Business Plan. D. Dams, E. Dierckx, K. Lemmens, K. Schoeters, N. Smets, T. Van Elven, L. Van Rooy Opleiding graduaat

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Business Plan. D. Dams, E. Dierckx, K. Lemmens, K. Schoeters, N. Smets, T. Van Elven, L. Van Rooy 2011-2012. Opleiding graduaat"

Transcriptie

1 Business Plan Opleiding graduaat D. Dams, E. Dierckx, K. Lemmens, K. Schoeters, N. Smets, T. Van Elven, L. Van Rooy Gegradueerde in Strategisch ondernemingsbeleid HBO 5 Optie Marketingmanagement

2

3 3 0 Samenvatting Inleiding Historiek van CVO HIK Beleidsverklaring en visie Product omschrijving Hoger beroepsonderwijs (HBO5) Verschillende niveaus van volwassenenonderwijs Wat is HBO Bama-structuur Product graduaat na invoering BaMastructuur Doelgroep HBO Opleidingskosten Product Graduaat Technische beschrijving graduaat Eigen beschrijving graduaat Graduaat bekeken vanuit de bedrijfswereld Product Marketingmanagement Wat is een marketingmanager? Wat doet een marketing manager? Rollen van de marketingmanager Wat is je plaats in de organisatie? Wat kun je ermee worden? Wat zijn de belangrijkste competenties? Salesmanagement Wat is een sales manager? Wat doet een sales manager? Rollen van een sales manager Waar werk je als sales manager? Wat is je plaats in de organisatie? Welke competenties heb je nodig? Marktanalyse / marktanalyse Interne analyse Aanbod Doelgroep Werkmiddelen Naambekendheid en Imago Marktanalyse Klantenanalyse Cijferanalyse volwassenenonderwijs cvo HIK Inleiding Profiel van de HBO cursisten De organisatie van de opleiding Waarom een HBO-opleiding volgen? Marktobservatie Product Het fysieke product: cvo HIK Technische productbeschrijving Observatie product Product kort samengevat bij concurrentie (op basis van concurrentie analyse Kristof) Eigen observaties vanuit het standpunt klant Kwaliteitsgarantie Flexibiliteit van de opleiding... 53

4 Geen vakken maar competenties Prijs Prijs Geldelijke prijs Tijdsinvestering: Observaties vanuit het standpunt klant: Promotie Observatie Plaats Observatie: Eigen observaties vanuit het standpunt klant People Observatie people De medewerkers De klant Klantprofiel ( situatie in %, cursistentypologie) Wisselwerking student - docent Impact van typologiemix in studiegroepen Eigen analyse van de omgang met huidige klanten Het communiceren van de cultuur en waarden van zowel het eigen bedrijf als dat van de klanten Proces Physical Evidence (tastbaar bewijs) Concurrentie onderzoek Inleiding Het vijf-krachten model van Porter Onderzoekafbakening Eerste ruwe analyse van het concurrentiële marktaanbod Directe concurrenten Indirecte concurrenten Conclusie Segmentatie Volwassenenonderwijs in het algemeen in Vlaanderen CVO HIK Up- to- date opleidingen Hoge kwaliteitsnormen Identificatie van segmentatieprofiel CVO-HIK Inventarisatie van aandachtspunten bij segmentatieanalyse Demografische segmentatie Leeftijd Gezinssituatie Etnische diversificatie Immigranten Godsdienst Geslacht Segmentatie volgens werksituatie Geografische segmentatie Segmentatie volgens gekozen trajecttype aan het HIK Samenvatting segmentatie Samenvatting segmentatieanalyse SWOT analyse Inleiding Beschrijving SWOT analyse Sterktes Zwaktes Kansen Bedreigingen

5 5 9.3 Confrontatiematrix Financieel plan Aanbevelingen voor acties op korte termijn Aanpassing (opstellen?) geïntegreerd communicatieplan Kernobservaties Korte-termijn aanpassingen om het praktijkgerichte verhaal van het cvo HIK te ondersteunen en attractiever te maken : Langere termijn uitbouw van de website Waarvoor wordt de website gebruikt: Door studenten: docenten: werkgevers: kandidaat studenten: internationale partners: Hoe kan het anders? Waarvoor zou de website gebruikt kunnen worden: Door studenten: Door docenten: Door werkgevers: Door kandidaat studenten: Door internationale partners: Conclusie Bijlage 1: Praktijkvoorbeeld Human Resources beleid bij Kraft Foods België Bijlage 2: Instroommotivatie 1ste semester Cijferanalyse op basis van zelfde vragen eigen enquêtes Bijlage 3: Praktisch voorbeeld website groep T Bijlage 4: Praktisch voorbeeld eindwerkomschrijving website Groep T Bijlage 5: getuigenis van een oud-cursist cvo HIK Bijlage 6: Succesverhaal cursist Groep T Vb.: Goud voor automatiseringsproces Raf Kelber, alumnus Bedrijfsautomatisatie Bijlage 7: Concurrentie analyse

6 0 Samenvatting CVO-Hik is de grootst erkende hogeschool voor volwassenenonderwijs in Vlaanderen. Ze heeft duidelijk haar stempel op de markt gedrukt, in die mate dat er op dit ogenblik tussen het CVO-Hik en de andere CVO s geen onderscheid meer is. Noch in het opleidingsaanbod, noch binnen precense op de website. Daarom is de tijd nu aangebroken voor het HIK om het CVO naar de volgende fase te trekken richting BAMA-structuur en levenslang-levensbreed leren. In dit rapport hebben we 6 actielijnen ontwikkeld: 1. Graduaatdiploma gerichter definiëren en het een eigen waarde geven als volwaardig hogeschooldiploma 2. De communicatie van het HIK moet geprofessionaliseerd worden zodat het imago in lijn komt te liggen met het effectieve waardeaanbod van de instelling 3. Het programma aanbod moet strakker geformuleerd worden naar de noden van bedrijven en potentiele studenten 4. In het kader van levenslang-levensbreed leren moet er gekeken worden naar maximale flexibilisatie van het opleidingsaanbod (afstandsonderwijs, services on campus, ) 5. Presence op het internet en in sociale media moet verder uitgebouwd worden in lijn met de evoluties op de markt (Avans) 6. Het cvo Hik moet overwegen om haar dienst na verkoop uit te breiden (Oudstudentenverenigingen, trajectbegeleiding, begeleiding bij EVK dossiers, )

7 7 1 Inleiding Iemand die zijn diploma wil behalen bij CVO HIK krijgt een opleiding die modulair is opgebouwd en als eindresultaat een diploma graduaat. Zelf hebben de auteurs van dit werk een bewuste keuze gemaakt om een opleiding te starten aan HIK. Ieder van ons had daar zijn eigen drijfveer voor maar concreet komt het erop neer dat ieder op zoek was/is naar leermogelijkheden om de leerbehoeften te vervullen. Er is al veel gesproken over wat een graduaatopleiding nu juist is. Welke betekenis heeft deze term graduaat nu? En/of welke meerwaarde biedt dit diploma nu juist aan de gediplomeerde. Dit onderwerp houdt ons bezig sinds de dag dat we de opleiding gestart zijn. En het antwoord op deze prangende vraag werd enkel maar belangrijker naarmate wij cursisten in de loop van de opleiding meer en meer in contact komen met bedrijfsmensen. Dit zowel intern je eigen bedrijf alsook via praktijkopdrachten, seminaries, gastsprekers,. Toch is het opmerkelijk welke onduidelijkheid er bestaat over het graduaat als officieel diploma. Naar aanleiding van een praktische lesoefening positionering, werd het ons ook duidelijk dat het diploma graduaat problemen kent in zijn positionering en dat cvo HIK met een gelijkaardig probleem kampt. Deze indruk werd bevestigd na een concurrentie onderzoek waarbij de cvo HIK vergeleken met andere CVO s. In dit werk gaan we de uitdaging aan om een duidelijk beeld te scheppen van wat het diploma graduaat zou moeten en kunnen betekenen in de bedrijfswereld. Zodat wij ons eigen diploma kunnen valoriseren en met de juiste argumenten naar een potentiële werkgever kunnen trekken. Anderzijds willen we in dit werk cvo HIK adviseren naar optimalisatie van haar profilering op de markt van het volwassenenonderwijs. Dit kan met een gestroomlijnd opleidingsaanbod, dat op de meest optimale manier gecommuniceerd wordt naar zowel de toekomstige cursisten als naar het gehele werkveld. Plan van aanpak: 1. Deskresearch/Inventarisatie a. Concurrentie onderzoek: Kijken wat er is aan aanbiedingen en instellingen in het cvo binnen en buiten de regio b. Check ministerie van onderwijs: Kijken wat er officieel verteld wordt over welk diploma hoger onderwijs exact wat inhoudt, waarvoor dient, zich hoe verhoudt tot de andere diploma s HO c. Interne communicatie: Inventariseren wat het cvo HIK tot nu toe over zichzelf vertelt (in haar organisatie en dagelijkse doen, in haar communicatie en haar verhouding tot externe gesprekspartners, in haar houding tov concurrenten, in eventuele algemene communicatie via kranten e.d.) d. Meten wie de doelgroep in de cvo HIK doelmarkt is (huidige en potentiële cursisten + huidige docenten + huidige en potentiële werkgevers + de beïnvloeders van alle vorige) op dit ogenblik welke diploma s/instellingen kent en er welke perceptie van heeft 2. Exploratie

8 a. Kijken wat een marketing graduaatopleiding/diploma in realiteit doet en oplevert in vergelijking met andere marketingopleidingen hoger onderwijs in zelfde optie Opmerking: we beperken ons tot marketing omdat we dit werkveld kennen en we binnen het beperkte bestek van deze studie noch de tijd noch de middelen hebben om hier breder te gaan. Tot bewijs van tegendeel geleverd is, gaan we er van uit dat onze resultaten extrapoleerbaar zijn naar andere opties b. Verkennen waar het beter zou kunnen en hoe zoeken naar openstaande noden, drempels die kunnen weggewerkt worden, nieuwe kansen die zich aandienen, ideeën uit het buitenland, 3. Advies a. Naar het cvo HIK voor optimalisatie positionering, opleidingsaanbod & communicatie b. Naar cursisten cvo HIK voor optimalisatie verkoop van hun opleiding/diploma naar het werkveld (huidige werkgever, collega s, toekomstige werkgevers, ) c. Eventueel naar docenten van cvo HIK voor optimalisatie van zowel hun communicatie naar studenten & potentiële studenten, als hun lesaanpakken.

9 9 2 Historiek van CVO HIK Het Centrum Voor Volwassenonderwijs, Hoger Instituut der Kempen, vindt zijn oorsprong in het katholieke onderwijs voor volwassenen. Momenteel zijn er twee centra s voor volwassenonderwijs, namelijk CVO Hoger instituut der kempen en CVO Technisch Instituut Sint-Jozef. De huidige doelstelling van de beide CVO s HIK-TISJ is aan volwassen omscholing, bijscholing en een diplomagericht hoogstaand onderwijs aan te bieden. De totale structuur van het Centrum van Volwassenonderwijs biedt plaats aan een omkadering van om en bij de 98 fulltime equivalent (FTE) docenten. Deze docenten bieden hun lessen aan 5725 cursisten aan. Dit levert een totaal van lesurencursist aan. 1 Er zijn 6 vestigingsplaatsen gevestigd in de regio Kempen: de campus HIK te Geel, de campus Technisch Instituut Sint-Jozef te Geel, de campus Heilig Hartinstituut te Tessenderlo, de campus Sint-Lambertuscollege te Westerlo, de campus Sint-Claracollege te Arendonk en de campus Technicum Noord-Antwerpen te Antwerpen. De hoofdzetel is gehuisvest op de campus van HIK te Geel. Cvo HIK heeft zich parallel ontwikkeld met KHK (Katholieke Hogeschool Kempen). Wat een voordeel kan zijn in het licht van het feit dat de overheid momenteel bezig is om een gestructureerde samenwerking op poten te stellen tussen hogescholen en cvo s. Andere opmerkelijke evolutie in het hogeschoollandschap is het feit dat vanaf het schooljaar er geen masteropleidingen meer gegeven worden door hogescholen. De locatie van de opleidingen zelf verandert niet altijd, het personeelstatuut en de lesinhoud wel. Bovendien krijgt iedereen die de opleiding afmaakt vanaf nu een diploma van de universiteit en niet van de hogeschool. Dit heeft als groot nadeel dat hogescholen hierdoor hun opleidingsaanbod zien verkleinen. En misschien worden hierdoor ook studenten gemist die liever het totale leertraject in dezelfde school wensen af te werken. Dit gegeven maakt cvo s nu erg aantrekkelijk voor de hogescholen: programma s met deze toeleveranciers en aanvullers integreren opent potentieel een nieuwe toevoer van studenten. Voorlopig werken KHK en HIK nog afzonderlijk maar met een zekere vorm van samenwerking. In de toekomst wenst men dit te behouden maar de samenwerking te optimaliseren naar opleidingsaanbod, docententeam, etc. Hierna volgt de vermoedelijke evolutie die de Europese Unie wil promoten. cvo als: o Heropvang van mensen die afhaakten in regulier onderwijs + inschuif opleiding voor mensen die de stap naar regulier onderwijs niet in één keer durven zetten Hier moet doorstroom naar bachelor formeel geregeld worden o Als volksverheffing: mensen die bachelor niet aankunnen of aandurven toch een niveau hoger te tillen Graduaat als eindtitel en als voor bedrijf waardevol certificaat van hogere vakopleiding 1 Statistiek van CVO schooljaar , informatie gekregen via Dhr. Tony Bastijns

10 Finaliteit: stielmannen (zelfstandig, betrouwbaar en kwaliteitsvol het gepaste werk kunnen leveren + iemand met genoeg passie voor het vak om de actuele ontwikkelingen daarin te volgen) o Als gerichte vakscholing op hogeschoolniveau voor mensen die in hun bedrijf nieuwe verantwoordelijkheden krijgen of ambiëren. Cursusmodules afzonderlijk ter beschikking stellen Diplomatraject flexibiliseren met ruimte voor ervaringsequivalenten, voldoende lang vers houden van modulecertificaten, eventueel incorporeren van interne bedrijfsopleidingen, zodat iemand kan sparen voor een diploma

11 11 3 Beleidsverklaring en visie 2 Cvo Kempen heeft als doel om volwassenen die bijscholing, omscholing wensen en hen de mogelijkheid biedt om zo een diplomagericht hoogstaand onderwijs aan te bieden. En dit alles in een omgeving waar modulair studeren mogelijk is. De cursist studeert op eigen maat en tempo. Het aanbod van cvo Hoger Instituut der Kempen is erg gevarieerd. En steeds weer worden de huidige trends uitvoerig gevolgd om nieuwe modules aan te kunnen bieden. Dit biedt de cursisten opportuniteiten aan om steeds weer actueel up-to-date te blijven. Dit stelt het instituut ook in staat om cursisten levenslang te laten verder studeren op een kwalitatief niveau. In samenwerking met andere regionale spelers heeft de school als doel om een actieve bijdrage te leveren tot de sociale, economische en culturele ontplooiing van de Kempen. Het Hoger Instituut der Kempen richt zich tot cursisten uit diverse leeftijdscategorieën, die hun inzetbaarheid op de arbeidsmarkt wensen te vergroten of hun persoonlijke ontwikkeling willen verruimen door het behalen van een diploma of het volgen van een opleiding. Hierin worden de cursisten begeleid in het behalen van hun persoonlijke doelstellingen die zij aan de opleiding koppelen. Belangrijk om weten is dat cvo HIK ook zijn ervaringsdeskundigheid ter beschikking stelt voor het bij en omscholen van personeel van organisaties groot en klein. Door het inzetten van erg gemotiveerde en door de praktijk ervaren docenten zijn de cursussen inhoudelijk en didactisch up-to-date. Tevens wordt er hierdoor ook meer de nadruk gelegd op de eigenheden en behoeften van het publiek. Missie Een nieuwe missie is onderstaand omschreven. Met hierbij de nadruk op de praktisch gerichte opleidingen die door ervaren docenten gegeven worden. Deze 2 parameters moeten USP s worden waardoor cvo HIK naar de toekomst toe kan excelleren. Cvo HIK, alias Hoger Instituut Kempen, gevestigd in het hart van de Kempen geeft volwassen de mogelijkheid zich te verdiepen in hun huidige kennis door constant bij te studeren. Het verbreden van hun huidige kunnen door zich om te scholen en dit kan al dan niet opgewaardeerd worden door een diploma. Cvo HIK staat voor hoogstaande praktische opleidingen die inspelen op noden van de cursist, die gegeven worden door docenten met jarenlange ervaring in grote en kleine KMO s. Cvo HIK biedt praktijkgerichte kwaliteitsvolle vakken, in een modulair onderwijssysteem aan die door docenten met passie en talenten worden gegeven. Voor de afdeling marketing kan gesteld worden dat de docenten die de doelgerichte praktijkvakken geven, docenten zijn die jarenlange ervaring hebben opgebouwd binnen het bedrijfsleven, en hun kennis willen delen met de cursisten. Voorts biedt het avondonderwijs de mogelijkheid aan de cursisten om onderling ook te leren van elkaar. 2 Informatiebrochure Volwassenenonderwijs CVO HIK

12 Omdat de groep cursisten zo divers is, is het van essentieel belang om elkaars ervaringen binnen de verschillende werkomstandigheden te leren kennen en samen te verkennen wat de verschillende werkmethodes binnen bedrijven zijn. De vakken die vanuit de praktische kant bekeken worden, worden dan ook zoveel mogelijk gegeven door praktijkervaringsdeskundige die steeds up-to-date zijn met hun kennis. De minder gespecialiseerde praktijkvakken worden gegeven door docenten met jarenlange ervaring in hun specialisatie, en die de nadruk leggen aan het zoeken van linken tussen de actualiteit en de theorie.

13 13 4 Product omschrijving Hoger beroepsonderwijs (HBO5) Verschillende niveaus van volwassenenonderwijs4 Er wordt onderwijs ingericht op drie verschillende niveaus: Ten eerste richt het zich op de basiseducatie. Deze opleiding heeft de cursist nodig om beter maatschappelijk te kunnen handelen. Hieronder wordt schrijven en lezen voorstaan. Vele mensen in de samenleving hebben hiermee nog problemen, doordat ze een beperkte schoolopleiding hebben gevolgd. Hierdoor hebben ze onvoldoende basiskennis en vaardigheden. Dit wordt in de basiseducatie bijgeschoold. Het is noodzakelijk deze basiseducatie op zak te hebben alvorens men kan deelnemen De tweede peiler van het volwassenenonderwijs is de secundaire opleiding. Met deze opleiding krijgt de student de kans om alsnog zijn diploma secundair onderwijs te behalen. De studenten moeten een minimumleeftijd hebben van achttien jaar. De opleidingen worden georganiseerd in Centra voor Volwassenenonderwijs. Als laatste hebben we de opleidingen van het hoger beroepsonderwijs van het volwassenenonderwijs. Deze opleiding kan tot een diploma van gegradueerde leiden wanneer de opleiding meer dan 900 lesuren omvatten. De opleiding situeert zich tussen het secundair onderwijs en een professionele bachelor. Deze opleidingen worden georganiseerd door Centra voor Volwassenenonderwijs Wat is HBO Het HBO is principieel een verzameling van instellingen die lessen geven op niveau 5 of 6 en hierdoor ook universeel herkende diploma s mogen uitreiken. Het hoger beroepsonderwijs omvat beroepsgerichte opleidingen op het niveau van het hoger onderwijs en situeert zich tussen het secundair onderwijs en de professionele bacheloropleidingen. Na het succesvol afronden van een HBO5-opleiding behaal je een graduaatdiploma. Daarnaast biedt cvo Kempen ook de mogelijkheid aan de cursist om in een verkort vervolgtraject te starten en vervolgens een professionele bachelor te behalen. 3 Informatiebrochure Volwassenenonderwijs CVO HIK 4

14 Bama-structuur 5 De bachelor-masterstructuur of BaMastructuur is een gevolg van de Bologna-akkoorden tussen 29 Europese landen. Het doel van deze structuur is een meer eenvormige structuur van het hoger onderwijs en zo studeren binnen de Europese Unie eenvoudiger maken. Het hoger onderwijs in Vlaanderen bestaat uit: het hoger professioneel gericht onderwijs; het academisch gericht onderwijs. Het hoger professioneel gericht onderwijs bevat alleen bacheloropleidingen en wordt enkel georganiseerd aan de hogescholen. Het academisch gericht onderwijs bevat naast bacheloropleidingen ook masteropleidingen. Op dit ogenblik wordt het zowel aan de universiteiten als aan de hogescholen georganiseerd. Aan de hogescholen gebeurt dat binnen het kader van een associatie, een samenwerkingsverband tussen universiteiten en hogescholen. Associaties maken een betere wisselwerking tussen onderwijs en wetenschappelijk onderzoek in de opleidingen aan de hogescholen mogelijk. Er zijn vijf associaties in Vlaanderen: Associatie K.U.Leuven Associatie Universiteit-Hogescholen Limburg Associatie Universiteit Gent Associatie Universiteit & Hogescholen Antwerpen Universitaire Associatie Brussel Bij het kiezen van een opleiding heb je de keuze tussen een professionele bacheloropleiding of een academische bacheloropleiding. In een academische bacheloropleiding is de wetenschappelijke onderbouwing van het opleidingsprogramma zeer belangrijk en word je voorbereid op de doorstroming naar een masteropleiding die afgerond wordt met een masterproef. Na het afronden van een professionele bacheloropleiding ben je klaar voor de arbeidsmarkt, maar het is ook mogelijk om via een schakel- of voorbereidingsprogramma door te stromen naar een masteropleiding. Wanneer je na het behalen van je diploma in het hoger onderwijs nog een bijkomend diploma wil behalen, zijn er de dag van vandaag heel wat mogelijkheden. Na je bacheloropleiding kan je immers, dankzij een schakelprogramma, verder studeren voor een master. Na een academische bachelor kan je je eventueel via een voorbereidingsprogramma heroriënteren naar een andere master dan deze waartoe je met je bachelordiploma rechtstreeks toegang gaat hebben. 5

15 15 Vanaf het academiejaar worden de academische bachelor- en masteropleidingen van de hogescholen in de universiteiten geïntegreerd. Enkel de universiteiten zullen die opleidingen dus aanbieden. De hogescholen zullen vanaf dan uitsluitend professioneel gerichte bacheloropleidingen organiseren. De integratie van de academische hogeschoolopleidingen in de universiteiten is het gevolg van een beslissing van de Vlaamse Regering en zorgt ervoor dat studenten de best mogelijke garanties krijgen om daadwerkelijk in contact te komen met wetenschappelijk onderzoek. Bovendien is de internationale erkenning van de academische bachelor- en mastergraden beter gegarandeerd als ze door de universiteiten uitgereikt worden. Er is één uitzondering op de integratie in de universiteiten: de academische kunstopleidingen. Zij zullen samen met de professionele kunstopleidingen een School of Arts vormen, die bij de hogescholen ondergebracht wordt. In kan je nog inschrijven voor een academische opleiding aan een hogeschool. Vanaf word je automatisch student van een universiteit. Ook je diploma zal uitgereikt worden door een universiteit. Dat betekent niet automatisch dat je je voor de lessen naar de huidige campussen van de universiteit zal moeten verplaatsen. In een eerste fase van de integratie zullen de lessen zeer waarschijnlijk nog plaatsvinden op de campussen van de hogescholen. De opleiding bachelor wordt door de invoering van de BaMastructuur uitgedrukt in studiepunten. Kort samengevat, komt het hier op neer. - 1 studiepunt: college-uur vermenigvuldigen met 2,5. Een jaaruur is 26 uur effectief les, per uur moet de student 2 uur thuis studeren. Hieronder verstaan we hoelang de student nodig heeft om de leerstof te begrijpen, te verstaan en te verwerken. Voor ieder vak kan dit verschillend zijn en de gewichten kunnen anders gelegd worden. Dus 75 werkuren voor de student is standaard een equivalent van om en bij de 3 studiepunten.

16 Bij opleiding in het cvo worden geen studiepunten aan de verschillende vakken gegeven. Hierdoor is de vergelijking tussen een graduaatsopleiding en een bacheloropleiding op dit ogenblik zeer moeilijk te maken Product graduaat na invoering BaMastructuur 6 Voor de invoering van de BaMastructuur waren de diploma s die werden uitgereikt door Centra voor Volwassenonderwijs (niveau hoger onderwijs) theoretisch gelijkwaardig aan deze van de hogescholen (voltijds dagonderwijs). Maar de perceptie naar de buitenwereld geeft aan dat avondschool /graduaat als minder ervaren wordt. Wat dat minder dan wil zeggen is niet eenduidig. Wel kan gesteld worden dat gegradueerden vakken zoals IT en talen tijdens hun studie niet gekregen hebben. Anderzijds zijn deze cursisten wel de combinatie werken-studeren aan het vervolmaken waardoor alle opgedane kennis instant aan de praktijk getoetst kan worden, en hiervan ook onmiddellijke reflectie mogelijk is. Het verschil tussen beide vormen van hoger onderwijs lag historisch enkel in een aantal algemene vakken. Onder impuls van de invoering van de BaMa structuur is er een vooral minder rechtlijnige breuklijn tussen beide opleidingen ontstaan. Voornamelijk omdat de bacheloropleidingen hun programma s nog altijd systematisch aan het herbekijken zijn in het licht van hun aansluiting met de masteropleidingen. En Niveau 5 opleidingen moeten wachten tot die aanpassingen vorm krijgen voor ze op hun beurt hun eigen programma s desgewenst op lijn kunnen zetten. Vanuit hun verleden hebben vele cvo s veel tijd en energie geïnvesteerd in aansluiting en actualisatie van hun opleidingen naar de bedrijfswereld, Waardoor een graduaatsopleiding naar waarde voor het bedrijf op dit ogenblik absoluut niet minderwaardig is aan de waarde van een bacheloropleiding. Maar het perceptieprobleem is er nog altijd en dat wordt er door het probleem van de juiste definitie en waardebepaling van de nieuwe benaming graduaat niet beter op. Door de invoering van het "hoger beroepsonderwijs" (HBO5) als nieuw onderwijsniveau wil de overheid voor een niveaubepaling zorgen voor de door het volwassenenonderwijs georganiseerde graduaatopleidingen. Hieronder worden alle beroepsgerichte opleidingen verstaan, tussen secundair onderwijs en de professionele bachelor (HBO6) Doelgroep HBO5 Het hoger beroepsonderwijs niveau 5 speelt in op de behoeften van mensen, die minstens de leeftijd van achttien hebben, die niet geïnteresseerd zijn in langere bacheloropleidingen, maar die via verkorte of deeltijdse trajecten een erkende beroepskwalificatie willen verwerven. Enerzijds kan dit onmiddellijk na hun secundaire studies of later in hun loopbaan. Hierdoor is HBO5 erg toegankelijk voor een brede doelgroep, en dit zowel voor werkenden die een nieuwe uitdaging willen/moeten opnemen, jongeren die zich willen kwalificeren, als werkzoekenden die hun arbeidskansen willen vergroten. 6

17 17 Het hoger beroepsonderwijs niveau 5 is de brug tussen secundair onderwijs en de hogeschool en biedt de kans om op aan de eigen situatie aangepast tempo te klimmen op de onderwijsladder. In onderstaande figuur1 is er een onderverdeling gemaakt van de HBO opleidingen die mogelijk zijn binnen cvo HIK. CVO HBO 5 Onderwijs Handelswetenschappen en bedrijfskunde Industriële wetenschappen & technologie Sociaal agogisch werk Figuur 1: HBO opleidingen cvo HIK Onderwijs - Specifieke lerarenopleiding Handelswetenschappen - Bedrijfsorganisatie/bedrijfsmanagement - Boekhouden - Fiscale wetenschappen - Informatica - Gids * - Logistiek, transport en mobiliteit - Marketing - Office management - Ondernemingscommunicatie - Openbare besturen - Rechtspraktijk - Reisleider * *De beroepsopleiding Gids en reisleider kunnen we zelf, met het oog op BAMAdoorstroom moeilijk plaatsen in het studiegebied hoger onderwijs Industriële wetenschappen en technologie - Electromechanica

18 Sociaal-agogisch werk - Maatschappelijk werk - Orthopedagogie - Personeelswerk - Seniorenconsulentenvorming Het cvo HIK biedt bepaalde modules niet enkel in avondonderwijs aan maar sinds het schooljaar 2010 stellen zij ook de docenten beschikbaar in dagonderwijs. Dit geeft een ander profiel van cursisten de mogelijkheid om ook een studie Hoger Onderwijs te starten. De daglessen richten zich meer naar zogenaamde generatiestudenten. En dan vooral diegenen die bijvoorbeeld in het verleden in hun middelbare studies B-attesten verkregen hebben waardoor ze uiteindelijk tegen hun aanleg in, in beroepsonderwijs zijn terecht gekomen Opleidingskosten Omdat het Hoger Beroepsonderwijs niveau 5 gesubsidieerd is, is het inschrijvingsgeld voor de cursist beperkt tot 1 euro per lesuur met een maximum van 400 euro per cursusjaar. Met een maximum van 1200euro voor de ganse opleiding. Wie al aan het werk is, kan een deel van de opleiding betalen met opleidingscheques. 4.2 Product Graduaat Technische beschrijving graduaat Een graduaat is een diplomatitel die voorlopig enkel in het CVO (meestal avondonderwijs) te behalen is. Deze titel is sinds enkele jaren niet meer gelijkgesteld met een diploma Bachelor dat behaald wordt aan een hogeschool (regulier dagonderwijs). Een diploma graduaat is net als het diploma bachelor formeel erkend als een diploma hoger beroepsonderwijs. Graduaat is in Vlaanderen de benaming van een opleiding sociale promotie behaald via het volwassenenonderwijs (CVO). Dit diploma is nu niet meer gelijkgeschakeld met de graad van Bachelor, maar was dat vroeger wel. Het graduaat was een graad die zowel in dagonderwijs als avondonderwijs werd aangeboden. Er werd immers onderscheid gemaakt tussen onderwijs met volledig leerplan (vroeger ook wel A1 genaamd) of beperkt leerplan ("B1"). Voor beide types werden Graduaatsdiploma's uitgereikt. Dit onderwijs voor sociale promotie of ook wel Volwassenenonderwijs of "met beperkt leerplan" (8 à 12 lestijden per week, meestal 's avonds of tijdens het weekend) werd gelijkgeschakeld met het dagonderwijs, omdat men redeneerde dat de cursist tijdens de twee of drie jaar dat hij de avondlessen volgt, ook praktijkervaring op de werkvloer opdoet. Het decreet van de Vlaamse overheid van 4 april 2003 betreffende de herstructurering van het hoger onderwijs in Vlaanderen stelt dat diploma s die de instellingen voor hoger onderwijs met volledig leerplan of de centrale examencommissie hebben verleend vóór het academiejaar , zijn gelijkgeschakeld met de graad van bachelor. De recente

19 19 "Bologna hervormingen" komen dus de internationale herkenbaarheid en de positionering van de "vroegere graduaten" ten goede. Graduaat was dus tot 30 juni 2005 ook de benaming van een driejarige opleiding "Hoger onderwijs van het korte type" aan een hogeschool in Vlaanderen, qua niveau vergelijkbaar met het Nederlandse vierjarige HBO. De opleiding situeerde zich tussen het niveau secundair onderwijs en het niveau Universiteit/"Hoger onderwijs van het lange type". Het leidde op tot hoog gespecialiseerde beroepsbeoefenaars 7 De opleiding graduaat wordt telkens gevolgd door cursisten vanaf de leeftijd van 18 jaar. Zij willen meestal in combinatie met hun werk een herkend diploma behalen. Ze hebben de mogelijkheid om dit in dagonderwijs te volgen en tevens in avondonderwijs Eigen beschrijving graduaat De vakken die de cursisten krijgen zijn praktijkgericht en worden gegeven door gemotiveerde docenten die de nodige kennis opgebouwd hebben in hun studies en/of door hun jarenlange ervaring in het werkveld De docenten zijn algemeen erkende ervaringsdeskundigen in hun werkveld. Hierdoor wordt er enorm veel praktijkgericht lesgegeven en wordt de lesstof gekaderd in zeer herkenbare situaties voor de cursisten die zelf ook werkervaring hebben Door de praktische kennis die cursisten doorheen hun studie én hun dagjob jaren opgebouwd hebben kunnen ze bij afstuderen onmiddellijk op niveau ingezet worden in het bedrijfsleven. Dit inzetbare eindniveau komt duidelijk tot uiting in het eindwerk dat de cursisten moeten maken bij voorkeur voor hun eigen werkgever maken Rode draad door elke graduaatsopleiding is het doorzettingsvermogen van de cursisten. Ze weten wat werkdruk is. Na de dagtaak, wordt er nog eens een professionele houding verwacht binnen de opleiding. Time management wordt hierdoor gestimuleerd en mondt uit tot een goed ontwikkelde gave. De opleiding graduaat wordt gekenmerkt door cursisten die weten wat ze willen. Doordat ze al enige werkervaring hebben, weten zij wat hun doel is. De cursisten weten in welke richting ze verder willen en waarom/waarvoor. Ze kiezen hun opleiding op basis van de kennis die ze voor hun doel nodig hebben en het eigen tempo dat ze voor hun studie kunnen halen. Dat tempo is ook een duidelijk verschil met de dagschool : er is veel meer spreiding in tijd waardoor er ook veel meer tijd overblijft voor de verwerking van de leerstof. Maar vooral ook voor het gebruiken en uittesten ervan in de praktijk. Waar BA-studenten hiervoor moeten wachten tot op hun stage/eindwerk, doen GRA-cursisten dit permanent. Hierdoor zijn graduaat studenten sneller inzetbaar omdat ze hun transfer al deden tijdens hun opleiding. 7

20 In BA-opleidingen zitten niet altijd generatiecursisten 8, maar ze vormen er wel de grote meerderheid. De mensen in het GRA-onderwijs hebben in meerderheid voor een min of meer langere periode andere dingen dan studeren gedaan. Meestal hebben ze naast les volgen nog andere verplichtingen en verantwoordelijkheden. Ze volgen de opleiding omdat ze iets willen leren en ze willen dit zo efficiënt mogelijk doen. Dit verschil in cursisteninstelling vraagt van scholen een vaak drastisch andere manier van les geven : in het reguliere onderwijs wordt de aanpak voornamelijk gestuurd vanuit pedagogie, in CVO komt de sturing vanuit andragogie.., Een van de grote verschillen tussen beide is bijvoorbeeld dat binnen andragogie het leren van andere cursisten een minstens zo belangrijke factor is als het leren van de docent De graduaat opleiding vraagt een sterk georganiseerde aanpak die vooral ook moet kunnen passen binnen het sociaal leven van de cursist. Hiervoor is het bijvoorbeeld mogelijk om opleidingen modulair te volgen, de looptijd van de opleiding wordt hierdoor wel verlengd maar de haalbaarheid voor de cursist verhoogt. Het is de keuze van de cursist Graduaat bekeken vanuit de bedrijfswereld 9 In de bovenstaande 2 delen wordt de eigen visie van de cursist versus de theoretische waarde van het graduaat bekeken. In dit volgende stuk trachtten we ook het beeld mee te geven hoe verschillende bedrijven het graduaat bekijken. Studenten van het cvo HIK en de KHK hebben eind 2011 een verkennend onderzoek naar de bekendheid van het diploma graduaat gedaan bij bedrijven en interimkantoren in de regio Kempen. Hun conclusie was dat het begrip graduaat nauwelijks tot helemaal niet bekend of zelfs plaatsbaar was voor hun bevraagden. Dit sluit aan bij een algemene indruk die we zelf ook al hadden. En het is een van de problemen die we met dit adviesrapport willen aanpakken. Zelf hebben we ons in het kader van dit rapport gefocust op bedrijven die het graduaat wel kennen omdat wij daar werken en ze weten dat wij deze opleiding volgen. Onze steekproef is zeer beperkt maar we hebben de vraag gesteld aan zowel kleine KMO s als grote multinationals Doel van onze verkennende bevraging was het krijgen van een idee de potentiële plaats en waarde van ons diploma eens het wel universeel bekend is. Bij onze werkgevers wordt het begrip graduaat als weinig anders ervaren dan het begrip bachelor. Er lijkt er zelfs een lichte voorkeur voor die opleiding (mogelijk) te zijn Een goed argument lijkt dat afgestudeerden met het diploma graduaat een hoog doorzettingsvermogen en een goed energieniveau bewezen hebben door hun diploma te behalen in combinatie met een volwaardige job. Een tweede goed argument is dat een graduaat gediplomeerde meer praktische kennis heeft opgebouwd tijdens zijn/haar lessen, en bovendien al extra werkervaring heeft 8 generatiecursisten : in de strikte betekenis studenten die in het officiële onderwijs in het schooljaar zitten waar ze volgens hun leeftijd zouden moeten zitten. In praktijk: studenten die nog niet van school geweest zijn en waarvoor school-lopen hun hoofdberoep is. 9 Bijdrage van bedrijven Contromon Hyplast Lu - Philips

21 21 opgebouwd in zijn job waarbij ze de mogelijkheid hebben om hun opgedane kennis om te zetten in praktijk. Tijdens het solliciteren wordt er bij onze bedrijven weinig onderscheid gemaakt tussen de functies voor graduaat en functies voor bachelor. In vacatures vragen echter ook onze bedrijven meestal niet naar een diploma graduaat of graduaat/bachelor maar naar een diploma bachelor. Ze verzekeren ons allemaal dat een graduaat hier zeker en vast ook kan op solliciteren. Vaak worden mensen van niveau 5/6 aangenomen omwille van hun praktijkgerichte scholing en hun directe inzetbaarheid in vergelijking met academisch geschoolden. Mogelijke min of meer onuitgesproken - keerzijde van dit gegeven is dat er op langere termijn minder vanzelfsprekende doorgroeimogelijkheden naar kaderfuncties zijn. De startfuncties die een bedrijf openstelt voor een diploma graduaat/bachelor hangen direct samen met het door dat bedrijf gevoerde Human Resource beleid. Een eerste grove selectie op niveau van de kandidaten gebeurt zeker bij een eerste job bijna altijd op juiste diplomaniveau. Maar eens dat stadium voorbij, zijn persoonlijk denkniveau en ingesteldheid vaak belangrijker dan specifieke vooropleiding. Het opstellen en goed up to date houden van een Persoonlijk Ontwikkelingsplan en/of een professioneel portfolio is dus duidelijk een goede strategie in het licht van sollicitaties, functioneringsgesprekken en promotiekansen. Het Belgische bedrijfsleven ziet over het algemeen weinig of geen beroemde scholen of universiteiten waarvan ze zouden aannemen dat ze betere gediplomeerden afleveren. Men gaat er van uit dat het onderwijs in België goed is en dus dat een diploma een diploma is. Het is dan ook niet verwonderlijk dat ook onze bedrijven aangaven neutraal tegenover het cvo HIK te staan het is gewoon een van de vele instellingen voor hoger onderwijs. Voorts geeft bijlage 1 ook een beeld over het aannamebeleid van Kraft Foods welke competenties zijn belangrijk bij al dan niet aanname. Tevens wordt er geen onderscheid gemaakt op basis van diploma graduaat bachelor. Toekomstmuziek Ervaring van de KHK leert dat eens scholen van eenzelfde niveau stagiairs beginnen uit te sturen naar zelfde bedrijven, die bedrijven wel verschillen gaan opmerken. Tussen stagiairs onderling én tussen stagiairs en afgestudeerden in vaste dienst die uit andere scholen komen. Dit is zeker een aandachtspunt dat we moeten meenemen nu het cvo HIK voor het eerst stagiairs uit de dagopleiding naar bedrijven in onze regio stuurt. Waar ze onvermijdelijk gaan vergeleken worden met stagiairs uit de bacheloropleidingen. Groep T in Leuven bewijst dat een school in eigen regio een echte reputatie als goede school kan opbouwen door zorgvuldig gestuurde publicaties van geleverd werk door studenten, prestaties van docenten, verhalen over avonturen in buitenlanden met buitenlanden in wedstrijden - En dat dit werkt naar zowel toekomstige als huidige studenten, toekomstige en huidige docenten en gastsprekers én betrokken bedrijven uit de regio. Citaat Philips biedt kansen aan iemand die zijn diploma op latere leeftijd behaald en bekijkt case by case of er een profiel is dat een match is.

22 4.3 Product Associate degree Een associate dregree is hoger beroeps onderwijs in Nederland dat fungeert binnen het kader van het bachelor-masterstelsel. Om het aanbod te verbreden in het hoger beroepsonderwijs en het gat te dichten tussen het middelbaar beroepsonderwijs en het hoger onderwijs werd in september 2006 gestart met tweejarige opleidingen aan hogescholen. Het is vooral bedoeld voor mbo-ers die na hun opleiding nog door willen studeren, maar geen 4-jarige hbo-bacheloropleiding willen volgen. Afronding hiervan wordt afgesloten met een (nieuwe) wettelijke graad, de "Associate Degree" geheten. De opleidingen sluiten aan bij de behoefte uit het bedrijfsleven aan personeel met een opleidingsniveau dat ligt tussen mbo niveau 4 en een hbo-bachelor. [1]. Om toegelaten te worden dient men een havo diploma te bezitten of mbo-4 afgerond te hebben. Desgewenst kan men met een associate degree doorstuderen om vervolgens op hbo-niveau een bachelorgraad te halen. Sommige hogescholen en mbo-instellingen werken samen om de doorstroming van mbo naar hbo te bevorderen. Dit houdt in dat ze cursisten voorbereiden op het Associate degree programma. 10 Het associate degree die verder in dit werk aangeduid wordt met de afkorting AD - is een opleiding tussen het middelbare onderwijs en hoger onderwijs. Verder is het doel dat de cursist een opleiding on the job krijgt. Dit wil zeggen dat de cursist de opleiding kiest die aansluit bij zijn huidige werkzaamheden/werk. De werkgever geeft de cursist/werknemer 1x per week een dag vrijaf om de lessen te volgen. Andere taken en papers worden on the job gemaakt voor de werkgever. Hierbij krijgt het eigen bedrijf de kans om de potentieelontwikkeling van zijn werknemer van nabijheid op te volgen en bij te sturen waar nodig. Deze manier van samenwerken zorgt voor een win-win situatie tussen de verschillende partijen. De looptijd van de opleiding AD is 2jaar a rato van 12 lestijden per week, verdeeld over 1 avond in de week en 1 volledige dag. Dit leertraject zou ook nuttig kunnen zijn binnen België. Momenteel wordt dit op grote bedrijven intern geregeld. Dit wil zeggen dat wanneer er bepaalde doorgroeimogelijkheden zijn in een bepaalde functie het bedrijf interne cursussen aanbiedt. Deze cursussen worden hoofdzakelijk gegeven door gecertificeerde docenten of ervaringsdeskundige. Afhankelijk van de cursus wordt die, al dan niet, samen met mensen uit andere bedrijven gegeven waarbij je dan een vermenging hebt van verschillende werkgebieden en het leren-leren traject nog bevorderd wordt. Het nadeel van deze bedrijfscursussen is dat de cursist zijn deelname enkel intern kan valoriseren. En er ook zelden certificaten gegeven worden die later zouden kunnen gebruikt worden om ervaringsequivalenten te krijgen aan een diplomaschool 10

23 Graduaatsniveau functies in het bedrijfsleven Momenteel volgen de auteurs van dit werk de richting marketingmanagement. Het is dan ook logisch dat deze functie wordt uitgelicht. Zo wordt het voor de auteurs ook duidelijk wat een werkgever verlangd van een medewerker. Zijn de gegeven lessen ook noodzakelijk in het bedrijfsleven? Welke competenties zijn nu noodzakelijk om een job te ambiëren op een marketing afdeling? Marketing wordt in bedrijven vrijwel altijd opgesplitst in twee grote functiegroepen: salesmanagement en marketingmanagent Marketingmanagement Wat is een marketingmanager? Als marketing manager ben je altijd op zoek naar nieuwe manieren om behoeftes van klanten te bevredigen en producten aan de man te brengen. Je adviseert over nieuwe markten en producten aan de directie. Je zorgt voor een slimme en effectieve reclamecampagne en andere manieren om een product gewild te maken. Je werkt in een commercieel bedrijf met consumentenproducten of producten voor andere bedrijven. Soms zijn de taken van de marketing manager en die van de communicatiemanager gecombineerd en ben je bijvoorbeeld hoofd marketing en communicatie. Ook een combinatie met sales management is niet ongebruikelijk Wat doet een marketing manager? 1. Blijft op de hoogte van ontwikkelingen in de markt Als marketing manager ben je eigenlijk continu bezig met het bedenken van wat klanten van de producten, het merk en bedrijf vinden en wat ze eventueel nog meer willen. Veel gegevens over de klant zijn binnen het bedrijf zelf al bekend. Bijvoorbeeld klant- en aankoopgegevens, registraties van klachten en eventueel suggesties van de klant. Deze worden door de verkopers in een database gezet. Als het gaat om gegevens over de markt, schakel je meestal een andere partij in, zoals een marktonderzoekbureau. Nadat de opdracht duidelijk geformuleerd is, gaan zij voor jou aan de slag. Bij nieuwe producten kies je voor een diepgaand kwalitatief onderzoek. Het marketingbureau laat bijvoorbeeld een groep mensen kennismaken met een product. Vervolgens vragen onderzoekers hen de oren van het hoofd over wat ze ervan vinden, welke associaties (verbanden met ander producten) ze erbij hebben en of ze het zouden kopen. Bij het bepalen van welke vragen er worden gesteld, heb jij een stevige vinger in de pap als opdrachtgever. Natuurlijk krijg je een rapport met de antwoorden op je vragen. Als je meer wilt weten van een grote groep mensen kies je voor een kwantitatief onderzoek gericht op het krijgen van harde cijfers. Ook gegevens uit databanken en bijvoorbeeld van supermarkten geven je een indruk over wat er zich afspeelt op de markt. Soms heeft jouw organisatie zelf marktonderzoekers in dienst, anders besteed je het uit aan een gespecialiseerd marktonderzoekbureau. 11

24 Door al dat onderzoek weet je wat de voorkeuren en behoeftes van consumenten zijn, wie potentiële klanten zijn en wat zij vinden van jouw product in vergelijking met dat van de concurrent. Daarnaast is het belangrijk te weten wat het marktaandeel is van jouw bedrijf ten opzichte van dat van concurrenten. 2. Bepaalt de marketing strategie Commerciële bedrijven zijn vrijwel altijd gericht op groei. De vraag aan jou als marketing manager is dan: welke nieuwe markten ga je innemen en welke nieuwe producten gaat jouw bedrijf brengen? Als marketing manager heb je daar een goede neus voor. Hierin is je rol veelal adviserend, omdat een verandering van strategie zo ingrijpend is, dat het hele bedrijf erbij betrokken is. De beslissing wordt daarom door de directie genomen. De basis voor alle nieuwe plannen is een SWOT analyse: je kijkt zowel naar de sterke en zwakke kanten van je bedrijf, als naar de kansen en bedreigingen in de markt. Je schrijft daar een rapport over, en trekt conclusies over de richting die het bedrijf moet volgen. Er zijn verschillende mogelijkheden voor uitbreiding, zoals: Je kunt nieuwe producten ontwikkelen voor je huidige klanten: bijvoorbeeld de Postbank biedt haar girorekeninghouders allerlei andere financiële producten aan, zoals beleggingen en verzekeringen. Je kunt nieuwe markten aanboren met je huidige producten: je kunt bijvoorbeeld het product gaan exporteren of je met promotie op een ander segment in de markt gaan richten. Een voorbeeld is dat je speciale mobiele telefoons ontwikkelt voor pubers. Of je kunt met nieuwe producten nieuwe markten aanboren: dat hangt vaak samen met de marktvisie van het bedrijf. Apple maakt computers, toch? Fout. Apple maakt elektronicamode. Met dat business concept boren ze volledig nieuwe markten aan. Momenteel bijvoorbeeld met de IPod, maar het nieuwe businessconcept biedt veel meer mogelijkheden om nieuwe producten voor nieuwe klanten te ontwikkelen. Nog een paar voorbeelden: cosmeticabedrijven verkopen geen make-up, die verkopen hoop. En Xerox, oorspronkelijk een fabrikant van kopieerapparaten maakt geen kopieerapparaten, nee zij helpen kantoren hun efficiency te verbeteren. Zo verander je de beleving van het merk en zorgt ervoor dat klanten jouw bedrijf voor meer producten geloofwaardig vinden. 3. Stelt marketingplannen op Verkoop- en winstdoelen vertaal jij in een marketingplan. Dit heeft een kortere tijdshorizon en is concreter dan de marketingstrategie. De inzichten uit het marktonderzoek en onderzoek naar wat concurrenten op de markt doen, bepalen grotendeels jouw plan. Daarbij spelen ook de harde cijfers een rol. Wat is het marktaandeel van jouw product en hoe succesvol zijn de campagnes van je concurrenten? Het plan beantwoordt onder andere de volgende vragen: welke segment(en) ga je bewerken? Het segmenteren van de markt betekent dat je de (potentiële) klanten indeelt in verschillende groepen. Bijvoorbeeld op demografische kenmerken (man-vrouw, leeftijd) of op inkomensklasse. De kunst is de markt zo op te delen, dat je aanspreekbare groepen krijgt. Groepen zijn aanspreekbaar als ze bijvoorbeeld een bepaalde levensstijl of een bepaald ideaal delen. Je maakt hier keuzes in. Welke groepen wil je bedienen met welk product? Welke marketingmix pas je toe? De marketingmix bestaat uit de vijf P s: product, prijs, promotie, plaats en personeel. Door hier (slim) in te kiezen zet je een product of merk in de markt.

25 25 Een voorbeeld: jouw bedrijf heeft een nieuw soort parfum ontwikkeld. Jij wilt ervoor zorgen dat het goed verkocht wordt. Je insteek hierbij is dat het een exclusief product moet zijn voor de welgestelde consument. Dit heeft gevolgen voor de prijs, de plaatsen waar het verkocht gaat worden en de reclamecampagne eromheen. Zo zul je kiezen voor een relatief hoge prijs, zal het product verkocht worden bij de betere drogisterijen en parfumerieketens en straalt de reclamecampagne luxe uit. Het personeel dat je product gaat verkopen, krijgt uitgebreide productinformatie en wordt geprikkeld door een bonus voor de beste verkoper. 4. Ontwikkelt advertentiemateriaal, acties en evenementen Belangrijk in marketing is naamsbekendheid van je product(en). Je moet steeds met iets nieuws komen om de consument te blijven bereiken met jouw boodschap. In samenwerking met reclamebureaus ontwikkel je campagnes. Dit begint met de selectie van reclamebureaus. Je nodigt er een aantal uit, en laat ze hun idee presenteren. Je beslist op basis van de kwaliteit van het idee en het budget wat ze nodig hebben, met welk bureau je in zee gaat. Je koopt reclametijd en advertentieruimte bij kranten of tijdschriften in. Daarnaast bepaal je op welke evenementen jij je gezicht laat zien. Dat hangt natuurlijk van het product af: voor een nieuw ultra wasmiddel ben je natuurlijk op de huishoudbeurs, voor een hip drankje sta je op alle rockfestivals, een nieuwe auto laat je zien op de auto-rai. Een goede actie op zijn tijd (`deze week in de aanbieding ) doet soms wonderen voor de verkoop. En misschien win je er nieuwe klanten mee. Van al deze promotieactiviteiten evalueer je het resultaat. Hoeveel mensen hebben je reclame-uitingen gezien? Is de naamsbekendheid toegenomen? Heeft de campagne een positief resultaat op de verkopen? Dit kan weer een opdracht zijn voor een marktonderzoekbureau. De resultaten neem je mee in je volgende plan: wat werkt, kun je misschien nog een keer proberen. Wat niet werkt, doe je in het vervolg niet meer. 5. Stuurt de marketingmedewerkers aan Je bent natuurlijk ook marketing manager. Je stuurt een team marketingmedewerkers aan. Soms zijn de taken zo verdeeld dat productmanagers de marketing doen van producten en dat jij je met de grote lijnen bezighoudt. Of je stuurt ook een team van marktonderzoekers aan. Ieder bedrijf heeft zijn marketingafdeling op een eigen manier ingericht. Je vervult daarnaast de taken die bij de manager horen, zoals leidinggeven en medewerkers ontwikkelen. Daarnaast heb je als marketing manager de taak de salesafdeling te voorzien van promotiemateriaal en inspiratie. In ruil daarvoor leveren zij allerhande informatie over klanten en klantencontacten Rollen van de marketingmanager Manager: je stuurt een team met medewerkers aan, die je natuurlijk goed motiveert om met creatieve ideeën te komen. Opdrachtgever: je werkt veel met bureaus van buiten. Jij geeft opdrachten en stuurt deze aan. Kritische blik van buiten: je houdt goed in de gaten wat de markt vindt van jullie producten en jullie bedrijf.

26 Creatieveling: je zult steeds met iets nieuws moeten komen om de klanten te verleiden. Daarbij is je budget vaak beperkt. Het is dus de kunst met zo weinig mogelijk middelen een zo groot mogelijk resultaat te bereiken. Hoe gekker, hoe beter is het vaak, zeker bij consumentenproducten. Inspirator/visionair: je hebt een vernieuwende kijk op de markt en de klant. Daarnaast houd je iedereen scherp in klantgerichtheid, gooit cijfers over de concurrentie erin ter inspiratie en kan een bikkelharde motivator zijn Wat is je plaats in de organisatie? Als marketing manager ben je het hoofd van een afdeling marketing. Je bent soms lid van een management team (MT), in andere organisaties word je aangestuurd door de commercieel directeur, die dan op zijn beurt weer lid is van het MT. Je werkt veel samen met de afdelingen sales, communicatie en productontwikkeling Wat kun je ermee worden? Met deze opleiding kun je aan de slag in zowel de profitsector (bijvoorbeeld in de bank- en verzekeringsbranche) als de non-profitsector (bij overheidsdiensten). Volgende functies zijn mogelijk binnen het profiel marketingmanagement: - (junior) product manager - (junior) account manager - (assistent) marketing manager - Marktonderzoeker - PR-medewerker Wat zijn de belangrijkste competenties? - Planmatig kunnen werken. Je moet in staat zijn marketing-onderzoeksactiviteiten zelfstandig te kunnen plannen en organiseren. - Inlevingsvermogen. Je moet je kunnen inleven in de eigenschappen en problemen van je opdrachtgevers. - Analytisch kunnen denken. Je moet in staat zijn te denken in systemen en processen en daarbij hoofd- van bijzaken te onderscheiden. Je kunt verbanden leggen tussen ontwikkelingen in verschillende branches. De verzamelde data kun je vertalen naar een concreet antwoord op een onderzoeksvraag. - Communiceren. Je moet bijvoorbeeld onderzoeksresultaten en conclusies overtuigend kunnen toelichten aan je collega s van de marketingafdeling. Zowel in rapporten als in mondelinge presentaties. - Naast deze algemene competenties moet je resultaatgericht kunnen werken. Belangstelling voor ICT is ook een absolute must, aangezien het verzamelen van data veelal met behulp van nieuwe informatiesystemen gaat.

27 Salesmanagement Wat is een sales manager? Een sales manager is verantwoordelijk voor de verkoop van producten en diensten en geeft leiding aan een team van verkopers (vertegenwoordigers). Hij werkt nauw samen met de afdeling marketing Wat doet een sales manager? 1. Een verkoopplan opstellen In overleg met je leidinggevende maak je een verkoopplan, waarin wordt vastgelegd welke verkoopresultaten het bedrijf in de komende tijd wil realiseren. Het verkoopplan wordt onderverdeeld in verkoopdoelen ( targets ), die aangeven hoeveel omzet er per periode (jaar, kwartaal, maand), per distributeur, per klant of per verkoper gehaald moet worden. Je controleert door middel van rapportages in hoeverre de doelstellingen gerealiseerd worden en grijpt in als de resultaten van een van je verkopers of van een bepaalde klant teruglopen. Je rapporteert zelf regelmatig aan de directie. 2. Leiding geven aan het verkoopteam Je stuurt een team vertegenwoordigers aan, dat naar klanten toegaat en bestellingen opneemt. Je controleert of zij hun persoonlijke verkoopdoelstellingen halen en begeleidt hen in hun persoonlijke ontwikkeling binnen het bedrijf. Je houdt het budget van jouw afdeling in de gaten. 3. Relaties met klanten aanknopen en onderhouden Je onderhoudt bestaande klantrelaties en knoopt nieuwe aan. Bij grotere bedrijven wordt dit vaak gedaan door het verkoopteam of door de accountmanagers en beperk je je tot het opstellen van een acquisitieplan, waarin staat welke klanten benaderd dienen te worden. Je stelt offertes op. Als de afdeling Marketing een nieuw product gaat promoten, bedenk jij met hen aan welke klanten je dat zou kunnen gaan verkopen. Je gebruikt bijvoorbeeld je kennis van hun behoeften om mee te denken over een pakkende slogan. 4. Overleggen met andere afdelingen binnen het bedrijf om de verkoop te stroomlijnen Je bent verantwoordelijk voor een soepele samenwerking met andere afdelingen binnen het bedrijf. Je bent bijvoorbeeld afhankelijk van de logistieke afdeling voor een tijdige levering van de producten die je hebt verkocht. En met de afdeling productie overleg je over de hoeveelheid en de kwaliteit die moet worden geleverd. Een goede samenwerking tussen de verschillende afdelingen vergroot de professionele uitstraling van je bedrijf en, niet te vergeten, de omzet per klant. 5. Markten analyseren, trends signaleren en in kaart brengen Je volgt samen met de afdeling marketing de marktontwikkelingen nauwgezet. Hoe ontwikkelen de behoeften van de consument zich? Hoe staat het met de vraag naar jouw producten als de belasting nieuwe regels invoert, de economie aantrekt of juist stagneert? Heeft het zin om iets met duurzaamheid en milieu te doen? 12

28 6. Adviseren van tussenhandelaren Door je tussenhandelaren goed te adviseren, kunnen zij meer bereiken met de verkoop van jouw producten. Als je bijvoorbeeld door marktonderzoek erachter bent gekomen dat verwijderbare stoelen in gezinsauto's het helemaal gaan maken, sein je tijdig die dealers in, waarvan je weet dat ze veel gezinnen in hun klantenbestand hebben zitten. Zij kunnen hun klanten dan op tijd benaderen, zodat ze met de eerste golf mee kunnen doen zodra de auto's op de markt komen. Je gebruikt zo eveneens je kennis van producten, diensten en trends om hogere verkoopresultaten te behalen Rollen van een sales manager Stuurman. Je bepaalt samen met de kapitein (directeur) de bestemming (het gewenste verkoopresultaat) en zet een koers (verkoopplan) uit om die te bereiken. Je verdeelt je koers in trajecten (verkoopdoelen). Leider. Je geeft leiding aan je team en stuurt hen zo nodig bij. Je zorgt dat je verkopers goed presteren en goed met elkaar en met collega's van andere afdelingen samenwerken. Jager. Je houdt je ogen open voor nieuwe opdrachten maar gaat er pas op af als je weet dat je ze kunt waarmaken. Je ontdekt gaten in de markt en zwakke punten bij de concurrentie. Coach. De verkoopresultaten worden voor het merendeel niet door de sales manager, maar door de verkopers ("sales representatives") geboekt. Daardoor krijgen het aannemen, de begeleiding en de ontwikkeling van competente medewerkers een centrale plaats in je werk. Na hun opleiding hebben medewerkers behalve veel praktijkervaring, ook training en coaching nodig. Een goede sales manager spoort zijn medewerkers ook aan om talenten in competenties om te zetten. Raadgever. Je vormt je in gesprekken met de klant een beeld van zijn wensen en behoeften. Je denkt met hem mee en biedt hem een product aan, waarmee hij bijvoorbeeld kosten kan besparen. Je adviseert hem bijvoorbeeld een gebruikersvriendelijk softwarepakket, waarin het opnemen van bestellingen, de controle op de kredietwaardigheid en het volgen van de leveringen en de geweigerde zendingen in één pakket ondergebracht zijn, zodat de medewerkers van zijn klantenservice een half uur per dag kunnen besparen. Om goed te kunnen adviseren, moet je een grondige kennis van je eigen producten hebben. Verkoper. Vervolgens gebruik je de juiste verkooptechnieken om de klant te overtuigen van de meerwaarde van jouw product. Ook je wijze van presenteren en uitstraling dragen daartoe bij Waar werk je als sales manager? Sales managers werken in praktisch alle commerciële sectoren, met allerlei producten en diensten, van kattenvoer tot verzekeringen en van advertentieruimte tot kwaliteitscontroles. Afhankelijk van het soort product dat je verkoopt, kan er ook een andere expertise van je gevraagd worden. Werk je bij een bouwbedrijf, dan kan een ingenieursdiploma vereist zijn.

29 29 Sales managers werken in kleine, middelgrote en grote bedrijven. Kun je bij een klein bedrijf nog wel eens zonder hbo-diploma opklimmen naar de functie van sales manager, bij middelgrote en grote bedrijven wordt meestal een economische hbo-opleiding gevraagd Wat is je plaats in de organisatie? Je werkt vooral samen met de marketing manager en afhankelijk van het bedrijf met de afdeling Onderzoek en Ontwikkeling ('Research & Development' ofwel R&D). R & D heeft bijvoorbeeld een nieuwe auto ontwikkeld, die ze presenteren aan de teams van Marketing en Verkoop. Marketing ontwikkelt het imago van het nieuwe product, bijvoorbeeld een comfortabel ruime gezinsauto. De afdeling Verkoop benadert dealers die de auto zo snel mogelijk kunnen gaan verkopen. Om goed te kunnen verkopen, krijgen de verkoopmedewerkers training in het gebruik van de auto door de product manager van Marketing. Ook marktonderzoekers zijn voor jouw belangrijke partners. Zij weten voor welke argumenten je klanten gevoelig zijn. Je werkt verder samen met: - sales managers - product managers - account managers - binnendienst verkoop - klantenservice - business analist Deze laatste helpt je met rapportages. Je kunt hem vragen een overzicht uit te draaien van de verkoop per product, zodat je kunt zien welk product het goed doet en welk wat extra promotie nodig heeft. Verder overleg je met medewerkers debiteurenbeheer of een klant genoeg krediet heeft voor bepaalde grote bestellingen. Klanten die in het recente verleden wel eens niet betaald hebben, moeten vooruit betalen. Bij belangrijke kwesties overleg je met de directeur afdeling verkoop ('sales director') Welke competenties heb je nodig? 1. Resultaatgerichtheid Je hebt een goed cijfermatig inzicht nodig, want je bent verantwoordelijk voor de verkoopresultaten. En deze worden natuurlijk per klant, per distributeur en per verkoper in cijfers uitgedrukt. Daarnaast ben je resultaatgericht en beschik je over commercieel inzicht. Je vergelijkt de omzet van het eerste kwartaal van het jaar met die van vorig jaar en kijkt of je op schema ligt. Kun je bijvoorbeeld die omzetstijging van 10% halen? Loop je achter, dan onderneem je actie, bijvoorbeeld extra promotie -activiteiten. Je kijkt aan de hand van de orderportefeuille of de omzetdoelstellingen voor het komende kwartaal gehaald gaan worden. Je bent realistisch en steekt niet te veel tijd in een klant die weinig afneemt en geen plannen heeft om te groeien. Je bedrijf heeft niets aan grote bestellingen als de andere afdelingen van je bedrijf het niet kunnen bijbenen of als de klant later niet kan betalen. 2. Communicatieve vaardigheden Je kennis van het product en van de toepassingsmogelijkheden kun je goed overbrengen in bijvoorbeeld een gesprek, een presentatie of een demonstratie. Bij gesprekken met klanten is het ook belangrijk dat je goed kan luisteren, en dat je hun vragen duidelijk kunt

30 beantwoorden waarmee je hen overtuigt. Je stuurt specialistische vragen door naar de desbetreffende afdeling in je bedrijf en houdt in de gaten dat de klant zijn antwoord ook daadwerkelijk krijgt. In gesprekken met je verkopers blijf je helder en zeg je waar het op staat. 3. Klantgerichtheid Niet alleen heb je een gedegen kennis van de markt, je bent ook verantwoordelijk voor goede relaties met de klanten. Je laat daarbij merken dat je niet alleen wordt geleid door de wens om te verkopen, maar ook kunt denken vanuit de behoeften van de klant. Je beschikt over inlevingsvermogen en bent niet bang om een vrijblijvend advies te geven. 4. Onderhandelen Je bent uiteraard goed in onderhandelen. Als je met een nieuwe klant in zee gaat of een nieuw contract sluit met een bestaande relatie, bespreek je de voorwaarden van de overeenkomst. Bestelt hij bijvoorbeeld grotere hoeveelheden of plaatst hij zijn bestelling ruim van tevoren, dan kun je hem een interessante korting aanbieden. Ook beoordeel je situaties zelfstandig. Word je bijvoorbeeld benaderd door een ambitieuze klant die het meest recente model bij je wilt bestellen dat doorgaans alleen aan belangrijke afnemers wordt geleverd, dan bekijk je of je aan zijn vraag kan en wil beantwoorden. Je kunt vervolgens aan de klant eisen stellen voordat je akkoord gaat, zoals dat hij bereidt moet zijn om zijn showroom mooier te maken, opdat er geen afbreuk wordt gedaan aan het exclusieve imago van de auto. 5. Motiveren Je motiveert je medewerkers bij het stellen van de verkoopdoelen, kijkt of ze goede prioriteiten stellen en of ze gelijkmatig functioneren. Je kent hun sterke punten en maakt daar gebruik van en als je vaardigheden signaleert die ze nog moeten ontwikkelen, geef je ze de gelegenheid dat te doen door bijvoorbeeld een cursus of opleiding. Je geeft ze de ruimte om met ideeën te komen. De grotere bedrijven houden graag enkele malen per jaar bijeenkomsten, zogeheten 'sales meetings', waar de verkoopresultaten van de afgelopen periode worden bekendgemaakt en de medewerkers worden aangemoedigd om hun best te doen om de doelstellingen voor de komende periode te halen 6. Doorzettingsvermogen en stressbestendigheid Voor dit werk moet je vaak in korte tijd veel zaken tegelijkertijd afhandelen. Daarom moet je snel kunnen schakelen. Als er tegelijk een belangrijk project binnengehaald moet worden zet je door en stapt desnoods na drie uur slaap weer in je auto om nog wat dingen in orde te maken. Je kunt dan ook goed omgaan met werkdruk en stress. 8. Inlevingsvermogen Je kunt je goed inleven in de behoeften en wensen van je klanten. Je denkt met hen mee over het soort product en de kwaliteit die zij in gedachten hebben. Ook onderzoek je gaandeweg de mogelijkheden en positie van je verkopers. Kunnen zij beantwoorden aan de door jouw gestelde eisen in het verkoopplan of is de lat te hoog gelegd? Je bekijkt de externe en interne omstandigheden waar zij mee worden geconfronteerd.

31 31 In onderstaande figuur worden er verschillende functieomschrijvingen weergegeven van een product managementfunctie. Dit is uiteraard nuttig als benchmark wat zijn gevraagde competenties in de bedrijfswereld versus wat zijn de verworven competenties in de module-aanpak. Uiteraard is dit slechts een eng vergelijk van één bedrijf maar dit geeft al wel een algemeen overzicht weer wat het vak marketing nu net in de bedrijfswereld weergeeft. Onderstaande functieomschrijvingen zijn samengesteld op basis van een aantal bedrijfsinterne documenten op diverse marketingafdelingen. Dat onze bewerking een goed beeld van de realiteit geeft, konden we vaststellen aan de hand van diverse recente vacatures voor de functie. Algemeen kan gesteld worden dat de productmanager verantwoordelijk is voor alle marketingactiviteiten voor een bepaald product of een bepaalde productcategorie in een sales omgeving. Bovendien is hij/zij ook verantwoordelijk voor het opstellen van business plannen voor de product portfolio, merkenmarketing en marketingcommunicatie. Het opdrachtenpakket wordt opgesteld in samenwerking (of minstens rekening houdend) met het sales team. De productmanager is de brug tussen sales en productontwikkeling/productie. De functie productmanager zelf wordt doorgaans verder opgesplitst naar functieklassen. Onderstaande tabel geeft een duidelijk overzicht van een vrij courante opsplitsing in de bedrijfspraktijk. We proberen er zo accuraat mogelijk bij te zetten wat er van de medewerker verlangd wordt vooraleer deze in aanmerking voor een of ander functieniveau.

32

33 33 Product Manager A Product manager B Product Manager C Product Manager D Verantwoordelijkheden - Definieert, implementeert en monitort de marketing strategie en marketing plan van de productportfolio en nieuwe producten in samenwerking met sales and de productontwikkeling/productie - vertaalt het marketingluik in een business plan naar operationeel productbeheer, met oog op de efficiënt mogelijkste oplevering van het gevraagde resultaat - Ontwikkelt en beheert de meest optimale aanpak naar productpositionering, prijs, distributie, service en promotie in het licht van bijdragen tot het verhogen van het sales volume, productmix and volume om de vooropgestelde targets te behalen - Initieert acties en formuleert ondersteunende marketingacties die gevalideerd zijn door het sales-team om de business objectieven te behalen - Maakt verkoopsprognoses en bekijkt cijfers of er al dan niet nieuwe acties geïnitieerd dienen te worden - Beheert de prijs afspraken, en verzekert het sales team van een effectieve integratie binnen de sales plannen. Verantwoordelijk voor regionale als locale prijs -en productportfolio afspraken - Definieert distributiekanalen * NSO = Nationale Sales Organisatie - Productmarketing voor een bepaald product in een land - Ondersteund nieuwe product lanceringen - Implementeert marketingplannen - Werkt in nauwe samenwerking met sales organisatie - Bezoekt klanten ter ondersteunding van landenorganisatie teams - Checkt en valideert markt Overzicht van taken - Productmarketing voor een bepaald product in een land of regio - Creëert nieuwe productlanceringen - Definieert en implementeert marketingplannen volgens de gegeven marketingstrategie - Definieert de voorwaarden van dienstenmarketing - Beheert en zet de prijzen en - Productmarketing voor een bepaalde productgroep, op land of regionaal niveau - Leid een groep van marketing specialisten/business managers - Definieert en implementeert marketingstrategie voor een productgroep of een specifieke markt - Bepaald de marktstrategie - Productmarketing voor een bepaalde productgroep of regio - Begeleid een groep Business managers - Initieert regionale marketing activiteiten over verschillende landen - Definieert het te gebruiken business model voor een bepaalde productgroep - Beheert de lange termijn sales planning

34 en producten - Escaleert product allocatie problemen - Kent en begrijpt de locale markt - Professionele opleiding in een commerciële richting - Op bekende markten en producten - Nadruk op verbetering van resultaten en ondersteuning van sales - Reageren op veranderende markten marges van producten - Lost product allocatie problemen op - Beheert de distributie volgens de vooropgestelde criteria die opgesteld zijn door het management Competenties: technische, menselijke en planning voor de vooropgestelde producten - Tussenpersoon tussen sales en R&D - Beheert sales planning op midden-lange termijn - Definieert en beheert de distributie - Goede kennis van de locale markt - Diepgaande kennis van alle verschillende - Professionele kennis en marketingaspecten en ervaring van verschillende marketingtechnieken kennis van supply chain management en industriële aspecten - Universiteitsniveau van business en marketingstrategie - Vaardigheid tot uitvoeren van zaken op regionaal niveau - Ervaring in productmarkt introducties Competenties: probleem oplossend denken - Opzetten van productlancering programma s van nieuwe producten - Kiest de distributiekanalen uit voor bepaalde producten - Opstellen van de noodzakelijke diensten van marketing - Ondersteuning bieden tot sales en nationale key accounts - Introductie van nieuwe producten in nieuwe markten - Verantwoordelijk voor de marketingstrategie voor een gehele regio/cluster, inclusief alle marketing aspecten - Werkt samen met internationale key accounts, in samenspraak met NSO s - Definieert de distributie en - Tussenpersoon tussen de internationale key account management en management van de R&D afdelingen - Omvat supply chain management - Betrokken bij strategische keuzes bij productcreatie - Diepgaande kennis van alle verschillende marketingaspecten en kennis van supply chain management en industriële aspecten - Universiteitsniveau van business en marketingstrategie - Vaardigheid tot uitvoeren van zaken op regionaal niveau - Vaardigheid om teams te leiden op regionaal niveau - Betrokken bij strategische beslissingen van nieuwe product creaties - Verantwoordelijk voor marktstrategie voor een gehele regio - Werkt samen met internationale key account managers, in samenspraak met NSO s - Bepaald product portfolio keuzes van een bepaalde

35 35 - Moet kunnen werken binnen het gegeven marketing plan - Voorgestelde plannen dienen binnen marketingbudget te zitten - Gedeelde verantwoordelijkheid van sales resultaten met account manager kanaal mix Compententies: aansprakelijkheid, vrijheid van acteren - Definieert eigen marketing plannen - Vooropgestelde acties zijn een essentieel onderdeel van het marketingbudget - Gedeelde verantwoordelijkheid van sales resultaten met key account management - Beheert een jaarlijks budget voor MIP (market introduction plan) en andere marketing activiteiten - Gedeelde verantwoordelijkheid van sales resultaten met landen sales management of key account management regio - Samenwerking met strategische partners - Beheert een jaarlijks budget voor marketing activiteiten - Gedeelde verantwoordelijkheid van sales resultaten met landen/ regionale sales management

36

37 37 5 Marktanalyse / marktanalyse 5.1 Interne analyse Aanbod Het uitgangspunt van het cvo HIK is dat ze willen inspelen op de leerbehoefte van iedere volwassene. Iedere volwassene lijkt hier nogal ambitieus maar is toch waar we van uit willen gaan. Iedere volwassenen die op de school komt moet een opleiding vinden die aansluit bij zijn interesse. Cvo HIK heeft een ruim aanbod aan opleidingen. Wij volgen de richting marketing wat onder de economische richtingen valt. We hadden in deze economische richting bvb. ook kunnen kiezen voor boekhouden, bedrijfsmanagement, logistiek etc. Volg je liever informatica of een sociale richting is dit zeker ook een optie die hier aangeboden wordt. Naast de echte leerrichtingen kan je ook kooklessen, fotografie, bierproeven, etc. volgen als je het iets meer ontspannen wilt houden, maar toch leerzaam. Cvo HIK probeert ook in te spelen op de noden van de mensen. Een paar jaar geleden is men bvb. gestart met de richting communicatie omdat men had gezien dat hier vraag naar was. Toen men echter inzag dat deze richting niet aansloeg bij de studenten heeft men ze stopgezet Doelgroep Op de website van HIK: staat volgende doelgroep beschreven: Het Hoger Instituut der Kempen richt zich tot cursisten uit diverse leeftijdscategorieën, die hun inzetbaarheid op de arbeidsmarkt wensen te vergroten of hun persoonlijke ontwikkeling willen verruimen door het behalen van een diploma of het volgen van een opleiding. Zij worden niet alleen gezien als partners, maar in een gemoedelijk klimaat tevens begeleid bij het realiseren van hun persoonlijke doelstellingen. Ook aan organisaties stelt het HIK zijn deskundigheid ter beschikking voor het bij- en omscholen van hun personeel. Uit een rapport van cvo HIK blijkt dat de school zich momenteel richt op 3 typen van cursisten. Dit zijn de generatiecursisten, heroriënteerders en combinatiecursisten (definities van deze typen kan je vinden onder het punt 5.2 Marktanalyse) Eigenlijk is dit een heel vage omschrijving van een grote groep mensen. Iedereen kan zich zonder problemen in één van deze categorieën inpassen. Vraag is wat bedoelt men hier nu mee? Heeft iemand die net van het secundair komt een andere inhoud of andere lesstijl nodig dan iemand die een opleiding volgt in combinatie met een job? Momenteel is dit een punt waar geen rekening mee gehouden wordt bij het samenstellen van programma s of lesaanbod. Zowel mensen met een job als mensen zonder, mensen van 20 jaar en mensen van 50 jaar zit samen in de les, krijgen dezelfde inhouden en moeten hetzelfde volume aan taken verwerken. 13

38 Dit lijkt een mogelijk actiepunt naar de toekomst: informatie over de verschillende types cursisten heeft weinig zin als er verder niets mee gedaan wordt. Sterker misschien moet de hele kwestie van segmentatie en doelgroep eens met nieuwe ogen onderzicht en bekeken worden. 14 Door de recessie zijn er een groot aantal werkzoekenden bijgekomen. Dit blijkt uit cijfers van november In Antwerpen en Limburg zijn de cijfers van de werkloosheid het hoogste. In Antwerpen is deze 6%. In Limburg 5,3%. Aangezien het cvo HIK vooral studenten vanuit deze 2 provincies aantrekt zou men hier extra aandacht aan kunnen besteden. Wel kan dit alleen als er meer informatie is over wie er werkloos en hoe groot hun nood aan een opleiding is om aan een job/volgende job te geraken. Ook is het belangrijk om weten hoe ver mensen willen rijden om een opleiding te volgen. Onderstaande figuur maakt dit wat meer duidelijk. Afstand van woonplaats tot school? ABSOLUUT ARB BED ZELFS AMBT WZ HUISV GEPENS AND Totaal: <= 5 km km km km km > 25 km TOTAAL RELATIEF ARB BED ZELFS AMBT WZ HUISV GEPENS AND <= 5 km 16% 17% 13% 26% 11% 60% 25% 23% 6-10 km 23% 20% 25% 17% 26% 20% 25% 14% km 29% 24% 21% 20% 29% 0% 50% 20% km 13% 19% 21% 23% 10% 20% 0% 16% km 9% 7% 13% 9% 11% 0% 0% 6% > 25 km 9% 13% 8% 6% 13% 0% 0% 20% TOTAAL 100% 100% 100% 100% 100% 100% 100% 100% => Uit de cijferanalyse: de meerderheid rijdt gemiddeld km om naar school te komen. Dat zijn de gemeentes in de rode cirkel zoals Balen, Ham, Tessenderlo, Retie, Herselt, htm

39 39 Figuur 2: Kaart Geel en omgeving Werkmiddelen Cvo HIK beschikt over gemotiveerde, geëngageerde en ervaren docenten. Deze hebben meestal ook in de praktijk gewerkt en behouden een zekere voeling met die praktijk waardoor het voor studenten gemakkelijker en aangenamer is om de lessen te volgen. De grootste troef die het HIK echter in huis heeft zijn de studenten zelf. Zij bezitten zelf zeer veel bedrijfservaring in verschillende sectoren. Dit maakt dat we zeer veel van elkaar kunnen leren en dingen die in de les gezegd worden kunnen vertalen naar onze eigen stiel en ervaringen Naambekendheid en Imago 15 Cvo HIK is een zeer bekende naam in de kempen. Toch denkt men hierbij vooral aan de dagschool en niet aan de avondlessen die hier gegeven worden. Veel mensen weten ook niet dat cvo HIK eigenlijk een avondschool is. Ongeacht de negatieve bijklank kunnen we hier zeker ook iets positief uit halen om het graduaat te promoten. Doordat de associatie gemaakt wordt met de dagschool komt het cvohik naar voor als een echte school dus kan er vooral geadverteerd worden dat ze ook inschuifprogramma s hebben in avondschool. Dit zijn programma s die de overgang naar bachelor wat vloeiender en geleidelijker maken, programma s die heroriëntering, herinschakeling en doorschuiven in het hoger onderwijs mogelijk maken. 5.2 Marktanalyse Een goede marktanalyse begint met het bepalen van de juiste product- marktcombinaties. Wanneer je deze gevonden hebt weet je op welke markt je het beste kan focussen. Het zijn die product- marktcombinaties die het meeste bijdragen aan het succes van de onderneming in dit geval dus het succes van het HIK. 15

40 Laurence de Meulenaere heeft een rapport geschreven getiteld Het profiel van de cursist in het HIK. Hij heeft dit gedaan in het kader van een onderzoek naar de levenslopen van cursisten tijdens en na het HBO5. Data voor dit rapport werden verzameld tussen februari en juni Uit het rapport kunnen we volgende product- marktcombinaties afleiden: Product/Markt Generatiecursisten Heroriënteerders Combinatiecursisten Diploma Bijkomende studie Enkele modules +/- +/- + De markt is hier ingedeeld volgens 3 typen cursisten die naar het HIK komen of kunnen komen. De eerste groep, de generatiecursisten, zijn die cursisten die vlak na het secundair onderwijs voor een opleiding HBO kiezen, zoals andere jongeren na het secundair onderwijs voor een hogeschool- of universitaire opleiding kiezen. Bij deze groep rekenen we ook de cursisten die alvorens aan de HBO-opleiding te beginnen een poging waagden aan de hogeschool of universiteit. Deze cursisten belanden na een omzwerving toch in het HBO omwille van het niet slagen. Deze cursisten hebben, in tegenstelling tot bijna alle andere cursisten, nog geen werkervaring. De generatiecursist is tussen de 18 en de 25 jaar. Maar liefst 96% van hen is 23 jaar of jonger. Het is dan ook niet verwonderlijk dat drie vierde van deze groep nog bij de ouders woont of op kot zit. Een derde van deze cursisten startte een opleiding aan de hogeschool zonder hiervan het diploma te halen. 3% van de generatiecursisten behaalde wel een hogeschooldiploma. Aanzienlijk minder cursisten startten met een universiteitsopleiding (29%). Negen procent van deze cursisten volgde dit zonder succes en 1% van deze groep behaalde dit diploma wel. De tweede groep zijn de heroriënteerders. Zij beslaan 23% van alle cursisten. Dit zijn cursisten die al enige werkervaring hebben, maar die op dit moment de opleiding niet combineren met een betaalde functie. Bij deze groep rekenen we ook de cursisten die aangaven al te hebben gezocht naar werk, maar dit niet hebben gevonden. Voor deze mensen is de opleiding naar alle waarschijnlijkheid een verandering in de loopbaan of houdt het een heroriëntering in na een periode van werkloosheid. Deze groep telt ook de cursisten die de opleiding via de VDAB volgen. Zij zijn langdurig werkloos en behouden hun uitkering bij het volgen van de opleiding. De leeftijd van de heroriënteerders ligt tussen de 18 en 75 jaar met een gemiddelde van 30,7 jaar. Ook in deze groep zijn er meer vrouwen dan mannen te vinden. 69% van deze cursisten is vrouwelijk. De helft van deze cursisten woont samen met een partner en een derde woont alleen. Eén op tien woont nog steeds of opnieuw bij de ouders en 4% zit op kot. De financiële situatie is voor velen van de heroriënteerders ondermaats. De helft van de heroriënteerders die niet op kot zit of bij de ouders woont, komt maandelijks eerder moeilijk rond. Wat de woonsituatie van de heroriënteerder betreft, zien we dat drie kwart van hen een woning huurt, of eigenaar is met een lopende hypotheek. Vijf procent huurt een sociale

41 41 woning. De heroriënteerders stopten in vergelijking met andere cursisten vaak met secundair en hoger onderwijs. Een tiende behaalde geen diploma secundair onderwijs. Dit is bijna het dubbele van de percentages bij de andere types. De helft van zij die wel een secundair diploma hebben, behaalde een TSO- of KSOdiploma. Een kwart van deze cursisten haalde een BSO (Beroeps Secundair Onderwijs) of DBSO (Deeltijds Beroeps Secundair Onderwijs) diploma en een vijfde een diploma ASO. Bij dit type cursisten komen ook veel cursisten voor die eerder zonder succes een opleiding hoger onderwijs startten. Een vijfde van de heroriënteerders startte een universitaire opleiding zonder een diploma te behalen en 28% deed dit met een hogeschoolopleiding. Vijf procent van deze cursisten behaalde wel een universitair diploma en 13% een hogeschooldiploma. De heroriënteerders vinden we meer verspreid over de opleidingscategorieën dan de generatiecursisten. De derde en laatste groep zijn de combinatiecursisten. Zij combineren het volgen van een opleiding met een baan. In deze groep vinden we de helft mannelijke studenten terug. De leeftijd van de cursisten varieert ook hier tussen de 18 en 75 jaar met een gemiddelde leeftijd van 30,4. Zoals te verwachten volgens hun leeftijd en arbeidssituatie zijn deze cursisten onafhankelijker van hun ouders. Van deze cursisten woont 69% bij een partner en 26% alleen. Deze cursisten stellen het financieel beter dan de heroriënteerders. In de categorie combinatiecursisten heeft 25% van de cursisten het moeilijk tot zeer moeilijk om maandelijks rond te komen. Net als bij de generatiecursisten heeft 4% van dit type cursisten geen diploma secundair onderwijs. De helft behaalde een diploma TSO/KSO, een derde een diploma ASO. Deze cursisten behaalden dus vaker een ASO-diploma, waar de andere cursisten vaker een BSOof DBSO-diploma hebben. Ook in deze groep cursisten zijn er veel die aan hoger onderwijs begonnen zonder een diploma te halen. 30% van de cursisten startte een universitaire opleiding en haalde geen diploma. 6% van de combinatiecursisten haalde dit wel. 29% van deze cursisten startte een opleiding aan de hogeschool zonder deze succesvol af te ronden. 16% van deze groep is het wel gelukt. Negen procent volgt enkele modules van de opleiding en 4% één module. Wat de herkomst van deze cursisten betreft kan worden gesteld dat van 81% zowel de ouders als de cursist zelf in België zijn geboren. Conclusie Deze segmentatie heeft enkel nut indien de mensen binnen de segmenten ander noden en/of een ander aankoopgedrag hebben dan mensen buiten dat segment. In principe worden hierboven enkel groepen gemaakt, maar wordt er verder niets mee gedaan naar mogelijke positionering of een andere benadering voor rekrutering. Eigenlijk gebeurt hier niets mee. Bovendien is de studie van De Meulenaere een foto : hij bekijkt enkel de cursisten die of al aan het cvo HIK studeren of er gestudeerd hebben. Dat wil zeggen: de doelgroep die het cvo HIK met zijn huidige marktbenadering aangetrokken heeft. Dit zegt niets over de cursisten die het cvo HIK zou kunnen of moeten bedienen. Uit de omschrijving van deze verschillende types cursisten en door een enquête die we zelf gedaan hebben binnen de verschillende richtingen in de school kunnen we afleiden dat de

42 meeste cursisten een opleiding volgen om een diploma te behalen. Zij die al een diploma behaald hebben komen dikwijls omdat de opleiding hen interesseert. Vandaar dat een bijkomende studie bij de verschillende types cursisten ook nog hoog gescoord wordt. Wat nog meer blijkt is dat de meeste cursisten komen voor een volledige opleiding en dat het een minderheid is die maar een paar modules komen volgen. Zij die dit wel doen, doen dit omdat het een aanvulling is op hun werk of omdat het door de werkgever is opgelegd. Maar opnieuw: dit is een foto van de klantengroep die het cvo HIK nu bereikt met zijn huidige communicatie (die nogal gecentreerd is rond het diploma dat men kan behalen). We hebben geen studies gevonden die toelaten om meer zicht te krijgen om de markt, de marktsegmenten en mogelijke alternatieve of bijkomende doelgroepen. En de klantenprofileringen die we wel vonden, vertalen zich niet in een aangepast marktaanbod Klantenanalyse 16 Hierin wordt bekeken wat de behoeften van de huidige cursisten zijn. Welke interesses en wat zijn de verlangens, etc. van de cursisten. Er wordt ook gekeken naar redenen waarom cursisten hebben afgehaakt. Deze informatie hebben we gehaald uit de verschillende enquêtes die we hebben afgenomen bij de huidig studenten en bij de afhakers. Die enquêtes zijn niet representatief maar wel min of meer indicatief en de bevindingen sluiten min of meer aan bij informatie uit eigen bevragingen. De gemiddelde leeftijd van de cursisten ligt tussen de 26 en 35 jaar oud. De overgrote meerderheid van deze mensen heeft nog geen hogeschool diploma en komt daarom een opleiding op het cvo HIK volgen. Slechts een paar mensen hebben enkel een diploma lager secundair onderwijs. Een diploma is voor de meeste cursisten de hoofdreden om een opleiding te starten, maar het is niet de enige reden waarom mensen naar het cvo HIK komen. Nog redenen die hoog scoren zijn als hobby of uit interesse en om een andere baan te vinden. Promotie en meer verdienen is welkom, maar zeker niet belangrijk om aan een opleiding te beginnen. Waarom kiezen cursisten voor het HIK en niet voor een andere school. Een belangrijke reden hierbij is omdat de school in de buurt is. De meeste zien het niet zitten om s avonds van de Kempen naar bvb. Antwerpen te rijden voor een opleiding. Bijna de helft van de cursisten woont tussen de 5 à 15km van de school. Daarnaast is het een zeer degelijke school. Ze wordt dikwijls aangeraden door familie, vrienden etc. die hier ook school gelopen hebben. Al kan hier de verwarring met de dagschool ook wel voor iets tussen zitten. Bijna iedereen die hier een avondopleiding volgt zou aan zijn vrienden voorstellen om hetzelfde te doen. Voor veel cursisten zijn de manier van lesgeven en de inhoud van de lessen belangrijke eisen die ze aan een school stellen. Het is belangrijk dat de lessen boeiend gegeven worden, dat er interactie is en dat de lessen up-to-date gehouden worden. Veel praktijk 16 Het profiel van de cursist. RAPPORT IN HET KADER VAN GELIJKE KANSEN IN DE ONDERWIJSLOOPBAAN, EEN ONDERZOEK NAAR CURSISTENEN ALUMNI VAN HET HBO5 Geschreven door: Laurence de Mûelenaere + enquete Dries Dams Liesbeth Van Rooy

43 43 wordt door de cursisten zeker geapprecieerd. Op die manier leer je de theorie die je krijgt toe te passen. Dat ondervinden we ook in onze eigen richting. Door al de theorie in de praktijk om te zetten leer je verder na te denken en dit maakt het op werkgebied ook gemakkelijker. Je hebt het namelijk al zeker een keertje gedaan. Cursusteksten vindt men belangrijk maar minder dan de manier van lesgeven en de inhoud. Er zijn opleidingen die meer interesse opwekken dan andere. Welk zijn de meest voorkomende opleidingen op het HIK? In het schooljaar was SLO (Specifieke Lerarenopleiding) de hoogt scorende opleiding. Hoogst scorend wil zeggen dat hier het hoogste aantal cursisten zat. Iets meer dan de helft van alle cursisten bevond zich in deze opleiding. Verder waren de opleidingen informatica, orthopedagogie en bedrijfsmanagement de meest gekozen opleidingen. Er zijn natuurlijk ook wel wat onvervulde behoeften die mensen doen afhaken. Een veel voorkomende reden om een opleiding vroegtijdig stop te zetten is de combinatie gezinsleven -studie. Het volgen van een opleiding vraag niet alleen dat je de lessen komt volgen, maar ook thuis moet er nog het één en ander gebeuren. Er zijn veel opdrachten die thuis gemaakt moeten worden. Dit is tijd die ten koste gaat van het gezin waardoor mensen hun opleiding vroegtijdig stopzetten. Zeker wanneer mensen kinderen hebben is de combinatie moeilijk haalbaar. Daarom waarschijnlijk dat de meeste cursisten geen kinderen hebben. Een oplossing hiervoor zou zijn dat men de lessen thuis kan volgen via thuisstudie. Er zijn afhakers die zeggen dat ze terug met een opleiding zouden startten als er wat meer aan thuisstudie zou gedaan worden. Een ander punt is dat er meer begrip zou mogen zijn voor professionele verplichten. Deze verplichten maken het moeilijk om steeds tijdig aanwezig te zijn in de lessen. Wanneer men hier niet op begrip kan rekenen gaat men keuzes maken. Meestal betekent dit dat men ervoor kiest om een opleiding stop te zetten. Wat sommigen ook stoort is dat er geen cursussen uitgedeeld worden. Dit maakt dat je verplicht bent om elke les te volgen. Als men omwille van professionele of andere verplichtingen niet kan komen moet men notities van een medecursist gaan lenen omdat de leerstof op geen andere manier terug te vinden is. Voor sommige cursisten is dit een storend element. Een simpele oplossing hiervoor kan zijn dat iedere docent PowerPoints of uitgeschreven teksten op toledo, of een ander platform, zet zodat iedereen alle leerstof gemakkelijk kan terugvinden. Zelfs al kan men een keertje niet komen. 5.3 Cijferanalyse volwassenenonderwijs cvo HIK Inleiding Bedoeling van deze cijferanalyse is om een beeld te bekomen van de huidige situatie binnen het volwassenenonderwijs. Wie volgt welke opleiding, wat is hun achtergrond, motivatie, Deze cijfergegevens komen uit de studie Het profiel van de cursist in het HIK en zijn geanalyseerd en samengevat. Met deze gegevens kan er een bepaald beeld gevormd worden van onder andere de drijfveer en motivatie van de cursisten. Aan de hand hiervan kan er gekeken worden hoe het graduaat het beste gepositioneerd kan worden.

44 In deze analyse zit zeer veel bruikbare informatie, alsook antwoorden op de enquêtes die door ons gemaakt en gebruikt zijn Profiel van de HBO cursisten Algemene beschrijving: De diverse profielen die deelnemen aan de opleidingen: Om te beginnen zie je in onderstaande grafiek dat 2/3 de van de cursisten samenwoont met zijn partner. 27% van hen woont alleen en de overige cursisten wonen bij hun ouders. 6% Woont bij ouders Algemeen profiel 27% Woont alleen 66% Woont samen met partner Figuur 3: woonsituatie cursist cvo HIK enquete De gezinssituatie verschilt niet heel veel tussen mannen en vrouwen, net als hun opleiding. 91% van de cursisten is in België geboren. Van 13% van hen is één van de ouders in het buitenland geboren. Van de cursisten die niet in België geboren zijn woont 77% als meer dan 6 jaar in ons land. Om de financiële situatie van cursisten na te gaan kan er gekeken worden naar de woonsituatie en hoe de cursist zelf zijn financiële situatie ervaart. Wat de woonsituatie betreft is er geen verschil tussen mannen en vrouwen. 43% is eigenaar van een huis of appartement met een lopende hypotheek, terwijl 25 % huurt. Wanneer de vraag wordt gesteld of de cursisten financieel gemakkelijk rondkomen, zegt toch 26% het moeilijk te hebben om maandelijks rond te komen. Interessant om weten is of cursisten werken wanneer ze een opleiding aan HIK volgen of niet. Hieruit is gebleken dat 80% van hen hun opleiding met werk combineren. Hierbij is er geen verschil tussen mannen en vrouwen. Van deze 80% die werken is 36% op zoek naar nieuw werk. Niet alle cursisten die niet werken tijdens hun opleiding zijn actief op zoek naar werk.

45 45 Binnen het HIK is er een grote diversiteit aan vooropleidingen. Het merendeel van de cursisten Heeft een diploma van het secundair onderwijs behaald waarbij de helft in een richting TSO (Technisch Secundair Onderwijs) of KSO (Kunst Secundair Onderwijs). 2% behaalde enkel een diploma van het lager secundair onderwijs. 31% behaalde een ASO (Algemeen Secundair Onderwijs) diploma. 8% behaalde enkel een diploma van de eerste graad secundair onderwijs. Slechts 4% van de bevraagde cursisten heeft geen erkend diploma van het secundair onderwijs. Diploma 1e graad secundair onderwijs Vooropleidingen Geen erkend diploma Dilpoma ASO Diploma TSO of KSO Diploma lager secundair onderwijs Figuur 4: Vooropleiding cursist cvo HIK enquete Leuk om weten is dat meer cursisten in het HIK een diploma in het hoger onderwijs behaalden dan bij de gemiddelde HBO5-cursist. 22% behaalde een diploma aan de hogeschool en 6% een diploma aan de universiteit De organisatie van de opleiding De eigenschappen van cursisten verschillen tussen de verschillende opleidingscategorieën. Ook de organisatie van de opleidingen zelf verschilt. Cursisten volgen verschillende opleidingen vanuit verschillende interesses en motivaties. De mogelijkheden die de opleiding biedt bij het combineren van studies met andere domeinen speelt een belangrijke rol bij het aantrekken van een bepaald publiek. Waar ook sterk naar gekeken wordt bij de beslissing van een opleiding is de momenten waarop de cursisten les kunnen volgen en het aantal lesuren. Het grootste gedeelte van de HBO5-cursisten volgt de volledige opleiding en niet enkel één of meerdere modules. 13% van alle cursisten is niet voor de hele opleiding ingeschreven. Er is geen verschil tussen de geslachten wanneer er gekeken wordt of men de opleiding volledig volgt, of slechts 1 of meerdere modules. Globaal gezien kan er gesteld worden dat de meeste cursisten s avonds en 8 tot 16 uur les per week volgen.

46 5.3.4 Waarom een HBO-opleiding volgen? 17 De functie van onderwijs is het vergroten van de levensloopkansen van cursisten. Als men wil nagaan of het HBO5 deze maatschappelijke functie volbrengt, is het belangrijk om te weten of de cursisten de opleiding ook met dit doel volgen. Vraag is hoe en waarom cursisten tot de beslissing komen een HBO5-opleiding te volgen. Er kan een opdeling gemaakt worden in werkgerelateerde en niet- werkgerelateerde motieven. professionele redenen, opleiding gezien wordt als een vrijetijdsactiviteit. cursisten een (nieuwe) start op de arbeidsmarkt voor ogen hebben inschrijven voor andere redenen. Nagaan of verder studeren voor de deelnemers als een mogelijkheid wordt gezien. De grote meerderheid van de cursisten volgt de opleiding om meer werkzekerheid te krijgen (81%). Het aandeel cursisten met deze motivatie is iets kleiner in Handelswetenschappen en Bedrijfskunde. Dit komt het meest voor bij de heroriënteerders. De combinatiecursisten zien dit minder vaak als een reden dan de overige cursisten. Bij de cursisten volgt 46% de opleiding om werk te vinden. Bij de groep cursisten die wel al werken tijdens de opleiding is dit 37%. 79% volgt de opleiding om een nieuwe professionele weg in te slaan. Dit is iets vaker voor heroriënteerders een motivatie dan voor combinatiecursisten. Toch zien veel combinatiecursisten dit als een motivatie (76%). Voor 29% van alle cursisten is de opleiding een vereiste om promotie te maken en 61% hoopt om met de opleiding promotie te maken. 2/3 de van de combinatiecursisten drukt deze hoop op promotie uit. Bij de combinatiecursisten volgt 1/3 de de opleiding omdat dit een vereiste is voor promotie. 2/3 de van de respondenten volgt de richting om het eigen inkomen te verhogen. Naast de meer arbeidsmarktgerelateerde redenen, volgt 92% de opleiding om de kennis en vaardigheden te vergroten rond een onderwerp dat hen interesseert. 1/3 de van alle cursisten volgt de opleiding voor zijn plezier. Nog 1/3 de van de cursisten volgt een opleiding om nieuwe mensen te ontmoeten. Het zijn de heroriënteerders die hier het meest mee bezig zijn (46%). In het totaal van de bevraagde cursisten worden voornamelijk de generatiecursisten hierdoor gedreven om een opleiding te volgen. Binnen het HIK is dit minder het geval. Hier volgt slechts 31% van de cursisten een opleiding om deze reden, wat niet meer is dan de combinatiecursisten. 17 Bron: Het profiel van de cursist. RAPPORT IN HET KADER VAN GELIJKE KANSEN IN DE ONDERWIJSLOOPBAAN, EEN ONDERZOEK NAAR CURSISTENEN ALUMNI VAN HET HBO5 Geschreven door: Laurence de Mûelenaere

47 Tabel 1: Aantal deelnames en geslaagden per jaar en in totaal 47

48 Tabel 2: Evolutie aantal inschrijvingen per studierichting HIK Geel In bijlage 2 de aanvulling van cijferanalyse Instroommotivatie 1ste semester Cijferanalyse op basis van zelfde vragen eigen enquêtes Bron: Het profiel van de cursist. RAPPORT IN HET KADER VAN GELIJKE KANSEN IN DE ONDERWIJSLOOPBAAN, EEN ONDERZOEK NAAR CURSISTENEN ALUMNI VAN HET HBO5 Geschreven door: Laurence de Mûelenaere

49 49 6 Marktobservatie 6.1 Product Het fysieke product: cvo HIK Sector: officieel erkend hoger onderwijs Productcategorie: volwassenenonderwijs Productsoort: Hogere beroepsopleiding niveau 5 Productvariant Marketing Gehanteerde productbenaming: Graduaat Marketing Mogelijke substitutie: Officieel hoger onderwijs niveau 6 Bachelor Bedrijfsopleidingen (al dan niet intern) Volwassenenonderwijs buiten officiële diploma-erkenning o live en betalend onderwijs type Syntra ( opleiding sales en marketingmanager eenjarige gecertificeerde bijscholing van 140 uur ) o live maar niet-betalend onderwijs type VDAB ( je kan het graduaat Marketing op deze manier behalen via het volwassenenonderwijs in dagonderwijs ) o Online onderwijs Betalend online onderwijs vb. KAHO Sint Lieven Aalst Dit is een bachelor opleiding onder het afstandsonderwijs Technische productbeschrijving Erkend hogeschooldiploma door het ministerie van Vorming en onderwijs Praktijkgerichte bachelor Studietraject naar diploma: België: Totaal pakket van 1480 LT per diplomatraject graduaat o Trajectopbouw: vrij standaard in Vlaanderen op gebied van vakbenamingen en lestijden. o Bij de meeste scholen is het aantal lestijden hetzelfde, enkel bij Groep T in Leuven is het aantal lestijden minder. Hier wordt het traject Graduaat marketing op 3 jaar afgewerkt met 4 uur minder les per week. ( één avond per week + zaterdagvoormiddag, of 2 avonden per week en geen zaterdagvoormiddag ) Observatie product In de eerste plaats biedt het cvo HIK een stevige theoretische kennis. Op basis van de opgedane kennis wordt deze aan de praktijk getoetst. Dit doe je aan de hand van realistische praktijksituaties, rechtstreeks uit de bedrijfswereld. De opleiding marketing bereidt je voor op een commerciële functie in de bedrijfswereld. Met de brede kijk die je van ons meekrijgt, kan je aan de slag in de meest diverse sectoren, als aankoper of verkoper, als account manager of commercieel bediende. Aan

50 mogelijkheden geen gebrek. Omschrijving van de opleiding marketing op de website van het cvo Hik. HIK biedt een erkende hogeschoolopleiding Kwaliteit = officiële erkenning + typische hogeschoolkwaliteiten (goede begeleiding, modulair opgebouwd lesrooster, actuele lesinhoud) Per vak wordt op de website de inhoud, de doelstellingen, het aantal lestijden en de kostprijs vermeld. Volledig structuurschema over 3 jaar of over mogelijk meerdere jaren af te werken Product kort samengevat bij concurrentie (op basis van concurrentie analyse Kristof) CVO Antwerpen Zuid: o Graduaatsdiploma o LT per week o Directe inzetbaarheid op de arbeidsmarkt o Praktijkgericht PVCO Handel Hasselt: o Graduaatsdiploma o LT per week o Praktijkgericht o Directe inzetbaarheid op de arbeidsmarkt o Vervolgtraject Bachelor CVO Brussel: o Graduaatsdiploma o LT per week o Praktijkgericht o Directe inzetbaarheid op de arbeidsmarkt Syntra: o Diploma secundair onderwijs o Geen diploma hoger onderwijs o Certificaten, getuigschriften o Directe inzetbaarheid op de arbeidsmarkt Open universiteit Heerlen: o Graduaatsdiploma o Keuze uit bijkomende vakken o Afstandsonderwijs o Bacheloropleidingen o Masteropleidingen NHA: o Graduaatsopleiding o Afstandsonderwijs Avans: o Associate degree o Mogelijkheid tot bacheloropleiding

51 51 Groep T: o Graduaatsdiploma o +- 9 LT per week o Praktijkgerichte modules o Directe inzetbaarheid op de arbeidsmarkt Eigen observaties vanuit het standpunt klant Bij het zoeken naar een geschikte opleiding op het HIK en tijdens deze opleiding hebben we zelf heel wat ervaring met het product graduaat opgedaan. Rechtstreeks vanuit onze positie als klant maar vooral ook onrechtstreeks door het delen van ervaringen met collegastudenten, collega s op het werk, mensen in onze omgeving, De observaties in mijn werkstuk zijn zeker niet met uitsluitsel representatief te noemen. Wel kan er nagegaan worden of deze standpunten en denkrichtingen verder onderzocht dienen te worden. In dit stadium van het werkstuk ( kwalitatief verkennend marktonderzoek ), lijkt het ons toch belangrijk om de resultaten van dit onderzoek weer te geven Kwaliteitsgarantie Voor studenten die zich inschrijven in een diplomatraject wordt er een serieuze investering van hun kant verwacht. Het is voor hen dan ook zeer belangrijk dat de opleidingen in het avondonderwijs een duidelijke kwaliteitsgarantie bieden. Kwaliteit naar de competenties die ze kunnen vergaren en waarde naar het diploma dat ze aan de eindmeet krijgen. Kwaliteit is hier onder te verdelen in 2 duidelijke niveaus: 1. het formele niveau van de opleiding en het einddiploma dit aspect is belangrijk in het kader van erkenning en respect : men wil als student avondonderwijs door zijn omgeving gezien worden als echte student in een echte opleiding op echt niveau : de opleiding is serieus, zwaar en niet voor iedereen haalbaar. De avondschool wordt vaak als minderwaardig beschouwd t.o.v. de dagschool. Echter verdient een avondschool student evenveel zo niet meer respect als een dagschoolstudent. o erkenning en respect is belangrijk omdat avondonderwijs echt ingrijpt op het privéleven: zowel de student zelf als zijn omgeving gaat regelmatig gefrustreerd geraken door weer geen tijd om X te doen die frustratie overwin je enkel voor iets waarvan je overtuigd bent dat het echt en waardevol is, iets dat de moeite is om ervoor te gaan. Een avondschool student komt de lessen dan ook vanuit zichzelf volgen, en weet voor het grootste gedeelte wat deze met de opleiding in de toekomst wenst te bereiken. Studenten uit het dagonderwijs daarentegen starten vaak uit onwetendheid aan een bepaalde opleiding ( ze moeten hun interesses op werkgebied nog verkennen of ontdekken), of vanuit sociale of familiale druk. o de officiële erkenning door het Ministerie van Onderwijs en Vorming zal hier een serieuze tool bij zijn. Die erkenning kan waardevoller gemaakt worden door de visuele inpassing van het graduaat in de BAMA-structuur én door de structurele koppeling van de

52 doorstroom naar Bachelor en masteropleidingen. Een vermelding van deze structuur op de website of in de informatiebrochures omtrent de opleidingen geeft de opportuniteiten naar potentieel studenten weer. Vb.: CVO Crescendo 19 Vervolgtraject naar bachelor Cursisten die afstuderen aan ons CVO behalen een diploma van gegradueerde in de marketing. Zij hebben de mogelijkheid om via een vervolgtraject een bachelordiploma te behalen. Momenteel heeft ons centrum een samenwerkingsakkoord afgesloten met de Lessius-hogeschool die een aanvullingstraject aanbiedt van ongeveer 60 studiepunten, volledig in avondonderwijs. Informatie hierover kan je verkrijgen via de opleidingscoördinator of op de website van de Lessius-hogeschool. o vermoedelijk is het op zich echter niet genoeg: studenten kunnen vermoedelijk tijdens hun opleiding regelmatig ook andere niveaubevestigingen gebruiken (publicaties, geleverde prestaties, waardering van experten, gewonnen prijzen,...) o Zet regelmatig de studenten en docenten in de picture. In bijlage 2 wordt er een voorbeeld weergegeven die afkomstig is van de website van groep T 2. de concrete praktijkwaarde van de opleiding en het diploma: Voor de student is dit de kroon op het geleverde werk. Een student waarbij de investering in tijd (nodig voor de opleiding) gaat renderen in termen van jobzekerheid, inkomsten, promotiekansen, is het beste uithangbord voor het cvo HIK. Zie getuigenissen van afgestudeerden in A2 reclamefolder verder in dit werkstuk. De praktijkwaarde gekoppeld aan het product, moet in alle mogelijke promotiemiddelen terug komen. Dit aspect van kwaliteit wordt vooral gemaakt en bevestigd in erkenning door het werkveld. Te beginnen met erkenning van het effect en de waarde van de opleiding door de eigen werkgever. Laat werkgevers ook eens aan het woord: o Getuigenissen o Succesvolle stages in binnen en buitenland o Getuigenissen over het verschil tussen een bachelor rechtstreeks van de schoolbanken of een ervaren rot met een graduaat. o Bewondering over de wilskracht van werknemers die in hun vrije tijd een volledig opleidingstraject volgen of hebben afgelegd. In derde instantie beschikt het avondonderwijs over de troef dat de school aan de cursisten, zowel als de cursisten aan de school de waarde van het graduaat doen stijgen. Cursisten met ervaring zorgen ervoor dat docenten sneller naar de praktijk kunnen verwijzen, docenten met praktijkervaring kunnen dan weer gerichter naar de belangrijkste aspecten van een module gaan werken. Ook mag de meerwaarde van &PAGE=6

53 53 kennis die cursisten aan elkaar meedelen niet onderschat worden. In één richting kunnen mensen zitten die tewerkgesteld zijn binnen een multinational zowel als binnen een KMO. Anderen kunnen dan weer werken voor de overheid, waardoor er specifieke zaken aan elkaar overgebracht worden waarvan men anders geen notie zou nemen. mee te nemen naar aanbevelingen Behalve de officiële erkenning van de opleiding door de overheid wordt kwaliteit vooral gemaakt door verhalen: Getuigenissen van oud-studenten ( testimonials), van werkgevers, van studenten + publicaties van eindwerken, projecten, artikels en andere vermeldingen in de media, studies, papers, In bijlage 3 wordt er een praktisch voorbeeld gegeven hoe Groep T zijn cursisten in the picture zet. En hiermee ook hun eigen school. De reputatie van het HIK als merk gaat hier ook een belangrijke rol spelen: zoveel serieuzer, bekwamer, performanter, Aandachtspunt: De meerwaarde van de combinatie werk studeren komt onder druk te staan als er meer studenten een dagopleiding binnen het CVO HIK gaan volgen. Als zij op stageplaatsen in de regio terechtkomen, kunnen werkgevers moeilijker het onderscheid maken tussen een gegradueerde in de avondschool of via de dagopleiding. Mensen die het graduaat via de dagopleiding volgen zijn jong en onervaren op werkgebied. Werkgevers kunnen na het werken met een cursist uit de dagopleiding ( tijdens de stage ) de waarde van het praktijkgerichte avondonderwijs gaan onderschatten. Ze hebben namelijk iemand uit een graduaatsopleiding op de werkvloer gehad die voordien nog geen praktijkervaring genoten heeft. Voor werkgevers kunnen de studenten uit het CVO HIK, of dit nu via een dagopleiding of avondopleiding is, immers als evenwaardig beschouwd worden. ( allen studenten uit het CVO HIK ) Avondschoolstudenten maken de reputatie van hun opleiding in bedrijven waar ze al werken, waar men hen als persoon kent. Dagstudenten worden koud in een bedrijf gedropt. De kans bestaat dat, als die dagstudenten niet naar verwachting presteren, de meerwaarde die het bedrijf in zijn avondstudent zag in de perceptie van de bedrijfsleiding vertaald gaat worden als X is goed, maar hij zou beter zijn tijd in een echte opleiding steken want de deze doet niet veel af als ik zo naar die stagiair kijk. Er moet een duidelijk onderscheid komen tussen de dag en avondstudenten, dit door naar toekomstige stagebedrijven, contacten in het bedrijfsleven en werkgevers het verschil in ervaring tussen de twee te communiceren Flexibiliteit van de opleiding Heel wat studenten hebben problemen om de lesuren te combineren met hun werk. Naargelang het beroep de cursist uitoefent, het werkschema ( wisselende uren, shiften, ) en de drukte die op werkvloer speelt ( al dan niet seizoensgebonden ) kan de combinatie werken studeren soms onhaalbaar lijken. Die problemen leiden vaak tot afhaken omdat studenten de quota niet halen om aan examens te mogen meedoen. Ze leiden altijd tot frustratie: van de lesgever die onderbroken

54 wordt, van medestudenten die in hun projectgroepen de laatkomers moeten bijpraten, van laatkomers die naar hun voeten krijgen en niet meer kunnen volgen. De opleiding wordt als flexibel beschreven. Toch moeten sommige cursisten die door de drukte, ( privé en studie ) niet alle modules van één jaartraject konden afwerken, soms meer dan een jaar wachten om diezelfde module terug te kunnen volgen. Deze mensen worden indien ze snel hun graduaat willen behalen, noodgedwongen in de richting van een andere school gestuwd. Dit is vaak te wijten aan het beperkt aantal extra inschrijvingen voor een bepaalde opleiding. 1 ste, 2 de en 3 de jaar studenten volgen vaak gelijktijdig dezelfde modules. Het versneld inhalen van deze modules via afstandsonderwijs kan hier een oplossing tegen bieden. mee te nemen naar aanbevelingen Vermits het voor een groot gedeelte van de combinatiecursisten ( combinatie werken en studeren) niet vanzelfsprekend is deze twee zaken te combineren, zijn er scholen die de mogelijkheid bieden om bepaalde modules of een volledige opleiding via afstandsonderwijs te volgen. Mensen met gezinsverplichtingen krijgen op deze manier de mogelijkheid een gedeelte van de opleiding van thuis af te werken. Sommige avondscholen zoal het CVO Crescendo maken al gebruik van het gecombineerd onderwijs. Gecombineerd onderwijs 20 Ons centrum heeft ervoor gekozen de flexibiliteit van de opleiding nog iets verder uit te bouwen door een aantal modules in een systeem van gecombineerd onderwijs (afstandsonderwijs) aan te bieden: dit zijn contacturen die worden aangevuld met zelfstandige opdrachten die thuis kunnen worden afgewerkt. Dit wordt bij het cvo Hik nog niet gehanteerd, zelfs niet voor enkele modules binnen een opleidingstraject. De meerwaarde van een opleidingstraject in het volwassenenonderwijs tov van een dagopleiding is de beperking van de theorie ( algemene vakken ) in functie van het praktijkgerichte. Voor werkgevers en werknemers kan dit het graduaat hoger op de ladder positioneren dan de bachelor in een zelfde vakgebied. Momenteel laat men te veel kansen liggen als het gaat om het positioneren van het product als praktijkgericht en direct inzetbaar op de arbeidsmarkt. De verschillende modules moeten elkaar op een logische manier opvolgen binnen het opleidingsproject. Er zou gewerkt kunnen worden met een combinatie van verschillende modules die binnen een periode van bv. 8 weken gegeven worden. Na deze periode krijgt de cursist een competentiecertificaat in plaats van een module attest. Geen combinatiemogelijkheden van modules in de economische richtingen. ( zoals bv. bij informatica ). Hier blijft een markt liggen naar werkgevers die hun werknemers in een bepaald iets willen bijscholen. Het werken met competentie trajecten ( traject over een bepaalde periode met samenhangende modules, bekroond met een competentiecertificaat ). Het werken met pakketten gebeurt nu enkel bij informatica, deze worden ook naar bedrijven gepromoot. 20 =16&PAGE=5

55 55 Indien men alle kortere competentietrajecten afwerkt, kan men hetzelfde graduaat bekomen. Op deze manier kunnen mensen toch een gedeelte van een opleiding volgen, met als resultaat een competentie certificaat in plaats van een module attest dat op zich minder waarde heeft Geen vakken maar competenties Bij de verschillende modules op de website wordt er gesproken over inhoud en doelstellingen. Je krijgt het gevoel dat dit louter een korte samenvatting van de theorie is, die je in deze module gaat krijgen. Bezoekers van de website of geïnteresseerden in het volwassenenonderwijs moeten juist het idee krijgen dat ze op het cvo HIK nuttige stielkennis opdoen die hun meer toekomstperspectief en kansen op de werkvloer kan geven. De verschillende modules moeten geprofileerd worden als een logisch samenhangend geheel, waardoor de student een duidelijk beeld krijgt van de waarde van de opleiding. Overlappende en samenhangende modules een logische, chronologische volgorde geven. Vertel de student wat deze kan verwachten in het eerste, tweede en derde jaar van de opleiding. Op deze manier kan de potentiële cursist inzicht krijgen in de competenties die deze kan opdoen tijdens de opleiding. Onderstaande een voorbeeld vanop de website van Groep T: 21 Niet uit boeken, maar uit de praktijk. In het 1e jaar krijg je een inleiding in de marketing en zoomen we in op financieel management, product & prijs en marktonderzoek. Je test de opgedane kennis meteen uit in een praktische module, gericht op bedrijfscommunicatie en sales. In kleine groepen oefen je tal van commerciële basissituaties in. Op die manier vergroot je stap voor stap je zelfvertrouwen en je commerciële flair. Je haalt meer rendement op je werk en ook bij sollicitaties neemt je slagkracht toe. In het 2e jaar lanceer je al je eigen merk. In het 2e jaar studeer je reclame & promotie, distributie, verkooporganisatie en logistiek. In de praktische module zet je met een paar medestudenten een marketingproject op. Op basis van een uitgebreid marktonderzoek lanceer je je eigen merk. Alle aspecten van de marketing komen hier aan bod: positionering, prijszetting, distributie, communicatie en verkoop. Met een beknopt financieel plan rond je de oefening af. Op die manier krijg je heel wat hands-on ervaring en een diepgaand inzicht in de 'do s en dont s' van het vak. Je lost een concreet marketingprobleem op in een reëel bedrijf In het 3e jaar ontdek je de geheimen van strategische marketingplanning, e-marketing en de nieuwste digitale tools, business-to-business en dienstenmarketing. Ook dan weer krijg je een concrete uitdaging op je bord. Geen theoretische oefening of simulatie, maar een echt marketingprobleem in een reëel bedrijf. Samen met je collega's, je interne promotor van ACE-Groep T en je externe promotor van het bedrijf ga je op zoek naar oplossingen. Dat proces leg je vast in je eindwerk dat je voor een jury presenteert. 21

56 Je ziet: bij ACE-Groep T staan de praktijk en de projecten centraal. Je leert in team werken en een team aansturen. Je leert je eigen ideeën en doelstellingen glashelder formuleren. Je scherpt je creativiteit aan. Je docenten vervullen hun rol als consultant en coach. Hierdoor sluit de opleiding naadloos aan op het bedrijfsleven. Naast een stevige kennis van Marketing, Reclame, Nieuwe Media en Sales verwerf je bij ACE-Groep T een persoonlijke en commerciële maturiteit. Een stevig fundament voor een schitterende commerciële carrière. mee te nemen naar aanbevelingen Werken met competenties die je vergaart tijdens de lessen meegedeeld door de docent. Of werken met reeds verworven competenties door studenten en ex studenten. Als men erkenning wil krijgen voor de opleiding, dient deze vanuit meerdere hoeken als kwalitatief hoogstaand aanzien te worden. Algemene erkenning door het werkveld kan hierbij helpen, bv.: o de getuigenissen van werkgevers over de onmiddellijke inzetbaarheid van de graduaatsopleiding, o de getuigenissen over de concrete voordelen van het hebben van actueel bijgeschoolde werknemers, o de reactie van bedrijfsleiders op in de opleiding opgeleverde projecten, o de algemene bewondering/verbazing voor opleidingsdelen Het vermelden van competenties die je vergaart tijdens je opleiding, afgestemd op de profielen en de competenties die deze profielen moeten bezitten volgens hun werkgevers. Zie punt: 4.4 Verschillende functies in de bedrijfswereld. mee te nemen naar aanbevelingen: een voorbeeldbenadering Succesverhalen, of studenten die hun kennis al geïmplementeerd hebben op de markt. Voor een goed voorbeeld zie op de website van Groep T. ( dezelfde opleiding ziet er op hun website voor een potentiële student of werkgever een stuk praktijkgerichter uit ) Dit komt mede door het in de picture zetten van enkele studenten die in hun 2 de jaar met de lancering van een eigen frisdrank de nationale omroep behaalden, maar ook door de manier hoe de richting in het kort omschreven wordt. ( over de drie jaar bekeken ). Groep T biedt op deze manier volwassen carrière onderwijs: leren van elkaar en van werkervaren docenten. Leren aan de hand van projecten die relevant en leuk zijn. ( zie artikel frisdrank op basis van stevia ). Dit zijn zaken die bij het CVO Hik ook gebeuren alleen wordt het product hier zo nog niet gepositioneerd. Op gebied van het docententeam moet het CVO Hik niet onderdoen voor Groep T, alleen wordt er weer te weinig gebruik gemaakt van het profileren van dit team naar de buitenwereld toe. ( werkgevers en potentiële studenten) mee te nemen naar aanbevelingen: Overzicht genoteerde aanleidingen voor aankoop product door studenten Om zijn/haar werk beter te kunnen doen. Om meer werkzekerheid te krijgen Om een nieuwe professionele weg in te slaan Om een eigen zaak op te starten ( voorbeeld ATB BVBA )

57 57 Om meer te kunnen verdienen Om promotie te kunnen maken Om werk te kunnen vinden Omdat de opleiding een vereiste is om promotie te kunnen maken Om mensen te ontmoeten Voor het plezier Omdat iemand het heeft aangeraden Om kennis en vaardigheden te verruimen over een onderwerp binnen de interessesfeer Omdat men ertoe verplicht werd (om bv. een uitkering te behouden ) Om verder te studeren Om het diploma te behalen Eigen analyse uit observatie: Bij het profileren van het product zijn de meest belangrijkste redenen voor de cursist werkzekerheid, sociale promotie, het vinden van werk en het behalen van een diploma hoger onderwijs zijn. ( resultaten enquête Dries en Liesbeth ) Voor een werkgever kan een opleiding: Een verplichting zijn naar bvb. een werknemer toe Een deel uit maken van de relatie werknemer werkgever ( bvb. werknemer presteert beter, werkgever betaalt meer ) Een bedreiging vormen. ( bvb. werkgever denkt dat werk er onder gaar lijden, werkgever denkt dat na voltooiing van de opleiding de werknemer ander werk gaat zoeken, ) Als we dit willen vermarkten dan zullen we ons moeten toespitsen op de waarde van het graduaat. ( zowel naar werknemer als naar werkgever, of naar de generatiecursisten) Anderzijds moeten we onze focus leggen op de haalbaarheid van de combinatie tussen werken en studeren. Het verenigen van werken en studeren is niet altijd evident. De tijd die besteedt wordt aan de opleiding wordt sterk bepaald door de arbeidsrooster. Werkgevers kunnen hier een belangrijke rol in spelen. Ze kunnen hun werknemer motiveren, ondersteunen of belemmeren: Educatief verlof: Wie voltijds tewerkgesteld is in de privé sector kan bij het volgen van een graduaatsopleiding aanspraak maken op betaald educatief verlof ( maximaal 100 uren per cursusjaar ) Opleiding betaald door werkgever Opleiding onder knelpuntberoepen ( behouden van de uitkering, krijgen van een uitkering), voorbeeld opleiding voor werkzoekenden graduaat boekhouden Hierbuiten spelen ook de momenten wanneer de cursisten les kunnen volgen en het aantal lestijden een serieuze rol: Om een volledige opleiding af te werken, meerdere mogelijkheden aanbieden. Voor het moment worden de meeste graduaatsopleiding aangeboden binnen een opleidingstraject over 3 jaar (8 a 12 lestijden per week). Het extra aanbieden van eenzelfde opleidingstraject over 4 jaar met één avond les en één zaterdagvoormiddag kan voor sommige mensen een mogelijke trigger vormen in functie van de haalbaarheid ( het verminderen van het aantal lestijden per week ). Voor een gedeelte modules de mogelijkheid bieden om het op school of via afstandsonderwijs te volgen.

58 Werken met samengestelde lespakketten ( pakketten die modules met sterk overeenkomstige kenmerken clusteren ): o Coherente lespakken aanbieden o Werken met bvb. verschillende niveaus in lespakketten, waardoor iemand met reeds ervaring op een ander niveau kan inspringen dan iemand zonder. o Zie website STIMA 6.2 Prijs Prijs Geldelijke prijs Als cursist betaal je maximaal 400 euro per jaar. De cursist kan dit voor het grootste gedeelte (250 ) financieren met opleidingscheques. De waarde van deze opleidingscheques hoeft door de cursist maar voor de helft betaald te worden. (125 ) Als cursist betaal je 1 euro per lesuur. Bij de inschrijving wordt het volledige bedrag voor de opleiding, of de aparte modules die de cursist wenst te volgen betaald. De cursist kan bij de inschrijving ook een overzicht verkrijgen van de kostprijs voor de cursussen, handboeken, Als je als student reeds betaald hebt voor een studietraject, kan je indien nodig dat traject afwerken over meer dan 3 jaar zonder hier nog voor te moeten bijbetalen. Opleidingscheques: Je komt niet in aanmerking als: je zelfstandig bent, je jonger bent dan 25 én met een studentenovereenkomst werkt, je jonger bent dan 25 én met een arbeidsovereenkomst werkt van minder dan 80 uren per maand in het kader van een leerovereenkomst, je de opleiding volgt tijdens je normale werkuren, of je werkgever de opleiding betaalt. Welke opleidingen? Je kan drie soorten opleidingen betalen met opleidingscheques: loopbaanbegeleiding, opleidingen die je volgt in het kader van loopbaanbegeleiding en gewone opleidingen. Voorwaarde is wel dat het loopbaanbegeleidingscentrum of de opleidingsverstrekker erkend zijn. Werkgever betaalt? Aangezien het CVO HIK een door de Vlaamse overheid erkende opleider is, kunt u als werkgever een cursus betalen voor uzelf en/of uw werknemer(s) via de kmoportefeuille. Voor elke cursus die u via de kmo-portefeuille betaalt voor uw werknemer(s) past de overheid de helft bij. Opleiding bij het CVO HIK via VDAB:

59 59 Voor de modules die je als werkzoekende bij CVO HIK volgt tijdens je VDAB traject, krijg je een vermindering van 75% zolang je in het VDAB traject zit. Voor het graduaat boekhouden blijf je je werkloosheidsuitkering behouden Tijdsinvestering: Buiten het financiële plaatje aan de opleiding hangt er natuurlijk ook een prijs aan vast die de student betaalt met zijn beperkte vrije tijd. Door een gemiddelde van 12 lesuren per week + de bijkomende taken en het studeren, vergt de opleiding een serieuze investering op het gebied van vrije tijd. Uit de verschillende achtergronden en kenmerken van de cursisten, die we door het afnemen van de enquêtes hebben bekomen, kunnen we afleiden dat hun tijdsbesteding zeer verschillend is. Gezinssituatie, hobby s, vrienden, familie, vrijwilligerswerk, Bij het volgen van een opleiding wordt heel veel van de tijd besteed aan deze zaken opgeslorpt door de opleiding. Door de combinatie van de opleiding met andere levensloopdomeinen kunnen tijdsconflicten ontstaan. Tabel 3: Frequentietabel Tijdsconflicten: Uit de studie Gelijke kansen in de onderwijsloopbaan in opdracht van de minister van Gelijke Kansen en Onderwijs aan het Steunpunt Gelijkekansenbeleid. Kolom % Man Vrouw Totaal (HIK) n = 183 n = 228 n = 411 Gezin opleiding conflict Opleiding gezin conflict Werk opleiding conflict Opleiding werk conflict Werk gezin conflict Gezin werk conflict In deze frequentie tabel wordt er procentueel weergegeven tussen welke tijdsbestedingen er conflicten ontstaan. Hieruit kan er duidelijk opgemaakt worden dat cursisten minder tijd kunnen besteden aan verschillende levensdomeinen dan ze eigenlijk zouden willen. Betaalt/kan een bedrijf mee betalen aan de tijdinvestering van de student? Het betaald educatief verlof kan omschreven worden als het recht toegekend aan werknemers uit de privésector om erkende opleidingen te volgen en om op het werk afwezig te zijn met behoud van hun loon. De werkgever kan niet weigeren maar moet wel akkoord gaan met de planning van het verlof. Na de opleiding vraagt hij de terugbetaling door het indienen van een schuldvordering.

60 6.2.2 Observaties vanuit het standpunt klant: Eigen bedenkingen: Vanuit het standpunt van de klant valt de prijs op te delen in 2 facetten: Enerzijds de geldprijs: Bij aanvang vielen de kosten voor een volledig jaartraject bijzonder goed mee. Ook het gebruik van toledo en de kostprijs voor cursussen en de handboeken waren aanvankelijk hoger ingeschat. Volgens de studie voor gelijke kansen in de onderwijsloopbaan in opdracht van de minister van Gelijke kansen en Onderwijs aan het Steunpunt Gelijke kansenbeleid vindt slechts 8,5 % van de cursisten de opleiding te duur. Op gebied van geldprijs zit het CVO HIK goed. Er mag dan ook reclame gemaakt worden voor het financiële aspect zoals op de A2 reclamefolder. Figuur 5: Uit reclamefolder met lesaanbod realisatie Go4it Media Group Anderzijds de tijdsinvestering: Voor vele studenten valt deze investering bij aanvang van een opleiding moeilijk in te schatten. Volgens de studie voor gelijke kansen in de onderwijsloopbaan in opdracht van de minister van Gelijke kansen en Onderwijs aan het Steunpunt Gelijke kansenbeleid vreest 67,1% van de cursisten dat door de opleiding te volgen er te weinig tijd voor de partner of gezin overblijft. Door het modulair systeem kunnen cursisten het spreiden van de opleiding als een oplossing zien. De opleiding wordt vervolgens minder tijdsintensief, waardoor op weekbasis meer tijd kan worden besteed aan andere zaken. Als studenten van de richting marketing zijn we allen wel tot de constatatie gekomen dat het volgen van een volledig traject in combinatie met werk niet altijd vanzelfsprekend is. Doordat de focus voornamelijk op het praktijkgerichte ligt, en hier dan ook vaak werkstukken toe behoren, kan de opleiding soms wel serieus doorwegen. Uit de studie voor gelijke kansen in de onderwijsloopbaan blijkt dat vooral de tijdsinvestering het hardste doorweegt op de cursist. mee te nemen naar aanbevelingen: Naar geldprijs: Waar praktijkgericht onderwijs interessanter is naar werkgevers, kan een werkgever in sommige gevallen toch afgeschrikt worden bij het volgen van een volledige opleiding door

61 61 zijn werknemer. De extra druk die op diens schouders terecht komt, kan een mogelijke bedreiging vormen voor de prestaties op de werkvloer. Zie pagina 35 mijn analyse uit de observaties. Anderzijds geniet een werkgever van de extra kennis en competenties die zijn werknemer tijdens de opleiding of tijdens één van de modules vergaart. Zijn werknemer kan deze competenties immers in de organisatie implementeren. Voor werkgevers die dit soort gedachtegang hebben, kan het dus interessant zijn om enkele van hun werkkrachten in te schrijven voor één module of een combinatie van enkele modules. Het CVO HIK biedt deze samengestelde pakketten voor het moment enkel aan binnen het vakgebied informatica. Echter schuilt er nog een enorm marktpotentieel voor samengestelde modulepakketten in alle andere vakgebieden. Vb.: Een werknemer schiet tekort op gebied van commerciële feeling, laat deze een module verkoop volgen om de onderhandelingstechnieken aan te scherpen. Bij een bediende in een kleine KMO hoort ook de inkoop van materialen tot het takenpakket, schrijf deze persoon in voor de module aankoop en distributie. Er wordt te weinig aan direct mailings gedaan naar organisaties met pakketten op maat gemaakt voor deze bedrijven. Bij succesverhalen die hieruit voortvloeien, kan er alweer een testimonial opgemaakt worden door de werkgever, die de groei van zijn werknemer na het volgen van die specifieke module de hemel in prijst. Naar tijdsinvestering: o Ervaringsequivalenten invoegen: Mensen kunnen op deze manier voor een gedeelte van de opleiding vrijstellingen krijgen, waardoor het totaal aantal modules ingeperkt wordt, en het afschrikwekkende van een totaaltraject in combinatie met werk sterk verminderd wordt. Dit onderstreept de kennis en het inzicht van de school naar het bedrijfsleven en haar praktische bedrijfseconomische ingesteldheid (= een no nonsens praktijkschool) o Door het aanbieden van gecombineerd onderwijs kan de flexibiliteit nog vergroot worden. Cursisten gaan zelf beter hun planning kunnen maken. De cursist heeft de mogelijkheid om een gedeelte van de modules via afstandsonderwijs af te werken. Alle nodige ingrediënten zijn in de school aanwezig, ze moeten enkel in een formele structuur gegoten worden (reglement aanwezigheden, reglement examens,...) Er moeten enkel 2 projecten opgestart worden: ICT-project: hoe kunnen we zonder veel extra kosten lessen online beschikbaar maken voor studenten die er live niet kunnen bijzijn. De basis hiervoor ligt in Toledo, Lore (Coursekit) en dergelijke: wat nodig is, is een concreet uitgewerkt voorbeeld en draaiboek voor docenten. Schoolmanagement-project: het impliceert formalisatie van lesmaterialen en examens zodat de ruggengraat van elk vak bij aanvang van het jaar volledig gepubliceerd kan worden met in de loop van het jaar aanvullingen met cases en actualisaties.

62 6.3 Promotie Onder promotie verstaan we alle activiteiten van een onderneming die erop zijn gericht de producten die zij leveren, onder de aandacht van het publiek te brengen, om de verkoop van die producten te verbeteren. Onpersoonlijk Betaald Persoonlijk Adverteren Direct Mail ( informatiepakketten ) Tv-reclame(RTV) Telefonische Website contacten opendeurdagen Onbetaald Free publicity Mond-aan-mond Reclame (studenten) Observatie 1. Wat doet het HIK nu aan promotie, communicatie en bekendmaking? Website, mailings naar studenten (vb. lespakketten informatica, ), opendeurdagen (reclame hiervoor op website en flyer ), informatiebrochures, reclamefolder (met mogelijke opleidingen en informatie over de school), reclame via lokale media (Streekkrant Geel- Mol, Herentals, Lommel en Diest) 4 inlassingen/jaar, Go4it-magazine (regio Geel en Mol) 4 inlassingen per jaar, gerichte contacten met bedrijven in de regio. Een extern communicatieoverzicht is verkregen via Tony Bastijns verleden en heden) (promotie in het BEKENDMAKEN HBO: - Leerkrachten/werkgroepen studiekeuzebegeleiding secundaire scholen Kempen - Voorstelling aan geïnteresseerde scholen secundair o 7 e jaar beroeps o Leerkrachten - Brochures HBO uitdelen - CLB regio Kempen - Organisatie studieavonden voor specifieke doelgroepen (cfr. boekhouders) - Bedrijven gericht bezoeken/mailen: o algemene HBO brochures mailen naar opleidingsverantwoordelijken bedrijven o Bedrijfsorganisatie (grote bedrijven: Philips, Umicore, Janssen Pharma, enz.) doelgroep: doorgegroeide mensen met A2 opleiding o Logistiek (Nike, Kuehne & Naegel, )

63 63 o KMO-management (KMO s, sociale economie bedrijven, ) o Algemeen A2-krant met alle opleidingen in + informatie o samen met alle vestigingsplaatsen m.u.v. Antwerpen) o Voorzijde: vestigingsplaats, binnenkant: alles secundair, achteraan: Hoger o Verdeeld in de regio van de verschillende vestigingsplaatsen (in totaal een brievenbussen) o Eventueel nog in andere gemeenten in bib, gemeentehuis, Regio Turnhout (Turnhout, Merksplas, Vosselaar, Beerse) Regio Hoogstraten (Hoogstraten, Rijkevorsel) Regio Heist-op-den-Berg (m.u.v.booischot en Wiekevorst) Regio Aarschot (m.u.v. Testelt en Langdorp) Flyers bij slagers, bakkers, gemeentehuis, bib, enz. met aankondiging infoavond + aanbod Reclame lokale media o Streekkrant (Geel-Mol, Herentals, Lommel en Diest) 4 inlassingen/jaar o Go4it-magazine (regio Geel en Mol) 4 inlassingen per jaar ings o opbouw van e-databank + e-nieuwsbrief doelgroepgericht met mogelijkheid door te klikken naar website (2 of 3x per jaar) o gerichte communicatie naar specifieke doelgroepen (leerkrachten, social profit, enz.) gericht aanbod + persoonlijk/mailing/ ing/ ) Specifiek aanbod? kortlopend pakket van enkele modules Brochure met specifiek aanbod (wanneer, wat, kost, enz.) Hobbycursussen aanwezigheid op opendeurdagen vestigingsplaatsen (stand, brochures, enz.) o promotie bij afstuderende studenten dagschool (toelichting in klas + brochure + gericht aanbod) (personeelswerk, fiscale wetenschappen, marketing verkort, enz.) o aanwezigheid op lokale evenementen (braderij Geel, enz.) mond-tot-mond reclame huidige cursisten (flyer meegeven/ uitdelen op hun bedrijf) aanhangwagen (3x per jaar: open deur + 2 infoavonden) Opendeurdag + 2 infoavonden (augustus en januari) Persberichten: o Rond opendeurdag nieuwsitem? o Na promotie in juni o Aankondiging infoavond augustus (start nieuw schooljaar) o Brochures o Opleidingsbrochures o HBO-brochure

64 Sociale netwerken (Facebook) o Link plaatsen op de website o Informatie op plaatsen Foto s, Getuigenissen o Reclame via facebook o Alumniwerking Mailings o Afstuderende studenten KHK SLO Verkorte trajecten o Niet-geslaagden/gestopte studenten KHK o Afgestudeerde laatstejaars secundair o ing: Specifieke doelgroepen: Verenigingen (secundair/hobby) Boekhouders (boekhouden, fiscale wetenschappen) Gemeenten, OCMW, (openbare besturen) Advocatenkantoren, deurwaarders, (Rechtspraktijk) Personeelsdienst grotere bedrijven KMO s (KMO-management) Logistieke bedrijven (Logistiek) Stickers op auto Bekendmaken op bijeenkomsten personeelsmanagers bedrijven/ bestand personeelsverantwoordelijken opbouwen Bekendmaken/samenwerking met VDAB, VOKA, VKW, SPK, enz. Stand met folders/affiches rond deliberatie/proclamatie dagschool Sinds kort: linked in, facebook, sociale media. Sinds dit jaar zijn deze sociale media opgestart vanuit de module marketing toepassingen. Het is de bedoeling dat deze platforms bruisend gehouden worden door cursisten marketing. Bij de module strategisch ondernemingsbeleid hebben we leren werken met Wikispaces, course kit ( Lore ), ook hier is het de bedoeling dat deze platforms in de toekomst hun vaste plaats krijgen binnen het CVO HIK.

65 65 Analyse per promotiemiddel website Figuur 6: Printscreen website cvo HIK Grafisch o Te veel tekst en een te klein lettertype o Kleurgebruik van logo wordt verder gebruikt over gans de website. o Te weinig fotomateriaal van studenten en docenten ( zeker bij de economische richtingen), bij elektromechanica daarentegen zie je studenten in de praktijk (geeft veel meer verhaal dan louter tekst) Vindbaarheid, zichtbaarheid o Bij het intypen van avondschool op google komen we pas op de 2 de pagina als 19 de zoekresultaat, voorafgegaan door: CVO Panta Rhei (Gent), De avondschool (Oostende, Torhout, Roeselare), Het perspectief (Gent), Horito CVO (Turnhout), THHI (Tessenderlo), VAZOV (Zuid Oost Vlaanderen), CVO VTH (Dendermonde), CVO Leerstad (Lokeren), CVO Waregem, CVO ISBO (Zelzate), PCVO ( Eeklo, Assenede), avondschool VTI (Leuven) o Bij het intypen van avondschool Antwerpen op google komen we pas als 72 ste resultaat op de officiële website, voorafgegaan door: LBC (Antwerpen, Beringen, ), NHA (thuis cursussen), CVO Panta Rhei, Syntra Antwerpen, TNA ( Antwerpen),.. o Bij het intypen van marketing avondonderwijs komen we als 14 de resultaat op pagina 2 van resultaten google. Inhoud o Homepage: Informatie over de school ( Centra s, hun opdracht, ), dubbele informatie (opleidingen zijn al opgesomd, toch nog de mogelijkheid om opleidingen apart aan te klikken). o Totale inhoud: zeer veel informatie over de te volgen opleidingen, informatie over educatief verlof, premies, reglementen, samenwerking VDAB, trajectbegeleiding,

66 o Weinig informatie over de waarde van een graduaat terug te vinden. Waar valt dit tussen andere diploma s in waarde? o Geen informatie terug te vinden over succesverhalen van studenten ( sociale promotie, praktijkervaringen van studenten tijdens opleiding, ) o Geen specifieke informatie over de docenten ( praktijkervaring, ) o Geen informatie bij de pagina Pers o Geen links naar sociale media zoals linked- in en facebook o Er wordt duidelijk niet gesproken over competenties die men vergaart en die bruikbaar zijn voor werknemers naar werkgevers toe. ( eerder over doelgroepen en doelstellingen ) opendeurdagen Figuur 7: Recente flyer, promotie gecombineerd met vermelding op website o Website: Duidelijke vermelding bovenaan bij beginpagina, deze vermelding blijft ook boven staan tijdens het klikken op andere onderwerpen. Vermelding van gratis BBQ bij opendeurdag. ( trekt mij in ieder geval toch al over de streep ) o Flyer: Oogt grafisch vrij goedkoop, niet enkel qua lettertype, maar ook op gebied van papiersoort. Te druk, te veel tekst en te weinig fotomateriaal. Hoger onderwijs en andere, eerder hobbycursussen staan door elkaar. Wel weer vermelding van gratis BBQ.

67 67 Informatiebrochures, reclamefolders Figuur 8: Geen vermelding van datum informatiebrochure o Informatiebrochure: compleet in informatie naar missie, aanbod, doelgroepen, middelen, uitleg over HBO, overzicht van de opleidingen ( inform. over studiegebied, jobinhoud, programma, praktijk, minimumduur, studiebewijs en plaats) o A2 Reclamefolder: Als eerste indruk oogt dit grafisch stukken beter dan de informatiebrochure. Inhoud: Complete informatie over alle mogelijke opleidingen binnen het CVO HIK.

68 Figuur 9: A2 reclamefolder realisatie Go4it Media Group aanbod CVO HIK De school wordt in de picture gezet: Waarom CVO HIK? ( bijna 6000 cursisten, het ruime aanbod aan cursisten) Getuigenissen van afgestudeerde cursisten uit 3 verschillende studiegebieden (Graduaat elektromechanica, Graduaat bedrijfsorganisatie, Graduaat Orthopedagoog ). Deze mensen delen hun eigen verworven kansen mee aan de lezer. Figuur 10: Getuigenissen cursisten A2 reclamefolder realisatie Go4it Media Group aanbod CVO HIK Gerichte contacten met bedrijven in de regio o algemene HBO brochures mailen naar opleidingsverantwoordelijken bedrijven o Bedrijfsorganisatie (grote bedrijven: Philips, Umicore, Janssen Pharma, enz.) doelgroep: doorgegroeide mensen met A2 opleiding o Logistiek (Nike, Kuehne & Naegel, ) o KMO-management (KMO s, sociale economie bedrijven, ) o

69 69 2. Wat is de samenhang tussen de verschillende promotiemiddelen? De samenhang tussen de verschillende middelen: Grafisch: Kleurgebruik en logo worden consequent gebruikt, het is bij de diverse promotiemiddelen éénlijnig. Het verhaal ( verkoop verhaal ): wordt het meest toegepast in de reclamefolder. Hier wordt er gesproken over Waarom CVO HIK?, betaalbare opleidingen, een diploma hoger onderwijs behalen via het volwassenenonderwijs het kan! Op elke leeftijd! getuigenissen van ex studenten. In de informatiebrochure staan enkel de voordelen van volwassenonderwijs, de opleidingen, geen verhalen van studenten of docenten. Op de website is dit juist hetzelfde. Er is geen samenhang op gebied van inhoud uitsluitend over de opleiding, financieringsmethoden, wel. Het praktijkgerichte verhaal, de getuigenissen van studenten, zowel als van docenten komt praktisch niet aanbod. Als de verschillende promotiemiddelen afgestemd worden op de waarde van volwassenonderwijs ( namelijk de directe inzetbaarheid op de arbeidsmarkt, de persoonlijke ontwikkeling, toekomstgericht studeren, ), dan heeft dit veel meer effect op degene die met deze middelen in aanraking komt. Het werken met foto s die op zich al een verhaal vertellen, heeft veel meer impact dan het teveel aan tekst en pdf s te vinden op de website. De reclamefolder met het aanbod van gaat in de goede richting. De website daarentegen vertelt een totaal ander verhaal. 3. Zijn er effectmetingen? Resultaatmetingen? De effecten van actiecommunicatie worden primair gemeten aan de veranderingen van de omzet.(het aantal inschrijvingen, bezoekers opendeurdagen en infoavonden) Dit veroorzaakt wel een bepaald probleem: Hoe bepalen we de verandering van bvb. het aantal inschrijvingen? Hoe scheiden we de door de gebruikte promotiemiddelen stijging in de omzet, van de autonome omzetverandering? Tegen het begin van een schooljaar zijn er in ieder geval mensen die zich komen inschrijven of ze nu een reclamefolder hebben gehad of niet, Een verandering in de opleidingscheques en educatief verlof regelgeving, die tegelijk met een promotiecampagne valt, kan ook voor een omzetverandering zorgen. Voor de meting van de effecten van deze reclame kan het CVO HIK gebruik maken van verschillende meetinstrumenten: Een mogelijk instrument is eenvoudig naamsbekendheidsonderzoek. Deze methode houdt in dat voor de aanvang en na de afsluiting van het promotiemiddel simpelweg wordt gevraagd welke aanbieders men kent. Wat er nog gemeten kan worden is het aantal bezoekers bij opendeurdagen, en de manier hoe ze op de opendeurdag verzeild zijn geraakt. ( door website, flyer, ). Bij de inschrijvingen elk jaar wordt er ook naar het referentiepunt gevraagd. ( website, vrienden, familie, reclamefolder, ) Nog een mogelijk instrument is het imago onderzoek. Heeft het promotiemiddel het juiste verhaal verteld? Is dit verhaal zo overgekomen bij de potentiële koper?

70 4. Wat moeten mensen weten als ze een website zoeken? Waarvoor wordt de website gebruik? Momenteel wordt de website van het CVO Hik voornamelijk gebruikt om mensen te informeren wat betreft de mogelijkheden. ( op gebied van opleidingen, financieringsmogelijkheden, praktische informatie,.) De website wordt nog niet benut om de school als aantrekkelijke partner te profileren naar zowel potentiële studenten als naar de bedrijfswereld. Te veel zaken worden over het hoofd gezien om mensen te triggeren eens een kijkje te komen nemen op de campus. De promotiemiddelen ( te starten met de website) moeten gewoon attractiever gemaakt worden. Hoewel in vele scholen de lespakketten hetzelfde zijn, en de waarde van het graduaat ook, moet het CVO HIK sterk werken aan het profileren van hun imago naar de buitenwereld toe. Door wie wordt de website gebruikt: o Door studenten: Om hun lessenrooster en examenrooster te raadplegen. Om nieuws te bekijken. o Door docenten: Om hun lessenrooster en examenrooster te raadplegen. Om nieuws te bekijken. Om te bekijken of de school voor hen een attractieve plaats zou kunnen zijn om te werken. o Door werkgevers: Om te bekijken welke opleidingen er gegeven worden. Om de waarde van bepaalde opleidingen in te schatten. Om informatie terug te vinden (educatief verlof, kost opleiding, ) Om een school te screenen. o Door kandidaat studenten: Om het opleidingspakket te bekijken. Om de locatie en infrastructuur te bekijken. Om de waarde van de opleiding in te schatten. o Door internationale partners: Om te bekijken of een samenwerking al dan niet mogelijk is. Bij samenwerking om te kijken of hiervan melding wordt gedaan. (links, ) Om aan informatie te geraken. Kan het anders? Waarvoor zou de website gebruikt kunnen worden: o Door studenten: Om hun verhaal op te doen. Om via de website naar andere sociale media gelinkt aan het HIK platforms op te zoeken. Als extra drijfveer ( het lezen van getuigenissen, praktijkverhalen van andere studenten in eenzelfde richting. ). Eerstejaarsstudenten die praktijkverhalen van 2 de,3 de jaar en ex studenten lezen en zich hieraan optrekken. ( het verminderen van afhakers ) Als plaats waar studenten hun topwerken en prestaties kunnen publiceren? Als interactieve website waar studenten aan bvb. een tevredenheidonderzoek kunnen doen, Om mee te verkopen in een sollicitatiegesprek naar een werkgever toe. ( bekijk welke competenties en stielkennis we verworven hebben tijdens

71 onze opleiding op de website van CVO HIK, welke docenten met onnoemelijk veel praktijkervaring ons op korte termijn praktijkgericht geschoold hebben.) o Door docenten: Docenten kunnen de competenties die ze verworven hebben vanuit hun praktijkervaring en overgebracht hebben op hun cursisten meedelen op de website. Een plaats waar ze zichzelf met al hun ervaring op studie en werkgebied kunnen profileren. (zoals bij Linked in gedaan wordt ) Indien een link naar linked in van docenten, hoeft dit niet, ander voorbeeld zie website van Groep T. ( Docententeam) g/docententeam/ Het verkopen van hun kennis aan werkgevers. Werkgevers moeten bij het lezen van de competenties en ervaring van de docenten overtuigd worden om hun werknemers bij deze mensen les te laten volgen. De werkgevers moeten dit product ( opleiding ) willen kopen, of hun werknemers willen aansporen om de opleiding te volgen. Ter beschikking stellen van kennis (vb. over actuele evoluties in hun vakgebied, artikels over materie binnen hun vakgebied, naslagwerken,.)? o Door werkgevers: Om sollicitanten te screenen. (zijn de beweringen van de sollicitant omtrent de school correct ) Is de opleiding echt zo praktijkgericht? Welke voordelen haal ik als werkgever uit een opleiding als ik deze voor mijn werknemen zou betalen? Om te kijken waar de docenten hun praktijkervaring gehaald hebben? Om te zien wat hun werknemer binnen de opleiding aan modules krijgt, en waar de link ligt tussen de theorie en de praktijk bij hun op de werkvloer. Om te kijken of het werk van hun werknemer niet onder de druk van het studeren gaat lijden. Om te kijken of er al dan niet een interessante samenwerking tussen de school en werkgever zou kunnen ontstaan. ( het geven van stageplaatsen, eindwerken laten maken door 3 de jaar studenten gelinkt aan het bedrijf van de werkgever, ) o Door kandidaat studenten: Om zichzelf te overtuigen dat dit de school is waar ze de opleiding gaan volgen en niet een andere waar dezelfde opleiding gegeven wordt. Om de verhalen van studenten en docenten te lezen. Om gemakkelijk informatie aan te kunnen vragen, en toegang te krijgen tot platforms (sociale media ) waar er info uitgewisseld kan worden tussen hen en studenten, en tussen hen en docenten. Om fotomateriaal en video s te bekijken. o Door internationale partners: Welke docenten of studenten zijn interessante profielen om mee samen te werken. Het zou interessant zijn voor deze internationale partners dat ze zaken zoals contactgegevens, belangrijke informatie omtrent de school zowel als de opleidingen, en de inhoud hiervan in het Engels kunnen raadplegen. 71

72 5. Wat doen de concurrenten van het HIK anders(naar imago, merkperceptie, inhoud)? Website CVO Antwerpen Zuid o Het verhaal wordt veel meer ondersteund met fotomateriaal. o De meerwaarde naar werkgevers en werknemers wordt al op de homepage ondersteund door een initiatief in samenwerking met BPost. De medewerkers van bpost die geen diploma van het hoger secundair onderwijs hebben, krijgen de mogelijkheid om hun beroepservaring te laten erkennen en een aanvullende opleiding te volgen in CVO Antwerpen-Zuid om dit diploma alsnog te halen. De Belgische post trekt op de arbeidsmarkt ook weinig geschoolde personeelsleden aan. Om hen meer tewerkstellingskansen te bieden en hun toekomstperspectieven te verbeteren, is bpost gestart met een opleidingsinitiatief. Op woensdag 1 februari 2012 worden de eerste werknemers ingelicht door directeur Koen Depryck en CHRO van bpost, Marc Michiels. o Directe link naar linked in en facebook pagina. o Praktijkgerichte en inzetbaarheid op de arbeidsmarkt Ik werd webdesigner in het volwassenenonderwijs. Website PCVO Handel Hasselt o Dezelfde methodiek als op de website van het CVO Hik. o Veel informatie over de te volgen opleidingen o Praktijkgericht, en toch brengt hun website dit niet naar buiten. Er wordt ook hier te veel focus gelegd op de inhoud van de verschillende opleidingen, en te weinig op het verhaal van student en docent. De meerwaarde naar werkgevers toe springt ook niet direct in het oog, vermits er niet gewerkt wordt met succesverhalen of verhalen van andere werkgevers die baat hebben gehad bij opleidingen naar hun werknemers toe. o Geen link beschikbaar naar sociale media. o Te weinig gebruik gemaakt van fotomateriaal. ( foto s met een verhaal) Website CVO Brussel o Weer weinig verhalen die het praktijkgerichte ( waar elke avondschool zich met profileert ) ondersteunen. o Inhoud is compleet, maar dit is op alle websites van de verschillende CVO s. o Pluspunt: Wie is Wie? Welke docent geeft welk vak, meerdere contactnummers waardoor je direct op de juiste plek terecht komt. Weinig achtergrond informatie over de docenten. ( ervaring in het bedrijfsleven, ) o Geen link naar sociale media o Te weinig gebruik gemaakt van fotomateriaal. ( foto s met een verhaal) Website Syntra o Grafisch veel sterker dan de andere websites. o Geen diploma hoger onderwijs mogelijk o Pluspunt naar werkgevers en werknemers: Opleidingen op maat, van intake tot follow-up. o Foto en videomateriaal

73 73 o Directe link naar Linked-in, Twitter en Facebook. De facebook pagina oogt zeer professioneel, en je merkt dat deze onderhouden word zowel op grafisch als inhoudelijk vlak. o De website oogt in het algemeen jong en vernieuwend. Website Groep T Leuven o Website oogt zeker uitnodigend, grafisch sterk, leest gemakkelijk, structureel sterk o Mogelijkheid tot online voorinschrijven voor een opleiding. ( bespaart tijd bij het definitie inschrijven ) o Vermelding facebook, twitter, o Complete uitleg over het verloop van de verschillende opleidingen in tekst verwerkt door de programmacoördinator verantwoordelijk voor die opleiding. o Bij elke richting een student in de kijker, dit overbrugt naar mogelijk potentiële studenten de kloof tussen theorie en praktijk met echt bewijs. De waarde per richting stijgt enorm doordat een werknemer of werkgever een echt verhaal voorgeschoteld krijgt. ( studentteam ACE- groep T kaapt hoofdprijs weg, 3 marketingstudenten zorgen voor Europese primeur, ) o Als er gewerkt wordt met gastcolleges wordt dit ook vermeld op de website. o De directe inzetbaarheid op de arbeidsmarkt en de meerwaarde naar werknemers en werkgevers is hier veel meer voelbaar dan op eender welke andere site van de verschillende CVO s waar men een graduaat kan behalen. o Het volledige docententeam o Per opleiding en per studiegebied wordt het volledige docententeam voorgesteld inclusief hun achtergrond en huidige functie. (weer voel je hier het praktijkgerichte ) mee te nemen naar aanbevelingen: Naar gebruikte media Op gebied van promotie, moet er dringend meer met sociale platformen gewerkt worden. Het is zeer voornaam dat er een continue interactie komt tussen de school, studenten, oud-studenten en potentiële studenten en docenten. De meeste avondscholen maken hier nog veel te weinig gebruik van. Het resultaat van deze interactie op sociale platforms moet gebruikt worden om het HIK te promoten en dit aan te bieden als dienst aan de studenten en regionale bedrijven. Op de meeste plaatsen blijft het beperkt tot folders, de website, infoavonden en opendeurdagen. Naar imago en perceptie positionering Behalve de officiële erkenning van de opleiding door de overheid wordt kwaliteit vooral gemaakt door verhalen: Getuigenissen van oud-studenten ( testimonials), van werkgevers, van studenten + publicaties van eindwerken, projecten, artikels en andere vermeldingen in de media, studies, papers, Hoe kan dit zo optimaal mogelijk verwerkt en vermarkt worden in de verschillende promotiemiddelen?

74 Nog enkele belangrijke facetten die mee in de promotie dienen verwerkt te worden zijn werkzekerheid, sociale promotie, het vinden van werk en het behalen van een diploma hoger onderwijs zijn. Voor een werkgever kan een opleiding: o Een verplichting zijn naar bvb. een werknemer toe o Een deel uit maken van de relatie werknemer werkgever (bvb. werknemer presteert beter, werkgever betaalt meer ) o Een bedreiging vormen. (bvb. werkgever denkt dat werk er onder gaar lijden, werkgever denkt dat na voltooiing van de opleiding de werknemer ander werk gaat zoeken, ) Als we dit willen vermarkten dan zullen we ons moeten toespitsen op de waarde van het graduaat. (zowel naar werknemer als naar werkgever, of naar de generatiecursisten) mee te nemen naar aanbevelingen: voorbeeldbenadering Op de website, zowel als op de sociale platformen moet er veel meer gewerkt worden met getuigenissen, profielen van docenten, Voostelling van docenten op de website: o Voor welke modules zijn de docenten verantwoordelijk? o Wat is hun vak ervaring, in welke sector zijn of waren ze actief? o De Know How van deze mensen o Werken met foto s o Zie website Groep T g/docententeam/ Getuigenissen van ex studenten, studenten, bedrijfsleiders, o Mensen die promotie hebben gekregen tijden het volgen van hun opleiding o Mensen die promotie hebben gekregen na het behalen van hun diploma o Mensen die een totale ommekeer hebben gemaakt op werkgebied na het volgen van een praktijkgerichte opleiding bij het CVO HIK o Bedrijfsleiders die hun medewerkers enkele specifieke modules lieten volgen, met het oog op zich te verbeteren binnen hun specifieke werktak. o Getuigenis ex student In de bijlage 4 een getuigenis van een oud cvo HIK cursist. Op deze manier krijgt de bezoeker het idee in een netwerk van mogelijkheden en kansen terecht te komen. Het enige wat de bezoeker moet doen is zich inschrijven en vervolgens op een zeer korte termijn ervaring opdoen die direct inzetbaar is in het bedrijfsleven. De getuigenissen van 3 studenten uit 3 verschillende studiegebieden op de reclamefolder van het CVO HIK is een mooi voorbeeld hiervan en zou op de website bij elke mogelijk te volgen opleiding van het type hoger onderwijs geplaatst moeten worden. Mogelijke sociale media om de 3 type studenten ( generatiecursisten, heroriënteerders en combinatiecursisten ) te bereiken: Linked in Facebook Wikispace

75 Plaats Observatie: Campus Geel Kleinhoefstraat Geel Het cvo HIK heeft meerdere vestigingen, waarvan de centrale vestigingsplaats zich op de campus te Geel bevindt. De hogeschool te Geel is vlot te bereiken via tal van buslijnen, en met de trein tot aan het station van Geel. De Kleinhoefstraat is een zijstraat van die ring. Vermits het grootste gedeelte van de andere avondscholen op meer dan 40km van onze campus liggen, is dit wel een serieus pluspunt. Een andere vestiging voor het volgen van opleidingen in hoger beroeps onderwijs is het HIK Antwerpen. Londenstraat Antwerpen Eigen observaties vanuit het standpunt klant Uit cijferanalyse zie 8.7 Geografische segmentatie: mee te nemen naar aanbevelingen: voorbeeldbenadering In eerste instantie de plaats waar les gevolgd kan worden: o Ook het gebruik maken van afstandsonderwijs, creëert voor veel mensen een enorme meerwaarde. Op deze manier kan men studenten aantrekken van ver uit de regio. Dit kunnen studenten zijn die al een groot gedeelte van de modules in een ander CVO gevolgd hebben. Doordat er daar geen mogelijkheid is tot afstandsonderwijs, komen deze mensen terecht bij het CVO HIK. In tweede instantie de plaats waar het graduaat nog kan geprofileerd worden Er moet meer en meer aandacht besteed worden aan het plaatsen van het CVO HIK binnen de sociale media. Vermits dit de media van de toekomst genoemd wordt, dient men de mogelijkheden hiervan optimaal te benutten. Wijzelf zijn gestart met het aanmaken van een Linked-In groep. Het is de bedoeling dat deze

76 verder wordt gezet door de volgende cursisten en dat hier ook een verwijzing van op de website komt. Een instroom creëren in Turnhout zou het aantal studenten binnen het CVO HIK kunnen vergroten. Een nieuwe geografische zone zou zo opengetrokken kunnen worden een enorm potentieel op rekruteringen als gevolg. ( Merksplas, Hoogstraten, Ravels, Arendonk, Beerse, Rijkevorsel, Vosselaar, Wuustwezel, Brecht, ) Dit terwijl er relatief weinig geografische concurrentie zou zijn met Geel (weg Kasterlee is barrière). 6.5 People Observatie people Het HIK is een dienstenbedrijf. Wat onder andere betekent dat haar product gekocht, geproduceerd en geconsumeerd wordt in elk min of meer persoonlijk contact tussen de klant en een van de HIK-medewerkers. Het product is dus niet fysiek, maar zuiver een dienst. De kwaliteit van de dienst ligt dus voor een zeer groot gedeelte in handen van de betrokken mensen bij die dienst. Het betekent ook dat zowel de klanten als de medewerkers betrokken zijn in zowel productie als verkoop. En dat bij elk klantencontact minstens een deel van het aanbodperceptie (en dus ook het imago en de kwaliteit ervan) gemaakt, gevormd, vervormd, bevestigd, bijgestuurd, wordt. Zowel medewerkers van het CVO HIK als de klanten zorgen voor een nieuwe instroom en het behoud van cursisten. Maar een beperktere instroom en meer afhakers hangt ook voor een groot gedeelte af van zowel medewerkers als cursisten. Wat impliceert dat het HIK, net als elke andere dienstenfirma, zijn product imago kwaliteit enkel kan beheren via de mensen die het bij zijn productie betrekt. Vandaar de specifieke aandacht voor de 5 e P van People. In deze P-groep draait het om vier factoren: het beheer van de bestaande medewerkers. het zoeken/vinden van nieuwe, geschikte medewerkers. Het rekruteren en beheren van de juiste klanten. Het is dus niet enkel het personeel dat essentieel is als visitekaartje, maar ook de studenten. Vandaar dat contact houden met ex studenten van cruciaal belang is. De kwaliteit van de dienst kan op deze manier optimaal gehouden worden. Het moeilijke aan het aanbieden van een dienst ligt in het feit dat als er iets mis gaat naar de consument toe, dit niet direct door de consument gecommuniceerd wordt. Wanneer er iets mis is met een fysiek goed zal de consument niet twijfelen om direct naar het verkooppunt te gaan waar deze het product gekocht heeft. Daarom is het contact tussen de medewerkers van het CVO HIK en diens cursisten van cruciaal belang. Op dit moment gebeurt dit door het beheren van de interactie tussen voorgaande via het duidelijk en wervend communiceren van de cultuur en waarden van zowel het eigen bedrijf als die van de klanten.

77 De medewerkers De docenten zijn de medewerkers die de productie en dus ook het imago van de HIKproducten elke les weer maken, bijsturen, Het zijn zij die uiteindelijk het engagement van het HIK aan de gemeenschap nakomen. Het is belangrijk dat docenten doordrongen zijn van deze verantwoordelijkheid die veel verder gaat dan inhoud voorlezen en examens afnemen. Het impliceert een manier van vak benadering, een manier van lesgeven, een manier van omgaan met cursisten, een manier van afstemmen van vak aanpak en inhoud op de noden van elke groep (die telkens anders is door de andere ervaringssamenstelling van de groepen). Voor een CVO is het uiteraard ook zeer belangrijk om de juiste medewerkers ( docenten, ) aan te trekken. Er wordt dan ook gekozen om te werken met de meest geschikte docenten: voor sommige vakken zal dat betekenen met serieus wat jaren vak ervaring, voor andere zal de nadruk vooral moeten liggen op leservaring (vb. voor talen) De klant Klantprofiel ( situatie in %, cursistentypologie) 22 Situatie in % 69 % van de cursisten is tussen de 18 en de 35 jaar. Twee derden van de cursisten woont samen met de partner. 27% woont alleen en de overige cursisten wonen bij de ouders. 91% van de cursisten is in België geboren. o Van 13% is een van de ouders in het buitenland geboren. o Van de cursisten die niet in België geboren zijn woont 77% al meer dan 6 jaar in het land. Wat de woonsituatie betreft is er geen verschil tussen mannen en vrouwen. 43% van de respondenten is eigenaar met een lopende hypotheek, terwijl 25% huurt. 26% van de bevraagden hebben het moeilijk om maandelijks rond te komen. 80% van de cursisten van HIK werken o Er is bijna geen verschil tussen mannen en vrouwen en het aandeel van hen dat werkt tijdens de opleiding. o Niet alle cursisten die niet werken tijdens de opleiding zijn hierbij ook op zoek naar werk. Deze groep beslaat 23% van de niet-werkende cursisten. Van de cursisten die wel werken zoekt 36% een nieuwe job. Er is een grote diversiteit in de vooropleidingen. De meeste cursisten hebben een diploma van het secundair onderwijs. o 4% van de bevraagde cursisten heeft geen erkend diploma van het secundair onderwijs. o Van de cursisten die dit wel hebben behaald, is dit bij de helft een diploma uit het TSO of KSO. 2% van de cursisten haalde enkel een diploma van het lager 22 Cijfers uit het rapport van cvo HIK. De dataverzameling vond plaats van februari tot juni 2011.

78 secundair onderwijs, terwijl 31% een ASO-diploma behaalde. 8% van de cursisten behaalde enkel een diploma van de eerste graad o secundair onderwijs. o Bovendien behaalden meer cursisten in het HIK een diploma in het hoger onderwijs dan bij de gemiddelde HBO5-cursist het geval is. 22% behaalde een diploma aan de hogeschool en 6% een diploma aan de universiteit Wisselwerking student - docent Hoe is de wisselwerking bij generatiecursisten optimaal tussen docent en student?: o De cursist verkiest een meer schoolse, theoretische aanpak ( inleiding van de les door de docent, duidelijke structuur met verwijzing naar de examens, de vakinhouden wijken niet af van het handboek) o De docent zorgt voor vaste cursussen, en uitgeschreven lesmaterialen zowel als afgelijnde oefeningen met oplosvoorbeelden. o De student heeft praktisch geen bagage op werkgebied Hoe is de wisselwerking bij heroriënteerders optimaal tussen docent en student?: o Deze studenten hebben veel gelegenheden nodig om zichzelf te bewijzen (aan zichzelf, aan hun omgeving en aan het toekomstige werkveld) o Praktijkprojecten waarin ze hun tanden kunnen zetten en die hen geleidelijk meer en meer zichtbaarheid in het werkveld geven. o Teamprojecten waarin ze zich niet enkel kunnen meten met collega-studenten die niet heroriënteren. Maar waarin ze idealiter ook hun vroegere ervaringen en contacten kunnen valoriseren. o Hebben al wat bagage op werkgebied, alleen niet gerelateerd aan de opleiding die ze volgen. Hoe is de wisselwerking bij combinatiecursisten optimaal tussen docent en student?: o Het is belangrijk dat de opleiding hen de gelegenheid geeft om zich op hun werkplek als groeipotentieel te profileren. De opgedane leerstof zal voor de combinatiecursist immers het meest interessant zijn als deze direct kan gebruikt worden op de werkvloer. o Voorkeur voor maximaal leerstof die min of meer direct te gebruiken is op hun werkplek o Voorkeur voor projecten die hen toelaten om zich op hun werkplek/ naar hun werkgever te profileren als groeipotentieel op hun werkplek bij dingen van hun volgende werkniveau te laten betrekken (vb. informatie te krijgen die ze anders niet zouden krijgen) o De student heeft al werk gerelateerde ervaring en probeert deze dan ook tijdens de opleiding te benutten.

79 79 o Voorgaande punt geeft de docent dan ook de mogelijkheid om meer praktijkgerichte uiteenzettingen en voorbeelden aan de lessen te koppelen. Een deel van het leerrendement van de opleiding ligt in de ervaring en de praktijkvoorbeelden en materialen die deze cursisten aanbrengen. En ze verwachten ook dat hun bijdrage in dat rendement erkend, gerespecteerd en gewaardeerd wordt. Er is hier een constante wisselwerking van kennis en praktijkervaring tussen docent en student Impact van typologiemix in studiegroepen Eigen ervaring leert ons dat studiegroepen een zeer belangrijk element zijn voor de waardering van cursisten voor een cursus én een docent. Goede groepen motiveren docenten en groepsleden. Slechte groepen nemen veel van de glans van een opleiding weg en maken volhouden moeilijker voor alle betrokkenen. Onze studiegroep is volledig samengesteld uit combinatiecursisten. Toch zijn onze werkachtergronden zeer divers wat het mogelijk maakt van elkaar te leren. Dit is het ideale aan avondopleiding binnen het volwassenonderwijs. Dit is één van de grote verschillen t.o.v. van hetzelfde graduaat ( op papier dan ) dat je kan behalen via een dagopleiding in het volwassenenonderwijs. Er gaat een groot stuk verloren van de ervaringen die je met elkaar kan delen vermits er bij de meeste van deze studenten weinig of geen inbreng vanuit de praktijk is. Studiegroepen worden gedefinieerd door hun samenstelling. Ideaal zijn groepen met een perfecte mix van de verschillende typen cursisten: een grote kerngroep van combinatiecursisten met aan de ene kant een goede minderheid generatiestudenten en aan de andere kant een goede minderheid heroriënteerders. Het soort groepen dat zichzelf in evenwicht houdt rond een duidelijk leerdoel waarin iedereen zich min of meer kan terugvinden. Doordat niemand geïsoleerd zit, de werkteams natuurlijk divers zijn en een docent relatief gemakkelijk de inbreng van iedereen kan aanboren en valoriseren. Naarmate een studiegroep kleinere minderheden telt, wordt het moeilijker voor die minderheidscursisten om zich in de groep te integreren. En wordt voor hen de verleiding groot om ontevreden af te haken. Bovendien hypothekeert achtergrondhomogeniteit een stuk van het leerpotentieel: als iedereen hetzelfde denkt en vindt, gaat een stuk inspiratie verloren. Naarmate een studiegroep afwijkt van de ideale groepmix moet een docent zich ook meer gaan aanpassen aan de individuele studiegroepen waaraan hij les geeft. Wat de druk op lesvoorbereidingen aanzienlijk zal verhogen als die docent optimale passendheid van de lesaanpak aan de groep voor elk van zijn groepen wilt. Vandaar dat het geen slecht idee zou zijn om de competenties en de manier van lesgeven mee te delen op website. Toch zeker bij graduaatsopleidingen die je zowel in het avondonderwijs als het dagonderwijs kan volgen. Op deze manier ga je geen enkel type cursist benadelen. Anders zou het kunnen zijn dat de docent en cours de route zijn materialen, voorbeelden, nadrukken,... (soms drastisch) gaat moeten aanpassen en bijsturen nadat hij de studiegroep wat heeft leren kennen. Wat betekent dat het gros van die voorbereidingen moeten gebeuren bij aanvang van een studietraject. Wat op zijn beurt de beschikbaarheid en voorspelbaarheid van inhouden, lesmaterialen, niet ten goede komt. En dat gaat dan weer de studenten met een generatieprofiel tegen de borst stoten.

80 Eigen analyse van de omgang met huidige klanten De klanten vormen niet enkel een belangrijke bron van inkomsten, ze zijn ook de beste vertegenwoordigers van het bedrijf. Zij zullen pronken over de samenwerking wanneer deze succesvol was en bieden bovendien de mogelijkheid tot het uitbreiden van de reputatie. Wanneer een student een opleiding met succes heeft beëindigd, is het belangrijk hier gebruik van te maken. Theoretisch zal deze student, indien deze meer kansen heeft gekregen door de opleiding, goede reclame maken over de school. In praktijk is het belangrijk dat het CVO zelf contact met deze mensen houdt. Afgestudeerden hebben het druk met hun carrière en hun eigen leven. Ze zijn best tevreden over hun opleiding maar hebben nood aan herinneringen en aanleidingen om hierover aan de praat te geraken. Contact met het HIK kan die aanleidingen maken. Klantentevredenheid wordt geboren uit de overeenstemming tussen de toekomstplannen en carrièreverwachtingen bij start en ervaren vervulling van die verwachtingen en ambities bij beëindiging van de opleiding. Zonder begeleiding hebben verwachtingen de neiging om in de loop van het dienstverleningsproces een eigen leven te gaan leiden. Het is daarom belangrijk dat de verwachtingen van cursisten systematisch bij aanvang geëxpliciteerd en waar nodig bijgestuurd worden. En dat ook de invulling van de verwachtingen en doelen in de loop van de studie zichtbaar gemaakt worden voor zowel cursisten als docenten. Met als sluitstuk de expliciete vaststelling en erkenning van de invulling van de verwachtingen en doelen aan het eind van de opleiding. Op deze manier is er een constante controle op de kwaliteit van het aangeboden product. Dat impliceert regelmatige metingen met publicatie van meetresultaten én voor alle partijen duidelijk zichtbare bijsturingen waar nodig. Dit is reeds deels gebeurd door marktonderzoek a.d.h.v. enquêtes. Toch worden vandaag de dag de resultaten niet genoeg gebruikt. Waarom zouden we de verwachtingen van de studenten bij aanvang en bij voltooiing van de opleiding niet meenemen en tonen aan potentiele studenten? o Deze gegevens kunnen voor vele mogelijke starters de trigger vormen voor het al dan niet beginnen aan een opleiding. o Ook werkgevers kunnen hiertoe bijdragen. Zij kunnen als klant getuigen over de meerwaarde van e goed praktijkgeschoold personeel op de werkvloer. Werknemers die regelmatig aan opleidingen deelnemen, kunnen hun kennis opfrissen, vergrootten, mee te nemen naar aanbevelingen De manier van lesgeven, de manier van omgaan met cursisten, en de manier van afstemmen van vak aanpak en inhoud op de noden van elke groep (die telkens anders is door de andere ervaringssamenstelling van de groepen), maken dat het volwassenenonderwijs in de avondschool praktijkgericht tweerichtingsverkeer is tussen docent en student. Hierdoor is het zeer belangrijk dat docenten hierin maximaal geholpen, begeleid en gewaardeerd worden. Het HIK kan dat doen door werkmodellen aan te reiken (syllabus,

81 81 vakfiches, CV-stramien, advies naar uitbouw Linked-In profiel,...). Bijkomend voordeel: uniformiteit op website + sturing van vak focus richting competentieontwikkeling en praktische bruikbaarheid leerstof) De focus van elke cursus afzonderlijk op zijn specifieke doelgroep, rendement, meerwaarde in het werkveld - Wat zijn de cursisten met het volgen van deze modules? Wat is de meerwaarde naar werkgevers? Welke concrete meerwaarde brengt de docent bij aan de leerstof? Welke ervaringen uit het bedrijfsleven worden mee verweven in de lessen? Mee te nemen naar aanbevelingen: Zowel deze weloverwogen mix als het docententeam zelf moet meer in de picture gezet worden, zowel als hun bevindingen over het vak dat ze geven. Wat zijn de cursisten met het volgen van deze modules? Wat is de meerwaarde naar werkgevers? Welke concrete meerwaarde brengt de docent bij aan de leerstof? Welke ervaringen uit het bedrijfsleven worden mee verweven in de lessen? Enzoverder. In kaart brengen van een groepsprofiel bij opstart van een vakmodule en dit profiel zo vroeg mogelijk doorgeven aan betrokken docenten. o Idee: introductieles waarin cursisten begeleid worden naar publicatie van een Linked-In profiel o Idee: per vakmodule een introductieles waarin de vakinhoud en de vakaanpak voorgesteld wordt aan de studiegroep. En waar concrete afspraken gemaakt worden naar doorgeven van vragen, voorbeelden, materialen, illustraties aan de studiegroep (inclusief de docent) Alle docenten op Linked-In studenten expliciet aanmoedigen om bij aanvang van een vakmodule te linken naar de Linked-In pagina van de docent. Structurele en openbare resultaatmetingen naar opleidingsdoelen bij aanvang, in de loop van en bij afloop van opleidingen. Plus gepubliceerde en opgevolgde bijsturingen waar nodig. Duidelijke vermeldingen op de website en in reclamefolders van studenten die voor zichzelf het gewenste resultaat hebben behaald. Begeleiding van docenten naar het opstellen van een kernlijn voor elk vak (leerdoelen, competenties, voornaamste leerinhouden) die van bij aanvang vast ligt op het vakplatform én de website. Maar in de loop van de cursus aangevuld wordt met gerichte uitwijdingen, voorbeelden, illustraties, Systematische aandacht voor door studenten/docenten en oud-studenten geleverde prestaties, geboekte successen,... in projecten, carrière, (type studentenproject op website Groep T) vb. elke docent moet voor elk vak in elke studiegroep minstens 1 topprestatie doorgeven voor publicatie. Op de website van groep T kan je bij elke graduaatsopleiding een topprestatie lezen die door één of enkele van de studenten verwezenlijkt is. Deze topprestatie is terug te vinden in bijlage 5. Studenten moeten expliciet verantwoordelijkheid gegeven worden voor hun deel van de opleiding vb. door hen te verplichten om hun bijdrage te publiceren in hun portfolio. Dit hebben we geleerd tijdens het vak strategisch ondernemingsbeleid, waar we deze portfolio op een originele en interactieve manier hebben leren brengen op Wikispaces Het communiceren van de cultuur en waarden van zowel het eigen bedrijf als dat van de klanten

82 Het HIK heeft een min of meer duidelijke visie en missie waarmee in de praktijk weinig zichtbaar gedaan wordt. Hun visie van praktijkgericht onderwijs dat direct inzetbaar is op de arbeidsmarkt, wordt op de verkeerde manier naar de buitenwereld gecommuniceerd. Het HIK-management heeft ook een vrij duidelijke bedrijfscultuur die niet altijd duidelijk vertaald wordt naar individuele docenten en studenten. mee te nemen naar aanbevelingen Het vertalen van de HIK-visie naar een concreet huishoudreglement en een concreet uitgewerkte huisstijl (niet enkel naar briefhoofden maar ook naar vb. syllabi, cursussen,...) Vertalen van de HIK-visie naar een duidelijke communicatiepersoonlijkheid die concreet zichtbaar gemaakt in een geïntegreerde communicatieaanpak op de website, in sociale media, in brochures en affiches, op opendeurdagen, en in cursussen. 6.6 Proces Het bedrijf gaat door het sturen van de manier waarop en de omstandigheden waarin werknemers en klanten dingen gedaan krijgen, vat krijgen op de kwaliteit van de dienstverlening. Uitgeschreven processen zorgen ervoor dat men bij de productie van een dienst geen stappen overslaat, met alles rekening houdt, de juiste prioriteiten volgt, De processen die een instelling als het HIK voornamelijk moet beheersen zijn: Beheer van informatieaanvragen van potentiële studenten (beantwoorden van mails, reageren om sociale media en chats, persoonlijk onthaal, toesturen van informatie,...) Beheer van inschrijvingstrajecten (inschrijfformulieren, aanvraagformulieren, afhandeling van betalingen en subsidies, uitschrijven en opvragen van attesten, vrijstellingen, ervaringsequivalenten), misschien ook de mogelijkheid creëren om online al een voorinschrijving te doen, dit bespaart tijd bij de definitieve inschrijving. Technisch beheer van studietrajecten (uurroosters, advies naar opties, puntenadministratie, ) Levering van diensten (startafspraken naar doel en aanpak, monitoring van oplevering, bewaken van individuele bijdragen/opleveringen,...) regelmatig opleveringen van studenten en bijdragen van docenten publiceren op de website hierdoor een bruisend en up to date proces creëren voor de website en andere sociale media. Diploma-administratie (EVC s eerder verworven competenties, attesten, certificaten,...) Netwerking (interactie tussen studenten, docenten, oud-studenten, - contactlijsten, regionale bedrijven,...) via sociale media, maar ook via direct contact. Terugkoppeling met het werkveld (behoeften bedrijven, evoluties in vakdomeinen,...) o Werkgevers die vol lof zijn over de verworven competenties van hun werknemers gedurende de opleiding. mee te nemen naar aanbevelingen

83 De processturing was, enerzijds door tijdsgebrek en anderzijds door afwezigheid van klachten of opmerkingen, geen aandachtspunt in dit werk. Maar naar de toekomst lijkt het aangewezen om hier werk van te maken. 83

84 6.7 Physical Evidence (tastbaar bewijs) Studenten willen graag tastbaar bewijs van wat ze kunnen verwachten. Werken met foto materiaal en verhalen van studenten vormen hier een onmisbare tool in. Ook de erkenning van de opleiding door het Ministerie van Onderwijs en Vorming speelt hier een grote rol in. De infrastructuur van de school en de diverse mogelijkheden voor de student zijn natuurlijk ook van belang om een bepaalde school boven een andere te prefereren. Vandaar dat zaken zoal toledo, linked-in, facebook, wikispaces tastbaar bewijs kunnen vormen voor een school die meegroeit met zijn tijd en gebruik maakt van de moderne communicatiemogelijkheden.

85 85 7 Concurrentie onderzoek 7.1 Inleiding Een concurrentieanalyse is een studie van de externe omgeving van een onderneming. Waar kansen en bedreigingen uit voortvloeien voor de SWOT. De concurrentieanalyse heeft als doel: Inzicht krijgen de zwakke en sterke punten van de concurrenten. Deze kan je met je eigen sterke en zwakke punten vergelijken om er achter te komen hoe je ervoor staat vergeleken met de concurrentie. Het gaat dus om het vaststellen van de eigen relatief zwakke en sterke punten. Inzicht krijgen in het toekomstig strategisch gedrag van je concurrenten. Je kunt voorspellen welke koers ze gaan varen en het levert indicaties op voor de kansen en bedreigingen die veroorzaakt worden door de concurrentie. 7.2 Het vijf-krachten model van Porter. Dit is een veelgebruikt instrument voor een business unit strategie om een concurrentieanalyse te maken. De 5-krachtenanalyse wordt uitgevoerd op een vijftal fundamentele concurrentiekrachten: 1. Dreiging nieuwe toetreders 2. De mate waarin substituten of complementaire goederen/ diensten verkrijgbaar zijn 3. Macht van kopers 4. Onderhandelingsmacht van leveranciers 5. Huidige concurrenten in de markt In deze fase is ons werk een eerste verkennende studie. Onze tijd en - nog belangrijker onze marktkennis is nog beperkt. De 5 de macht is op korte termijn voor een onderwijsinstelling de belangrijkste. Daarom gaan we in deze eerste fase onze analyse beperken tot de huidige concurrenten op de markt. Tussen onze concurrenten kunnen we een onderscheid maken in: Directe productconcurrentie: Hieronder verstaan we de onderwijsinstellingen die gelijkaardige producten hebben. We bedoelen hiermee dus andere cvo s. Deze hebben dezelfde producten en meestal ook hetzelfde doelpubliek enz.. Indirecte concurrentie Hieronder verstaan we de onderwijsinstellingen die geen strikte productconcurrenten zijn. Bijvoorbeeld omdat de instellingen geen cvo statuut hebben of omdat ze gelegen zijn in het buitenland. Ze worden in de analyse opgenomen omdat ze mogelijk op termijn in de perceptie van onze klanten wel directe keuzealternatieven kunnen worden. De zwakte in onze concurrentieanalyse is dat we uitgaan van een officiële producttechnische definitie van concurrenten. Een van de problemen in deze benadering is de veronderstelling van technische kennis bij onze klanten.

86 Wij kennen het verschil tussen een erkende en een niet-erkende instelling, tussen een diploma en een attest. Wij hebben echter nergens onderzocht of potentiële klanten dat verschil ook kennen en/of correct inschatten. Wat betekent dat onze klanten mogelijk het verschil tussen bijvoorbeeld Syntra en een cvo niet kennen. Wat dan in dit voorbeeld Syntra tot een directe concurrent zou maken. Gezien het hier om een eerste verkennende studie gaat, hebben we besloten onze analyse voorlopig te beperken tot de producttechnische concurrenten. Aanbeveling: Onze aanbeveling is om in alle volgende marktonderzoeken naar cvo-klanten (zowel HIK- en KHK-intern als extern) van het checken van de kennis van het verschil een aandachtspunt te maken 7.3 Onderzoekafbakening Onder directe concurrenten analyseren we in deze eerste, verkennende fase volgende cvo s in de regio (ttz: theoretisch ook bereikbaar en dus een optie voor cvo HIK cursisten): Groep T Leuven CVO Antwerpen Zuid PCVO Handel Hasselt CVO Brussel Onder indirecte concurrenten in onze analyse zijn volgende onderwijscentra opgenomen: Syntra Open Universiteit Heerlen (Nederland) Enkel afstandonderwijs NHA Avans hogeschool. Onze verantwoording voor deze keuze: We hebben te weinig gegevens om op dit ogenblik exact in kaart te kunnen brengen welke alternatieve keuzes onze potentiële klanten zien of willen zien. Syntra (wegens prominent in de regio) en NHA (wegens overheid en in alle brochures van allerhande overheden) vertegenwoordigen de naar ons gevoel meest waarschijnlijke keuze-alternatieven in de regio Avans is een Nederlandse hogeschool met campussen in o.a. Utrecht en s Hertogenbos: op dit ogenblik is de grens voor de meeste Vlamingen nog een drempel. Maar gezien meer en meer mensen uit de streek stilaan over de grens gaan winkelen, houden wij er rekening mee dat deze mentale barrière op termijn kan verdwijnen. En dan komt Avans (en zijn nog dichter gelegen NL concurrenten) in de regio. Zeker gezien hun optie afstandsonderwijs Voor OU Heerlen lijdt onder dezelfde mentale drempel als Avans. Behalve dat Heerlen gespecialiseerd is in afstandsonderwijs én echte universitaire diploma s binnen handbereik brengt. Tot heden focussen zij vooral op Nederland, ex-pats en Belgisch Limburg. Maar af en toe begint hun aandacht stilaan iets verder richting Vlaanderen te komen. OU Heerlen vertegenwoordigt in onze analyse alle afstandsaanbod van diplomatrajecten. En dus ook de meest eminente dreiging van nieuwe toetreders in de markt.

87 Eerste ruwe analyse van het concurrentiële marktaanbod Directe concurrenten Als we alle directe concurrenten van het cvo HIK met elkaar vergelijken zien we eigenlijk zeer weinig verschillen. Qua prijszetting en product komen bijna alle inhouden, diploma s en dergelijke zeer sterk overeen. De verschillen die we voor onze marktinschatting weerhouden zijn: Bij groep T moet je maar 2 dagen in de week naar school in plaats van 3. De opleiding duurt net als de andere ook 3 jaar. We ervaren zelf dat de combinatie werk privé opleiding vaak een probleem vormt voor cursisten. En reductie van lestijd met ruim 30% is aanzienlijk.. en zeer aantrekkelijk. als Groep T het kan, kan het cvo HIK het ook, dus dit moeten we meenemen naar verder onderzoek Op het PCVO Handel is er een traject naar een bachelor diploma in avondonderwijs. Hier zelfde opmerking als bij Groep T: flexibiliteit naar avondonderwijs klinkt aantrekkelijk. 100% avondonderwijs brengt vermoedelijk zijn eigen problemen mee (volhouden lijkt daar op eerste zicht een van). Maar als combinatie met echte les is het aantrekkelijke optie zeker als ze kan ingezet worden om de individuele draagbaarheid van een traject voor een cursist te verhogen. Ook bied het PCVO Handel en Katho in Kortrijk bachelor en zelfs masteropleidingen aan via afstandsonderwijs. Open Universiteit Heerlen biedt ook afstandsonderwijs aan dus in dit opzicht kan deze school ook als direct concurrent worden aanschouwd. o Nadeel van het afstandsonderwijs is dat men geen contact met de bedrijfswereld heeft en geen connecties kan leggen door in contact te komen met docenten uit het bedrijfsleven. Gezien netwerken volgens onze oud-studenten een belangrijke opbrengst van avondonderwijs is, is dit een nadeel. o Anderzijds: zoals hierboven gezegd, het zou combinatie met werk & privé af en toe een stuk gemakkelijker maken. o EN via deze instellingen kunnen de ambities verlegd worden naar een direct traject naar Bachelor en Master In de concurrentieanalyse zijn de websites van de verschillende scholen met elkaar vergeleken. o Hieruit kunnen we afleiden sommige websites namelijk die Syntra, Group T veel commerciëler en interactiever zijn dan de site van het cvo HIK. Op de websites in kwestie staan getuigenissen van ex studenten, filmpjes van docenten en studenten met hun bevindingen, Dit komt zeer persoonlijk over waardoor de potentiële cursisten zich in sommige punten kunnen terugvinden en ook sneller geneigd zijn om al deze informatie op te nemen. o Zowel Syntra als Groep T spraken ons onmiddellijk veel meer aan. o De website van Groep T slaagt er bovendien in om de opleiding zelf een stuk aantrekkelijker en professioneler te maken. En de bezoeker het gevoel te geven dat de studenten en oud-studenten van Groep T een club zijn waar men zelf ook deel wil van uit maken. Syntra is niet herkend als instituut voor hoger onderwijs en mag geen diploma uitreiken. Maar veel mensen zijn zich hier volgens ons niet van bewust waardoor ze

88 vaak voor Syntra kiezen door hun commerciële website en andere communicatiekanalen. o Syntra verkoopt echt gerichte opleidingen ttz cursussen die men kan volgen om een duidelijke, goed afgelijnde maar vooral directe opbrengst te krijgen de cursist wil iets concreet leren, Syntra heeft daar een cursus voor. o De directe verkoop van vakken en vakmodules komt voor een deel ook terug in de website van Groep T en zien we ook in de aanpak van bedrijfsopleidingen en vb. de opleidingen van de Stichting Marketing. Het doet goesting krijgen voor vakken, voor opleidingsdelen. En dat kan een ingang zijn om cursisten aan te trekken die in eerste instantie een heel traject nogal overweldigend vinden. Maar het maakt ook het hele traject spannender, interessanter en ook gemakkelijker om uit te leggen voor huidige cursisten. De dichtstbijzijnde cvo-scholen liggen allemaal meer dan 40km van het cvo HIK verwijderd. Gezien de tijdbelasting van studenten in het cvo, vermoeden wij dat afstand en bereikbaarheid een belangrijk keuzecriterium zijn. 40 km is naar Vlaamse normen ver waardoor de directe bedreiging vanuit de omliggende cvo s ons eerder beperkt relevant lijkt. Maar door de haast onvermijdelijke opkomst van afstandsonderwijs kunnen deze scholen en zelfs veel verder gelegen scholen wel een hele grote bedreiging worden. Als men niet meer naar school moet en alles thuis kan doen maakt het niet uit waar de school gelegen is. Het keuzecriterium afstand/bereikbaarheid dat nu vermoedelijk zeer relevant is, zal dan zijn kracht verliezen en mogelijk veel meer ruimte maken voor intrinsieke opleidingseigenschappen als programma-aanbod, aangeboden begeleiding, naam en faam van de instelling en/of haar lesgevers Indirecte concurrenten Als we gaan focussen op de indirecte concurrenten in het buitenland zijn er toch wel enkele verschillen. Hierbij zitten ook enkele kansen waar het cvo HIK op kan inspelen door deze ook tot stand te brengen. De belangrijkste verschillen zijn: De expliciete inzet van ervaringsequivalenten: Dit wil zeggen dat men voor bepaalde modules vrijstellingen kan verkrijgen door het feit dat men al meer dan voldoende ervaring heeft in een bepaald vakgebied. Dit kan in België ook. Maar opvallend is dat het in de buitenlandse instellingen standaard in de trajectopstart opgenomen wordt. Een student start daar met een inventarisatie van wat hij/zij al heeft. o Dit is een enorme meerwaarde voor een school omdat potentiële studenten hierdoor hun traject kunnen verkorten. o Het is ook zeer interessant vanuit het standpunt schoolimago. Het onderlijnt dat omdat de scholen zich vooral richten op werkende volwassenen. Deze hebben dus ook al enige ervaring. En de ervaringsequivalenten waarderen deze ervaring. Ze geven aan dat de school werkervaring naar waarde kan schatten. Ze geven aan dat de school van bij aanvang respect en waardering heeft voor wat haar cursisten al bereikt hebben.

89 En het geeft de cursist het gevoel van al van bij aanvang op traject te zitten. Het concept Duale opleidingen (AVANS Hogeschool): Dit houdt in dat men in samenwerking met een bedrijf een bachelor diploma kan behalen door een half jaar school af te wisselen met een half jaar werkplekstage. Zo duurt de opleiding wel 4 jaar en een half, maar kan men een half jaar geld verdienen in een relevante functie en een bachelor diploma behalen. o Dit is het concept deeltijds onderwijs maar dan voor een hogeschoolopleiding. o Lijkt een goede optie voor bedrijven die hun medewerkers gericht in een of andere richting willen opleiden: het bedrijf krijgt inspraak in het opleidingstraject (welke vakken de cursist kiest etc. school kan bedrijf ook direct betrekken bij vakinhouden en cases) de cursist kan binnen zijn bedrijf van bij aanvang een carrièretraject afspreken. Het bedrijf kan deze opleidingen vermoedelijk binnen ISO e.a. registreren als bedrijfsopleiding o Lijkt ook een goede optie voor schoolverlaters die werkervaring missen: door een combinatie van leren en stage wordt bedrijfservaring opgebouwd en kan men mits goede afspraken financieel wat onafhankelijker worden. o Gegeven de lokale contacten van het cvo-hik een optie die niet onhaalbaar lijkt als potentieel aanvullend lesaanbod In Nederland gebruikt men bijna systematisch afstandsonderwijs als keuzeoptie voor een of meerdere vakken/modules. We zien zelfs dat in België dit ook al gebeurd. o Afstandsonderwijs krijgt geen onverdeeld goede kritieken: vooral de discipline opbrengen om het helemaal op je eentje vol te houden lijkt een groot probleem o Maar als afstandsonderwijs gecombineerd wordt met echte klasgroepen die echt les volgen (vb. door op afstand via internet de lessen live te kunnen volgen, in real time of uitgesteld ), heeft men het goede van 2 werelden: flexibiliteit én het gevoel van klasgroep. Syntra wordt volgens de eerder vernoemde criteria gezien als een indirecte concurrent omdat het geen cvo is. Maar als we gaan kijken naar hoeveel cursisten zij aanwerven kunnen we het wel als een directe concurrent beschouwen. o De communicatie via hun website is veer commerciëler en klantgericht dan die van de meeste cvo s. Gezien hun lesaanbod zij toch zeer veel cursisten die eigenlijk op het cvo HIK een diploma zouden kunnen samen sparen. o Het cvo HIK moet zich hier veel meer als een zichtbaar alternatief profileren. Hiervoor zullen ze hun communicatie naar de buitenwereld toe commerciëler moeten maken. Het cvo HIK heeft alles in huis wat cursisten bij Syntra zoeken. Het probleem is dat cvo HIK dit naar ons gevoel niet sterk genoeg uitspeelt en in zijn communicatie veel te veel school blijft (en dat is voor nogal wat potentiële cursisten net de instelling die zijn ontvlucht zijn) 89

90 7.5 Conclusie We kunnen besluiten dat er op dit ogenblik en behoudens enige cosmetische dingen, fundamenteel weinig marktbenaderingsverschillen zijn bij de directe concurrenten. De marktbenadering is met uitzondering van Groep T schools : o het uitgangspunt in communicatie en programmaopbouw is dat studenten komen studeren voor een diploma, o onderliggend is de veronderstelling dat studenten dat diploma via de kortste weg van de minste inspanning willen bereiken o onderliggend is ook de veronderstelling dat de school het weet dus dat programma s en vooral vakken minimaal moeten verantwoord of toegelicht worden. Dat het genoeg is om te zeggen dat wij een goede, gekende, grote school zijn. de nadruk ligt op wat de school doet en wat de school aanbelangt: het diploma-aanbod en de studiekosten (uitsluitend in geld) Bij de indirecte concurrenten in het buitenland merken we dat er wel een andere marktbenadering groeit. Hier legt men een aantal kansen bloot waar het cvo HIK kan op inspelen. o De marktbenadering is commercieel: de klant heeft een behoefte, de school heeft daar een aanbod tegenover o de klant zoekt beste waar voor zijn geld en de school gaat daarover met de klant in onderhandeling de school maakt beste waar en besteedt veel aandacht aan het maken daarvan NAAR CRITERIA VAN DE KLANT (nadruk op bruikbaarheid, inzetbaarheid, erkenning door bedrijven en instellingen,...) de school heeft individuele prijspromoties : de EVC s, de optie afstandsonderwijs, de optie duaal traject, De school geeft aan rekening te houden met de totale prijs van opleiding voor de klant: gespreide lesuren, beperkte belasting per week, Het is altijd een zeer sterk punt om als eerste met iets in ons land te starten. Ons lijkt het gebruik van ervaringsequivalenten en de trajecten naar bachelor en master opleidingen een zeer belangrijk gegeven.

91 91

92

93 93

94

95 95

96 8 Segmentatie In een ideale wereld zou cvo HIK elke volwassene als potentiële klant zien. In realiteit kan je nooit iedereen bereiken. Je dient duidelijk je markt in verschillende segmenten op te delen zodat je ook je strategie kan aanpassen aan de groepen. Volgens P. Kotlers Principes van de Marketing 23 is marktsegmentatie, het proces waarbij consumenten worden ingedeeld in duidelijk onderscheiden groepen, met gelijksoortige behoeften, kenmerken of gedrag dan ook van uitermate groot belang. Deze groepen hebben onderling mogelijk nood aan verschillende producten of een andere marketingmix. 8.1 Volwassenenonderwijs in het algemeen in Vlaanderen24 Doelstellingen: o Cursisten in staat stellen een erkend studiebewijs te behalen o Zorgen voor persoonlijke ontwikkeling, maatschappelijk functioneren, uitoefenen van een beroep, leren beheersen van een taal Onderscheid: o Centra basiseducatie ( 13 centra) Richt zich tot wie basisvorming nodig heeft (lezen, rekenen, schrijven, ) draagt bij tot maatschappelijke ontwikkeling. o o Centra volwasseneducatie ( 112 centra) Secundair volwassenenonderwijs Minimum leeftijd bij aanvang: 16 jaar Voorkennis: geen Geldelijke studiekosten: Cursusmateriaal: alle benodigdheden die door het centrum als noodzakelijk worden opgegeven voor het volgen van de opleiding en die door het centrumbestuur worden aangerekend. Afgeleverd studiebewijs bij succesvol beëindigen opleiding: Diploma secundair onderwijs: als je de opleiding Algemene Vorming tot een goed einde hebt gebracht, eventueel in combinatie met een diplomagerichte opleiding. Certificaat: als je met goed gevolg een modulaire opleiding in het secundair volwassenonderwijs. 23 Philip Kotler: Principes Van De Marketing, 5 e editie (ISBN:

97 97 o Hoger beroepsonderwijs/ specifieke lerarenopleiding Minimum leeftijd bij aanvang: 18j. Indien de inschrijving plaats vindt tussen 1 september en 31 december, dan moet je 18 j worden ten laatste op 31 december van dat kalenderjaar. Voorkennis: Diploma secundair onderwijs Certificaat van secundair volwassenenonderwijs van ten minste 900 lestijden behaald hebben Geldelijke studiekosten: Algemene vorming: geen inschrijvingsgeld Voor alle andere opleidingen geldt: 1 per lestijd met een maximum van per schooljaar. Binnen een periode van vier schooljaren wordt het inschrijvingsgeld begrensd op 1200,00 Uitzonderingen: per lestijd voor de opleidingen Nederlands tweede taal Gehele of gedeeltelijke vrijstelling van het inschrijvingsgeld: personen die een leefloon of werkloosheidsuitkering genieten, mindervaliden, inburgeraars, gedetineerden. Cursusmateriaal: alle benodigdheden die door het centrum als noodzakelijk worden opgegeven voor het volgen van de opleiding en die door het centrumbestuur worden aangerekend. Afgeleverd studiebewijs bij succesvol beëindigen opleiding: Graduaatsdiploma (tenminste 900 lestijden) Getuigschrift: opleiding bedrijfsbeheer in studiegebied handel: oprichting KMO Certificaat: als je met goed gevolg een modulaire opleiding in het secundair volwassenonderwijs of in het hoger beroepsonderwijs hebt beëindigd, uitgezonderd de opleiding (bedrijfsbeheer) en een opleiding van het HBO van ten minste 900 lestijden. Welk verschil met deelcertificaat, zijn er instellingen die dit afleveren? Deelcertificaat: behaal je wanneer je slaagt voor een module van een opleiding Diploma leraar: specifieke lerarenopleiding Onze Opmerkingen: 1. Het is dus niet mogelijk om een bachelor diploma te behalen via volwassenenonderwijs. Dit kan wel via een aangepast traject na deze opleidingen. A.d.h.v. jouw behaalde studiebewijzen, kan je dan vrijstelling van opleidingsonderdelen aanvragen. HBO situeert zich tussen secundair onderwijs en bachelor. 25

98 2. Opleidingscheques 26 : om werknemers te motiveren een opleiding te volgen. Zowel inschrijvingsgeld als cursuskosten kunnen (deels) betaald worden via deze cheques. 3. Premies: als je een diploma of certificaat hebt behaald van een zgn. diplomagerichte opleiding 27. Dit zijn beroepsgerichte opleidingen die in combinatie met de opleiding algemene vorming BSO of TSO leiden tot een diploma secundair onderwijs. 4. Recht op kinderbijslag 28 : om dit recht te behouden: op regelmatige basis minstens 17u per week les volgen. Verplichte stages gelden als lesuren. Cvo HIK: 12 lesuren per week max, dus niet van toepassing, wel voor cvo HIK: dagschool. 5. Betaald educatief verlof CVO HIK Up- to- date opleidingen Op dit moment: geen veranderingen in het aanbod. Wel zien we dat er de laatste 10 jaar veel cursussen bijgekomen zijn, vooral binnen de IT sector (vb.: tablet en smartphone-opleiding e.a.). Er is een coördinator per richting aangesteld om op de hoogte te blijven van wat er allemaal speelt en ontwikkelt op de markt. Hier wordt dan op ingepikt door deze coördinator. Docenten met relevante praktijkervaring. Dit houdt in dat ook de docenten zelf veranderingen in de markt aanvoelen. Zij zijn sneller op de hoogte van nieuwe ontwikkelingen e.d. die zich op de arbeidsmarkt voordoen. Ook zijn de docenten in de mogelijk om zich bij te scholen. Dit is zeker van belang bij richtingen zoals opleidingen binnen de IT Sector, marketing (vb. gebruiken van sociale media) maar wat nog belangrijker is, is dat de studenten onderling van elkaar veel leren. Dit gebeurt meer in onderwijs gecombineerd met werk dan wanneer je op de reguliere weg na je humaniora op de Hogeschool of universiteit terechtkomt. Vanuit de werkervaringen kan veel informatie worden gedeeld

99 Hoge kwaliteitsnormen Gemeten door/bepaald door: Kwantitatief: o evaluatie door studenten via schriftelijke en anonieme enquête (wordt gedaan op einde van de module en/of op einde van het schooljaar). Probleem: je betrekt er de afhakers niet bij. Je kan dit doen door eerder je vragen te stellen, maar dan is er de kans dat er nog onvoldoende te evalueren is. o Cijfers bijhouden: hoeveel inschrijvingen zijn er? Hoeveel mensen beëindigen de opleiding vroegtijdig? Hoeveel slagen er? Kwalitatief: o Richtingen die uit een zeer groot aantal studenten bestaan: hebben een cursistenraad. Deze bestaat uit telkens een paar studenten uit de verschillende klassen. Zij komen een aantal keren per jaar samen om de dingen te bespreken met departementshoofd en mentor. Dit zijn dingen die goed zijn, minder goed gaan, veranderd dienen te worden volgens hun, o Een interessant idee is het om oud studenten mee de eindwerken te laten beoordelen. Vanuit hun reeds opgedane expertise in het veld, kunnen zij met de correcte kijk je eindwerk evalueren. o Nog een mogelijk idee is om studenten op stage te laten gaan, cursusmateriaal laten controleren door mensen uit het veld: zijn de cursussen nog up-to-date, kwalitatief in orde, klopt het met de praktijk, Wat ook zeer belangrijk is, cvo HIK werkt samen met regionale actoren zoals: voor KMO Management werkte cvo HIK in het verleden samen met SPK (Strategisch Projecten, organisatie Kempen), nu met Unizo. Voor de sociale sector werkt cvo HIK samen met Socio, samenwerking met VDAB voor boekhouden en Orthopedagogie. Mensen die bij VDAB bepaalde modules al gevolgd hebben, kunnen op cvo HIK de ontbrekende modules volgen om zo tot een diploma/certificaat te komen. Onze Opmerkingen: Er zijn al redelijk wat acties, maar misschien gaat men niet doorgedreven te werk om bepaalde doelgroepen te bereiken. In de zin van: afhankelijk van acties (bvb afstandsonderwijs: kan je alleenstaanden met kinderen een betere kans geven om de studie te starten: via kind en gezin, moeders voor moeders, Promotie maken) Er gebeurt nog te weinig met sociale media. Er is een facebookpagina, maar deze is niet interactief genoeg.

100 Er zou zeker veel meer aandacht moeten gaan naar het sociale medium Linked-In. Dit wordt als het professionele medium beschouwd en heel wat mensen zitten hier op, gaande van docenten, ondernemers, (potentiële) studenten, Nu wordt er vooral algemeen aandacht aan volwassenenonderwijs geschonken. HBO is nieuw en de profileringmoet nu gebeuren. In dat opzicht is het dan ook belangrijk dat er nu duidelijk wordt gemaakt wat HBO is en wat de mogelijkheden zijn! MIDDELEN - Cafetaria: geopend tijdens de pauze. Dan dienen de docenten de pauzes ook te respecteren. Automaten. - Infrastructuur en apparaten: zijn een beetje verouderd. Zou mogen moderniseren. - Studentenplatform Toledo: niet gebruiksvriendelijk. Verder uitdiepen en uitleg geven of andere oplossingen gebruiken. (dropbox, Coursekit,...) - Gemotiveerde en gedreven docenten. Dit kunnen wij uit eigen ervaring meedelen. Verdere uitbreiding van de cursussen naar je eigen werkvloer kan besproken en toegepast worden. - Gemotiveerde studenten: er is een duidelijke keuze gemaakt om terug te gaan studeren. De ijver is er meer dan wanneer je als 18jarige gewoon even gaat studeren omdat je verder nog niet weet wat je wilt doen met de rest van je leven. - Netwerk van docenten waar je zelf mee ten goede mee bent. 8.3 Identificatie van segmentatieprofiel CVO-HIK Cvo HIK Geel doet aan gedragssegmentatie: Bij gedragssegmentatie worden kopers ingedeeld in groepen op basis van de kennis van, houding ten opzichte van, gebruik van of reactie op een product. Vaak wordt aangenomen dat gedragsvariabelen het beste uitgangspunt vormen voor de indeling in marktsegmenten 8.4 Inventarisatie van aandachtspunten bij segmentatieanalyse

101 101 Bij het beoordelen van het doelsegment dat een bedrijf gekozen heeft, moeten we letten op drie punten 31 : De omvang en groei van het segment, de structurele aantrekkelijkheid ervan en de bedrijfsdoelen en middelen Maar eerst moeten we dat doelsegment identificeren De keuze van een doelsegment is een belangrijk onderdeel binnen het business plan. Enkel wanneer er een duidelijke segmentatie is vastgelegd met specifieke en vooral ook expliciete keuze van doelgroepen kunnen bedrijfsmiddelen gericht ingezet worden om een doel te bereiken. Het vermoedelijke doel van het managementteam van cvo HIK Geel is meer studenten krijgen is de graduaatopleiding. Er is bij aanvang afgesproken om dit Business Plan vooral te richten op studenten in de graduaatopleiding Marketing. Maar voor die opleiding zijn slechts een beperkt aantal gegevens beschikbaar. Ook is er geen enkele indicatie van het feit dat graduaat marketing zich tot een andere doelgroep dan de andere richtingen zou richten. Dus voor deze analyse gaan we gebruik maken van de studentengegevens van alle graduaatopleidingen samen. Bij de segmentatieanalyse hebben we in eerste instantie gefocust op volgende segmentatiecriteria: o Gedrag o Geografie o Demografie o Gezochte benefits o Sociale klasse Reden voor deze focus is het feit dat hierover binnen de school gegevens beschikbaar waren, wat wijst op het feit dat deze criteria in het verleden vermoedelijk gebruikt werden voor segmentatie en doelgroepkeuze. Om deze criteria in kaart te brengen hebben we in eerste instantie gebruik gemaakt van de cijfers die beschikbaar waren bij cvo HIK te Geel zelf. De cijfers zijn afkomstig van een analyse die gedaan is bij de studenten die zich inschreven voor het schooljaar Er is hun gevraagd een kleine vragenlijst in te vullen om meer informatie te weten te komen. 31 Bron: De essentie van Marketing door Kotler

102 Wat bij eerste analyse van de beschikbare gegevens opvalt is Dat er weinig tot geen historische data zijn. En dat er in de loop van de opleiding nooit structureel gekeken is naar het profiel van studenten die in de loop van de opleiding afhaken. Hoewel toch 20% van de ingeschreven studenten hun opleiding niet afronden. Dat er na afstuderen geen data over (oud-)studenten bijgehouden werden en er ook nooit gekeken is naar vb. het verschil tussen hun profiel en dat van afhakers. Het tijdbestek van deze studie laat hier niet toe om een grondig onderzoek naar deze gegevens te doen. Toch betreft het hier, naar eigen mening, een belangrijk aspect van de segmentatie keuze. Daarom zijn er 2 enquêtes rond gestuurd naar beschikbare mailadressen (geen volledig bestand, adressen niet gecontroleerd of geactualiseerd.) Het belangrijkste doel van deze enquêtes is een eerste zicht te krijgen op het eventueel afwijkende profiel van de afhakers. Naar eigen mening zijn er namelijk maar 2 voor de hand liggende verklaringen voor het hoge afhaak-percentage: of er wordt gerekruteerd in de verkeerde doelgroep, of het aanbod van het HIK voldoet niet aan de verwachtingen van 1/5 e van haar doelgroep. Wegens gebrek aan tijd en financiële middelen, is er gewerkt met en beschikbare gratis software. Via de website ThesisTools.be is het eenvoudig om zelf een enquête op te stellen en de resultaten te verwerken. Via een link kunnen de betrokken personen de vragenlijst dan invullen. De verwachte respons op dit soort enquêtes is klein en dus statistisch niet bruikbaar. Maar er is van uitgegaan dat er, zo mogelijk, toch een aantal hoofdlijnen zouden geïdentificeerd kunnen worden naar later af te checken hypothesen. Eén enquête was bestemd voor de afgestudeerden met volgende link: Op dinsdag 1 mei: 24 reacties van de 1125 (2,13%) na een periode van 1 maand met een herinneringsmail na 2 weken. Eén enquête was bestemd voor de afhakers met volgende link: Op dinsdag 1 mei: 75 reacties van de 930 (8%) na een periode van 1 maand met een herinneringsmail na 2 weken. Het feit dat er 4 keer meer reacties zijn gekomen op de enquêtes bij de afhakers dan bij de afgestudeerden, suggereert dat afhakers er nood aan hebben om hun redenen te uiten en toe te lichten, dat ze willen praten over waarom ze hebben moeten afhaken van hun opleiding in avondonderwijs. Een andere reden waarom en weinig respons bekomen is op de enquête oud-studenten kunnen de volgende zijn:

103 103 * Mensen zien onze mail als SPAM * adressen zijn verouderd en dus niet meer in gebruik * Mensen hebben geen tijd om een enquête in te vullen * Mensen hebben geen interesse in het onderwerp en/of geen band meer met de school Zorg voor een manier dat afhakers hun verhaal kunnen vertellen en hun probleem kunnen toelichten. Misschien, met enkele kleine aanpassingen, kan het aantal afhakers aanzienlijk dalen. 8.5 Demografische segmentatie Leeftijd Tabel 4: Uit de enquêtes via ThesisTools: Op welke leeftijd bent u gestart met de opleiding? (Afhakers) < 18 jaar 0 (0 %) (28 %) (45.33 %) (17.33 %) (10.67 %) > 55 jaar 2 (2.67 %) n = 75 # 78 Tabel 5: Instroommotivatie cvo-hik Geel 1ste semester (Door Tony Bastijns): Leeftijd

104 Abs Rel < 25 jaar % jaar % jaar 86 17% jaar 57 11% jaar 15 3% >= 65 jaar 1 0% TOTAAL % Op te merken: lage instroom 45+ De mailenquêtes liggen in lijn met de cijfers van de instroom : Studenten van ouder dan 45 jaar, die een opleiding starten, zijn in de absolute minderheid.

105 105 Figuur 11: Werloosheidscijfers uit: Lokale Statistieken Vlaamse Overheid: arrondissement Turnhout Op te merken: De resultaten tussen mannen en vrouwen zijn gelijklopend, wel is opvallend dat tussen de leeftijd 25 en 50 jaar de meeste werklozen zijn. Hoewel ook deze cijfers niet representatief zijn, aangezien we niet weten hoeveel mensen er dan wel op de arbeidsmarkt zitten of ondertussen overlijden of invalide zijn, is het opvallend dat de leeftijdscategorie waarin de meeste werklozen zitten, strookt met de leeftijdscategorie van de studenten die een opleiding volgen aan avondonderwijs.

106 Eigen mening: Er is net een periode van crisis gepasseerd waardoor er weer verschillende mensen in de regio, ook van hogere leeftijden, hun baan kwijt gespeeld zijn. Op dit ogenblik is slechts een kleine 3% van de ingeschreven studenten aan volwassenenonderwijs 55 jaar of ouder. Tot vorige regering werden die mensen de facto uit de arbeidsmarkt gehaald: ze kregen stempelgeld en de garantie niet meer opgeroepen te worden. De nieuwe regering heeft dit recent bij wet veranderd: ook mensen van 50+ die vanaf nu op de RVA komen, worden opgeroepen. Sterker, de VDAB moet van hun her tewerkstelling een speerpunt maken. Bovendien is de wereld veranderd: mensen worden ouder maar blijven ook langer jong. Heel wat 50 er willen zich niet meer laten afschrijven. Dat wil zeggen dat personen van ouder dan 50 jaar een groeiende groep van potentiële studenten zouden kunnen worden. Helaas wordt hier op dit ogenblik nog te weinig op ingespeeld terwijl die gemakkelijk te bereiken zijn en te overhalen zijn door te informeren op de juiste manier. De waarheidsgetrouwe slogan: Je bent nooit te oud om te leren. Is immers al langer aan het rondgaan Gezinssituatie De gezinssituatie is naar eigen mening een belangrijk gegeven in deze segmentatie. De vakken van volwassenenonderwijs worden namelijk gegeven op avonden in de werkweek, en op zaterdagvoormiddag. Je gezinssituatie beïnvloedt min of meer direct je tijdschema en daardoor vaak ook je financiële situatie. Dat bepaald dus mee hoe moeilijk/gemakkelijk het is om volwassenenonderwijs te volgen. In de cijfers van het Hik vonden we geen informatie over gezinssituatie van cursisten. In de eigen mailenquêtes zit een gesloten vraag in verband met de gezinssituatie. De antwoordmogelijkheden zijn de volgende: * Samenwonend met partner * Samenwonend met partner en kinderen * Thuiswonend met voogd * Alleenwonend met kinderen * Alleenwonend zonder kinderen. Het betreft hier uitdrukkelijk een niet-representatieve steekproef maar de antwoorden liggen in de lijn van de verwachtingen. Namelijk, dat mensen met kinderen sneller de neiging hebben om af te haken dan mensen zonder kinderen. Helaas zijn er geen cijfers vrijgegeven van de gezinssituatie van de huidige studenten. Mee te nemen naar aanbevelingen

107 107 Omdat het hier een niet-representatieve steekproef betreft is het niet geheel duidelijk of het hebben van kinderen als dusdanig de (enige) reden is van afhaken. Maar de logica zegt dat de verantwoordelijkheid voor schoolgaande kinderen vermoedelijk een drempel is naar volwassenenonderwijs Om die drempel te verlagen en de opleiding beter toegankelijk te maken voor studenten met kinderen, zijn volgende punten te overwegen: Het mogelijk maken van afstandsonderwijs, al dan niet als lesalternatief dan wel afzonderlijke optie De uren per module aan passen naargelang de studenten in de opleiding. Bv. wanneer de meerderheid van de studenten kinderen heeft, kan men de studenten zelf, gezamenlijk laten kiezen op welke uren de betrokken vakken doorgaan. Kinderopvang voorzien Faciliteiten voorzien die druk op de combinatie werk-school-gezin verlichten: o Een of andere vorm van (meeneem?) maaltijden voorzien zodat studenten geen tijd meer moeten steken in koken en afwassen en daardoor meer tijd krijgen voor de studie. o Strijkdienst, droogkuis, postloket,... servicepunten in de school Etnische diversificatie Over dit onderwerp werd er geen vraag gesteld in de enquête om de eenvoudige reden dat niemand er aan gedacht heeft: de school is gewoon open voor iedereen. Taalbeheersing zou een punt kunnen zijn: de cursussen zijn allemaal in het Nederlands en het is hogeschoolniveau. En uiteraard is er voor de taalcursussen een minimum niveau nodig maar dat is een uniform pijnpunt dat ook voor de cursisten met Nederlands als moedertaal meespeelt. Algemeen is er dus van uitgegaan dat kleur of afkomst bij rekrutering of inschrijving geen punt is. Dat dachten we dus tot we de cijferanalyse van het huidige studentenbestand naar afkomst zagen. Er zijn 518 ingeschreven studenten geteld tijdens het schooljaar Verder vinden we in die analyse terug dat 91% (471/518) van de HIK-cursisten in België geboren is en dus 9% (47/518) van de ingeschreven studenten in dat jaar niet in België geboren zijn. Van 13% (6/47) van deze niet in België geboren ingeschreven studenten, is minstens één van de ouders ook in het buitenland geboren. Van de cursisten die niet in België geboren zijn woont 77% (36/47) al meer dan 6 jaar in ons land. Opmerkelijk: Elk jaar komen er meer immigranten bij. Nog opmerkelijk, volgens VDAB wordt binnen de immigrantengroep het grootste percentage werkloosheid genoteerd. (Zie onderstaande grafiek)

108 Figuur 12: Werkloosheidsgraad naar origine VDAB Mee te nemen naar aanbevelingen Het feit dat immigranten de grootste groep van werklozen zijn wil zeggen dat zij extra nood hebben aan opleiding. Zij vormen dus een doelgroep voor cvo HIK te Geel. Wanneer er met deze cijfers rekening gehouden wordt in de wegen waarlangs het HIK rekruteert, kan het percentage studenten aan avondonderwijs stijgen. Immigranten Denken vaak dat ze geen kans maken in het onderwijs en kiezen voor een snel gevonden job. Het volwassenonderwijs kan ook openstaan voor deze personen en hun de mogelijkheid bieden om hun kansen te verbreden. Doelgroep die vaak niet spontaan weg naar hoger onderwijs vindt en dus mogelijk actief moet gezocht en aangesproken moet worden via andere dan de reguliere communicatiekanalen die het HIK nu gebruikt Voorbeeld hiervan is Syntra die met een artikel op hun facebook pagina allochtone vrouwen benaderen die een eigen zaak willen opstarten.

109 109 Aanhoudende immigratie 32 Inwijking vanuit het buitenland blijft de belangrijkste component van onze bevolkingsgroei was een recordjaar met geregistreerde immigranten en erkende/geregulariseerde asielzoekers. Iets meer dan de helft van de immigranten is afkomstig uit een EU-lidstaat, vooral Nederland en Frankrijk. Een belangrijk aandeel van immigranten uit de tweede generatie gaat op zoek naar een huwelijkspartner in het land van herkomst. In 2005 zou nog 70% van de Turkse en 50% van de Marokkaanse immigranten in België en Nederland een partner hebben gezocht in het land van oorsprong.(4) Terwijl vroeger een groot deel van de immigranten naar Wallonië trok, is het Vlaams Gewest recent de populairste bestemming, gevolgd door het Brussels Hoofdstedelijk Gewest. Het grootste deel van de immigranten kent bij aankomst in België de landstalen niet. In Vlaanderen volgen jaarlijks naar schatting volwassen anderstaligen een cursus Nederlands als tweede taal (NT2) in een centrum voor basiseducatie, een centrum voor volwassenenonderwijs of een universitair talencentrum. Het gaat zowel om ongeletterde asielzoekers als om Europese ambtenaren. Een mooi voorbeeld naar gerichte promotie naar de doelgroep immigranten is dat van Syntra. Ze bieden aan jonge allochtone vrouwen de mogelijkheid een eigen zaak op te starten: Allochtone vrouwen dromen van een eigen zaak. 33 Heel wat allochtone vrouwen hebben aspiraties om een eigen zaak op te starten. De vzw en het Vlaams Agentschap voor Ondernemersvorming SYNTRA Vlaanderen organiseren daarom voor de derde keer op rij een succesvol voortraject waarin deze vrouwen kennismaken met alle aspecten van het ondernemerschap: van boekhouding, over wetgeving tot marketing, inclusief intensieve begeleidingsmogelijkheden. De deelnemers krijgen ook de kans om te leren van de ervaring van allochtone vrouwen die een zaak hebben gestart, zo zijn ze te gast bij Fatima van het Marokkaanse restaurant El Warda op Zurenborg. Vanaf 2 juni staan de nieuwe opleidingen bedrijfsbeheer met taalondersteuning voor anderstaligen online Godsdienst

110 CVO-HIK te Geel is in zijn communicatie nadrukkelijk een school uit de koepel van het vrij (lees katholiek) onderwijs. De school gaat ook in haar gepubliceerde visie en missie uit van Christelijke waarden zoals bijdragen tot de duurzame ontwikkeling van een multiculturele maatschappij waarbij wordt uitgegaan van een christelijk geïnspireerde levensvisie en van de waarden die daaruit voorvloeien. Deze christelijke waarden zijn heel algemeen gedefinieerd: rechtvaardig, eerlijk, zorg voor de ander, enz. Figuur 13: Instroommotivatie cvo-hik Geel 1ste semester (Door Tony Bastijns) De tabel geeft cijfers aan die zowel betrekking hebben op Hoger Onderwijs als op Secundaire leergangen. Opmerkelijk: Slechts 2% van de 518 kiezen voor cvo HIK omdat het een katholieke school is. Mee te nemen naar aanbevelingen

Centrum voor Volwassenenonderwijs HOGER INSTITUUT DER KEMPEN. Office Management. Informatiebrochure

Centrum voor Volwassenenonderwijs HOGER INSTITUUT DER KEMPEN. Office Management. Informatiebrochure Centrum voor Volwassenenonderwijs HOGER INSTITUUT DER KEMPEN Office Management Informatiebrochure Inhoud Even voorstellen: het HIK 1. Situering 2. Onze missie - Aanbod - Doelgroep - Middelen Leertraject

Nadere informatie

Indeling hoger onderwijs

Indeling hoger onderwijs achelor & master Sinds enkele jaren is de structuur van het hoger onderwijs in België afgestemd op die van andere Europese landen. Hierdoor kan je makkelijker switchen tussen hogescholen en universiteiten

Nadere informatie

Het hoger onderwijs verandert

Het hoger onderwijs verandert achelor & master Sinds september 2004 is de hele structuur van het hoger onderwijs veranderd. Die nieuwe structuur werd tegelijkertijd ingevoerd in andere Europese landen. Zo sluiten opleidingen in Vlaanderen

Nadere informatie

Informatiebrochure. Verkorte opleiding: Professionele Bachelor in de Verpleegkunde (Brugopleiding)

Informatiebrochure. Verkorte opleiding: Professionele Bachelor in de Verpleegkunde (Brugopleiding) Rijselstraat 5 8200 Brugge T 050 38 12 77 F 050 38 11 71 www.howest.be Informatiebrochure Verkorte opleiding: Professionele Bachelor in de Verpleegkunde (Brugopleiding) ACADEMIEJAAR 2013-2014 Inhoud Doel

Nadere informatie

Informatiebrochure. Verkorte opleiding: Professionele Bachelor in de Verpleegkunde (Brugopleiding)

Informatiebrochure. Verkorte opleiding: Professionele Bachelor in de Verpleegkunde (Brugopleiding) Informatiebrochure Verkorte opleiding: Professionele Bachelor in de Verpleegkunde (Brugopleiding) ACADEMIEJAAR 2012-2013 Inhoud Doel van de opleiding Situering van de opleiding Onderwijsvormen Onderwijsorganisatie

Nadere informatie

CVO HIK voor uw werknemers

CVO HIK voor uw werknemers CVO HIK voor Marktonderzoek Imants Karel, Van De Sande Kirsten, Van Steen Jan, Verbraeken Agnes, Wouters Gitte Docent: Rita Vos Overzicht 1. Situering en beschrijving 2. Beslissingsvraag 3. Onderzoeksvraag

Nadere informatie

Marketing en Management HBO Bacheloropleiding

Marketing en Management HBO Bacheloropleiding Stichting opleidingen en Onderzoek in Suriname (SOOS) Page 1 INFORMATIEBROCHURE Marketing en Management HBO Bacheloropleiding Volledig afgestemd op de Surinaamse praktijk Titel van Bachelor of Business

Nadere informatie

Het HBO5 platform HBO5 in cijfers Belang van HBO5 Het nieuwe decreet: een nieuwe start?

Het HBO5 platform HBO5 in cijfers Belang van HBO5 Het nieuwe decreet: een nieuwe start? Het HBO5 platform HBO5 in cijfers Belang van HBO5 Het nieuwe decreet: een nieuwe start? 1 Gestart 30/04/2014, 15 keer vergaderd heel wat problemen moeten opgelost worden om het decreet betreffende de versterking

Nadere informatie

Meer waard met Schoevers

Meer waard met Schoevers Meer waard met Schoevers Met Schoevers word je meer waard. Want bij ons combineer je leren en werken. Je leert dus echt een vak als managementassistent, officemanager of communicatieprofessional en gaat

Nadere informatie

Bedankt voor je interesse in de graduaatopleiding Maatschappelijk Werk.

Bedankt voor je interesse in de graduaatopleiding Maatschappelijk Werk. Instapgesprek 14-15 1 HIK Graduaat maatschappelijk werk Kleinhoefstraat 4 2440 Geel Tel. CVO HIK: 014/562322 Naam: Adres: Tel/GSM: E-mail: Geboortedatum: Datum instapgesprek: Indien je onvoorzien de gemaakte

Nadere informatie

Omvorming naar de masteropleidingen

Omvorming naar de masteropleidingen Omvorming naar de masteropleidingen Data van indiening van de ingevulde formulieren: Dit beperkt formulier op 4 oktober 2002 Uitgebreider formulier (met o.m. de doelstellingen en eindtermen) uiterlijk

Nadere informatie

Meer waard met Schoevers

Meer waard met Schoevers Meer waard met Schoevers Met Schoevers word je meer waard. Want bij ons combineer je leren en werken. Je leert dus echt een vak als managementassistent, officemanager of communicatieprofessional en gaat

Nadere informatie

Omvorming naar de masteropleidingen

Omvorming naar de masteropleidingen Omvorming naar de masteropleidingen Data van indiening van de ingevulde formulieren: Dit beperkt formulier op 4 oktober 2002 Uitgebreider formulier (met o.m. de doelstellingen en eindtermen) uiterlijk

Nadere informatie

Bouwkundig Tekenaar. HBO5 beroepsgerichte opleidingen in dag- en/of avondonderwijs associate degree HBO HOWEST-IVO / brugge

Bouwkundig Tekenaar. HBO5 beroepsgerichte opleidingen in dag- en/of avondonderwijs associate degree HBO HOWEST-IVO / brugge Bouwkundig Tekenaar HBO5 beroepsgerichte opleidingen in dag- en/of avondonderwijs associate degree 2015 HBO HOWEST-IVO / brugge 2 HBO5? Dan kies je voor CVO IVO & Howest! 3 Dankzij een HBO5-opleiding kun

Nadere informatie

Marketing en Management HBO Bacheloropleiding

Marketing en Management HBO Bacheloropleiding Stichting opleidingen en Onderzoek in Suriname (SOOS) Page 1 INFORMATIEBROCHURE Marketing en Management HBO Bacheloropleiding Volledig afgestemd op de Surinaamse praktijk Titel van Bachelor of Business

Nadere informatie

ONTWERP VAN DECREET. betreffende de kwalificatiestructuur AMENDEMENTEN

ONTWERP VAN DECREET. betreffende de kwalificatiestructuur AMENDEMENTEN Zitting 2008-2009 25 maart 2009 ONTWERP VAN DECREET betreffende de kwalificatiestructuur AMENDEMENTEN Zie: 2158 (2008-2009) Nr. 1: Ontwerp van decreet 5571 OND 2 AMENDEMENT Nr. 1 Artikel 7 In a), tweede

Nadere informatie

Waarom volgen mensen avondschool?

Waarom volgen mensen avondschool? Waarom volgen mensen avondschool? Dagonderwijs is niets voor jou, want je werkt, je wil werken, je gezondheid laat het niet toe? Er kunnen veel redenen zijn waarom je wil studeren volgens een ritme dat

Nadere informatie

Infobrochure SLO SPECIFIEKE LERARENOPLEIDING

Infobrochure SLO SPECIFIEKE LERARENOPLEIDING Infobrochure SLO SPECIFIEKE LERARENOPLEIDING INHOUD Voor wie? Waar staan wij voor? Opleidingsstructuur en diploma Inhoud van de modules Studiepunten Studieduur en modeltraject Flexibiliteit Waar en wanneer

Nadere informatie

Ontwikkelingen in het hoger onderwijs

Ontwikkelingen in het hoger onderwijs Ontwikkelingen in het hoger onderwijs Liesbeth Hens Departement Onderwijs en Vorming Hoger Onderwijsbeleid liesbeth.hens@ond.vlaanderen.be SLO bachelor na bachelor master na master Professionele bachelor

Nadere informatie

OVERZICHTSTABEL VERKORTE OPLEIDINGEN ZORGKUNDIGE IN DE CENTRA VOOR VOLWASSENENONDERWIJS OPLEIDINGSPROFIEL ZORGKUNDIGE 2011

OVERZICHTSTABEL VERKORTE OPLEIDINGEN ZORGKUNDIGE IN DE CENTRA VOOR VOLWASSENENONDERWIJS OPLEIDINGSPROFIEL ZORGKUNDIGE 2011 OVERZICHTSTABEL VERKORTE OPLEIDINGEN ZORGKUNDIGE IN DE CENTRA VOOR VOLWASSENENONDERWIJS OPLEIDINGSPROFIEL ZORGKUNDIGE 2011 VOOROPLEIDING VERKORT TRAJECT 1 Certificaat polyvalent Verzorgende CVO Individuele

Nadere informatie

OVERZICHTSTABEL VERKORTE OPLEIDINGEN ZORGKUNDIGE IN DE CENTRA VOOR VOLWASSENENONDERWIJS OPLEIDINGSPROFIEL ZORGKUNDIGE 2011

OVERZICHTSTABEL VERKORTE OPLEIDINGEN ZORGKUNDIGE IN DE CENTRA VOOR VOLWASSENENONDERWIJS OPLEIDINGSPROFIEL ZORGKUNDIGE 2011 OVERZICHTSTABEL VERKORTE OPLEIDINGEN ZORGKUNDIGE IN DE CENTRA VOOR VOLWASSENENONDERWIJS OPLEIDINGSPROFIEL ZORGKUNDIGE 2011 VOOROPLEIDING VERKORT TRAJECT 1 Certificaat polyvalent Verzorgende CVO Bekwaamheidsattest

Nadere informatie

Kwalificatiebewijs voor kinderbegeleider (gezinsopvang en groepsopvang) en voor verantwoordelijke van maximaal 18 opvangplaatsen

Kwalificatiebewijs voor kinderbegeleider (gezinsopvang en groepsopvang) en voor verantwoordelijke van maximaal 18 opvangplaatsen Kwalificatiebewijs voor kinderbegeleider (gezinsopvang en groepsopvang) en voor verantwoordelijke van maximaal 18 opvangplaatsen PLAATS BINNEN ONDERWIJSSTRUCTUUR KWALIFICATIEBEWIJS VROEGERE BENAMING Secundair

Nadere informatie

HBO Bedrijfskunde Bachelor of Business Administration (BBA)

HBO Bedrijfskunde Bachelor of Business Administration (BBA) HBO Bedrijfskunde Bachelor of Business Administration (BBA) HBO Bedrijfskunde Academie Mercuur en AdviCo verzorgen in samenwerking met Hogeschool SDO de opleiding HBO Bachelor Bedrijfskunde. Het programma

Nadere informatie

bachelor in de verpleegkunde

bachelor in de verpleegkunde Academiejaar 2014/2015 Werk en behaal je diploma via een brugprogramma bachelor in de verpleegkunde Artesis Plantijn Hogeschool Antwerpen Werk en behaal je diploma via een brugprogramma Omdat jij je wilt

Nadere informatie

Verder studer e n. Wat je best weet als student in spé

Verder studer e n. Wat je best weet als student in spé Verder studer e n Wat je best weet als student in spé Alles over verder studeren Alles over centen voor studenten www.centenvoorstudenten.be www.cebud.be www.studietoelagen.be Lees ook onze folder Studietoelage

Nadere informatie

Bachelor of Business Administration (MER opleiding)

Bachelor of Business Administration (MER opleiding) Bachelor of Business Administration (MER opleiding) voor decentrale overheden Het Onderwijs De Bachelor of Business Administration voor decentrale overheden (Management, Economie & Recht, MER) wordt aangeboden

Nadere informatie

Centrum voor Volwassenenonderwijs HOGER INSTITUUT DER KEMPEN. Graduaat Marketing. Informatiebrochure

Centrum voor Volwassenenonderwijs HOGER INSTITUUT DER KEMPEN. Graduaat Marketing. Informatiebrochure Centrum voor Volwassenenonderwijs HOGER INSTITUUT DER KEMPEN Graduaat Marketing Informatiebrochure Inhoud Even voorstellen: het HIK 1. Situering 2. Onze missie - Aanbod - Doelgroep - Middelen Leertraject

Nadere informatie

OVERZICHTSTABEL VERKORTE OPLEIDINGEN ZORGKUNDIGE IN DE CENTRA VOOR VOLWASSENENONDERWIJS OPLEIDINGSPROFIEL ZORGKUNDIGE 2011

OVERZICHTSTABEL VERKORTE OPLEIDINGEN ZORGKUNDIGE IN DE CENTRA VOOR VOLWASSENENONDERWIJS OPLEIDINGSPROFIEL ZORGKUNDIGE 2011 OVERZICHTSTABEL VERKORTE OPLEIDINGEN ZORGKUNDIGE IN DE CENTRA VOOR VOLWASSENENONDERWIJS OPLEIDINGSPROFIEL ZORGKUNDIGE 2011 VOOROPLEIDING VERKORT TRAJECT 1 Certificaat polyvalent Verzorgende CVO Bekwaamheidsattest

Nadere informatie

INFORMATIEBROCHURE. SLO Specifieke Lerarenopleiding Campus Kluizeplein - Lier

INFORMATIEBROCHURE. SLO Specifieke Lerarenopleiding Campus Kluizeplein - Lier INFORMATIEBROCHURE SLO Specifieke Lerarenopleiding Campus Kluizeplein - Lier ACADEMIEJAAR 2015-2016 Pagina 2 van 7 Specifieke Lerarenopleiding DEEL 1 Algemeen Wat is de SLO? SLO is de afkorting voor Specifieke

Nadere informatie

Bediende in de logistieke sector: kansen voor vrouwen?

Bediende in de logistieke sector: kansen voor vrouwen? Bediende in de logistieke sector: kansen voor vrouwen? Welke percepties leven er bij werknemers en studenten omtrent de logistieke sector? Lynn De Bock en Valerie Smid trachten in hun gezamenlijke masterproef

Nadere informatie

GRADUATEN 2008-2009. 4 graduaten in technologie: Bedrijfsautomatisatie Biotechnologie Elektronica optie Multimedia Telecommunicatietechnieken

GRADUATEN 2008-2009. 4 graduaten in technologie: Bedrijfsautomatisatie Biotechnologie Elektronica optie Multimedia Telecommunicatietechnieken GRADUATEN 2008-2009 4 graduaten in technologie: Bedrijfsautomatisatie Biotechnologie Elektronica optie Multimedia Telecommunicatietechnieken 6 graduaten in management: Boekhouden Fiscale Wetenschappen

Nadere informatie

OVERZICHTSTABEL VERKORTE OPLEIDINGEN ZORGKUNDIGE IN DE CENTRA VOOR VOLWASSENENONDERWIJS OPLEIDINGSPROFIEL ZORGKUNDIGE 2011

OVERZICHTSTABEL VERKORTE OPLEIDINGEN ZORGKUNDIGE IN DE CENTRA VOOR VOLWASSENENONDERWIJS OPLEIDINGSPROFIEL ZORGKUNDIGE 2011 OVERZICHTSTABEL VERKORTE OPLEIDINGEN ZORGKUNDIGE IN DE CENTRA VOOR VOLWASSENENONDERWIJS OPLEIDINGSPROFIEL ZORGKUNDIGE 2011 VOOROPLEIDING VERKORT TRAJECT 1 Omgaan met complexe zorgsituaties (40lt) Certificaat

Nadere informatie

in Vlaams-Brabant en Brussel (2009-2010) Het hoger beroepsonderwijs van het volwassenenonderwijs

in Vlaams-Brabant en Brussel (2009-2010) Het hoger beroepsonderwijs van het volwassenenonderwijs Het hoger beroepsonderwijs in Vlaams-Brabant en Brussel (2009-2010) Het hoger beroepsonderwijs van het volwassenenonderwijs in Vlaams-Brabant en Brussel www.zeevanmogelijkheden.be (2009-2010) Deze brochure

Nadere informatie

DE STRUCTUUR VAN HET HOGER ONDERWIJS

DE STRUCTUUR VAN HET HOGER ONDERWIJS Het hoger onderwijs in Vlaanderen kent twee soorten onderwijs: het hoger professioneel onderwijs en het academisch onderwijs. Je kan een opleiding volgen aan een hogeschool of aan een universiteit. Bron:

Nadere informatie

Optimaal benutten, ontwikkelen en binden van aanwezig talent

Optimaal benutten, ontwikkelen en binden van aanwezig talent Management Development is een effectieve manier om managementpotentieel optimaal te benutten en te ontwikkelen in een stimulerende en lerende omgeving. De manager van vandaag moet immers adequaat kunnen

Nadere informatie

BASISONDERWIJS Leerlingen. HOGER ONDERWIJS Studenten en cursisten. A Hoger beroepsonderwijs. B Hogescholen/universiteiten

BASISONDERWIJS Leerlingen. HOGER ONDERWIJS Studenten en cursisten. A Hoger beroepsonderwijs. B Hogescholen/universiteiten BASISONDERWIJS Leerlingen HOGER ONDERWIJS Studenten en cursisten A Hoger beroepsonderwijs 1 cursisten HBO5 verpleegkunde (1) 3 inschrijvingen in de specifieke lerarenopleiding van het volwassenenonderwijs

Nadere informatie

Aandacht voor jouw ambitie!

Aandacht voor jouw ambitie! Aandacht voor jouw ambitie! ROC Rivor is hét opleidingscentrum van regio Rivierenland. Wij bieden een breed scala aan opleidingen, cursussen en trainingen voor jongeren en volwassenen. Toch zijn we een

Nadere informatie

Studeren in het hoger onderwijs in Vlaanderen

Studeren in het hoger onderwijs in Vlaanderen Studeren in het hoger onderwijs in Vlaanderen Hoger Beroepsonderwijs Hoger Beroepsonderwijs (HBO5): Na secundair onderwijs of via toelatingsexamen 3 jaar overdag of s avonds les volgen Les volgen in een

Nadere informatie

MBO-beroep in beeld. Marketing medewerker mbo-beroep, niveau 4. Bent u HR-adviseur? Bent u praktijkopleider, begeleidt u een stagiair?

MBO-beroep in beeld. Marketing medewerker mbo-beroep, niveau 4. Bent u HR-adviseur? Bent u praktijkopleider, begeleidt u een stagiair? MBO-beroep in beeld Marketing medewerker mbo-beroep, niveau 4 In deze uitgave beschrijven we de inhoud van een mbo-beroep. Zo weet u wat u van iemand mag verwachten die gediplomeerd is in dit vakgebied.

Nadere informatie

Naar transparanter hoger onderwijs. Het Nederlandse Nationale Kwalificatieraamwerk

Naar transparanter hoger onderwijs. Het Nederlandse Nationale Kwalificatieraamwerk Naar transparanter hoger onderwijs Het Nederlandse Nationale Kwalificatieraamwerk Samenvatting van het Nederlandse Nationale Kwalificatieraamwerk hoger onderwijs Toegang vanuit [1] Eerste cyclus Tweede

Nadere informatie

Praktische informatie. > Inschrijven. > Hoe lang duurt de opleiding? > Wanneer zijn de examens? > Inschrijvingsgeld. > Meer info?

Praktische informatie. > Inschrijven. > Hoe lang duurt de opleiding? > Wanneer zijn de examens? > Inschrijvingsgeld. > Meer info? Praktische informatie > Hoe lang duurt de opleiding? De colleges starten op 19 september 2006 en eindigen op 11 mei 2007. Ze kunnen plaatsvinden elke werkdag tussen 8u30 en 19u30. > Wanneer zijn de examens?

Nadere informatie

Advies over het voorstel van onderwijskwalificatie graduaat in het winkelmanagement

Advies over het voorstel van onderwijskwalificatie graduaat in het winkelmanagement Algemene Raad 20 december 2012 AR-AR-ADV-010 Advies over het voorstel van onderwijskwalificatie graduaat in het winkelmanagement Vlaamse Onderwijsraad Kunstlaan 6 bus 6 BE-1210 Brussel T +32 2 219 42 99

Nadere informatie

Business College Notenboom & Business School Notenboom

Business College Notenboom & Business School Notenboom University of Applied Sciences Business College Notenboom & Business School Notenboom Ondernemend Inspirerend Ambitieus MBO 4 in 2 jaar HBO-Ad in 2 jaar HBo in 3 of 4 jaar Transparant Persoonlijk Notenboom

Nadere informatie

SCHOLEN VERGELIJKEN (1)

SCHOLEN VERGELIJKEN (1) SCHOLEN VERGELIJKEN (1) Welke cursussen kan je volgen in welke scholen? In welke scholen zijn de cursussen duur? Wanneer starten de cursussen? Via websites kan je veel informatie vinden. Wat moet je doen?

Nadere informatie

Onderwijs en vorming. 1 73.609 leerlingen. Streekpact 2013-2018 Cijferanalyse

Onderwijs en vorming. 1 73.609 leerlingen. Streekpact 2013-2018 Cijferanalyse Streekpact 2013-2018 Cijferanalyse Publicatiedatum: 30 september 2013 Contactpersoon: Kim Nevelsteen Onderwijs en vorming Samenvatting 73.609 leerlingen (2012) 16.981 kleuters 26.537 kinderen in het lager

Nadere informatie

CVO Crescendo Leopoldstraat 42 2800 Mechelen T. 015 41 30 45 info@cvo-crescendo.be www.cvo-crescendo.be

CVO Crescendo Leopoldstraat 42 2800 Mechelen T. 015 41 30 45 info@cvo-crescendo.be www.cvo-crescendo.be CVO Crescendo Leopoldstraat 42 2800 Mechelen T. 015 41 30 45 info@cvo-crescendo.be www.cvo-crescendo.be HBO5 ELEKTROMECHANICA Infobrochure 2016-2017 INHOUDSOPGAVE INHOUDSOPGAVE... 2 WAT IS HBO5 ELEKTROMECHANICA...

Nadere informatie

Toekomstige structuur Vlaams Hoger Onderwijs

Toekomstige structuur Vlaams Hoger Onderwijs Toekomstige structuur Vlaams Hoger Onderwijs standpunt Vlaamse Hogescholenraad 17 maart 2010 Algemeen De VLHORA is tevreden dat de instellingen, die in eerste instantie verantwoordelijkheid dragen voor

Nadere informatie

grens onderscheidend ondernemen

grens onderscheidend ondernemen KvK Kiosk Martin Lammerteyn Bedrijfsmentor Grensverleggend verkopen in Belgeland, hoe doe je dat? grens onderscheidend ondernemen starter Wie is hier aanwezig? Wie is ondernemer? Wie verkoopt er? Wie adviseert

Nadere informatie

FULL-TIME MASTER MASTER IN HET MANAGEMENT ONDERSCHEID JEZELF MET EEN PRAKTIJKGERICHTE MANAGEMENTOPLEIDING

FULL-TIME MASTER MASTER IN HET MANAGEMENT ONDERSCHEID JEZELF MET EEN PRAKTIJKGERICHTE MANAGEMENTOPLEIDING FULL-TIME MASTER MASTER IN HET MANAGEMENT ONDERSCHEID JEZELF MET EEN PRAKTIJKGERICHTE MANAGEMENTOPLEIDING COMBINEER MANAGEMENT- KENNIS MET PRAKTISCHE MANAGEMENTVAARDIGHEDEN Deze Master in het Management

Nadere informatie

Veel gestelde vragen lijst Deeltijd Human Resource Management 2013-2014

Veel gestelde vragen lijst Deeltijd Human Resource Management 2013-2014 Veel gestelde vragen lijst Deeltijd Human Resource Management 2013-2014 1. Op welke dag wordt lesgegeven? Er is één vaste lesdag per week. Tijdens het cursusjaar 2013-2014 zijn de lessen als volgt: De

Nadere informatie

POSTGRADUAAT INNOVEREND ONDERNEMEN VOOR INGENIEURS

POSTGRADUAAT INNOVEREND ONDERNEMEN VOOR INGENIEURS Innovate Create Design POSTGRADUAAT INNOVEREND ONDERNEMEN VOOR INGENIEURS Innovate, design & create Waarom kiezen voor dit postgraduaat? Je maakt op een unieke manier kennis met de industrie door middel

Nadere informatie

MEMORANDUM. voor het beleid op politiek en academisch vlak

MEMORANDUM. voor het beleid op politiek en academisch vlak MEMORANDUM voor het beleid op politiek en academisch vlak Academiseren? Laat het ons dadelijk goed doen! VIK-memorandum voor het beleid op politiek en academisch vlak. - 2 - De graad en het diploma van

Nadere informatie

Master in de meertalige communicatie

Master in de meertalige communicatie BRUSSEL t Master in de meertalige communicatie Faculteit Letteren Welkom aan de KU Leuven, de grootste en oudste universiteit van België. Je kunt hier je studietraject verderzetten en verrijken, ook als

Nadere informatie

VOORBEREIDINGSJAAR HOGER ONDERWIJS VOOR ANDERSTALIGEN ERKEND TRAJECT NAAR WERK DOOR VDAB. boekhouden en informatica WWW.VOORBEREIDINGSJAAR.

VOORBEREIDINGSJAAR HOGER ONDERWIJS VOOR ANDERSTALIGEN ERKEND TRAJECT NAAR WERK DOOR VDAB. boekhouden en informatica WWW.VOORBEREIDINGSJAAR. ERKEND TRAJECT NAAR WERK DOOR VDAB VOORBEREIDINGSJAAR HOGER ONDERWIJS VOOR ANDERSTALIGEN boekhouden en informatica IN ÉÉN SCHOOLJAAR KLAAR OM TE STUDEREN IN HET NEDERLANDS WWW.VOORBEREIDINGSJAAR.BE Ik

Nadere informatie

Verder studer e n. Zoek de zeven verschillen: bachelor en master

Verder studer e n. Zoek de zeven verschillen: bachelor en master Verder studer e n Zoek de zeven verschillen: bachelor en master Alles over bachelors en masters Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap Beleidsdomein Onderwijs Vorming www.hogeronderwijsregister.be Awel,

Nadere informatie

Ervaringsdossier Wethouders

Ervaringsdossier Wethouders Ervaringsdossier Wethouders Het is noodzakelijk dat (ex-)wethouders een beeld hebben van hun competenties en talenten. Voor hen is investeren in de eigen loopbaan steeds belangrijker. Als enige universiteit

Nadere informatie

Een marketingplan in twaalf stappen

Een marketingplan in twaalf stappen Reekx is gespecialiseerd in het adviseren van organisaties en detacheren van specialisten op het gebied van het efficiënt managen van informatiestromen. Kijk op onze website www.reekx.nl voor actuele informatie

Nadere informatie

Master in de journalistiek

Master in de journalistiek BRUSSEL t Master in de journalistiek Faculteit Sociale Wetenschappen Welkom aan de KU Leuven, de grootste en oudste universiteit van België. Je kunt hier je studietraject verderzetten en verrijken, ook

Nadere informatie

Rapportage. Onderzoek: Toekomst van het Communicatievak

Rapportage. Onderzoek: Toekomst van het Communicatievak Rapportage Onderzoek: Toekomst van het Communicatievak In opdracht van: DirectResearch & Logeion en d Associatie van hoofden Communicatie Datum: 15 september 2014 Projectnummer: 2013008 Auteur(s): John

Nadere informatie

Leraar worden. an het? Hoe dan? aar moet ik op letten?

Leraar worden. an het? Hoe dan? aar moet ik op letten? Leraar worden an het? Hoe dan? aar moet ik op letten? Ja, het kan! Via de Specifieke Lerarenopleiding (SLO) 15.12.2014 SOLLICITATIESEMINA RIE 2 Met je masterdiploma MC/V/T én het diploma van leraar (SLO)

Nadere informatie

Jongeren ten opzichte van hun eerste job 15-09-2008

Jongeren ten opzichte van hun eerste job 15-09-2008 Jongeren ten opzichte van hun eerste job Samenvatting 15-09-2008 van de resultaten a Market Probe division Doelstelling van het onderzoek 2 3 Kennis over de jongeren ten aanzien van het einde van hun studies

Nadere informatie

Academiejaar 2013/2014. navorming. Mentor Klinisch Onderwijs. Artesis Plantijn Hogeschool Antwerpen

Academiejaar 2013/2014. navorming. Mentor Klinisch Onderwijs. Artesis Plantijn Hogeschool Antwerpen Academiejaar 2013/2014 navorming Mentor Klinisch Onderwijs Artesis Plantijn Hogeschool Antwerpen Navorming Mentor Klinisch Onderwijs Deze opleiding is een samenwerking van het departement Gezondheid en

Nadere informatie

DOORSTUDEREN NA HET HBO

DOORSTUDEREN NA HET HBO DOORSTUDEREN NA HET HBO Met welke financiële gevolgen moet je rekening houden? Informatie van het Avans Studentendecanaat Stand van zaken 2015-2016 Kenmerk: 14 september 2015 Studeren na het HBO: onderwerpen

Nadere informatie

WINKEL- MANAGEMENT. Graduaat in het Winkelmanagement HBO5. 2015-2016 Antwerpen, Geel, Mechelen, Turnhout

WINKEL- MANAGEMENT. Graduaat in het Winkelmanagement HBO5. 2015-2016 Antwerpen, Geel, Mechelen, Turnhout WINKEL- MANAGEMENT Graduaat in het Winkelmanagement HBO5 2015-2016 Antwerpen, Geel, Mechelen, Turnhout Jij Je hebt een hart voor retail. In een winkel voel jij je als een vis in het water. Je kijkt ernaar

Nadere informatie

Studeren na het HBO. stand van zaken 2014-2015. Informatie van het Avans Studentendecanaat

Studeren na het HBO. stand van zaken 2014-2015. Informatie van het Avans Studentendecanaat Studeren na het HBO stand van zaken 2014-2015 Informatie van het Avans Studentendecanaat 1 Studeren na het HBO: onderwerpen 1. Wat moet je weten over het collegegeld als je kiest voor een nieuwe bachelor

Nadere informatie

Hoofdstuk 1. Inleidende bepalingen

Hoofdstuk 1. Inleidende bepalingen erkende en zelfstandige ko - MB kwalificatiebewijzen 1 Ministerieel besluit van 3 maart 2010 (BS 29 maart 2010) tot bepaling van de kwalificatiebewijzen voor medewerkers en verantwoordelijken van kinderopvangvoorzieningen

Nadere informatie

Associate degree Bedrijfseconomie

Associate degree Bedrijfseconomie Associate degree Bedrijfseconomie Uw werknemer in twee jaar een flinke stap vooruit Heeft u behoefte aan een financieel deskundige die oog heeft voor de hele zaak? Aan iemand op wiens advies u blind kunt

Nadere informatie

Rapport centraal en individueel marktonderzoek

Rapport centraal en individueel marktonderzoek Rapport centraal en individueel marktonderzoek Docent Rita vos 2014-2015 Inleiding In het tweede semester van het eete jaar hebben we voor het vak marktonderzoek een opdracht gekregen. Bij deze opdracht

Nadere informatie

hbo-opleiding Engineering - Werktuigbouwkunde

hbo-opleiding Engineering - Werktuigbouwkunde hbo-opleiding Engineering - Werktuigbouwkunde De beste manier om aan goed opgeleid hbo personeel te komen! Informatie en aanvragen Onno Niessen, Programmamanager Vanessa Fleuren, Start People M: 06 13

Nadere informatie

Proefhoofdstuk Gitaar. www.centrumvoorafstandsonderwijs.be. www.centrumvoorafstandsonderwijs.be. info@centrumvoorafstandsonderwijs.

Proefhoofdstuk Gitaar. www.centrumvoorafstandsonderwijs.be. www.centrumvoorafstandsonderwijs.be. info@centrumvoorafstandsonderwijs. Proefhoofdstuk Gitaar Kom je cursus inkijken: Antwerpen, Frankrijklei 127, 2000 Gent, Oude Brusselseweg 125, 9050 Hasselt, Simpernelstraat 27, 3511 Brussel, Timmerhoutkaai 4, 1000 +32 3 292 33 30 Maak

Nadere informatie

betreffende het Onderwijs XXIII

betreffende het Onderwijs XXIII stuk ingediend op 2066 (2012-2013) Nr. 5 19 juni 2013 (2012-2013) Ontwerp van decreet betreffende het Onderwijs XXIII Amendementen Stukken in het dossier: 2066 (2012-2013) Nr. 1: Ontwerp van decreet Nr.

Nadere informatie

ANTWOORD. Vraag nr. 483 van 5 april 2012 van GOEDELE VERMEIREN

ANTWOORD. Vraag nr. 483 van 5 april 2012 van GOEDELE VERMEIREN VLAAMS PARLEMENT SCHRIFTELIJKE VRAGEN PASCAL SMET VLAAMS MINISTER VAN ONDERWIJS, JEUGD, GELIJKE KANSEN EN BRUSSEL Vraag nr. 483 van 5 april 2012 van GOEDELE VERMEIREN Hoger onderwijs Werkstudenten Onder

Nadere informatie

INNOVEREND ONDERNEMEN

INNOVEREND ONDERNEMEN ACADEMISCH PROGRAMMA INTERUNIVERSITAIR POSTGRADUAAT INNOVEREND ONDERNEMEN VOOR INGENIEURS Innovate Create Design Geef de wereld van morgen mee vorm Het Postgraduaat Innoverend Ondernemen voor ingenieurs

Nadere informatie

Proefhoofdstuk Spaans voor beginners. www.centrumvoorafstandsonderwijs.be. www.centrumvoorafstandsonderwijs.be

Proefhoofdstuk Spaans voor beginners. www.centrumvoorafstandsonderwijs.be. www.centrumvoorafstandsonderwijs.be Proefhoofdstuk Spaans voor beginners www.centrumvoorafstandsonderwijs.be www.centrumvoorafstandsonderwijs.be Kom je cursus inkijken: Antwerpen, Frankrijklei 127, 2000 Gent, Oude Brusselseweg 125, 9050

Nadere informatie

Levenslang. leren. Leer wat je wil, wanneer je wil

Levenslang. leren. Leer wat je wil, wanneer je wil Levenslang leren Leer wat je wil, wanneer je wil Alles over levenslang leren Volwassenenonderwijs http://onderwijs.vlaanderen.be/ cursisten Tweedekansonderwijs Vlaanderen www.tweedekansonderwijs.be Opleidingen

Nadere informatie

BRUSSEL t. Master in het tolken. Faculteit Letteren

BRUSSEL t. Master in het tolken. Faculteit Letteren BRUSSEL t Master in het tolken Faculteit Letteren Welkom aan de KU Leuven, de grootste en oudste universiteit van België. Je kunt hier je studietraject verderzetten en verrijken, ook als je elders een

Nadere informatie

Jan des Bouvrie Academie, interior design & styling - hbo bachelor

Jan des Bouvrie Academie, interior design & styling - hbo bachelor Jan des Bouvrie Academie, interior design & styling - hbo bachelor De opleiding interior design & Styling - hbo bachelor Mensen zien hun omgeving steeds meer als een verlengstuk van hun persoonlijkheid.

Nadere informatie

STAGES IN ARBEIDS- EN ORGANISATIEPSYCHOLOGIE: FEEDBACKINSTRUMENT

STAGES IN ARBEIDS- EN ORGANISATIEPSYCHOLOGIE: FEEDBACKINSTRUMENT STAGES IN ARBEIDS- EN ORGANISATIEPSYCHOLOGIE: FEEDBACKINSTRUMENT Naam stagiair(e):... Stageplaats (+ adres):...... Tussentijdse evaluatie Eindevaluatie Stageperiode:... Datum:.. /.. / 20.. Stagementor:...

Nadere informatie

Proefhoofdstuk Spaans. www.centrumvoorafstandsonderwijs.be. www.centrumvoorafstandsonderwijs.be. info@centrumvoorafstandsonderwijs.

Proefhoofdstuk Spaans. www.centrumvoorafstandsonderwijs.be. www.centrumvoorafstandsonderwijs.be. info@centrumvoorafstandsonderwijs. Proefhoofdstuk Spaans www.centrumvoorafstandsonderwijs.be www.centrumvoorafstandsonderwijs.be Kom je cursus inkijken: Antwerpen, Frankrijklei 127, 2000 Gent, Oude Brusselseweg 125, 9050 Hasselt, Simpernelstraat

Nadere informatie

Marktonderzoek rapport. Toon Oeyen

Marktonderzoek rapport. Toon Oeyen Marktonderzoek rapport Duo 2: Thijs Melis Toon Oeyen Inleiding Als duo 2 zijnde was onze kernopdracht tijdens het vak marktonderzoek focussen op de link tussen marktonderzoek en, al dan niet interne, communicatie.

Nadere informatie

TABELLEN. Deel 1. LEERLINGEN. Buitengewoon lager onderwijs : Schoolbevolking naar type... 88

TABELLEN. Deel 1. LEERLINGEN. Buitengewoon lager onderwijs : Schoolbevolking naar type... 88 AFKORTINGEN ASO BIS B.O. BSO Bu.S.O. BVJ CLB CVO DBSO DKO GAS GGS GO GOK G.ON. HBO KSO NaPCO NGK OGO OVSG POVPO Se-n-Se TSO VDAB VGO VLIR VONAC VRK VSKO Algemeen secundair onderwijs Begeleid Individueel

Nadere informatie

afkortingen VGO Gesubsidieerd Vrij Onderwijs

afkortingen VGO Gesubsidieerd Vrij Onderwijs afkortingen ASO Algemeen secundair onderwijs BIS Begeleid Individueel Studeren B.O. Buitengewoon onderwijs BSO Beroepssecundair onderwijs Bu.S.O. Buitengewoon secundair onderwijs BVJ Beroepsvoorbereidend

Nadere informatie

HERVORMING LERARENOP LEIDINGEN - BASISUITGANGSPUNTE N -

HERVORMING LERARENOP LEIDINGEN - BASISUITGANGSPUNTE N - HERVORMING LERARENOP LEIDINGEN - BASISUITGANGSPUNTE N - Werkdocument 02.10.2002 1. Woord vooraf...2 2. Basiscompetenties...2 3. Karakterisering van de opleiding...2 4. Stage...3 5. Soorten opleidingen...3

Nadere informatie

VOORBEREIDINGSJAAR HOGER ONDERWIJS VOOR ANDERSTALIGEN. Erkend traject naar werk door VDAB. Boekhouden of informatica SCHOOLJAAR 2014-2015

VOORBEREIDINGSJAAR HOGER ONDERWIJS VOOR ANDERSTALIGEN. Erkend traject naar werk door VDAB. Boekhouden of informatica SCHOOLJAAR 2014-2015 Erkend traject naar werk door VDAB VOORBEREIDINGSJAAR HOGER ONDERWIJS VOOR ANDERSTALIGEN Boekhouden of informatica SCHOOLJAAR 2014-2015 In één schooljaar klaar om te studeren in het Nederlands WWW.VOORBEREIDINGSJAAR.BE

Nadere informatie

ECTS-fiche. 1. Identificatie. Module. Lestijden 160

ECTS-fiche. 1. Identificatie. Module. Lestijden 160 ECTS-fiche 1. Identificatie Opleiding Marketing Module Algemene Marketing Code A5 Lestijden 160 Studiepunten n.v.t. Ingeschatte totale studiebelasting (in uren) 1 Mogelijkheid tot JA aanvragen vrijstelling

Nadere informatie

Deeltijd-hbo Communicatie Communiceren in theorie én praktijk

Deeltijd-hbo Communicatie Communiceren in theorie én praktijk Deeltijd-hbo Communicatie Communiceren in theorie én praktijk Ben je tenminste drie jaar aan het werk én heb je ervaring met het organiseren van beurzen en evenementen of het bewaken van een huisstijl?

Nadere informatie

14-15 THINK GLOBAL ACT LOCAL. MBOvt. versneld je MBO-diploma halen in het verkorte traject. florijn.nl

14-15 THINK GLOBAL ACT LOCAL. MBOvt. versneld je MBO-diploma halen in het verkorte traject. florijn.nl MBOvt versneld je MBO-diploma halen in het verkorte traject florijn.nl THINK GLOBAL ACT LOCAL 14-15 MBOvt versneld je MBO-diploma halen in het verkorte traject Het Florijn College biedt Middelbaar Beroepsonderwijs

Nadere informatie

Leren lezen en schrijven of basiseducatie

Leren lezen en schrijven of basiseducatie leren na school Ook als je al van school af bent, zijn er mogelijkheden om van alles bij te leren: koken, talen, archeologie, informatica, filosofie, tuinplanten, woningrenovatie, automechanica, bloemschikken

Nadere informatie

Een flexibele deeltijdopleiding die inspeelt op de actualiteit van het sociaal werk

Een flexibele deeltijdopleiding die inspeelt op de actualiteit van het sociaal werk Een flexibele deeltijdopleiding die inspeelt op de actualiteit van het sociaal werk Inhoud 1. Heldere onderwijsvisie 2. Opleiden op maat 3. Online leren 4. Samen verantwoordelijk 5. Modulaire opleiding

Nadere informatie

De specifieke lerarenopleiding

De specifieke lerarenopleiding geëngageerd onderzoekend communicatief talent ontwikkelend vakdeskundig leerling gericht samenwerkend De specifieke lerarenopleiding dynamisch leergierig master Jij bent... inspirerend creatief toekomstgericht

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Inleiding 4. Persoonlijk intakegesprek master 4. Module Verandermanagement 5. Module Marketing & Communicatie 6.

Inhoudsopgave. Inleiding 4. Persoonlijk intakegesprek master 4. Module Verandermanagement 5. Module Marketing & Communicatie 6. 1 Inhoudsopgave Inleiding 4 Persoonlijk intakegesprek master 4 Module Verandermanagement 5 Module Marketing & Communicatie 6 Rooster 7 Opleidingskosten 7 Netherlands Business Academy Postbus 6546 4802

Nadere informatie

Niets is moeilijk voor wie weet hoe het werkt.

Niets is moeilijk voor wie weet hoe het werkt. Kennis in beweging eten werkt Niets is moeilijk voor wie weet hoe het werkt. Weten werkt Partner in praktijkleren en personeelsontwikkeling. Dat wil Kenniscentrum GOC zijn voor alle bedrijven en medewerkers

Nadere informatie

CREaTINg TOmORROw TECHNISCHE BEDRIJFSKUNDE. Hva TECHNIEK

CREaTINg TOmORROw TECHNISCHE BEDRIJFSKUNDE. Hva TECHNIEK CREaTINg TOmORROw 2013 2014 TECHNISCHE BEDRIJFSKUNDE Hva TECHNIEK HVA TECHNIEK TECHNISCHE BEDRIJFSKUNDE 2013-2014 Technische Bedrijfskunde: méér dan bedrijfskunde, méér dan techniek Bij de opleiding Technische

Nadere informatie

Toelating en vrijstelling 2013-2014

Toelating en vrijstelling 2013-2014 Toelating en vrijstelling 2013-2014 Toelating tot een van de masteropleidingen Met een afgeronde volledige (CROHO 1 -geregistreerde) hbo- of wo-opleiding 2 bent u toelaatbaar tot de MSc-opleidingen Management

Nadere informatie