. Daarnaast garandeert het expliciet maken van de stakeholder-eisen dat het uiteindelijke systeem hieraan voldoet. In deze opdracht is software architectuur gebruikt als hoogste redenatieniveau van systemen, om te komen tot een antwoord op het centrale probleem: Hoe kan het.net platform binnen Windex Software BV ingezet worden om te komen tot een schaalbaar en flexibel, Internet-enabled framework voor de volgende generatie van de Windex Customer Relationship Management software?. Specifiek is de Service Oriented Architecture, met het centrale begrip service als een eenheid van informatie, gedrag en verwerking, bestudeerd. De Service Oriented Architecture heeft aan de wieg gestaan van XML Web Services en het.net platform. XML Web Services bieden een universele, open, en gestandaardiseerde omgeving voor services en de integratie van services. Er zijn twee belangrijke ondersteunende architecturen: de Web Services Conceptual Architecture van IBM en de Global XML Web Service Architecture van Microsoft. Deze laatste vormt de basis voor.net. In deze opdracht is een architectuur opgesteld ter ondersteuning van het framework voor de volgende generatie Customer Relationship Management software van Windex Software BV. Deze architectuur tracht de mogelijkheden voor het verbeteren van schaalbaarheid en flexibiliteit te maximaliseren. Om dit te testen, is een tweetal prototypes gemaakt. Op deze prototypes is een aantal tests en metingen uitgevoerd om tot uitspraken ten aanzien van de schaalbaarheid en de flexibiliteit te komen. Hieruit is gebleken dat hoewel de doelstellingen ten aanzien van flexibiliteit zeker haalbaar zijn, er meer onderzoek nodig is voordat concrete uitspraken gedaan kunnen worden ten aanzien van de schaalbaarheid. Met name de invloed van de.net Common Language Runtime en Windows op zaken als het geheugengebruik zijn nog onvoldoende duidelijk. iii

4 Een servicegeoriënteerde architectuur voor Customer Relationship Management I N L E I D I N G Inhoudsopgave Inleiding 1 Probleemdefinitie en aanpak 3 1 Probleemdefinitie Doel Onderzoeksvragen 3 2 Aanpak... 4 Stand van de technologie 6 1 Software architecturen Vooraf: andere vormen van architectuur Inleiding tot software architectuur Context en motivatie Model Voordelen Gegarandeerde basis Analyse Hergebruik 11 2 Tiers tier architecturen tier architecturen Meer tiers 13 3 Kwaliteit van software architecturen Service Oriented Architecture Services en architectuur Interfaces Karakteristieken van services Gedrag Servicegeoriënteerd ontwerpen Voor- en nadelen 17 5 XML Web Services Het ontstaan van XML Web Services Dynamische e-business Architecturen voor XML Web Services 19 Opdrachtkader 21 1 Het.NET framework Richtlijnen vanuit.net Algemene richtlijnen Services, componenten en tiers Business tiers Service interfaces 24 3 Flexibiliteit Schaalbaarheid Richtlijnen 26 iv

5 Inleiding: Inhoudsopgave 5 Beveiliging Betrouwbaarheid Ontwerpkeuzes Scheiding van de lagen Communicatie tussen lagen Abstracties Berichtenuitwisseling 32 8 Conclusie...33 Architectuur 34 1 Uitdagingen Uitgangspunten Referentie-architectuur Tiers Hoofdfuncties Data tier Platform tier Business logic tier Presentation tier Rollen en actoren 38 4 Verfijning Data tier Platform tier Business Logic tier Presentatie tier 44 5 Conclusie...44 Prototype e Prototype Reflection.Emit Information Object Factory TestSuite Vervolg e Prototype Specificatie Data tier Platform tier Business Logic Presentatie Beperkingen Data tier beperkingen Platform tier beperkingen Business Logic tier beperkingen 59 3 Conclusie...59 Tests en metingen aan het prototype 61 1 Aandachtspunten Schaalbaarheid Flexibiliteit Overzicht aandachtspunten 63 2 Doelstellingen Schaalbaarheid Flexibiliteit 66 3 Wenselijke eigenschappen...66 v

6 Een servicegeoriënteerde architectuur voor Customer Relationship Management 3.1 Schaalbaarheid Scale-up en scale-out uitgelegd Wensen ten aanzien van WindexVIJF Flexibiliteit 67 4 Metingen en tests Schaalbaarheid Memory Adapter File System Adapter Flexibiliteit 70 5 Technieken Schaalbaarheid Flexibiliteit Schaalbaarheid en flexibiliteit combineren 74 6 Conclusies en aanbevelingen Conclusies en aanbevelingen 77 1 Archituur, abstractie en architect Services Strategieën Voorstel architectuur Prototypes Metingen en tests Afsluiting Reflectie 82 Literatuur 85 Gerelateerde literatuur 88 Afkortingen 89 Begrippenlijst 91 Appendices I Opdracht I Meetresultaten Memory Adapter 1 Working Set... II 2 Geheugen... II 3 Delta Working Set... II 4 Delta Geheugen... III 5 Processortijd... III 6 Delta Processortijd... III Meetresultaten File System Adapter 1 Working Set...IV 2 Geheugen...IV 3 Delta Working Set...IV II IV vi

7 Inleiding: Inhoudsopgave 4 Delta Geheugen... V 5 Processortijd... V 6 Delta Processortijd... V Data Interface VI Quality-of-Service aware Broker 1 De Broker Architectural Framework... VIII 1.1 Beschrijving VIII 1.2 Structuur VIII 1.3 Voor- en nadelen IX 1.4 Varianten X 2 Brokering for quality... XI 3 Uitdagingen voor de QoS aware Broker... XI 4 De QoS aware Broker en schaalbaarheid en flexibiliteitxii VIII vii

8

9 Hoofdstuk 1: Inleiding H O O F D S T U K 1 Inleiding VERLEDEN NU NIEUWE EISEN WINDEX SOFTWARE BV CONTEXT Pas in de jaren 80 begonnen bedrijven hun bedrijfsprocessen op grote schaal te automatiseren. De eerste stappen waren voorzichtige verkenningen van het nieuwe terrein van de ICT (Informatie- & CommunicatieTechnologie). Slechts weinigen gebruikten ooit een computer voor hun werkzaamheden. Deden ze dit wel, dan werkten ze of voor de ICT-afdeling, of ze deden hun werk daar. Tegenwoordig zijn computers en automatisering niet meer weg te denken uit de dagelijkse werkzaamheden; veel is geautomatiseerd of op zijn minst gekoppeld aan een computer en veel mensen vertrouwen op de ICT faciliteiten voor hun werkzaamheden. Als de ICT faciliteiten niet beschikbaar zijn, of niet goed functioneren, heeft dit een grote negatieve impact op de productiviteit. Het veranderde gebruik van ICT heeft ervoor gezorgd dat andere eisen gesteld worden aan de ICT. Gebruikers verwachten flexibiliteit; ze willen de ICT faciliteiten zo kunnen inrichten, dat hun productiviteit gemaximaliseerd wordt. Daarnaast verwachten ze betrouwbaarheid: de ICT faciliteiten moeten voldoende beschikbaar zijn en er mogen geen storende fouten optreden. Een andere eis is schaalbaarheid: onder toenemende belasting moeten de ICT faciliteiten hetzelfde niveau van service blijven bieden. Beveiliging is ook een nieuwe eis: ICT faciliteiten moeten beschermd worden tegen oneigenlijk gebruik, tegen ongeautoriseerd gebruik en tegen andere vormen van misbruik. Ook moeten ze beschermd worden tegen pogingen om het systeem in een inconsistente toestand te brengen, of de dienstverlening onmogelijk te maken. Tenslotte moeten nieuwe ICT faciliteiten in grote mate beheersbaar zijn; ICT faciliteiten moeten beschikken over uitgebreide mogelijkheden voor sturing en beheer. Windex Software BV te Meerssen is een Independent Software Vendor (ISV) van Customer Relationship Management (CRM) software voor brancheorganisaties. De huidige versie van het CRMpakket, versie 4, is aan vervanging toe omdat het niet langer mogelijk is versie 4 aan te passen aan de wensen van de klant. Windex Software BV wil een volledig nieuwe basis voor haar CRM pakket ontwikkelen om wijzigingen nu en in de toekomst te ondersteunen, om gebruik te kunnen maken van nieuwe technologieën zoals XML Web Services (XML = extensible Markup Language) en het Internet en om weer een aantal jaar vooruit te kunnen. Het Internet groeit nog altijd en wordt steeds meer alomtegenwoordig. Internettoegang is goedkoop en vrijwel overal beschikbaar. Mede daarom wil Windex Software BV versie 5 geschikt maken voor het Web. Hierbij wordt gedacht aan gegevensbeheer op afstand door zowel eindgebruikers als personen en instanties waarvan gegevens worden bijgehouden, het bieden van een grafische interface die toegankelijk is via een browser en de ondersteuning van content management activiteiten (zoals Web sites, Internet Portals, et cetera). 1

10 Een servicegeoriënteerde architectuur voor Customer Relationship Management Vanwege de ervaring die Windex Software BV heeft met Microsoft en haar producten is gekozen voor het.net framework van Microsoft als basis voor de nieuwe versie..net FRAMEWORK SOA/XML WEB SERVICES OPDRACHT Microsoft zegt over het.net framework: Microsoft.NET is een set software technologieën ontworpen om je wereld van informatie, mensen, systemen en apparaten te verbinden. Dit lijkt goed te passen bij de visie van CRM en lijkt daarmee een goede basis voor de nieuwe versie. Het.NET framework ondersteunt het applicatiegericht gebruik van het Internet en vloeit voort uit de ontwikkeling van Service Oriented Architectures (SOA) en XML Web Services. Deze gebieden zullen daarom ook bestudeerd worden. Tijdens deze doctoraalopdracht is gekeken naar mogelijkheden voor het verbeteren van flexibiliteit en schaalbaarheid van een Customer Relationship Management software pakket, dat herontworpen is vanuit een servicegeoriënteerd oogpunt. Dit zal worden toegepast op de situatie binnen Windex Software BV, in het.net framework. De volledige tekst van de opdracht is opgenomen in Appendix I. 2

11 Hoofdstuk 2: Probleemdefinitie en aanpak H O O F D S T U K 2 Probleemdefinitie en aanpak 1 Probleemdefinitie 1.1 Doel 1.2 Onderzoeksvragen In dit hoofdstuk wordt het domein van deze doctoraalopdracht besproken. Allereerst zal de probleemdefinitie gegeven worden en het doel van de opdracht. Aan de hand hiervan zal een aantal onderzoeksvragen gepresenteerd worden. Tenslotte is de aanpak besproken. Het Internet wordt steeds meer gebruikt als hulpmiddel in de ontwikkeling van applicaties. Applicaties gebruiken niet alleen het Internet zelf (bijvoorbeeld als communicatiemedium), maar ook technologieën die voortkomen uit de ontwikkeling van het Internet. Bestaande Business-to-Business (B2B) en Enterprise Application Integration (eai) oplossingen zoals Electronic Data Interchange (EDI) leiden tot onvrede, vanwege het gebrek aan uniformiteit en universele acceptatie en de vaak hoge kosten. Bestaande middleware zoals Distributed COM (DCOM), Jini en Common Object Request Broker Architecture (CORBA) slagen er niet in de beloftes van platformonafhankelijkheid, universele communicatie tussen objecten en componenten en transparantie van communicatie waar te maken. Nieuwe concepten, zoals de Service Oriented Architecture (SOA), XML Web Services en het.net platform worden en zijn ontwikkeld met het doel in te springen op deze ontwikkelingen en problemen. In deze doctoraalopdracht is gekeken hoe deze nieuwe ontwikkelingen toegepast kunnen worden bij Windex Software BV om te komen tot een schaalbaar, flexibel, Internet-enabled raamwerk voor Customer Relationship Management (CRM) activiteiten, dat dient als basis voor het herontwerp van de applicatie van Windex Software BV. Hieruit volgt de volgende probleemdefinitie: Hoe kan het.net platform binnen Windex Software BV ingezet worden om te komen tot een schaalbaar en flexibel, Internet-enabled framework voor de volgende generatie van de Windex Customer Relationship Management software? Het doel van deze doctoraalopdracht is te komen tot een advies inzake methoden en technieken voor het verbeteren van flexibiliteit en schaalbaarheid van de Windex CRM software in een gedistribueerde omgeving als het Internet, met gebruikmaking van het.net platform van Microsoft. De probleemdefinitie spreekt van een framework voor de volgende generatie van de Windex CRM software. Dit wijst op een applicatie- 3

12 Een servicegeoriënteerde architectuur voor Customer Relationship Management 2 Aanpak overstijgend niveau van redeneren. Dit niveau is het niveau van software architecturen. Daarmee kan de eerste onderzoeksvraag opgesteld worden: Wat zijn software architecturen?. De probleemdefinitie spreekt ook van het.net platform. Het.NET platform van Microsoft vloeit voort uit de filosofie van services: eenheden van informatie en verwerking met een contract in de vorm van een interface. Dit relatief nieuwe paradigma wordt ondersteund door een speciale architectuur, de Service Oriented Architecture (SOA). Dat leidt tot de tweede onderzoeksvraag: Wat is de Service Oriented Architecture, en hoe is deze ontstaan?. Specifiek richt het.net platform zich op XML Web Services: services die beschreven en gedefinieerd worden met XML en ook via een op XML gebaseerd protocol communiceren, via het Internet. Dit leidt tot de derde onderzoeksvraag: Wat zijn XML Web Services, en hoe zijn deze ontstaan?. De probleemdefinitie spreekt verder van een schaalbaar en flexibel [ ] framework. Dit leidt tot de vierde onderzoeksvraag: Hoe kunnen flexibiliteit en schaalbaarheid worden meegenomen in de ontwikkeling van een architectuur?. Tenslotte noemt de probleemdefinitie nog Windex Software BV. De onderzoeksvragen moeten toegepast worden binnen het domein van Windex Software BV. Dit leidt tot de vijfde en laatste onderzoeksvraag: Hoe zou het framework voor Windex Software BV eruit moeten zien, met inachtneming van de verzamelde adviezen?. Samengevat worden de volgende onderzoeksvragen opgesteld: Wat zijn software architecturen? Wat is de Service Oriented Architecture, en hoe is deze ontstaan? Wat zijn XML Web Services, en hoe zijn deze ontstaan? Hoe kunnen flexibiliteit en schaalbaarheid worden meegenomen in de ontwikkeling van een architectuur? Hoe zou het framework voor Windex Software BV eruit moeten zien, met inachtneming van de verzamelde adviezen? Om deze onderzoeksvragen te kunnen beantwoorden, is gekozen voor de volgende aanpak: 1. Er is een literatuuronderzoek gedaan en de resultaten hiervan zijn samengebracht in een State-of-the-Art (SOTA) report over het onderzoeksgebied; 2. Op basis van het SOTA is een voorstel voor een raamwerk ontworpen voor WindexVIJF; 3. Met dit raamwerk is op een iteratieve manier een prototype ontwikkeld in 2 slagen: a. Het 1 e prototype is ontwikkeld om aan te tonen dat het raamwerk te realiseren is; b. Het 2 e prototype is ontwikkeld om experimenten op het gebied van schaalbaarheid uit te voeren, en om in 4

13 Hoofdstuk 2: Probleemdefinitie en aanpak te kunnen schatten waar het raamwerk flexibeler is dan Windex 4; 4. Er is een aantal metingen gedaan aan de schaalbaarheid van het prototype; 5. De flexibiliteit van het prototype ten opzichte van Windex 4 is beoordeeld; 6. De vergaarde ervaring en kennis is omgezet in adviezen en strategieën voor het ontwerp en de implementatie van WindexVIJF. Voor deze aanpak is gekozen omdat dit een gestructureerde, evolutionaire aanpak is. Iedere stap vormt een afgesloten geheel, welke in een volgende stap uitgebreid wordt. Dit zorgt ervoor dat zaken die pas in een later stadium spelen, ook voor dat latere stadium bewaard kunnen worden. Het is vaak makkelijker een aantal kleine stappen te zetten, dan één grote. 5

14 Een servicegeoriënteerde architectuur voor Customer Relationship Management H O O F D S T U K 3 Stand van de technologie 1 Software architecturen Dit hoofdstuk geeft een overzicht van de huidige stand van de technologie en beschrijft een aantal concepten die ten grondslag liggen aan de volgende hoofdstukken. Allereerst zal in paragraaf 1 het concept van software architectuur behandeld worden. Hiermee wordt de onderzoeksvraag Wat zijn software architecturen? beantwoord. Vervolgens zullen tiers behandeld worden, groeperingen van functionaliteit in lagen op basis van verantwoordelijkheid binnen de applicatie. In paragraaf 3 komt kwaliteit van software architecturen aan de orde. De daarin behandelde aspecten vormen belangrijke aandachtspunten bij het opstellen van een software architectuur. Tenslotte zullen in paragrafen 4 en 5 respectievelijk de Service Oriented Architecture en XML Web Services behandeld worden, om daarmee de tweede respectievelijk derde onderzoeksvraag te beantwoorden. ABSTRACTIES Abstractie wordt veelal gebruikt om te kunnen redeneren over grote en complexe systemen. In het verleden leidde dit tot de abstracte data types, macrofuncties, objecten, componenten, et cetera. Uiteindelijk leidde dit tot de software architectuur: een ordening van functionele blokken (objecten en componenten) die een bepaald software systeem voorstellen [GAR94], [BAR99]. Software architecturen zijn belangrijk omdat ze het mogelijk maken over een systeem te redeneren zonder dat alle objecten in dat systeem bekend zijn. Complexe systemen als WindexVIJF kunnen zo worden teruggebracht tot hun essentie: het probleem dat opgelost moet worden en de manier waarop dat moet gebeuren. 1.1 Vooraf: andere vormen van architectuur Voor de begripsvorming is het interessant om te kijken of er parallellen te trekken zijn tussen software architectuur en andere vormen van architectuur, zoals gebouwen, hardware en netwerken [PER92]. GEBOUWEN Bij architectuur van gebouwen zijn er 2 fenomenen die interessant zijn in het kader van software architecturen: aanzichten en stijl. Een aanzicht is een belichting van de architectuur vanuit een bepaalde hoek, waarbij al het niet-zichtbare weggelaten wordt. Binnen software architectuur kan dit gebruikt worden voor stakeholderspecifieke aanzichten op de architectuur. Een stijl is een combinatie van bouwmaterialen (programmeertalen en ontwikkelomgevingen), -methodes (middleware, ontwikkelparadigma s) en esthetica. Stijl kan gebruikt worden als discriminerende factor voor software architecturen. 6

15 Hoofdstuk 3: Stand van de technologie HARDWARE NETWERK Hardware architecturen kenmerken zich door een klein aantal ontwerpelementen. Het benadrukte aspect 1 is hierbij de discriminerende factor op basis waarvan verschillende architecturen onderscheiden worden. Schaal (nodig om om te kunnen gaan met hogere belastingen) wordt bereikt door replicatie van de ontwerpelementen. Software architecturen hebben echter een groot (en groeiend) aantal ontwerpelementen en bereiken schaal door het toevoegen van specifieke elementen. In netwerkarchitecturen kunnen de diverse elementen worden gegeneraliseerd als nodes (de eindpunten van communicatie), verbindingen (het medium tussen nodes dat gebruikt wordt om over te communiceren) en relaties (wat en waarom er gecommuniceerd wordt). Netwerkarchitecturen kunnen dus bestaan uit slechts 3 ontwerpelementen: nodes, verbindingen en relaties. Daarmee lijken netwerk-architecturen een geschikte metafoor voor één bepaald aanzicht van software architectuur: het procesaanzicht, waarin de diverse processen binnen de applicatie in kaart worden gebracht. Er zijn echter maar een beperkt aantal topologieën van de ontwerpelementen binnen netwerkarchitecturen, terwijl het aantal topologieën bij software architecturen onbeperkt is. In deze 3 metaforen wordt architectuur gebruikt als metamodel. De architect maakt gebruik van een (liefst beperkt) aantal ontwerpelementen (of meta-classes), waarmee hij een model maakt van hetgeen hij wil ontwerpen (zij het een gebouw, een stuk hardware of een netwerk). Dit model kan hij vervolgens gebruiken om met bijvoorbeeld te stakeholders te communiceren over het te ontwerpen object en om dat object te analyseren en te manipuleren voordat dit geconcretiseerd wordt (in een specifiek ontwerp). 1.2 Inleiding tot software architectuur AANZICHT DOEL HYPE Een architectuur bepaalt een aanzicht van een systeem, waarin een zeker aspect wordt belicht, zoals bijvoorbeeld de structuur of de communicatie. Architectuur is van een ander niveau dan ontwerp, omdat architectuur de nadruk expliciet op abstractie legt: de concretisering van een architectuur ís het ontwerp. Daarnaast ligt de nadruk op standaarden, om specifieke applicaties te ontstijgen en te komen tot meer algemene architecturale modellen van applicaties. Het doel van software architectuur valt in 4 punten uiteen [PER92]: 1. Een raamwerk voor het voldoen aan de eisen van de stakeholders; 2. Een basis voor het technisch ontwerp, proces-management en schattingen van de kosten; 3. Een effectieve basis voor hergebruik; 4. Een basis voor afhankelijkheids- en en consistentie-analyse. De initiële successen van de toepassing van software architecturen in het ontwerpproces leidden al snel tot een hype. In deze hype werd architectuur gelijkgetrokken met Architecture Description Languages 1 Zoals de instructieset bij RISC (Reduced Instruction Set Computer) architecturen 7

16 Een servicegeoriënteerde architectuur voor Customer Relationship Management (ADL s), software-ontwerp en systeemanalys [MED98]. ADL s worden echter gebruikt om software architecturen formeel dan wel informeel te beschrijven, terwijl software-ontwerp van een lager abstractieniveau is dan software architectuur. Bij software-ontwerp ligt de focus niet zozeer op structuur van de applicatie, als wel op algoritmen en datatypes. Systeemanalyse tenslotte is maar een onderdeel van software architectuur: het formele karakter van systeemanalyse belemmert try-outs en globale inspecties van alternatieven, terwijl deze ook onderdeel kunnen vormen van software architectuur. STERK/ZWAK Software architectuur is sterk als communicatiemiddel naar diverse (niet-technische) stakeholders. Grafische representaties en de hoge abstractie maken software architecturen goed te begrijpen, ook voor niet-technische stakeholders. Daarnaast kan architectuur dienen als voertuig voor scheiding van verwerking en interactie. Hier ontstaat echter ook meteen een zwakte van architectuur: implementaties hóeven de architectuur niet te volgen en uitspraken vanuit de architectuur hoeven dus niet noodzakelijkerwijs te gelden in een implementatie van de architectuur. Daarnaast worden micro-evoluties onzichtbaar door de hoge abstractiegraad. 1.3 Context en motivatie Het opstellen van een software architectuur neemt een bepaalde plaats in in het softwareproces, dit is de context. Binnen de afstudeeropdracht wordt deze context gedefinieerd als volgt 2 [PER92]: eisen bepalen (de karakteristieken van) de informatie en de verwerking, op basis van de behoefte van de gebruiker 3 architectuur is het raamwerk van elementen, interacties en beperkingen waarmee voldaan wordt aan de eisen ontwerp deelt het systeem op in functionele modules en interfaces die de intermodulaire communicatie vastleggen. Algoritmen, procedures en datatypes maken ook deel uit van het ontwerp implementatie is de representatie van het ontwerp in een specifieke programmeeromgeving Eisen Architectuur Ontwerp Implementatie FIGUUR 1: HET SOFTWAREPROCES 2 Deze context is niet algemeen toepasbaar voor software architectuur, met name niet voor Artificial Intelligence (AI) 3 Dit is een erg pure definitie; in de praktijk zullen de architectuur, het ontwerp en de implementatie additionele (beperkende) eisen stellen 8

17 Hoofdstuk 3: Stand van de technologie Daarnaast is er nog een motivatie nodig voor een software architectuur, die aangeeft waarom de software architectuur ontworpen is. De motivatie van een software architectuur bestaat uit deze doelen [PER92]: een software architectuur geeft aan hoe strict een ontwerp moet zijn, en hoe relatief/specifiek de architectuur is daarnaast wordt aangegeven welke elementen behoren tot de minimaal benodigde set om te voldoen aan de eisen (bouw) en welke daar buiten vallen (esthetica/decoratie) indien nodig worden diverse aanzichten geboden, die elk een ander aspect benadrukken ten slotte dient de architectuur ter analyse van de interafhankelijkheden van de eisen, de architectuur en het ontwerp, alsmede de verschillende elementen en ook de consistentie tussen stijlen, tussen stijl en architectuur en tussen architecturale elementen. 1.4 Model Het eerste element uit de context is eisen. Eisen aan een applicatie worden gesteld door iedereen die belang heeft bij de applicatie: bijvoorbeeld de klant, de gebruiker, de ontwikkelaar. Dit zijn stakeholders van de applicatie. Door hun eisen op te nemen in de architectuur, wordt de architectuur de hoeksteen van het softwareproces: zolang niet voldaan is aan de stakeholdereisen, kan niet worden overgegaan op ontwerp en implementatie. De elementen van een architectuur vallen uiteen in informatiebevattende data-elementen, die getransformeerd worden door verwerkings-elementen. Deze elementen worden verbonden met elkaar door verbindingselementen. Of elementen essentieel of decoratief zijn, wordt bepaald door middel van een weging van eigenschappen en relaties. Deze weging kan ook gebruikt worden voor een stelling van alternatieven, om de keuzeruimte te beperken. Dit is de vorm van een architectuur. Met deze 3 onderdelen ligt een architectuur nog niet vast: er zijn nog vele ontwerpkeuzes te maken. Deze worden expliciet gemaakt in de rationale. Hier wordt ook de motivatie van keuzes (als een keuze is gemaakt in de architectuur) in opgenomen. Dit leidt tot het volgende model voor architectuur [GAC95]: architectuur = {Elementen, Vorm, Rationale, Stakeholders} AANZICHTEN Aanzichten vormen een gereedschap om de architectuur beter communiceerbaar te maken. Drie aanzichten zijn belangrijk: proces 4 geeft een beeld van hoe de data door het systeem stroomt in termen van de processen data geeft een beeld van de stroom van de processen in termen van de data 4 In de literatuur worden vaak functie en object gebruikt. Het lijkt echter alsof hiermee al uitspraken gedaan worden over de implementatie (functioneel, object-georiënteerd). Daarom worden de neutralere termen proces en data gebruikt 9

18 Een servicegeoriënteerde architectuur voor Customer Relationship Management 1.5 Voordelen verbindingen geeft een beeld van de verbindingen tussen de processen en de data Deze aanzichten zijn sterk verwant: de toestand in een aanzicht is vaak het directe gevolg van de toestand in de twee andere. Het opstellen van een software architectuur heeft een aantal sterke voordelen, enkele waarvan hier besproken worden. Gegarandeerde basis De architectuur vormt een basis voor het uiteindelijke systeem, welke gegarandeerd voldoet aan de stakeholdereisen. Hoe vroeger in het softwareproces fouten worden ontdekt, hoe goedkoper deze zijn op te lossen. Ambiguïteiten, die ontstaan als de belevingswereld van stakeholders en ontwikkelaar verschillen, maar zij toch een gezamenlijke terminologie gebruiken, kunnen leiden tot ernstige dwalingen tijdens de implementatie. Het uiteindelijke systeem zal dan niet voldoen aan de eisen van de stakeholders en dus niet geaccepteerd worden. Door in een vroeg stadium de stakeholdereisen al expliciet te maken, en deze vervolgens expliciet in de architectuur te verwerken, wordt deze situatie voorkomen. Omdat alle stakeholdereisen expliciet zijn gemaakt, kan er ook een weging aan toegekend worden. Deze weging kan gebruikt worden om prioriteiten te stellen in het softwareproces. Deze prioriteiten kunnen weer meegenomen worden in een stuk Quality Assurance (QA, kwaliteitsbewaking) en risicomanagement: er kan dan in geval van nood bezuinigd worden op onderdelen met een lagere prioriteit om de onderdelen met een hogere prioriteit voldoende aandacht te geven. Analyse Verder ontstaat dankzij het overzicht van de eisen een beter beeld van het totale project. Dit leidt ertoe dat projectmanagement beter uitgevoerd kan worden en een betere schatting kan worden gemaakt van de benodigde inspanning. De documentatie die bij een software architectuur hoort, bevat alle informatie die nodig is voor de analyse van het systeem. Na de initiële inspanning van het opstellen van de architectuur heeft men dus de beschikking over voldoende informatie voor de overige stappen in het softwareproces. Als gebruikgemaakt wordt van formele specificatiemethoden in de documentatie, kan deze zelfs vaak automatisch geanalyseerd worden. Met bepaalde formele methoden wordt het systeem ook verifieerbaar; dat wil zeggen dat het mogelijk is te verifiëren dat bepaald gedrag altijd, of juist nooit, of alleen in specifieke gevallen voorkomt. De initiële inspanning bij het opstellen van de architectuur maakt de volgende stappen in het softwareproces dankzij de analysemogelijkheden dus lichter, verkleint de kans op fouten en reduceert daarmee de ontwikkelinspanning en dus de kosten. 10

19 Hoofdstuk 3: Stand van de technologie Hergebruik Zorgvuldig ontworpen architecturen bevorderen de mogelijkheden voor hergebruik. De architectuur kan als basis dienen voor een meer uitgebreide applicatie, of een gerelateerde applicatie. Door het hoge abstractieniveau kunnen elementen ook worden overgenomen in andere architecturen. Op het raamwerk van elementen en vorm kunnen daarnaast meerdere applicatie gebaseerd worden, bijvoorbeeld met verschillende data stores of presentatieterminals. Bij een opvolger van het systeem kan de architectuur ook als basis dienen. De ontwerpkeuzes zijn allemaal gedocumenteerd, en kunnen dus getoetst worden op relevantie ten opzichte van de opvolger. Veel beslissingen en aannames zullen nog steeds gelden en die onderdelen kunnen dus hergebruikt worden in de nieuwe versie. 2 Tiers tier architecturen tier architecturen Een tier is een combinatie van functies met een gemeenschappelijk doel, die vrijwel onafhankelijk is van eventuele andere tiers. Tiers kunnen gebruikt worden om semantische scheidingen aan te brengen in software architecturen. Eén van de meest voorkomende architecturen is de 2-tier architectuur. In deze architectuur is er een client en een server. In de client vindt alle presentatie en verwerking plaats, terwijl de server alle data aanlevert. Traditionele Internet-applicaties zoals FTP, WWW en Gopher zijn ontworpen volgens de 2-tier architectuur [DTE98]. De 2- tiered aanpak heeft een aantal tekortkomingen, zoals de fat clients 5, complexe Application Programming Interfaces (API s) voor business logic, hoge netwerkbelasting, beperkte transactie-ondersteuning, onbeheersbaarheid van het beveiligingsregime op de client, gebrekkige mogelijkheden voor hergebruik, en de slechte herconfigureerbaarheid (updates moeten altijd naar alle clients worden gedistribueerd). Door de 3-tier architectuur toe te passen kunnen deze problemen voorkomen worden. De functies van de meeste applicaties zijn op te delen in 3 functiedomeinen: presentatie (interface en dialoog), applicatie (business logic) en data. Deze 3 domeinen vormen de 3 tiers in een 3- tiered architectuur (zie Figuur 2). DATA De data tier zorgt voor de opslag van gegevens, transacties en ontkoppeling van logische en fysieke datastructuur. Als de applicatie tier voor alle datafuncties vertrouwt op de data tier, ontstaat er een 5 Een client heet fat als deze alle verwerking van gegevens zelf uitvoert. 11

20 Een servicegeoriënteerde architectuur voor Customer Relationship Management betere portability, omdat de data tier vervangen kan worden door een vergelijkbare tier zonder dat de applicatie tier hiertoe veranderd hoeft te worden. APPLICATIE PRESENTATIE De applicatie tier ( Application Kernel ) bevat alle functionaliteit om de business tasks uit te voeren. De applicatie tier communiceert met de data tier om gegevens op te halen en op te slaan en gebruikt application services, welke het systeem ondersteunen in het verlenen van service. De presentatie tier tenslotte bestaat uit dialoogfuncties die de interactie met de gebruiker afhandelen en presentatiefuncties die informatie tonen aan de gebruiker. Voor systemen waar geen menselijke gebruiker aanwezig is, kunnen deze gelezen worden als batch control en definities van input/output formaten en interfaces. Presentatie Input/output Dialoog Application Kernel Batch control Services Application Data FIGUUR 2: 3-TIER ARCHITECTURE [REN97] KRITIEKE SUCCES FACTOREN Kritieke succes factoren voor een 3-tier architectuur zijn: zorgvuldig ontworpen interfaces authenticatie, autorisatie en encryptie op ieder niveau gegarandeerde consistentie middels transacties passende communicatie-infrastructuur 6 VOORDELEN NADELEN De 3-tier architecture heeft als voordelen dat de aandachtspunten gescheiden worden: de tiers zijn redelijk onafhankelijk, en kunnen dus vervangen worden door andere tiers die dezelfde functionaliteit bieden. Dit zorgt voor een goede onderhoudbaarheid, en testen en distributie worden er makkelijker door. Ook zorgt het voor een betere portability en neemt de belasting van de client en het netwerk af, doordat de verwerking nu op de server (of een aparte server) plaats kan vinden. Omdat de verwerking niet langer op de client plaatsvindt, maar op een eigen server is er een grotere controle mogelijk en kan er dus een beter securitymanagement gevoerd worden. De heldere structuren en goed ontworpen, herbruikbare componenten zijn duurder in ontwikkeling en vereisen meer kennis, naast een formelere ontwerpstrategie. De toename van de ontwikkeltijd resulteert ook in een hogere time-to-market. Tenslotte wordt door de abstractie overhead geïntroduceerd, wat resulteert in een lagere efficiëntie en performance. 6 Veel gebruikte infrastructuren zijn CORBA (Common Object Request Broker Architecture), DCOM (Distributed COM), J2EE (Java 2 Enterprise Edition) en.net 12

The OSI Reference Model

The OSI Reference Model Telematica Applicatielaag Hoofdstuk 16, 17 Applicatielaag 4Bevat alle toepassingen die van het netwerk gebruik maken n E-mail n Elektronisch nieuws n WWW n EDI (Electronic Data Interchange) n Napster,

Nadere informatie

Dit voorbeeldproject beschrijft het gebruik van web services (open standaarden) voor de ontsluiting van kernregistraties bij de gemeente Den Haag.

Dit voorbeeldproject beschrijft het gebruik van web services (open standaarden) voor de ontsluiting van kernregistraties bij de gemeente Den Haag. Voorbeeldproject Een Haagse SOA Dit voorbeeldproject beschrijft het gebruik van web services (open standaarden) voor de ontsluiting van kernregistraties bij de gemeente Den Haag. Aanleiding Vanuit de visie

Nadere informatie

Informatiearchitectuur

Informatiearchitectuur Informatiearchitectuur Onderwerpen Waarom is architectuur (nu) zo belangrijk? Wat is informatiearchitectuur? Ontwikkelingen in de tijd Structuur applicaties Applicatie-integratie Webservices Praktijkvoorbeeld

Nadere informatie

Enterprise Architectuur de link tussen Business & ICT

Enterprise Architectuur de link tussen Business & ICT Enterprise Architectuur de link tussen Business & ICT Oriented Architecture (SOA) Nieuwe hype? Of. Jaap Schekkerman, B.Sc. Opinion Leader, Verdonck, Klooster & Associates President & Founder, Institute

Nadere informatie

Beknopte dienstbeschrijving beveiligen van Webapplicaties m.b.v. digitale certificaten en PKI

Beknopte dienstbeschrijving beveiligen van Webapplicaties m.b.v. digitale certificaten en PKI Beknopte dienstbeschrijving beveiligen van Webapplicaties m.b.v. digitale certificaten en PKI Document: Beknopte dienstbeschrijving beveiligen van Webapplicaties Versie: maart 2002 mei 2002 Beknopte dienstbeschrijving

Nadere informatie

Zelftest Java EE Architectuur

Zelftest Java EE Architectuur Zelftest Java EE Architectuur Document: n1218test.fm 22/03/2012 ABIS Training & Consulting P.O. Box 220 B-3000 Leuven Belgium TRAINING & CONSULTING INLEIDING BIJ DE ZELFTEST JAVA EE ARCHITECTUUR Nota:

Nadere informatie

Business-to-Business

Business-to-Business Business-to-Business 1 WAT IS BUSINESS-TO-BUSINESS? 1.1 Inleiding Bedrijven communiceren veelvuldig met elkaar. Orders worden geplaatst, facturen worden verzonden, informatie wordt uitgewisseld. Zo n dertig

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Hoofdstuk 1.JMS...2

Inhoudsopgave. Hoofdstuk 1.JMS...2 Inhoudsopgave Hoofdstuk 1.JMS...2 1.1.Inleiding...2 1.2.Messaging architectuur...3 1.2.1.Point to point domein...3 1.2.2.Publish/Subscribe domein...4 1.2.3.Synchrone - asynchrone verwerking...4 1.2.4.De

Nadere informatie

Application interface. service. Application function / interaction

Application interface. service. Application function / interaction Les 5 Het belangrijkste structurele concept in de applicatielaag is de applicatiecomponent. Dit concept wordt gebruikt om elke structurele entiteit in de applicatielaag te modelleren: softwarecomponenten

Nadere informatie

Software Test Plan. Yannick Verschueren

Software Test Plan. Yannick Verschueren Software Test Plan Yannick Verschueren Maart 2015 Document geschiedenis Versie Datum Auteur/co-auteur Beschrijving 1 November 2014 Yannick Verschueren Eerste versie 2 December 2014 Yannick Verschueren

Nadere informatie

Oracle Portal in een Service-Oriented Architecture (SOA) ir. Jeroen F. van Schaijk Senior Consultant Emerging Technologies

Oracle Portal in een Service-Oriented Architecture (SOA) ir. Jeroen F. van Schaijk Senior Consultant Emerging Technologies Oracle Portal in een Service-Oriented Architecture (SOA) ir. Jeroen F. van Schaijk Senior Consultant Emerging Technologies voorheen 10 jaar Oracle-specialist! Agenda Wat is een Service-Oriented Architecture?

Nadere informatie

Software Test Plan. Yannick Verschueren

Software Test Plan. Yannick Verschueren Software Test Plan Yannick Verschueren November 2014 Document geschiedenis Versie Datum Auteur/co-auteur Beschrijving 1 November 2014 Yannick Verschueren Eerste versie 1 Inhoudstafel 1 Introductie 3 1.1

Nadere informatie

Whitepaper. Veilig de cloud in. Whitepaper over het gebruik van Cloud-diensten deel 1. www.traxion.com

Whitepaper. Veilig de cloud in. Whitepaper over het gebruik van Cloud-diensten deel 1. www.traxion.com Veilig de cloud in Whitepaper over het gebruik van Cloud-diensten deel 1 www.traxion.com Introductie Deze whitepaper beschrijft de integratie aspecten van clouddiensten. Wat wij merken is dat veel organisaties

Nadere informatie

Ontwerpen van een Enterprise Service Bus

Ontwerpen van een Enterprise Service Bus Applicatie-ontwikkeling waarbij integratie met andere systemen niet van toepassing is komt zelden meer voor. Daarom komt steeds prominenter naar voren de vraag naar een Enterprise Service Bus (ESB). Maar

Nadere informatie

Zelftest Java concepten

Zelftest Java concepten Zelftest Java concepten Document: n0838test.fm 22/03/2012 ABIS Training & Consulting P.O. Box 220 B-3000 Leuven Belgium TRAINING & CONSULTING INLEIDING BIJ DE ZELFTEST JAVA CONCEPTEN Om de voorkennis nodig

Nadere informatie

Technologieverkenning

Technologieverkenning Technologieverkenning Videocontent in the cloud door de koppeling van MediaMosa installaties Versie 1.0 14 oktober 2010 Auteur: Herman van Dompseler SURFnet/Kennisnet Innovatieprogramma Het SURFnet/ Kennisnet

Nadere informatie

Technisch Ontwerp W e b s i t e W O S I

Technisch Ontwerp W e b s i t e W O S I Technisch Ontwerp W e b s i t e W O S I WOSI Ruud Jungbacker en Michael de Vries - Technisch ontwerp Website Document historie Versie(s) Versie Datum Status Omschrijving / wijzigingen 0.1 20 nov 2008 Concept

Nadere informatie

Software Processen. Ian Sommerville 2004 Software Engineering, 7th edition. Chapter 4 Slide 1. Het software proces

Software Processen. Ian Sommerville 2004 Software Engineering, 7th edition. Chapter 4 Slide 1. Het software proces Software Processen Ian Sommerville 2004 Software Engineering, 7th edition. Chapter 4 Slide 1 Het software proces Een gestructureerd set van activiteiten nodig om een software systeem te ontwikkelen Specificatie;

Nadere informatie

Service Oriented Architecture voor interne beheersing

Service Oriented Architecture voor interne beheersing Service Oriented Architecture voor interne beheersing Bedrijfsprocessen overschrijden steeds vaker de grenzen van de organisatie, bijvoorbeeld in het geval van processen met toeleveringsbedrijven. Dergelijke

Nadere informatie

Vraag 1. Vraag 1a TERUGKOPPELING PROEFTENTAMEN. Software architecture

Vraag 1. Vraag 1a TERUGKOPPELING PROEFTENTAMEN. Software architecture Software architecture IM0203 TERUGKOPPELING PROEFTENTAMEN Vraag 1 Vraag 1a Veel van de in het werkboek besproken patterns kunnen ingezet worden voor het referentiesysteem. We lopen de patterns hier stuk

Nadere informatie

SOA Security. en de rol van de auditor... ISACA Roundtable 2 juni 2008. Arthur Donkers, 1Secure BV arthur@1secure.nl

SOA Security. en de rol van de auditor... ISACA Roundtable 2 juni 2008. Arthur Donkers, 1Secure BV arthur@1secure.nl SOA Security en de rol van de auditor... ISACA Roundtable 2 juni 2008 Arthur Donkers, 1Secure BV arthur@1secure.nl 1 SOA Web 2.0, web services en service oriented architecture (SOA) is tegenwoordig de

Nadere informatie

Capita Selecta Design Patterns voor administratieve applicaties

Capita Selecta Design Patterns voor administratieve applicaties Capita Selecta voor administratieve applicaties Bij afstudeerproject: Generiek framework voor administratieve toepassingen in een webgeörienteerde omgeving Henk van de Ridder 26 augustus 2006 Inhoud 26

Nadere informatie

De beheerrisico s van architectuur

De beheerrisico s van architectuur De beheerrisico s van architectuur Een overzicht van de ArChimate Risico Extensie versie 0.2 Bert Dingemans Inleiding Het implementeren van een (enterprise) architectuur brengt altijd risico s met zich

Nadere informatie

Software Mobiliteit. UAMS - 6 maart 2001. Theo D'Hondt Lab voor Pogrammeerkunde Vrije Universiteit Brussel http://prog.vub.ac.

Software Mobiliteit. UAMS - 6 maart 2001. Theo D'Hondt Lab voor Pogrammeerkunde Vrije Universiteit Brussel http://prog.vub.ac. Software Mobiliteit Theo D'Hondt Lab voor Pogrammeerkunde Vrije Universiteit Brussel http://prog.vub.ac.be/~tjdhondt p. 1 Overzicht Stelling Objecttechnologie Distributie Mobiliteit Evolutie Besluit p.

Nadere informatie

Integratie in de praktijk

Integratie in de praktijk Integratie in de praktijk Werken als integratie consultant bij KLM Werken als integratie consultant bij KLM T. Lansbergen A. Kwekel Hogeschool Rotterdam 13/10/2015 Agenda Introductie - Organisatie Use

Nadere informatie

Checklist basisontwerp SDM II

Checklist basisontwerp SDM II Organisatie SYSQA B.V. Pagina 1 van 5 Checklist basisontwerp SDM II Documentatie. Zijn de uitgangspunten voor het basisontwerp Is een plan van aanpak Zijn er wijzigingen op het Software Quality Assurance

Nadere informatie

vanuit de technische en organisatorische omgeving, werk-verdeling, budget, planning, en hergebruik van componenten. Het documenteren van SA dient

vanuit de technische en organisatorische omgeving, werk-verdeling, budget, planning, en hergebruik van componenten. Het documenteren van SA dient 9 Samenvatting Software heeft vooruitgang in veel vakgebieden mogelijk gemaakt en heeft een toenemend invloed op ons leven en de samenleving in zijn geheel. Software wordt gebruikt in computers, communicatienetwerken,

Nadere informatie

SaaS en cloud computing: in de mist of in de wolken? Karin Zwiggelaar, partner 20 september 2010

SaaS en cloud computing: in de mist of in de wolken? Karin Zwiggelaar, partner 20 september 2010 SaaS en cloud computing: in de mist of in de wolken? Karin Zwiggelaar, partner 20 september 2010 We staan aan de vooravond van de volgende Internetrevolutie De klassieke werkwijze van organisaties zal

Nadere informatie

Distributed Systems Architectures

Distributed Systems Architectures Distributed Systems Architectures Ian Sommerville 2004 Software Engineering, 7th edition. Chapter 12 Slide 1 Topics covered Multiprocessor architectures Client-server architectures Distributed object architectures

Nadere informatie

Naar de cloud: drie praktische scenario s. Zet een applicatiegerichte cloudinfrastructuur op. whitepaper

Naar de cloud: drie praktische scenario s. Zet een applicatiegerichte cloudinfrastructuur op. whitepaper Naar de cloud: drie praktische scenario s Zet een applicatiegerichte cloudinfrastructuur op whitepaper Naar de cloud: drie praktische scenario s Veel bedrijven maken of overwegen een transitie naar de

Nadere informatie

REST Adapter in SAP PI/PO voor REST-based Web Services

REST Adapter in SAP PI/PO voor REST-based Web Services REST Adapter in SAP PI/PO voor REST-based Web Services Inleiding Eindelijk! SAP heeft officieel de REST Adapter voor SAP PI/PO uitgebracht. Deze is beschikbaar vanaf SAP NetWeaver 7.3 EHP1 SP14 of SAP

Nadere informatie

Digikoppeling Glossary

Digikoppeling Glossary Digikoppeling Glossary Verklarende woordenlijst Digikoppeling documentatie Versie 1.1 Datum 5 januari 2010 Colofon Projectnaam Versienummer Organisatie Digikoppeling Definitief Servicecentrum Logius Postbus

Nadere informatie

Generiek framework voor administratieve toepassingen in een webgeörienteerde omgeving

Generiek framework voor administratieve toepassingen in een webgeörienteerde omgeving Generiek framework voor administratieve toepassingen in een webgeörienteerde omgeving Henk van de Ridder Stand van zaken 17 Maart 2007 Inhoud Probleemgebied afstudeerproject Oplossingsgebied afstudeerproject

Nadere informatie

SURFconext Cookbook. Het koppelen van Alfresco aan SURFconext. Versie: 1.0. Datum: 8 december 2013. 030-2 305 305 admin@surfnet.nl www.surfnet.

SURFconext Cookbook. Het koppelen van Alfresco aan SURFconext. Versie: 1.0. Datum: 8 december 2013. 030-2 305 305 admin@surfnet.nl www.surfnet. SURFconext Cookbook Het koppelen van Alfresco aan SURFconext Auteur(s): Frank Niesten Versie: 1.0 Datum: 8 december 2013 Radboudkwartier 273 3511 CK Utrecht Postbus 19035 3501 DA Utrecht 030-2 305 305

Nadere informatie

m.b.v. digitale certificaten en PKI Versie: mei 2002 Beknopte Dienstbeschrijving beveiligen van e-mail

m.b.v. digitale certificaten en PKI Versie: mei 2002 Beknopte Dienstbeschrijving beveiligen van e-mail Beknopte dienstbeschrijving Beveiligen van e-mail m.b.v. digitale certificaten en PKI Document: Versie: mei 2002 Beknopte Dienstbeschrijving beveiligen van e-mail Inhoudsopgave 1. Inleiding 2 2. Snel te

Nadere informatie

Functionele beschrijving: Scannen naar AFAS Profit.

Functionele beschrijving: Scannen naar AFAS Profit. Functionele beschrijving: Scannen naar AFAS Profit. Algemeen Met de Kyocera Scannen naar AFAS Profit beschikt u over een efficiënte oplossing om uw documenten te scannen naar AFAS Profit. Met deze oplossing

Nadere informatie

Uitgebreid voorstel Masterproef Informatica

Uitgebreid voorstel Masterproef Informatica HoGent Uitgebreid voorstel Masterproef Informatica Titel van het project: Optimalisatie & ontwikkeling van een gegevenstransfertool voor Business Intelligence-gebruikers Datum : 01/11/2012 Naam student

Nadere informatie

begin presentatie welkom naam jan vegt functie business consultant bedrijf www.2en40.nl 2 specialismes + E A I Enterprise Application Integration EAI integratie-vraagstukken veel meer details bij Rita

Nadere informatie

Functionele beschrijving: scannen naar van Brug software.

Functionele beschrijving: scannen naar van Brug software. Functionele beschrijving: scannen naar van Brug software. Algemeen Met de KYOCERA scannen naar van Brug Software beschikt u over een efficiënte oplossing om uw documenten te scannen naar het Notarieel

Nadere informatie

Object bus en objecten zijn de toekomst van het Internet

Object bus en objecten zijn de toekomst van het Internet Object bus en objecten zijn de toekomst van het Internet Tot voor kort kende het gebruik van internettechnologie een aantal problemen met het beschikbaar stellen van zakelijke toepassingen. De simpele

Nadere informatie

T Titel stage/afstudeeropdracht : Toekomstvaste Applicatie Integratie - Interconnectiviteit

T Titel stage/afstudeeropdracht : Toekomstvaste Applicatie Integratie - Interconnectiviteit Titel stage/afstudeeropdracht : Toekomstvaste Applicatie Integratie - Interconnectiviteit Duur van stage/afstuderen Manager Begeleider Locatie : 6 à 9 Maanden : dr. ir. J.J. Aue : dr. ir. H.J.M. Bastiaansen

Nadere informatie

Niklas Integratie Platform Verbeteren, besparen en méér

Niklas Integratie Platform Verbeteren, besparen en méér Niklas Integratie Platform Verbeteren, besparen en méér Het betaalbare integratieplatform voor al uw Business-to-Business Integratie en Applicatie Integratie Volledig geautomatiseerde afhandeling van elektronisch

Nadere informatie

Oracle Application Server Portal Oracle Gebruikersgroep Holland Oktober 2003

Oracle Application Server Portal Oracle Gebruikersgroep Holland Oktober 2003 Oracle Application Server Portal Oracle Gebruikersgroep Holland Oktober 2003 Page 1 1 Kees Vianen Senior Sales Consultant Technology Solutions Oracle Nederland Agenda Geschiedenis van Oracle Portal Portal

Nadere informatie

Het SEESCOA project; jouw user interface, altijd en overal

Het SEESCOA project; jouw user interface, altijd en overal Het SEESCOA project; jouw user interface, altijd en overal Kris Luyten Karin coninx 17 januari 2002 Samenvatting De informatica kende een ware revolutie voordat men tot de desktop PC gekomen is. 20 jaar

Nadere informatie

Enkele handige tips bij het beoordelen van clouddienstvoorwaarden. en Service Level Agreements

Enkele handige tips bij het beoordelen van clouddienstvoorwaarden. en Service Level Agreements Service Level Agreement tips Enkele handige tips bij het beoordelen van clouddienstvoorwaarden en Service Level Agreements Service Level Agreements SLA s komen onder meer voor als basis van veel clouddiensten.

Nadere informatie

Richtlijnen voor het ontwerpen een Intranetportal Door Bas Fockens

Richtlijnen voor het ontwerpen een Intranetportal Door Bas Fockens Richtlijnen voor het ontwerpen een Intranetportal Door Bas Fockens Copyright Datacon www.datacon.nl Wat is een intranetportal? Een intranet is een online gepersonaliseerde en geïntegreerde toegang tot

Nadere informatie

Stakeholder behoeften beschrijven binnen Togaf 9

Stakeholder behoeften beschrijven binnen Togaf 9 Stakeholder behoeften beschrijven binnen Togaf 9 Inventarisatie van concerns, requirements, principes en patronen Bert Dingemans Togaf 9 kent verschillende entiteiten om de behoeften van stakeholders te

Nadere informatie

Functionele beschrijving: scannen naar Exact Globe.

Functionele beschrijving: scannen naar Exact Globe. Functionele beschrijving: scannen naar Exact Globe. Algemeen Met de KYOCERA scannen naar Exact Globe beschikt u over een efficiënte oplossing om uw documenten te scannen naar Exact Globe. Met deze oplossing

Nadere informatie

Samengaan van Geo-informatie en Service Oriëntatie

Samengaan van Geo-informatie en Service Oriëntatie Samengaan van Geo-informatie en Service Oriëntatie Waterbodem Applicatie (WAB*info) 10 juli 2008 Gaston Lamaitre Data-ICT-Dienst, Delft Inhoud Wat doet Rijkswaterstaat? Doel van WAB*info De randvoorwaarden

Nadere informatie

m.b.v. digitale certificaten en PKI Versie: mei 2002 Beknopte Dienstbeschrijving beveiligen van VPN s

m.b.v. digitale certificaten en PKI Versie: mei 2002 Beknopte Dienstbeschrijving beveiligen van VPN s Beknopte dienstbeschrijving Beveiligen van VPN's m.b.v. digitale certificaten en PKI Document: Versie: mei 2002 Beknopte Dienstbeschrijving beveiligen van VPN s Inhoudsopgave 1. Inleiding 2 2. Snel te

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/20225 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/20225 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/20225 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Heijstek, Werner Title: Architecture design in global and model-centric software

Nadere informatie

OpenIMS 4.2 Portaal Server

OpenIMS 4.2 Portaal Server OpenIMS 4.2 Portaal Server Inhoudsopgave 1 WAT IS EEN ENTERPRISE INFORMATIE PORTAAL?...3 1.1 BESPARINGEN...3 1.2 GERICHT OP EEN SPECIFIEKE DOELGROEP...3 2 OPENIMS PORTAAL SERVER (PS)...4 2.1 CENTRAAL BEHEER...4

Nadere informatie

Betekent SOA het einde van BI?

Betekent SOA het einde van BI? Betekent SOA het einde van BI? Martin.vanden.Berg@sogeti.nl 18 september 2007 Agenda Wat is SOA? Wat is BI? Wat is de impact van SOA op BI? Sogeti Nederland B.V. 1 Agenda Wat is SOA? Wat is BI? Wat is

Nadere informatie

INHOUDSOPGAVE 3. 3.5 Het Boekenwinkeltje... 90 3.5.1 Registreer.aspx... 90 3.6 Opgaven... 97

INHOUDSOPGAVE 3. 3.5 Het Boekenwinkeltje... 90 3.5.1 Registreer.aspx... 90 3.6 Opgaven... 97 Inhoudsopgave 1 Inleiding 8 1.1 Het.Net Framework................................ 8 1.1.1 Het.Net Ontwikkelingsmodel....................... 8 1.1.2 Compilatie en Uitvoering in.net.....................

Nadere informatie

CEL. Bouwstenen voor een elektronische leeromgeving

CEL. Bouwstenen voor een elektronische leeromgeving CEL Bouwstenen voor een elektronische leeromgeving FACTSHEET CEL VERSIE 1.0 DECEMBER 2001 CEL - Bouwstenen voor een elektronische leeromgeving Inhoudsopgave Wat is CEL? 1 Uitgangspunten 1 De eindgebruiker

Nadere informatie

Hieronder staat een voorstel voor het kennismodel voor de vernieuwde EAR wiki.

Hieronder staat een voorstel voor het kennismodel voor de vernieuwde EAR wiki. Kennismodel EAR wiki Het doel is een rijksbrede informatie-infrastructuur: De kaders en de generieke diensten en producten op het terrein van informatievoorziening en ICT die worden aangeboden aan organisaties

Nadere informatie

Big Data: wat is het en waarom is het belangrijk?

Big Data: wat is het en waarom is het belangrijk? Big Data: wat is het en waarom is het belangrijk? 01000111101001110111001100110110011001 Hoeveelheid 10x Toename van de hoeveelheid data elke vijf jaar Big Data Snelheid 4.3 Aantal verbonden apparaten

Nadere informatie

Waarom Cloud? Waarom nu? Marc Gruben April 2015

Waarom Cloud? Waarom nu? Marc Gruben April 2015 Waarom Cloud? Waarom nu? Marc Gruben April 2015 Waarom Daarom Cloud? Cloud! Waarom Daarom nu? nu! Marc Gruben April 2015 Wie ben ik? Informatie analist Project/development manager Developer/architect Wie

Nadere informatie

Aansluiten op VPI. (VolmachtBeheer Producten Interface)

Aansluiten op VPI. (VolmachtBeheer Producten Interface) Aansluiten op VPI (VolmachtBeheer Producten Interface) Auteur : Max Wout en Bram Doveren (Colimbra) Versie : 1.1 Datum : 27 april 2009 Inhoudsopgave 1 Algemeen... 3 1.1 Aanleiding... 3 1.2 Doel van dit

Nadere informatie

Tim Mallezie Architectuur van besturingssystemen: Vraag A2.

Tim Mallezie Architectuur van besturingssystemen: Vraag A2. Procesbeheer: kenmerken van moderne besturingssystemen. 1. Bespreek de (drie) meest typische kenmerken van moderne besturingssystemen. 2. In hoeverre beantwoorden UNIX, Linux en Windows NT hieraan? Geef

Nadere informatie

BeheerVisie ondersteunt StUF-ZKN 3.10

BeheerVisie ondersteunt StUF-ZKN 3.10 Nieuwsbrief BeheerVisie Nieuwsbrief BeheerVisie 2015, Editie 2 Nieuws BeheerVisie ondersteunt StUF-ZKN 3.10 BeheerVisie geeft advies MeldDesk App Message Router MeldDesk Gebruikers Forum Nieuwe MeldDesk

Nadere informatie

Van 6 weken naar 6 minuten. met. OpenSource. Jan-Taeke Schuilenga Infrastructuur Architect Jantaeke.schuilenga@duo.nl

Van 6 weken naar 6 minuten. met. OpenSource. Jan-Taeke Schuilenga Infrastructuur Architect Jantaeke.schuilenga@duo.nl Van 6 weken naar 6 minuten met OpenSource Jan-Taeke Schuilenga Infrastructuur Architect Jantaeke.schuilenga@duo.nl Wat is DUO? Uitvoeringsorganisatie van Ministerie van OCW - Studiefinanciering - Bekostiging

Nadere informatie

Single sign on kan dé oplossing zijn

Single sign on kan dé oplossing zijn Whitepaper Single sign on kan dé oplossing zijn door Martijn Bellaard Martijn Bellaard is lead architect bij TriOpSys en expert op het gebied van security. De doorsnee ICT-omgeving is langzaam gegroeid

Nadere informatie

UBC op Microsoft Windows 64-bits

UBC op Microsoft Windows 64-bits UBC op Microsoft Windows 64-bits Inleiding Op de 64-bits varianten van Windows werkt de UBC (en vele andere pakketten) op een andere manier dan op de oudere 32-bits varianten van deze Windows versies.

Nadere informatie

DE BUSINESS CASE VOOR DE ASP OPLOSSING VAN CRM RESULTANTS VOOR ONDERWIJSINSTELLINGEN

DE BUSINESS CASE VOOR DE ASP OPLOSSING VAN CRM RESULTANTS VOOR ONDERWIJSINSTELLINGEN DE BUSINESS CASE VOOR DE ASP OPLOSSING VAN CRM RESULTANTS VOOR ONDERWIJSINSTELLINGEN Inleiding CRM Resultants biedt aan haar klanten de keuze om Microsoft Dynamics CRM in huis te installeren, of om de

Nadere informatie

BEVEILIGINGSARCHITECTUUR

BEVEILIGINGSARCHITECTUUR BEVEILIGINGSARCHITECTUUR Risico s onder controle Versie 1.0 Door: drs. Ir. Maikel J. Mardjan MBM - Architect 2011 cc Organisatieontwerp.nl AGENDA Is een beveiligingsarchitectuur wel nodig? Oorzaken beveiligingsincidenten

Nadere informatie

PRODUCT SHEET WHAT WE DO

PRODUCT SHEET WHAT WE DO ESDNOW, onderdeel van DISC BV, is dé Europese specialist als het gaat om het beheren, beveiligen, verkopen, toegang verschaffen tot, en distributie van digitale content. ESDNOW helpt uitgevers bij het

Nadere informatie

Base24 database suite

Base24 database suite Base24 database suite Introductie De Base24 database suite is een zeer geavanceerde database oplossing die ontworpen is voor de management, opslag, inzage en uitwisseling van medische informatie zoals

Nadere informatie

Congres Architectuur in de Zorg

Congres Architectuur in de Zorg Congres Architectuur in de Zorg Men neme een architect Recept voor een goed zorgsysteem Nieuwegein, 23 juni 2011 Even voorstellen Even voorstellen M&I/Partners, Speerpunten in de zorg EPD-strategie en

Nadere informatie

Dragon1 EA Tool. Business case webbased EA tool. Een webbased EA tool geschikt voor elke architectuurmethode!

Dragon1 EA Tool. Business case webbased EA tool. Een webbased EA tool geschikt voor elke architectuurmethode! Dragon1 EA Tool Business case webbased EA tool Een webbased EA tool geschikt voor elke architectuurmethode! uw organisatie, datum, versie #.#, documentstatus eigenaar/budgetverantwoordelijke: Kies op deze

Nadere informatie

Zelftest Informatica-terminologie

Zelftest Informatica-terminologie Zelftest Informatica-terminologie Document: n0947test.fm 01/07/2015 ABIS Training & Consulting P.O. Box 220 B-3000 Leuven Belgium TRAINING & CONSULTING INTRODUCTIE Deze test is een zelf-test, waarmee u

Nadere informatie

Waarom Webfysio? www.webfysio.nl - team@webfysio.nl

Waarom Webfysio? www.webfysio.nl - team@webfysio.nl Uw cliënt verdient toch maatwerk zorg? Waarom Webfysio? Uw eigen online en blended maatwerk educatie- & zorgpakketten aanbieden Online communicatie via cliënt specifieke agenda, notificaties en email Direct

Nadere informatie

Alfresco Document Management 100% Open Source

Alfresco Document Management 100% Open Source Alfresco Document Management 100% Open Source Alfresco Document Man agement Of u nu uw organisatie effectiever wilt maken, uw klanten beter wilt bedienen of intern een betere onderlinge samenwerking wilt

Nadere informatie

Boeiende Bindingen. Boeiende Bindingen Technische projectevaluatie. ROC West-Brabant, Codename Future, ThiemeMeulenhoff

Boeiende Bindingen. Boeiende Bindingen Technische projectevaluatie. ROC West-Brabant, Codename Future, ThiemeMeulenhoff Boeiende Bindingen Technische projectevaluatie ROC West-Brabant, Codename Future, ThiemeMeulenhoff Door: Rik Meijer, Software Engineer voor Codename Future Abstract: Dit document geeft een technisch overzicht

Nadere informatie

NORA werkdocument. Katern Beveiliging. In 3 klikken naar bouwstenen voor invulling van de eisen. Sessie 6. Bijgewerkt op 23 aug.

NORA werkdocument. Katern Beveiliging. In 3 klikken naar bouwstenen voor invulling van de eisen. Sessie 6. Bijgewerkt op 23 aug. NORA werkdocument Sessie 6 In 3 klikken naar bouwstenen voor invulling van de eisen Katern Beveiliging Bijgewerkt op 23 aug. 2013 katern Beveiliging Jaap van der Veen Essentie Sessie 6 1. Opzet digitaal

Nadere informatie

Evo Evolutionary Project Management. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V.

Evo Evolutionary Project Management. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V. Evo Evolutionary Project Management Een introductie Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V. Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 10 Inhoudsopgave 1. INLEIDING... 3 2. EVO... 4 3. FASERING...

Nadere informatie

7 Aandachtspunten om een verkeerde CRM software selectie te voorkomen

7 Aandachtspunten om een verkeerde CRM software selectie te voorkomen 7 Aandachtspunten om een verkeerde CRM software selectie te voorkomen Organisaties die zich op dit moment (opnieuw) in een CRM software selectie traject begeven, hebben een grote uitdaging. Daar waar vroeger

Nadere informatie

De complete oplossing voor uw kadastrale informatievoorziening.

De complete oplossing voor uw kadastrale informatievoorziening. De complete oplossing voor uw kadastrale informatievoorziening. Foto: Mugmedia Het Kadaster gaat de levering van kadastrale informatie ingrijpend vernieuwen. Het huidige proces van verwerken van kadastrale

Nadere informatie

ONTWERP VAN GEDISTRIBUEERDE SOFTWARE ACADEMIEJAAR 2009-2010 1 STE EXAMENPERIODE, 15 JANUARI 2010, 14U 17U30 VRAAG 1: INLEIDENDE BEGRIPPEN[20 MIN]

ONTWERP VAN GEDISTRIBUEERDE SOFTWARE ACADEMIEJAAR 2009-2010 1 STE EXAMENPERIODE, 15 JANUARI 2010, 14U 17U30 VRAAG 1: INLEIDENDE BEGRIPPEN[20 MIN] ONTWERP VAN GEDISTRIBUEERDE SOFTWARE ACADEMIEJAAR 2009-2010 1 STE EXAMENPERIODE, 15 JANUARI 2010, 14U 17U30 Naam :.. Richting :.. Opmerkingen vooraf : - werk verzorgd en duidelijk, zodat er geen dubbelzinnigheden

Nadere informatie

Verantwoording van het Logica In Lagen referentiemodel

Verantwoording van het Logica In Lagen referentiemodel Verantwoording van het Logica In Lagen referentiemodel Bijlage bij Meer inzicht in gelaagde architectuur - Deel 1: Uitleg, terminologie en methoden [Pruijt10]. Leo Pruijt, Lectoraat Architectuur van Digitale

Nadere informatie

Whitepaper implementatie workflow in een organisatie

Whitepaper implementatie workflow in een organisatie Whitepaper implementatie workflow in een organisatie Auteur: Remy Stibbe Website: http://www.stibbe.org Datum: 01 mei 2010 Versie: 1.0 Whitepaper implementatie workflow in een organisatie 1 Inhoudsopgave

Nadere informatie

Portal als infrastructuur voor gepersonaliseerde dienstverlening

Portal als infrastructuur voor gepersonaliseerde dienstverlening Portal als infrastructuur voor gepersonaliseerde dienstverlening Onafhankelijke diensten......veilig, gebundeld en gepersonaliseerd voor.....alle doelgroepen... Klanten Informatie Communicatie Back-office

Nadere informatie

.NET of.not in de praktijk voorbij het onderbuikgevoel

.NET of.not in de praktijk voorbij het onderbuikgevoel .NET of.not in de praktijk voorbij het onderbuikgevoel Robert Jan Elias & Maarten Gribnau robertjan.elias@mavim.com & maarten.gribnau@mavim.com http://www.mavim.com 1/15 Inhoud Mavim het bedrijf Mavim

Nadere informatie

Praktisch Implementeren van EA bij Gemeenten

Praktisch Implementeren van EA bij Gemeenten Praktisch Implementeren van EA bij Gemeenten Edwin de Vries 3 juni 2008 Praktisch Implementeren van Enterprise Architectuur bij Gemeenten Waarom Architectuur bij Gemeenten? Praktische aanpak Invulling

Nadere informatie

Technologie en Interactie 3.2: software architectuur

Technologie en Interactie 3.2: software architectuur Technologie en Interactie 3.2: software architectuur Manual IAM-TDI-V2-Technologie en Interactie. Jaar 0809 blok 2 Oktober 2008 Fons van Kesteren 1/8 Inhoud Technologie en Interactie 3.2: software architectuur...

Nadere informatie

Workflows voor SharePoint met forms en data K2 VOOR SHAREPOINT

Workflows voor SharePoint met forms en data K2 VOOR SHAREPOINT Slimmer samenwerken met SharePoint Workflows voor SharePoint met forms en data K2 VOOR SHAREPOINT Workflows, forms, reports en data WAAROM KIEZEN VOOR K2? Of u nu workflows moet maken voor items in SharePoint

Nadere informatie

1. Introductie...3 2. Verleden...4 2.1 De ENIAC... 4 2.2 ARPANET... 6

1. Introductie...3 2. Verleden...4 2.1 De ENIAC... 4 2.2 ARPANET... 6 DEEL 1 E-LEARNING IN DE TIJD 1. Introductie...3 2. Verleden...4 2.1 De ENIAC... 4 2.2 ARPANET... 6 3. Heden... 10 3.1 Voor- en nadelen van e-learning...10 3.1.1 Voordelen van e-learning...10 3.1.2 Nadelen

Nadere informatie

1945, eerste DC. Eigen logo

1945, eerste DC. Eigen logo 1945, eerste DC Eigen logo Doelstelling: Binnen uw computer ruimte verzamelt u diverse informatie over bijvoorbeeld stroomverbruik van uw apparatuur. Via welk netwerk kunt u deze data verwerken. Welk

Nadere informatie

Socio-technisch systemen. Ian Sommerville 2004 Software Engineering, 7th edition. Chapter 2 Slide 1

Socio-technisch systemen. Ian Sommerville 2004 Software Engineering, 7th edition. Chapter 2 Slide 1 Socio-technisch systemen Ian Sommerville 2004 Software Engineering, 7th edition. Chapter 2 Slide 1 Systeem categoriën Technische op computer gesteunde systemen Systemen die HW en SW bevatten, maar waar

Nadere informatie

Eenvoud, kracht en snelheid

Eenvoud, kracht en snelheid OpenIMS Open Informatie Management Server Eenvoud, kracht en snelheid Portaal Server Whitepaper Open Informatie Management Server www.openims.com OpenSesame ICT BV www.osict.com Inhoudsopgave 1 INLEIDING...

Nadere informatie

NK ICT architectuur presentatie d.d. 17-10-06

NK ICT architectuur presentatie d.d. 17-10-06 NK ICT architectuur presentatie d.d. 17-10-06 Inhoudsopgave External Business Generation (EBG) software magxia Positionering en specificaties van magxia Concrete case Vakantiehuisje.nl Gezichtspunten daarbij

Nadere informatie

Uitgebreid voorstel Masterproef Informatica

Uitgebreid voorstel Masterproef Informatica DEPARTEMENT TOEGEPASTE INGENIEURSWETENSCHAPPEN CAMPUS SCHOONMEERSEN - GENT Uitgebreid voorstel Masterproef Informatica Datum: 1/11/2008 Naam student: Pieter Vancoillie Algemene informatie: Naam van het

Nadere informatie

Functionele beschrijving: scannen naar UNIT4 DocumentManager

Functionele beschrijving: scannen naar UNIT4 DocumentManager Functionele beschrijving: scannen naar UNIT4 DocumentManager Algemeen Met de KYOCERA Scannen naar UNIT4 DocumentManager beschikt u over een efficiënte oplossing om uw documenten te scannen naar UNIT4 DocumentManager

Nadere informatie

Samenvatting. Het ontwerpen van controlemechanismen in netwerkorganisaties vanuit een waardeperspectief

Samenvatting. Het ontwerpen van controlemechanismen in netwerkorganisaties vanuit een waardeperspectief Samenvatting Het ontwerpen van controlemechanismen in netwerkorganisaties vanuit een waardeperspectief Tegenwoordig worden diensten steeds vaker door een netwerk van partijen aangeboden. Als een consument

Nadere informatie

Applicatie Architectuur en ICT-Infrastructuur

Applicatie Architectuur en ICT-Infrastructuur Applicatie Architectuur en ICT-Infrastructuur ISBN 978 90 72446 17 6 2010 Uitgeverij Het Glazen Oog Over de uitgave van dit document 2 Deze uitgave Dit document is een digitale versie van een hoofdstuk

Nadere informatie

Zet de volgende stap in bedrijfsinnovatie met een Open Network Environment

Zet de volgende stap in bedrijfsinnovatie met een Open Network Environment Overzicht van oplossingen Zet de volgende stap in bedrijfsinnovatie met een Open Network Environment Wat u leert De opkomst van nieuwe technologieën zoals cloud, mobiliteit, sociale media en video die

Nadere informatie

Introductie ArchiMate

Introductie ArchiMate Introductie ArchiMate NAF Insight De Meern, 8 maart 2012 Egon Willemsz, enterprise architect UWV Programma Waarom ArchiMate? Praktijkvoorbeelden Samenvatting concepten Van start met ArchiMate Tot besluit

Nadere informatie

Three Ships CDS opschalingsdocument Overzicht server configuratie voor Three Ships CDS

Three Ships CDS opschalingsdocument Overzicht server configuratie voor Three Ships CDS CDS opschalingsdocument Overzicht server configuratie voor CDS 1. Algemeen Dit document geeft een overzicht van een aantal mogelijke hardware configuraties voor het inrichten van een serveromgeving voor

Nadere informatie

Uitleg algemene structuur WTell

Uitleg algemene structuur WTell Uitleg algemene structuur WTell Brondocument C:\WebServer\Handleiding\WTellAlgemeen\WTellStructuurGlobaal.odt Versiebeheer Versie Datum Uitleg 1.0v 21-09-11 1e versie met uitleg globale structuur WTell

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting (Dutch summary)

Nederlandse samenvatting (Dutch summary) Nederlandse samenvatting (Dutch summary) Ditproefschriftpresenteerteen raamwerk voorhetontwikkelenvanparallellestreaming applicaties voor heterogene architecturen met meerdere rekeneenheden op een chip.

Nadere informatie