We gaan naar China, maar mogen we ook?

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "We gaan naar China, maar mogen we ook?"

Transcriptie

1 42 Actueel Tekst: Jiska Vijselaar We gaan naar China, maar mogen we ook? Zijn onze Olympische sporters medeplichtig aan mensenrechtenschendingen als ze naar China afreizen? En geldt hetzelfde voor Nederlandse bedrijven die zaken doen in die contreien? Klinkt wat overdreven. Maar waar beginnen de vuile handen? foto: AFP/ANP Tibetaanse protesten tegen het Chinese regime werden vorige week in Lhasa hardhandig de kop in gedrukt

2 FORUM 27 MAART Roep om boycot vanwege mensenrechten steeds sterker Bedrijfsleven moet van Amnesty grens trekken Heineken: we kunnen een verschil maken We gaan nie na nie na China Ook nie voor de sport Geen Hollander komt op het scorebord Het is bij de wilde beesten af wat er in dat land gebeurt Wie lastig is wordt tien jaar in een werkkamp gepleurd, waar ie gratis mag gaan werken aan je fonkelnieuwe shirt En tweemaal daags een uurtje door de modder wordt gesleurd, tot hij doodbloedt op een celvloer en verder niet meer zeurt Met deze tekst proberen cabaretiers Erik van Muiswinkel, Jeroen van Merwijk, Jack Spijkerman, Vincent Bijlo en Hans Dorrestijn de Nederlandse Olympische sporters zover te krijgen de Spelen in China te boycotten. Of dat lukt valt gezien de reacties uit het Olympische kamp nog te betwijfelen. Maar het is Van Muiswinkel en de zijnen wel gelukt om zeven jaar na de toewijzing van de Olympische Spelen aan China de schending van mensenrechten weer op de kaart te krijgen. Oók als het gaat om zakendoen in landen waar schending van mensenrechten aan de orde van de dag is. Want, zo schreef Van Muiswinkel rond de jaarwisseling in De Volkskrant, (Ik) vind ( ) natuurlijk dat ook het zakenleven moet worden aangesproken op de handel met China en de voorwaarden waaronder die plaatsvindt. Moeten bedrijven dan maar ophouden met de handel en wegblijven uit landen waar het regime het niet zo nauw neemt met de mensenrechten? Of waar warlords deze rechten met voeten treden? Wij zeggen niet tegen bedrijven: ga niet zitten in de landen waar de mensenrechten in het geding zijn. Tenzij er een embargo van bijvoorbeeld de Verenigde Naties tegen een land van kracht is. Eduard Nazarski, directeur van Amnesty International Nederland, is er duidelijk over. Maar we waarschuwen ze wél. Weet waar je aan begint. Voor welke dilemma s je geplaatst wordt. Realiseer je welke risico s je e

3 44 FORUM 27 maart 2008 loopt om medeplichtig te worden aan schending van mensenrechten. Maar weet ook, wat je ertegen kunt doen. Welke positieve bijdrage je kunt leveren aan die samenleving. Veranderingen bereik je in veel landen niet door er weg te blijven, maar juist door er wél naartoe te gaan en keer op keer kleine stappen in de goede richting te zetten. Ergens moet het bedrijfsleven een streep trekken en zeggen: dit doe ik niet Doodstraf Dat klinkt mooi, maar ook erg vaag. Want kennelijk wordt er van het bedrijfsleven iets verwacht. Iets dat te definiëren valt als stappen in de goede richting. Wat betekent dat? Als een Nederlandse onderneming zich wil vestigen in China, moet het dan eerst de doodstraf, martelingen en het gebrek aan vrijheid van meningsuiting bij de overheid bespreekbaar maken? Of is het voldoende dat de welvaart van de bevolking verbetert door de aanwezigheid van het bedrijf? Zodat, net als in het Nederland van ruim een eeuw geleden, er ruimte is om de arbeids- en leefomstandigheden te verbeteren? Erst kommt das Fressen, dann kommt die Moral, schreef de Duitse auteur Bertold Brecht toch al? Dat is te makkelijk, stelt Nazarski. Natuurlijk is het belangrijk armoede te bestrijden, maar daarmee zijn de problemen nog niet opgelost. Zeker niet als het systeem de ontwikkeling van burgerrechten in de weg staat. Misschien heeft een werknemer dan een beter salaris, maar als hij voorzichtig oppert of hij nu niet eens kan praten over verkorting van de arbeidsdag van zestien naar tien uur wordt hij naar een heropvoedingskamp gestuurd. De Amnesty-directeur zegt het met nadruk: Bedrijven opereren niet in een vacuüm. Ze zijn onderdeel van een maatschappij en daarmee ook verantwoordelijk er een positieve bijdrage aan te leveren. Dat betekent dat je niet in een markt moet willen opereren als dat betekent dat dit alleen kan door mensen uit te buiten én daaraan zelf ook mee te werken. Ik heb er alle begrip voor dat bedrijven concurrerend moeten kunnen werken en winst willen maken, maar niet ten koste van alles. Ergens moet het bedrijfsleven een streep trekken en zeggen: dit doe ik niet. Wat mij betreft ligt die grens bij meewerken aan bijvoorbeeld uitbuiting, kinderarbeid en gedwongen prostitutie. Ik heb er begrip voor dat bedrijven het moeilijk vinden te zeggen kinderarbeid, daar doen we niet meer aan. Want dat zou betekenen dat de gezinnen waar die kinderen onderdeel van uitmaken ineens minder inkomen hebben en dus minder te eten. Maar kinderarbeid mag gewoon niet. Een ondernemer moet op zoek gaan naar alternatieven en zorgen dat het inzetten van kinderen niet meer nodig is. De afweging die hij zal moeten maken, voordat hij in zo n land activiteiten ontplooit, is: kan ik hier werken zonder het systeem in stand te houden dat ik verwerpelijk vind? Als dat kan, dan zou ik zeggen: go for it. Vuist maken Maar als je er als bedrijf dan zit, wat moet er dan gebeuren om verantwoord te kunnen opereren? Nazarski: Grote bedrijven kunnen bij voorbereidende besprekingen het onderwerp mensenrechten wel op tafel leggen. Ze kunnen aangeven: dit is ons idee over ondernemen, zo willen we zaken doen en zo willen we de rechten van onze werknemers waarborgen. Ze kunnen voorwaarden stellen en hebben binnen hun eigen invloedssfeer naar mijn mening ook de plicht dat te doen. Gijsbert Siertsema, werkzaam bij Heineken corporate communications, bevestigt dat. In een aantal landen waar Heineken actief is, zijn we één van de grootste werkgevers. Dus kunnen we ten opzichte van de overheid ter plaatse een vuist maken en onze eisen en wensen kenbaar maken. Uiteraard worden onze eisen niet altijd meteen ingewilligd, maar op de langere termijn heeft het wel effect. Een overheid foto: Mark Ralston / ANP Paul van Seters (Universiteit Tilburg): Bedrijven willen verantwoord ondernemen Globalisering zorgt ervoor dat we ons steeds meer moreel verantwoordelijk voelen voor de situatie elders, stelt hoogleraar globalisering en duurzame ontwikkeling Paul van Seters (Universiteit van Tilburg). Het bedrijfsleven is zich hiervan ook in toenemende mate bewust. Zijn eigen onderzoek bewijst dit. Maar een belangrijk signaal is voor de Tilburgse hoogleraar ook dat Het Financieele Dagblad, FEM Business en het Britse tijdschrift The Economist er uitgebreid aandacht aan besteden. The Economist was jarenlang uitermate cynisch over maatschappelijk verantwoord ondernemen. Dat juist dit soort bladen erover publiceert, betekent dat er in het bedrijfsleven inmiddels anders over wordt gedacht. Deze tijdschriften zijn immers als het ware de stem van het bedrijfsleven. Volgens Van Seters zien maatschappelijke organisaties inmiddels dat zij ontwikkelingen, ook op het gebied van verbetering van de mensenrechtensituatie in een land, niet kunnen stimuleren zonder ondernemingen hierbij te betrekken. Het gebeurt steeds vaker dat bedrijven en maatschappelijke organisaties samenwerken. Daar hebben beide partijen belang bij. Cijfers bevestigen dat het voor ondernemingen een goede investering is. Werknemers zijn meer gemotiveerd als ze iets kunnen betekenen dat over de grenzen van het belang van het bedrijf waarvoor ze werken heen reikt. En het is goed voor het imago van de onderneming. Het verwijt dat bedrijven niet meer doen dan window dressing vindt hij flauw. Je doet het bedrijfsleven ermee tekort. Kijk maar naar initiatieven zoals die van Unilever. Unilever werkt samen met het Wereld Natuur Fonds aan duurzame bevissing. Of Akzo Nobel: samen met Greenpeace ontwikkelde Akzo een nieuwe verf. Dat is geen actie voor de Bühne. Het stadium van alleen maar politiek correct bezig willen zijn, is het bedrijfsleven echt voorbij.

4 FORUM 27 MAART Boeddhistische monniken voeren de Tibetaanse vlag tijdens een demonstratie op 14 maart in Xiahe, een stad in Noordwest-China met een groot aandeel etnische Tibetanen is sneller geneigd naar je te luisteren. Dat realiseren we ons en we doen er wat mee. Ook in de richting van onze toeleveranciers overigens. Met een toeleverancier die gebruik maakt van kinderarbeid werkt Heineken niet samen. Zo simpel is het. We geven duidelijk een signaal af: dát willen we dus niet. Dat is nu precies wat wij van het bedrijfsleven verlangen, reageert Nazarski. Niet op het juiste moment de andere kant uitkijken, maar erover praten en er iets mee doen. Verdwijnt één van je medewerkers zomaar, onderneem dan actie. Kaart het aan en doe niet of je neus bloedt. Onze invloed is niet onbeperkt, stelt Siertsema (Heineken). Maar we nemen het feit dat we een verschil kunnen maken wel heel serieus. Want onze verantwoordelijkheid gaat verder dan alleen bier brouwen. We kijken ook naar de context waarin we werken. Hoe beschermen we onze medewerkers? Levert onze aanwezigheid een positieve bijdrage op? In onze rules en guidelines hebben we voor het Heineken-concern principes voor zakendoen vastgelegd. Het belangrijkste principe is dat Heineken niet meewerkt aan schending van mensenrechten. Dat betekent niet alleen dat we zélf, in ons bedrijf, op dit gebied eisen stellen aan de manier waarop werken, maar óók aan derden. We hanteren die normen heel strikt en controleren er ook op bij onze toeleveranciers. Als een bedrijf aan ons wil leveren, weten ze precies aan welke eisen ze moeten voldoen. Op dit moment heeft 95 procent van hen het contract getekend waarin is vastgelegd wat we van hen verwachten. De rest zal dat binnenkort doen. Weerbarstig De interkerkelijke organisatie voor ontwikkelingssamenwerking icco weet wat het betekent om in landen te werken waar mensenrechten geschonden worden. In samenwerking met bedrijven en andere kerkelijke én nietkerkelijke organisaties werkt icco aan duurzame armoedebestrijding. Ook dan speelt de vraag: hoe zorg ik dat ik mijn doel bereik zonder het systeem in stand te houden dat ik e

5 46 FORUM 27 maart 2008 Een activist van Falung Gong, een in China onderdrukte beweging, heeft zich in Hong Kong opgesloten in een kooi om aandacht te vragen voor mensenrechtenschendingen verwerpelijk vind? Met andere woorden: waar ligt de grens en maak je vuile handen? Het uitgangspunt is voor ons dat een bedrijf de wet naleeft, evenals internationale verdragen op het gebied van mensenrechten en verdragen en aanbevelingen van de International Labour Organization op dit vlak, stelt Nelleke van der Vleuten, programmaspecialist samenwerken met bedrijven. Onderschrijft een bedrijf dit niet, dan werken wij er niet mee samen. Zeker niet als het veroordeeld is omdat het mensenrechten heeft geschonden. Dat is het uitgangspunt, maar in de praktijk blijkt het genuanceerder te liggen. We schrijven een bedrijf ook weer niet meteen af. Want het kan zijn dat er wel een nadrukkelijke intentie is aan verbetering van de mensenrechtensituatie te werken. De onderneming vindt bijvoorbeeld kinderarbeid ongewenst, maar slaagt er niet meteen in dat in de keten ook helemaal af te schaffen. Checklist mensenrechten Als blijkt dat er wel een kans bestaat dat we iets in beweging kunnen zetten, kiezen we er soms toch voor samen te werken. Want we weten uit eigen ervaring dat het vaak ontzettend lastig is om goed te manoeuvreren, hoe weerbarstig de praktijk is. Piet Sprengers, hoofd duurzaamheidsbeleid bij asn Bank, herkent dat wel. Als een bedrijf er alles aan doet om binnen de eigen organisatie, maar ook in de keten van toeleveranciers en afnemers kinderarbeid te voorkomen en toch komt het een keer voor. Wat moet je dan? Meteen je beleggingsportefeuille herzien? Dat hangt toch ook af van de reactie van de betreffende onderneming: hebben ze een goed verhaal, veroordelen ze het en nemen ze maatregelen. Dat betekent ook weer niet dat asn er soepel mee omgaat. De bank profileert zich op het gebied van duurzaam sparen en beleggen en maakt duidelijke keuzes voor de beleggingsvno-ncw raadt bedrijven die zich in een land willen vestigen waar mensenrechten mogelijk in het geding zijn, aan een omgevingsanalyse te maken. Hoe is de algemene mensenrechtensituatie in het land? Gelden er restricties ten aanzien van specifieke rechten van werknemers? Is er sprake van kinderarbeid of gedwongen arbeid? Zijn er veilige arbeidsomstandigheden? Hoe is de politieke situatie en het bewind? Hoe zijn relevante verdragen op het gebied van mensenrechten en conventies van de International Labour Organization verankerd in de nationale wet? Zonder hulp van organisaties met kennis op dit terrein, zal het voor een onderneming vaak lastig zijn de analyse te maken. vno-ncw onderhoudt contact met relevante organisaties en kan bedrijven met hen in contact brengen. Als een bedrijf besluit zich in een risicovolle omgeving te vestigen, is duidelijk beleid zinvol. Een onderneming kan richtlijnen en regels opstellen om kinderarbeid, gedwongen arbeid en discriminatie te voorkomen. Ook bij toeleveranciers, joint-venture partners en (onder)aannemers. Er kunnen maatregelen getroffen worden om uitoefening van het recht op organisatie (vakbond), vrijheid van vereniging en collectieve onderhandelingen mogelijk te maken. Maar ook richtlijnen of procedures voor het geval werknemers bedreigd worden met opsluiting vanwege het uitoefenen van hun recht op organisatie. In de vno-ncw brochure Ondernemen en de rechten van de mens wordt een handreiking gegeven aan ondernemingen. De brochure kan besteld worden door een te sturen aan nl met vermelding van bedrijfsnaam, contactpersoon, adresgegevens en eventueel telefoonnummer.

6 FORUM 1327 maart MAART foto: Paul Hilton / ANP portefeuille. We werken niet mee aan schending van mensenrechten en onderzoeken ook actief of bedrijven waarin we investeringen zich hieraan schuldig maken. Dat gaat vrij ver. Zo besloot de bank een klein half jaar geleden niet langer te beleggen in het Amerikaanse Cisco Systems. Want Cisco leverde routers aan de Chinese overheid, bedoeld om hiermee internetcensuur toe te passen. Op vragen van de bank antwoordde het Amerikaanse bedrijf zich niet verantwoordelijk te voelen voor wat de Chinese overheid met de routers wilde doen. Sprengers: Dat was nog wel verdedigbaar geweest, als Cisco desondanks had gezegd het een probleem te vinden dat hun routers voor dit doel worden gebruikt en te willen studeren op mogelijkheden om dit in de toekomst te voorkomen. Vooral omdat er een internationale werkgroep is, die zich hierover buigt. Maar ook aan die werkgroep wilde Cisco niet deelnemen. Dus was er voor ons maar één oplossing mogelijk: verkopen. In een verklaring heeft Cisco laten weten de routers niet te hebben gemaakt met het oog op het door China gemaakte gebruik hiervan. Het Amerikaanse bedrijf is van mening dat de gebruiker uiteindelijk bepaalt en verantwoordelijk is voor dat gebruik. Cisco heeft ook aangegeven niet te kunnen bepalen welke regels overheden voor het gebruik van internet maken, maar dat Cisco de openheid van het internet steunt en zich houdt aan toepasselijke regels op dit gebied. Winstgevend Meer dan een ondergrens voor maatschappelijk verantwoord en aanvaard ondernemen is er voor het bedrijfsleven dus kennelijk niet te vinden. Ondernemen in landen waarin mensenrechten worden geschonden is blijkbaar altijd werken in een grijs gebied. Keer op keer afwegen: hoe ver reikt mijn invloed, welke verandering kan ik tot stand brengen en waar wil ik niet meer aan meewerken? Geen terrein waarin een keihard onderscheid gemaakt kan worden tussen wat wél en wat in sommige situaties nu net niet meer aanvaardbaar is. Werken dus op het scherpst van de snede. Het vergt soms ook forse investeringen. Investeringen die bedrijven in het land zelf vaak niet doen, waardoor zíj goedkoper kunnen werken. En dat gaat ten koste van de concurrentiekracht van degenen die er wél wat voor over hebben. Dat ervaart een bedrijf als Heineken ook. Siertsema: Natuurlijk willen we winstgevend kunnen blijven werken. Maar het is niet zo dat we alleen dit element in overweging nemen als Heineken besluit buiten Nederland een brouwerij te openen of een joint venture aan te gaan met andere brouwerijen. We opereren ook in een bepaalde maatschappelijke context en dus investeren we ook in het welzijn van onze medewerkers. En in de samenleving waarvan zij deel uitmaken. Natuurlijk kost dat geld, weet Sprengers. Wij maken er ook middelen voor vrij om actief te volgen hoe bedrijven, waarin we beleggen, presteren op het gebied van mensenrechten. Desondanks slagen we erin een concurrerend product in de markt te zetten. We draaien prima, net als de bedrijven waarin we beleggen. En daarmee bewijzen we ons gelijk: het kán. Want wat is het alternatief: de andere kant uitkijken? y Uitgesmurft De smurfenweken bij Albert H. ik zal geen reclame maken zijn gelukkig voorbij. Kan ik eindelijk weer gewoon boodschappen doen bij Bas van der H., ook bekend als Dirk van den B. Die heeft geen leuke acties voor de kinderen, maar is wel een stuk goedkoper voor hun ouders. Wij werden bij ah twee keer op kosten gejaagd: de boodschappen waren sowieso duurder, en bij elke 15 euro die je uitgaf, kreeg je een smurf. Dus ging je extra kopen om de volgende 15 vol te maken. De smurfen, die dit jaar vijftig zijn geworden, beleefden een tweede jeugd dankzij Albert. Hulde voor het marketingoffensief, alhoewel ik de poppetjes zelf een stuk minder vind dan de originele van bp van dertig jaar terug. Die waren wat groter en van buigzaam rubber. Dat was ongetwijfeld te danken aan giftige stoffen die nu niet meer mogen. De smurf anno 2008 is van hard plastic en verliest wel eens een ledemaat. Dus moest je weer naar de winkel voor nieuwe boodschappen. Ik heb zelf nooit zoveel gehad met die blauwe dwergen. Ik was meer van Paulus de Boskabouter. Al was het maar omdat dat mijn bijnaam was op de lagere school. Toch vreemd voor iemand die later 2 meter lang zou worden. Smurfen waren bovendien taalvervuilers met al die vervoegingen en betekenissen van het woord smurf. Als toekomstig journalist kon ik dat niet over mijn kant laten gaan. Maar bij mijn kinderen zijn ze wel aangeslagen. Die luisteren in dit soort zaken niet naar hun vader. Ze hebben ze allemaal gespaard in een daartoe bestemde doos en spelen regelmatig het smurfenbordspel dat je gratis kon krijgen. Dat dan weer wel. Tegen het einde van de actieweken werd het nog even spannend. Dat zie je wel vaker bij rages: dan is het product ineens uitverkocht. Niet alleen de 29 miljoen in omloop gebrachte plastic poppetjes, maar ook de grote pluchen smurf en smurfin die je met spaarpunten en bijbetaling kon krijgen. In de laatste actieweek ben ik op mijn vrije zondag drie Albert H.-filialen afgegaan voordat ik ze aantrof. Tip voor actiebedenkers: hou altijd rekening met extra productie. Het eventuele overschot schenk je aan weeskinderen, want die hebben geen ouders om boodschappen te doen. Is ook goed voor je imago. Wat ik zal gaan missen, is de gratis koffie tijdens het winkelen en het grotere aanbod van Albert H. Zeg maar: de totale winkelervaring. Maar ongetwijfeld komt er nog wel een actie die mijn kinderen via vriendjes, het schoolplein of de tv bereikt. Ondertussen ben ik benieuwd hoe lang die smurfen het bij ons thuis uithouden. Paul Scheer SCHEER

Stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandelindustrie september 2015

Stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandelindustrie september 2015 Maatschappelijk verantwoord beleggen Stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandelindustrie september 2015 Beleid ten aanzien van Maatschappelijk verantwoord beleggen Inleiding BPF Houthandel draagt

Nadere informatie

Internationaal ondernemen: maatschappelijk verantwoord met de OESO-richtlijnen

Internationaal ondernemen: maatschappelijk verantwoord met de OESO-richtlijnen Nationaal Contactpunt OESO-richtlijnen voor Multinationale Ondernemingen Internationaal ondernemen: maatschappelijk verantwoord met de OESO-richtlijnen omesantodomingowashingtonaddisababacaracasdaressalaamlimamanilariyadhsaopaulowarsawalgierscapetowndhakakuwaitmaputoriodejaneirosarajevovilniusammancanberra

Nadere informatie

Code VINCI Leveranciers Global Performance Commitment

Code VINCI Leveranciers Global Performance Commitment Code VINCI Leveranciers Global Performance Commitment Contents P. 2 Introductie P. 2 VINCI s commitments P. 4 Leveranciers commitments P. 6 Implementatie 1 15 april 2012 Introductie Deze Code «Global Performance

Nadere informatie

De Rabobank (en andere bedrijven) in China

De Rabobank (en andere bedrijven) in China De Rabobank (en andere bedrijven) in China De Chinese economie is booming. Veel westerse bedrijven doen zaken in China. Zakendoen in China is echter ethisch problematisch. Je steunt er immers in zekere

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag Bezuidenhoutseweg 67 2594 AC Den Haag Postbus 20061 Nederland www.rijksoverheid.nl Uw Referentie 2015Z10572 Datum 15 juni

Nadere informatie

Voor een beter milieu.

Voor een beter milieu. Voor een beter milieu. Milieubewust ondernemen, in uw voordeel De zorg voor een beter klimaat zit Berendsen in de genen. We willen onze ecologische voetafdruk zo klein mogelijk houden, en daarom leveren

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Beleggen en Corporate Governance

Maatschappelijk Verantwoord Beleggen en Corporate Governance Maatschappelijk Verantwoord Beleggen en Corporate Governance Uitgave mei 2015 Disclaimer De in deze brochure verstrekte informatie van Stichting Pensioenfonds SABIC, gevestigd te Sittard (het pensioenfonds

Nadere informatie

Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance

Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance Uitgave april 2015 Disclaimer De in deze brochure verstrekte informatie van Stichting Pensioenfonds DSM Nederland, gevestigd te Heerlen (het

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid Stichting Bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandel en Maatschappelijk Verantwoord Beleggen In dit document wordt het Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid (MVB-beleid) van Stichting Bedrijfstakpensioenfonds

Nadere informatie

Leerdoelen. Voorafgaand aan de film. Jaar: 2005. Filmkeuring: Alle leeftijden Website: www.livingrights.com

Leerdoelen. Voorafgaand aan de film. Jaar: 2005. Filmkeuring: Alle leeftijden Website: www.livingrights.com Living Rights Toti Opdrachtenblad Regie: Duco Tellegen Jaar: 2005 Duur: 26 minuten Filmkeuring: Alle leeftijden Website: www.livingrights.com Leerdoelen Je kunt Kenia aanwijzen op een kaart. Je kunt beschrijven

Nadere informatie

Naar de kern. Thema 1: De kern van het ondernemen ...

Naar de kern. Thema 1: De kern van het ondernemen ... Thema 1: De kern van het ondernemen overheid klanten leveranciers leefomgeving onderneming werknemers... mede-eigenaars drukkingsgroepen en actiecomités U Ondernemen doet iemand in de eerste plaats uit

Nadere informatie

de kortste weg naar eerlijke bedrijfskleding 1

de kortste weg naar eerlijke bedrijfskleding 1 De kortste weg naar eerlijke bedrijfskleding de kortste weg naar eerlijke bedrijfskleding 1 waarom deze campagne? zit er een luchtje aan uw bedrijfskleding? Met deze campagne willen wij u de werknemers

Nadere informatie

Vattenfall Gedragscode voor leveranciers

Vattenfall Gedragscode voor leveranciers Vattenfall Gedragscode voor leveranciers Introductie Vattenfall levert energie voor de maatschappij van vandaag en draagt bij aan het energiesysteem van morgen. Bij de uitvoering van onze bedrijfsactiviteiten

Nadere informatie

Zoekkaart Mensenrechten.

Zoekkaart Mensenrechten. Pagina 1 van 6 Zoekkaart Mensenrechten. 1. Mensenrechten? Wat is dat? In 1945 besloten 51 landen de Verenigde Naties op te richten. In 1948 besloten de Verenigde Naties om een Universele Verklaring van

Nadere informatie

Onderzoek Je wordt 18 jaar en dan? De gevolgen voor je geldzaken

Onderzoek Je wordt 18 jaar en dan? De gevolgen voor je geldzaken Onderzoek Je wordt 18 jaar en dan? De gevolgen voor je geldzaken Rapportage Juli 2013 Meer informatie: info@wijzeringeldzaken.nl Samenvatting (1/3) 1. Veel 17-jarigen maken de indruk verstandig om te gaan

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord beleggen Beleid

Maatschappelijk Verantwoord beleggen Beleid Maatschappelijk Verantwoord beleggen Beleid 8 januari 205 Inleiding In de Investment Policy Statement heeft SPT de volgende beleggingsovertuiging geformuleerd: Een pensioenfonds is een institutionele,

Nadere informatie

UNICEF en kinderrechten

UNICEF en kinderrechten UNICEF en kinderrechten Informatie voor een gastles Leerdoelen (groep 7 & 8) Leerlingen weten waar UNICEF voor staat en wat UNICEF doet Leerlingen weten dat zij rechten hebben en kunnen een aantal rechten

Nadere informatie

Werkvel opdracht 9 (Onderhandelingsspel: hoe neem je samen moeilijke besluiten?)

Werkvel opdracht 9 (Onderhandelingsspel: hoe neem je samen moeilijke besluiten?) Werkvel opdracht 9 (Onderhandelingsspel: hoe neem je samen moeilijke besluiten?) Toelichting op de opdracht Tijdens deze opdracht gaan jullie in kleine groepjes in onderhandeling met elkaar over een pakket

Nadere informatie

Beleggingsstatuut Longfonds

Beleggingsstatuut Longfonds Beleggingsstatuut Longfonds April 2016 Inhoud 1. Algemeen... 3 1.1 Inleiding... 3 1.2 Wet- en regelgeving... 3 2. Financiële middelen... 3 2.1 Algemeen... 3 2.2 Schulden en reserves... 4 2.3 Doel en tijdshorizon

Nadere informatie

ILO-VERKLARING BETREFFENDE DE FUNDAMENTELE PRINCIPES EN RECHTEN OP HET WERK

ILO-VERKLARING BETREFFENDE DE FUNDAMENTELE PRINCIPES EN RECHTEN OP HET WERK Toelichting In het onderstaande zijn de afzonderlijke elementen van het normatieve kader integraal opgenomen en worden ze nader toegelicht en beschreven. Daarbij wordt aandacht besteed aan de volgende

Nadere informatie

Resultaten onderzoek seksualiteit

Resultaten onderzoek seksualiteit Resultaten onderzoek seksualiteit Augustus 2015 In opdracht van Way of Life en de NPV Uitgevoerd door Direct Research www.wayoflife.nl www.npvzorg.nl Conclusies Kennis Seksuele voorlichting Opvattingen

Nadere informatie

Geschiedenis van Speciale Vertegenwoordigers en Rapporteurs van de Verenigde Naties voor Iran

Geschiedenis van Speciale Vertegenwoordigers en Rapporteurs van de Verenigde Naties voor Iran Geschiedenis van Speciale Vertegenwoordigers en Rapporteurs van de Verenigde Naties voor Iran De onderstaande tabel biedt een overzicht van de activiteiten van de Speciale VN-Vertegenwoordigers en Rapporteurs

Nadere informatie

MVO volgens : een ISO26000 zelfverklaring

MVO volgens : een ISO26000 zelfverklaring MVO volgens : een ISO26000 zelfverklaring 1 Waarom MVO? Moeten: Horen: Lonen: gedrag af MVO handelen wordt afgedwongen MVO handelen o.b.v. vrijwilligheid (morele motivatie) De markt beloont MVO en straft

Nadere informatie

Verklaring omtrent de sociale rechten en de industriële betrekkingen bij LEONI

Verklaring omtrent de sociale rechten en de industriële betrekkingen bij LEONI Verklaring omtrent de sociale rechten en de industriële betrekkingen bij LEONI Preambule LEONI legt aan de hand van deze verklaring de principiële sociale rechten en beginselen vast. Deze vormen de basis

Nadere informatie

Wat is maatschappelijk verantwoord ondernemen?

Wat is maatschappelijk verantwoord ondernemen? Wat is maatschappelijk verantwoord ondernemen? Maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) wordt ook wel maatschappelijk ondernemen, maatschappelijk betrokken ondernemen, duurzaam ondernemen of ethisch

Nadere informatie

De leden van de beleggingscommissie. 10 januari 2011 Beleid Maatschappelijk Verantwoord Beleggen

De leden van de beleggingscommissie. 10 januari 2011 Beleid Maatschappelijk Verantwoord Beleggen NOTITIE Van Aan CC Datum Betreft Sjoerd Hoogterp De leden van de beleggingscommissie 10 januari 2011 Beleid Maatschappelijk Verantwoord Beleggen Inleiding Het pensioenfonds Werk en (re)integratie (PWRI)

Nadere informatie

Beleggingsstatuut Longfonds (voorheen Astma Fonds)

Beleggingsstatuut Longfonds (voorheen Astma Fonds) Beleggingsstatuut Longfonds (voorheen Astma Fonds) April 2012 Inhoud 1. Algemeen...3 1.1 Inleiding...3 1.2 Wet- en regelgeving...3 2. Financiële middelen...3 2.1 Algemeen...3 2.2 Schulden en reserves...4

Nadere informatie

Persoon 1 schrijft op: Al dat gezeur over maatschappelijk verantwoord ondernemen is gewoon dikke onzin.

Persoon 1 schrijft op: Al dat gezeur over maatschappelijk verantwoord ondernemen is gewoon dikke onzin. Fair business Winst maken en nog eens winst maken. Voor commerciële ondernemingen is dit nog steeds de voornaamste doelstelling. Maar bij de productie zullen zij óók met andere zaken rekening moeten houden,

Nadere informatie

TRIPARTITE VERHOUDING

TRIPARTITE VERHOUDING ThvG/NR Mij is gevraagd om vandaag 1 mei 1988 een korte toespraak te houden via A.T.V.. Ik heb gedacht om op deze dag te praten over de TRIPARTITE VERHOUDING. Maar alvorens dit te doen is het misschien

Nadere informatie

Bijlage 7. Conversie juni 2010 naar 2013 (info)

Bijlage 7. Conversie juni 2010 naar 2013 (info) Bijlage 7. Conversie juni 2010 naar 2013 (info) was wordt onderwerp tekstbron Versie juni Opmerking: Standaardteksten en Versie 2013 2010 hoofdstukindeling vertaald uit Guide 83 H 1 tm 4 Deel A Eisen Managementsysteem

Nadere informatie

De impact van HR op de business. Jaap Paauwe, Job Hoogendoorn en HR compliance

De impact van HR op de business. Jaap Paauwe, Job Hoogendoorn en HR compliance De impact van HR op de business Jaap Paauwe, Job Hoogendoorn en HR compliance Inhoudsopgave Heeft HR impact op de business? (interview met Jaap Paauwe) Certificering HR is must (interview met Job Hoogendoorn)

Nadere informatie

Majesteit, Koninklijke Hoogheid, excellenties, dames en heren,

Majesteit, Koninklijke Hoogheid, excellenties, dames en heren, Toespraak van de minister-president, mr. dr. Jan Peter Balkenende, bijeenkomst ter ere van de 50 ste verjaardag van de Verdragen van Rome, Ridderzaal, Den Haag, 22 maart 2007 Majesteit, Koninklijke Hoogheid,

Nadere informatie

Nederlands bedrijfsleven hecht aan mensenrechten

Nederlands bedrijfsleven hecht aan mensenrechten SAMR. en Schuttelaar & Partners maken kansen duidelijk Nederlands bedrijfsleven hecht aan mensenrechten Onderzoek in opdracht van de ABN AMRO Bank Conclusies Conclusies Ondernemers vinden mensenrechten

Nadere informatie

Inkopen en de sociale impact over de grens

Inkopen en de sociale impact over de grens Inkopen en de sociale impact over de grens Thea Smid-Verheul, gemeente Amersfoort Jaap Stokking en Shirley Justice Namens Programmadirectie DI, Ministerie VROM 27 sept 2010 Programma workshop Starring:

Nadere informatie

Alleen de gesproken tekst geldt. -------------------------------------------------------------------------------------- Dames en heren,

Alleen de gesproken tekst geldt. -------------------------------------------------------------------------------------- Dames en heren, Speech staatssecretaris van Economische Zaken, Frank Heemskerk, bij de presentatie van het Keteninitiatief: een Verklaring inzake Internationaal Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen van de SER op 19

Nadere informatie

Discussienota Naar een socialere bijstand GroenLinks Den Haag November 2015

Discussienota Naar een socialere bijstand GroenLinks Den Haag November 2015 Discussienota Naar een socialere bijstand GroenLinks Den Haag November 2015 Inleiding Er is veel in beweging rond de bijstand. Sommige gemeenten experimenteren met een andere uitvoeringspraktijk, met minder

Nadere informatie

10 Tips bij een reorganisatie

10 Tips bij een reorganisatie Marianne Eisma advocaat legal 10 Tips bij In het Arbeidsrecht gaat het erom het juiste proces te volgen om het uiteindelijke doel te bereiken. U moet daarvoor de tijd nemen, te snelle en niet goed voorbereide

Nadere informatie

DAG VAN DE RECHTEN VAN HET KIND 20 NOVEMBER 2011 EEN LESBRIEF VOOR DE GROEPEN 6-8

DAG VAN DE RECHTEN VAN HET KIND 20 NOVEMBER 2011 EEN LESBRIEF VOOR DE GROEPEN 6-8 DAG VAN DE RECHTEN VAN HET KIND 20 NOVEMBER 2011 EEN LESBRIEF VOOR DE GROEPEN 6-8 Inleiding Op 20 november 1989 werd in de Verenigde Naties het Verdrag van de Rechten van het Kind aanvaard. Sindsdien is

Nadere informatie

Populair beleggingsplan

Populair beleggingsplan Populair beleggingsplan versie oktober 2015 1 Inhoudsopgave Waarom belegt het pensioenfonds? 4 Wat is het doel van beleggen? 4 Wat levert beleggen op? 4 Er gaan toch ook risico s gepaard met beleggen?

Nadere informatie

Yasmina JIJ NAAM: LEEFTIJD: WOONPLAATS: SCHOOL: NATIONALITEIT: HOBBIES:

Yasmina JIJ NAAM: LEEFTIJD: WOONPLAATS: SCHOOL: NATIONALITEIT: HOBBIES: JIJ NAAM: LEEFTIJD: WOONPLAATS: SCHOOL: NATIONALITEIT: Yasmina Nederlandse kinderen behoren tot de gelukkigste van de wereld. Er leven hier zo n 4 miljoen kinderen en met de meeste gaat het prima. Maar

Nadere informatie

Schakelring. Zorgorganisatie in Midden Brabant. In mei 2015 uitgevoerd CliëntTevredenheid Onderzoek (CTO) gaf de volgende score

Schakelring. Zorgorganisatie in Midden Brabant. In mei 2015 uitgevoerd CliëntTevredenheid Onderzoek (CTO) gaf de volgende score Schakelring Zorgorganisatie in Midden Brabant In mei 2015 uitgevoerd CliëntTevredenheid Onderzoek (CTO) gaf de volgende score NPS 56% Rapportcijfers 8,7 Trots en toch. Reacties bij CTO Sinds januari moeten

Nadere informatie

32 Kwaliteitsbevordering

32 Kwaliteitsbevordering DC 32 Kwaliteitsbevordering 1 Inleiding In dit thema gaan we in op de begrippen kwaliteit, kwaliteitszorg en kwaliteitsbeleid. Het zijn onderwerpen die niet meer weg te denken zijn uit het Nederland van

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag Bezuidenhoutseweg 67 2594 AC Den Haag Postbus 20061 Nederland www.rijksoverheid.nl Onze Referentie Minbuza 2015.710578 Datum

Nadere informatie

Milcobel en het beleid rond duurzaam ondernemen. Brugge 26 september 2013

Milcobel en het beleid rond duurzaam ondernemen. Brugge 26 september 2013 Milcobel en het beleid rond duurzaam ondernemen Brugge 26 september 2013 1 Ter kennismaking: wie en wat is Milcobel Zuivelcoöperatie met 3.000 aangesloten leden-melkveehouders 1,1 miljard liter melk Gespreide

Nadere informatie

GRI-tabel - ANWB MVO-jaarverslag 2012

GRI-tabel - ANWB MVO-jaarverslag 2012 GRI-tabel - ANWB MVO-jaarverslag 2012 Verwijzing paginanummers Visie en strategie 1.1 Verklaring van de directie. 1. Voorwoord 1.2 Beschrijving van belangrijke gevolgen, risico's en mogelijkheden. 1. Voorwoord,

Nadere informatie

Van transparantie naar ketenbeheer

Van transparantie naar ketenbeheer Nieuwe focus VBDO voor duurzaam beleggen Van transparantie naar ketenbeheer Tekst: Simone Lensink Als aandeelhouder transparantie vragen over de socialeen milieuprestaties van beursgenoteerde ondernemingen.

Nadere informatie

3.2 De omvang van de werkgelegenheid

3.2 De omvang van de werkgelegenheid 3.2 De omvang van de werkgelegenheid Particuliere bedrijven en overheidsbedrijven nemen mensen in dienst. Collectieve sector = Semicollectieve sector = De overheden op landelijk, provinciaal en lokaal

Nadere informatie

De Levensloopregeling

De Levensloopregeling De Levensloopregeling De meest gestelde vragen Januari 2007 7.0093ML /GW De Levensloopregeling De meest gestelde vragen Het belang van een goede regeling Wellicht wilt u binnenkort een lange reis maken,

Nadere informatie

Introducties telefonisch interview

Introducties telefonisch interview Introducties telefonisch interview Onderstaande fragmenten zijn uitsuitend bedoeld voor gebruik bij het boek Onderzoek doen met vragenlijsten. Het is niet toegestaan deze fragmenten te publiceren of anderszins

Nadere informatie

Platform Mensenrechteneducatie WERKBLADEN - 2

Platform Mensenrechteneducatie WERKBLADEN - 2 INTRODUCTIELES OP MIJN RECHTEN = JOUW RECHTEN De snelle mensenrechtenquiz Vul de vragen snel in zonder al te lang na te denken. Je krijgt er maar drie minuten voor! 1) Geef je eigen definitie van een mensenrecht.

Nadere informatie

KBC GROEP GROEPSWIJD WERKNEMERS-STAKEHOLDERSBELEID

KBC GROEP GROEPSWIJD WERKNEMERS-STAKEHOLDERSBELEID KBC GROEP GROEPSWIJD WERKNEMERS-STAKEHOLDERSBELEID Inleiding De KBC-groep wil een onafhankelijke bank-verzekeraar zijn voor particulieren en kleine en middelgrote ondernemingen in geselecteerde Europese

Nadere informatie

ASN Bank Issuepaper. Staatsobligaties

ASN Bank Issuepaper. Staatsobligaties ASN Bank Issuepaper Staatsobligaties ASN Bank Issuepaper Staatsobligaties november 2012 2 A Samenvatting In deze ASN Bank Issuepaper Staatsobligaties komen aan bod: A Samenvatting B Inleiding C Selectiecriteria

Nadere informatie

verantwoord beleggen

verantwoord beleggen verantwoord beleggen Verantwoord beleggen bij Delta Lloyd Delta Lloyd Groep ziet beleggen als een effectieve manier om waarde te vermeerderen, zolang dat op een verantwoorde manier gebeurt. Maar wat is

Nadere informatie

STEVIG FUNDAMENT VOOR JEUGDZORG

STEVIG FUNDAMENT VOOR JEUGDZORG STEVIG FUNDAMENT VOOR JEUGDZORG ONZE MISSIE EN VISIE ONZE INZET Onze missie Wij beschermen in hun ontwikkeling bedreigde kinderen en zorgen ervoor dat zij de juiste zorg krijgen. Onze visie Wij komen in

Nadere informatie

Beschut werk uit de startblokken

Beschut werk uit de startblokken schieten in financiële kramp Beschut werk uit de startblokken Veel gemeenten aarzelen of ze beschut werk gaan aanbieden. Of ze zien er zelfs helemaal vanaf, zoals in Tilburg en Utrecht. Volkomen in strijd

Nadere informatie

Delta Lloyd Asset Management. Themapaper Myanmar. 10 juli 2012

Delta Lloyd Asset Management. Themapaper Myanmar. 10 juli 2012 Delta Lloyd Asset Management Themapaper Myanmar 10 juli 2012 Myanmar in ontwikkeling Onstuimige geschiedenis Myanmar, voorheen Birma, is een van oorsprong boeddhistische staat, ingeklemd tussen China,

Nadere informatie

VECHTEN VOOR VREDE? Peace Brigades International en Amnesty International vertellen over mensenrechten in Colombia

VECHTEN VOOR VREDE? Peace Brigades International en Amnesty International vertellen over mensenrechten in Colombia 1 VECHTEN VOOR VREDE? Peace Brigades International en Amnesty International vertellen over mensenrechten in Colombia 2 Barranquilla Colombia FEITJES Medellín Bogotá Cali ecuador peru 1 venezuela guyana

Nadere informatie

Relevantie, significantie en prioriteren van de MVO-kernthema s en onderwerpen

Relevantie, significantie en prioriteren van de MVO-kernthema s en onderwerpen Relevantie, significantie en prioriteren van de MVO-kernthema s en onderwerpen Van der Meer B.V. heeft in 2011 een nulmeting laten uitvoeren door een externe adviseur. Deze actie is genomen om op een objectieve

Nadere informatie

Algemene Gedragscode voor Toeleveranciers

Algemene Gedragscode voor Toeleveranciers Algemene Gedragscode voor Toeleveranciers RBW-621-L Algemene Gedragscode voor Toeleveranciers Januari 2014 Pagina 1 van 6 Algemene Gedragscode voor Toeleveranciers 1. Missie Koninklijke Boskalis Westminster

Nadere informatie

Maak je keuze (Uit: RECHT-vaardig, menswaardig)

Maak je keuze (Uit: RECHT-vaardig, menswaardig) Maak je keuze (Uit: RECHT-vaardig, menswaardig) De deelnemers beslissen in kleine groepjes of ze akkoord gaan met stellingen over armoede in het Noorden. Onenigheid over bepaalde stellingen moet opgelost

Nadere informatie

Feedback geven en ontvangen

Feedback geven en ontvangen Feedback geven en ontvangen 1 Inleiding In het begeleiden van studenten zul je regelmatig feedback moeten geven en ontvangen: feedback is onmisbaar in de samenwerking. Je moet zo nu en dan kunnen zeggen

Nadere informatie

Workplace Pride Connecting Networks Event

Workplace Pride Connecting Networks Event Workplace Pride Connecting Networks Event Arcadis - Amersfoort, 7 maart 2013 Workplace Pride Connecting Networks Event Your network and branches abroad: Why and how to internationalize your network activities

Nadere informatie

blad Ontmoet Paul op www.onsbpfschilders.nl wat vinden blijft gelijk 5 Meer inzicht in je pensioen: met UPO & de Pensioenplanner 2 Premie in 2015:

blad Ontmoet Paul op www.onsbpfschilders.nl wat vinden blijft gelijk 5 Meer inzicht in je pensioen: met UPO & de Pensioenplanner 2 Premie in 2015: Pensioen blad voor ondernemers april 2015 Meer inzicht in je pensioen: met UPO & de Pensioenplanner 2 wat vinden we van ons pensioenfonds 4 Premie in 2015: pensioenpremie blijft gelijk 5 Welk pensioenloon

Nadere informatie

Het functioneringsgesprek

Het functioneringsgesprek Het functioneringsgesprek Gewoon betrokken Werknemer Het functioneringsgesprek Gewoon betrokken Inhoudsopgave Inleiding... 5 Wat is een functioneringsgesprek?... 7 Waarom is een functioneringsgesprek

Nadere informatie

Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance. Versie 14-04-2016

Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance. Versie 14-04-2016 Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance Versie 14-04-2016 Versie 14-04-2016 Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance Deze brochure gaat over Maatschappelijk Verantwoord

Nadere informatie

Examen HAVO. Economie 1

Examen HAVO. Economie 1 Economie 1 Examen HAVO Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Tijdvak 2 Woensdag 21 juni 13.30 16.00 uur 20 00 Dit examen bestaat uit 31 vragen. Voor elk vraagnummer is aangegeven hoeveel punten met een goed

Nadere informatie

MENSENRECHTEN & BEDRIJFSLEVEN. ICCO Onderzoek 2015

MENSENRECHTEN & BEDRIJFSLEVEN. ICCO Onderzoek 2015 MENSENRECHTEN & BEDRIJFSLEVEN ICCO Onderzoek 2015 Inhoud 1. Uitgangspunten 2. Onderzoek Demografie Bedrijfsgegevens Functie van de respondent Landen Wat zijn mensenrechten? Waarom mensenrechten? Six step

Nadere informatie

Introductie NMa, inkoopsamenwerking en bid-rigging

Introductie NMa, inkoopsamenwerking en bid-rigging Introductie NMa, inkoopsamenwerking en bid-rigging NEVI Zorgcongres Jeroen Braaksma & Marie-Louise Leijh-Smit Senior Inspecteurs, Directie Mededinging, Cluster Zorg Inhoud 1. Introductie NMa 2. Inkoopzijde

Nadere informatie

Voor 2014 vragen we u bijgaande documenten, waarin u de uitgangspunten onderschrijft, ondertekend met uw offerte mee te sturen.

Voor 2014 vragen we u bijgaande documenten, waarin u de uitgangspunten onderschrijft, ondertekend met uw offerte mee te sturen. Rijksbrede beleidsregels Inkoop De overheid koopt per jaar voor bijna 60 miljard euro in en heeft daarmee een belangrijke invloed op het milieu en sociale aspecten binnen Nederland en in andere landen.

Nadere informatie

Arbeidsongeschiktheid en ondernemerschap

Arbeidsongeschiktheid en ondernemerschap Een goed gesprek over Arbeidsongeschiktheid en ondernemerschap Als ondernemer neemt u dagelijks belangrijke beslissingen. Om de juiste beslissingen te kunnen nemen bent u afhankelijk van goede informatie.

Nadere informatie

IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP

IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP IBN biedt mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt meer kansen door het optimaal benutten van talenten,

Nadere informatie

Populair beleggingsplan

Populair beleggingsplan Populair beleggingsplan versie 22 november 2013 1 Inhoudsopgave Wat belegt het pensioenfonds? 4 Wat is het doel van beleggen? 4 Wat levert beleggen op? 4 Er gaan toch ook risico s gepaard met beleggen?

Nadere informatie

Verdrag over de rechten van het kind

Verdrag over de rechten van het kind Verdrag over de rechten van het kind Een verdrag is een afspraak tussen landen. Op 20 november 1989 is in New York het Verdrag over de Rechten van het Kind gesloten. Dit Verdrag is een afspraak tussen

Nadere informatie

Vroeg Interventiedienst Drugs

Vroeg Interventiedienst Drugs VRIND Vroeg Interventiedienst Drugs Als aan ouders gevraagd wordt wat hun grootste bekommernissen zijn voor hun kinderen in de toekomst, dan scoort 'drugs' zeer hoog. Ouders maken zich zorgen over drugs.

Nadere informatie

China Blue. Opdrachtenblad

China Blue. Opdrachtenblad China Blue Productie, regie en camera: Micha X. Peled (Teddy Bear Films) Jaar: 2005 Duur: 86 minuten (lange versie), 52 minuten (korte versie) 1 Movies that Matter @ school begeleidt en adviseert bij het

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid SPMS en Maatschappelijk Verantwoord Beleggen In dit document wordt het Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid (MVB-beleid) van Stichting Pensioenfonds Medisch Specialisten (SPMS) uiteengezet. Dit

Nadere informatie

Uw eigen denken kan de oorzaak zijn van het probleem

Uw eigen denken kan de oorzaak zijn van het probleem Uw eigen denken kan de oorzaak zijn van het probleem Wat dienstverlenende organisaties kunnen leren van de manier waarop Toyota zijn auto s maakt. Wees bereid anders te denken Wij nodigen u uit om eens

Nadere informatie

KÜBLER WORKWEAR. Code of Conduct INSPIRED BY YOUR JOB

KÜBLER WORKWEAR. Code of Conduct INSPIRED BY YOUR JOB NL KÜBLER WORKWEAR Code of Conduct INSPIRED BY YOUR JOB CONTENT CODE OF CONDUCT 01 01 FUNDAMENTEEL BEGRIP VAN MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMERSCHAP 02 Wetten en regels respecteren Bijdrage aan de

Nadere informatie

Publiekssymposium Eerlijke Bankwijzer

Publiekssymposium Eerlijke Bankwijzer Page 1 of 5 U bevindt zich hier: Home Ministeries Financiën Documenten en publicaties Toespraken Publiekssymposium Eerlijke Bankwijzer Publiekssymposium Eerlijke Bankwijzer Toespraak 27-01-2011 Toespraak

Nadere informatie

AO China Woensdag 11 juni 2008 J. Voordewind

AO China Woensdag 11 juni 2008 J. Voordewind AO China Woensdag 11 juni 2008 J. Voordewind We moeten ons uitspreken en de problemen zichtbaar maken. Omdat mensen in China zich niet kunnen uitspreken. Duizenden broeders en zusters verdienen een stem.

Nadere informatie

U schrijft ook dat wij Belgen bang zijn voor elkaar. Hoezo?

U schrijft ook dat wij Belgen bang zijn voor elkaar. Hoezo? Wablieft praat met Paul Verhaeghe De maatschappij maakt mensen ziek Materieel hebben we het nog nooit zo goed gehad. De meesten van ons hebben een inkomen, een dak boven ons hoofd Toch voelen veel mensen

Nadere informatie

Voorbeeldanalyse ethisch dilemma volgens het stappenplan

Voorbeeldanalyse ethisch dilemma volgens het stappenplan Voorbeeldanalyse ethisch dilemma volgens het stappenplan Case Enscenering: sollicitatiegesprek in de kamer van Henk Dunker, directeur van Cosmetrics, een middelgroot bedrijf in huidverzorgingsproducten.

Nadere informatie

Bijzonder procesdoel 3: ontdekken van mensenrechten

Bijzonder procesdoel 3: ontdekken van mensenrechten Bijzonder procesdoel 3: ontdekken van mensenrechten Eerste leerjaar B 3.1. Mijn rechten Beroepsvoorbereidend leerjaar 3.1. Mijn rechten Wie ben ik? * De leerlingen ontdekken wie ze zelf zijn - de mogelijkheden

Nadere informatie

Commissie publiceert Groenboek over aanvullende pensioenen in de interne markt

Commissie publiceert Groenboek over aanvullende pensioenen in de interne markt IP/97/507 Brussel, 10 juni 1997 Commissie publiceert Groenboek over aanvullende pensioenen in de interne markt De Europese Commissie heeft haar goedkeuring gehecht aan een Groenboek over aanvullende pensioenen

Nadere informatie

INTERNATIONAAL VERDRAG INZAKE DE RECHTEN VAN HET KIND. Artikel 1 Definitie van het kind Ieder mens jonger dan achttien jaar is een kind.

INTERNATIONAAL VERDRAG INZAKE DE RECHTEN VAN HET KIND. Artikel 1 Definitie van het kind Ieder mens jonger dan achttien jaar is een kind. INTERNATIONAAL VERDRAG INZAKE DE RECHTEN VAN HET KIND Artikel 1 Definitie van het kind Ieder mens jonger dan achttien jaar is een kind. Artikel 2 Non-discriminatie Alle rechten gelden voor alle kinderen,

Nadere informatie

Algemene info over de vakbond en haar maatschappelijke rol

Algemene info over de vakbond en haar maatschappelijke rol Algemene info over de vakbond en haar maatschappelijke rol Waarom zijn er vakbonden?... 1 CNV... 1 Afsluiten van CAO s... 2 Leden van een vakbond... 2 Verschillen tussen vakbonden... 2 Beroepsverenigingen...

Nadere informatie

Onderzoek Bedrijvenpanel: Gevolgen economische crisis

Onderzoek Bedrijvenpanel: Gevolgen economische crisis Versie definitief Datum 29 april 2010 1 (8) Onderzoek Bedrijvenpanel: Gevolgen economische crisis Auteur Tineke Brouwers Het derde onderzoek Op 30 maart 2010 kregen alle leden van het Bedrijvenpanel van

Nadere informatie

Voor eigen regie in zorg en samenleving

Voor eigen regie in zorg en samenleving Voor eigen regie in zorg en samenleving Prima instrument, de Wet maatschappelijke ondersteuning. Mensen zelf hun dingen laten doen. Maar dat gaat niet vanzelf. Daarvoor moet je de burger wel goed toerusten.

Nadere informatie

Ondernemen in China: Minimizing Risk / Maximizing Profit

Ondernemen in China: Minimizing Risk / Maximizing Profit UITNODIGING Ondernemen in China: Minimizing Risk / Maximizing Profit 22 Maart, 2013 Kamer van Koophandel Rotterdam Veel Nederlandse ondernemers denken na over het opzetten van een eigen vestiging in China,

Nadere informatie

Tijdens de video- hometraining worden verschillende begrippen gebruikt. In de bijlage geven we een korte omschrijving van deze begrippen.

Tijdens de video- hometraining worden verschillende begrippen gebruikt. In de bijlage geven we een korte omschrijving van deze begrippen. Bijlage 11 Voorbeeld informatie VHT: Bouwstenen voor geslaagd contact Informatie Video - hometraining Belangrijke begrippen initiatieven herkennen volgen ontvangstbevestiging beurt verdelen leidinggeven

Nadere informatie

MODULE V. Ben jij nou Europees?

MODULE V. Ben jij nou Europees? MODULE V Ben jij nou Europees? V.I Wat is Europees? Wat vind jij typisch Europees? En wie vind jij typisch Europees? Dat zijn moeilijke vragen, waarop de meeste mensen niet gelijk een antwoord hebben.

Nadere informatie

Pedagogische aanpak op de St. Plechelmusschool

Pedagogische aanpak op de St. Plechelmusschool Pedagogische aanpak op de St. Plechelmusschool Ons uitgangspunt is het welbevinden en positief gedrag van leerlingen te bevorderen. Wij gaan uit van: Goed gedrag kun je leren Om dit te bereiken werken

Nadere informatie

Als de lonen dalen, dalen de loonkosten voor de producent. Hetgeen kan betekenen dat de producent niet overgaat tot mechanisatie/automatisering.

Als de lonen dalen, dalen de loonkosten voor de producent. Hetgeen kan betekenen dat de producent niet overgaat tot mechanisatie/automatisering. Top 100 vragen. De antwoorden! 1 Als de lonen stijgen, stijgen de productiekosten. De producent rekent de hogere productiekosten door in de eindprijs. Daardoor daalt de vraag naar producten. De productie

Nadere informatie

Het keukentafelgesprek

Het keukentafelgesprek Het keukentafelgesprek Informatie over het keukentafelgesprek Waarom een keukentafelgesprek? De Wmo heeft andere uitgangspunten dan de AWBZ. De AWBZ kent een recht op zorg. Er zijn landelijke richtlijnen

Nadere informatie

Melden van afwezigheid

Melden van afwezigheid Bijkomende vermeldingen Melden van afwezigheid Nu t Een werknemer die om de een of andere reden onverwacht niet aanwezig zal kunnen zijn op het werk, moet zijn werkgever verwittigen. Deze verplichting

Nadere informatie

VOORSTEL VAN RESOLUTIE. van de heren Jan Roegiers en Flor Koninckx

VOORSTEL VAN RESOLUTIE. van de heren Jan Roegiers en Flor Koninckx Zitting 2007-2008 2 juni 2008 VOORSTEL VAN RESOLUTIE van de heren Jan Roegiers en Flor Koninckx betreffende vrijheden en mensenrechten in China naar aanleiding van de Olympische Spelen Dit voorstel van

Nadere informatie

Grip op reclame E-mail

Grip op reclame E-mail DDMA PRIVACY AUTORITEIT - CONSUMENTEN HANDBOEK Grip op reclame E-mail PRAKTISCH ADVIES BIJ COMMERCIËLE COMMUNICATIE Voorwoord Aan de hand van concrete informatie en handige checklists bieden wij u via

Nadere informatie

WIJ WILLEN LEREN WIJ WILLEN SPELEN

WIJ WILLEN LEREN WIJ WILLEN SPELEN WIJ WILLEN LEREN WIJ WILLEN SPELEN Geen kind hoort te werken. Ieder kind heeft recht op onderwijs, het recht om te spelen en om écht kind te zijn. Een wereld zonder kinderarbeid is mogelijk, als iedereen

Nadere informatie

En daarom werk ik, 14 jaar later

En daarom werk ik, 14 jaar later En daarom werk ik, 14 jaar later Regie: Maarten Schmidt & Thomas Doebele Jaar: 2013 Duur: 55 minuten (film), 7 24 minuten (portret Asia) Website: www.filmcompagnie.nl Opdrachtenblad De klas van 1998 Urenpakket

Nadere informatie