Multiprobleem huishoudens. Maatschappelijk Werk. Schulddienstverlening

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Multiprobleem huishoudens. Maatschappelijk Werk. Schulddienstverlening"

Transcriptie

1 Multiprobleem huishoudens Maatschappelijk Werk Schulddienstverlening Jeannette Oosterom maart 2014

2 Schulden Chaos Verzamelde kennis en een beschrijving van de ontwikkelingen die de noodzaak tot samen optrekken van schulddienstverlening en maatschappelijk werk rond multiprobleem huishoudens beargumenteren. Voorkant: titel: Aandacht in chaos. Een deel van een Actionpainting schilderij van Ada Vermeulen Jeannette Oosterom MWD-SHV

3 Inhoudsopgave Hoofdstuk 1 Inleiding 1 Leeswijzer 2 Dankwoord Hoofdstuk 2 Specificering van de doelgroep Definiëring multiprobleem huishoudens Maatschappelijk werk definitie van multiprobleem huishoudens Financiële problemen. 5 Schuldhulpverlening definitie van multiprobleem huishoudens Hier gebruikte definitie multiprobleem huishoudens 2.2 Kenmerken multiprobleem huishoudens met schulden 6 Algemene omschrijving Visie vanuit maatschappelijk werk Visie vanuit schulddienstverlening 7 Conclusie 2.3 Achtergrond schets van multiprobleem huishoudens 8 Lage sociale economische status (LSES) en sociale uitsluiting Aard van problemen LSES 9 Kijk op problemen door LSES en de consequentie daarvan 10 Verwachting van hulpverlening Hoofdstuk 3 De oplossing van maatschappelijk werk voor schulden De EROPAF! beweging Conclusie 3.2. Projectverslagen Gezinsbegeleiding achter de voordeur Frontlijnteam in Heechterp-Schieringen Buurtcoaches inde Mondriaanbuurt Kosten Baten Analyse 14 Conclusie Een analyse van sociale wijkteams Aan de slag achter de voordeur Conclusie van hoofdstuk 3 Hoofdstuk 4 De maatschappelijk werk oplossing werkt niet Schuldhulpverlening ontwikkelingen Wet gemeentelijke Schuldhulpverlening Crisis Van schuldhulpverlening naar schulddienstverlening 18 Een kleine schets van de ontwikkeling 4.2. Oplossing werkt niet door ontwikkelingen 20 Jeannette Oosterom MWD-SHV

4 Conclusie De maatschappelijk werk oplossing en gedrag Drie theorieën Theorie van gepland gedrag van Ajzen Triade model van Poiesz Proces van gedragsverandering van Prochaska en DiClemente 24 Conclusie 25 Hoofdstuk 5 Wat werkt Achtergrond 5.2. Wat werkt Common factors Empowerment Netwerk Theory of Change Eisen aan uitvoer bij multiprobleem huishoudens Generalist of specialistisch generalist Proces van multiprobleem huishouden centraal Kennis is macht Rekening houden met schaarste psychologie Voorwaardelijkheid Weerstand ` Houding hulpverlener Probleem versus beperking Methode Conclusie 38 Hoofdstuk 6 Argumenten om samen op te gaan trekken Efficiënt en effectief 6.2. De cliënten 6.3. Gedrag Regelgeving 6.5. Schulden belemmering van overige hulpverlening De (enige) ingang 6.7. Maatschappelijk kosten 6.8. De geschiedenis Transities Hoofdstuk 7 Conclusie 43 Literatuur Jeannette Oosterom MWD-SHV

5 Hoofdstuk 1 Inleiding Inleiding Ik mocht als eindopdracht van de Eigen Kracht opleiding 2013/2014, deze maken over een onderwerp wat mij al jaren na aan het hart ligt. De multiprobleem huishoudens en hun materiële problematiek. Deze eindopdracht eindigt in een aantal argumenten waarom maatschappelijk werk (MW) en Schuldhulpverlening (SHV) weer samen zouden op moeten gaan trekken. Speciaal waar het betreft de multiprobleem huishoudens, waar schuldenproblematiek een onderdeel van uit maakt. Het is eigenlijk een wonder dat dit niet eerder is gebeurd. Immers het maatschappelijk werk is in 1899 officieel gestart, door het oprichten van een eigen school. Maar de ontwikkeling van het vak was al eerder begonnen en ontstond als reactie op de stedelijke armoede en had een praktisch- materiële insteek. Een mooi voorbeeld daarvan zijn Johanna ter Meulen ( ) en Louise van der Pek-Went ( ) die vanaf 1894 het woonmaatschappelijk werk op de kaart hebben gezet. Materiële hulpverlening en maatschappelijk werk vielen samen tot de invoering van de Algemene Bijstand Wet door de minister van Maatschappelijk Werk, Marga Klompe op 1 januari Met de invoering van de wet beoogde de minister de materiële bijstand uit de sfeer van liefdadigheid te halen zodat de mensen met opgeheven hoofd konden blijven lopen. De Monnink(2009,p276) beschrijft dat met de invoering van de Algemene Bijstand Wet, de financiële ondersteuning en geestelijke hulp ontkoppeld werden. De financiële bijstand werd een overheidstaak en het maatschappelijk werk werd verzorgd vanuit instellingen en kerken. Toen de ontwikkelingen in de maatschappij resulteerde in het normaal vinden van een consumptief krediet en het minder nauw nemen van de betalingsmoraal ontstond eind jaren 70 de vraag naar schuldhulpverlening. De schuldhulpverlening ontwikkelde zich onder leiding van de Nederlandse Vereniging Voor Volkskrediet ( NVVK) tot een geheel eigen professie. Scholte (2010) Geeft een rede uit bij haar start als lector maatschappelijk werk aan de Hoge School INHolland. Daarin stelt zij dat de materiële hulp- en dienstverlening weer een kerntaak moet worden van het maatschappelijk werk. Dit doet zij op basis van nog verder teruggrijpen in de geschiedenis. Ze vind dat de hulp verder dient te gaan dan de psychosociale hulpverlening, dus ook gericht moet zijn op de materiële voorwaarden, bijvoorbeeld de activering naar werk. En specifieker over schuldenproblematiek zegt zij dat idealiter het maatschappelijk werk vasthoudend en doelgericht is vanaf het moment dat de cliënt met zijn schulden binnenkomt. Jeannette Oosterom MWD-SHV Pagina 1

6 De maatschappelijk werker neemt de cliënt aan de hand en leidt hem door het doolhof van de verschillende disciplines en stemt die op elkaar af vanuit het perspectief van de cliënt. Daarbij wordt de cliënt niet in de watten gelegd, dat wil zeggen er wordt ook iets van hem verwacht. De maatschappelijk werker zorgt met een combinatie van begeleiding en activering voor gedragsverandering. Zo voorkom je draaideurcliënten en het telkens weer opbouwen van problematische schulden. Mensen zijn dan beter in staat zich aan het leven in de marge te ontworstelen. Met andere woorden: Het maatschappelijk werk is ontstaan vanuit de zorg om en bemoeienis met de materiële problematiek van mensen, en zou deze Oude Waarden weer in ere moeten herstellen. Ik denk dan ook dat niet de vraag is of, maar wanneer( eindelijk) en hoe de innige band tussen schulddienstverlening en maatschappelijk werk vorm zal krijgen. leeswijzer Hoofdstuk 2 gaat dieper in op de definiëring van de doelgroep multiprobleem huishoudens en financiële problemen, de kenmerken van de doelgroep en hun achtergronden. Hoofdstuk 3 is een beschrijving van de oplossing die maatschappelijk werk voor de schulden in verschillende projecten heeft gevonden. Hoofdstuk 4 is de onderbouwing van de stelling dat deze oplossing niet werkt op langere termijn. De onderbouwing valt in twee stukken uiteen. Een stuk met betrekking tot de ontwikkelingen van de schuldhulpverlening naar schulddienstverlening(sdv). En een stuk wat handelt over de gedrag. In hoofdstuk 5 benoem ik een aantal punten die zouden kunnen bijdragen aan wat wel werkt. En als laatste in hoofdstuk 6 noem ik een aantal argumenten waarom maatschappelijk werk en schulddienstverlening veel meer samen zouden moeten werken, ontwikkelen en optrekken ten behoeve van de multiprobleem huishoudens. In hoofdstuk 7 wordt een korte conclusie getrokken. Jeannette Oosterom MWD-SHV Pagina 2

7 Dankwoord Ik voel mij een bevoorrecht mens. Ik heb deze opleiding kunnen bekostigen en volgen vanuit een warm huis, elke dag eten in overvloed en er ging geen enkele dreiging uit van de bel, telefoon of brievenbus. Maar er zijn meer dingen om dankbaar voor te zijn. Allereerst mijn vrouw die tijdens het schrijven van deze eindopdracht al mijn buien en zuchten heeft verdragen. Een waardevolle sparringpartner was, mede omdat zij door de jaren heen deskundiger is geworden als menig collega, op het gebied van schuldenproblematiek. En geduldig het geschrevene corrigeerde. De Post HBO opleiding Eigen Kracht, Welzijnswerker Nieuwe Stijl aan het Nascholingscentrum Maatschappelijk Werk en de docenten Jose Bijker, Sjef de Vries en Gerrit van de Vegte. De door hen aangeboden kennis was veel. Als laatste de mensen waar het uiteindelijk om gaat. De multiprobleem huishoudens die doorgaan met hun (over) leven, los van mijn (on)mogelijkheden en schrijverij. Zij zetten door, en ik mag met enkele soms een eindje oplopen en onder de indruk raken van hun kracht. Mijn uitdaging is en blijft: proberen oprecht hun keuzes te respecteren, te blijven geloven in hun kracht. Te doen wat mijn hand vind om te doen, met mijn professionele kennis in het hoofd. Mij te richten op waar ik invloed op heb, en het vechten tegen machten die groter zijn dan ik, te laten. En een gezond leven te lijden als bescherming tegen het besmettingsgevaar van machteloosheid. Zonder al deze mensen had ik deze eind opdracht nooit kunnen schrijven. Jeannette Oosterom Ouderkerk aan den IJssel, januari 2014 Jeannette Oosterom MWD-SHV Pagina 3

8 Hoofdstuk 2 Specificering van de doelgroep In het spreken met mensen, vrijwilligers, collega's, managers, schuldhulpverleners, andere hulpverleners, plaatselijke beleidsmakers enzovoort merk ik dat iedereen zo zijn heel eigen blik heeft op de doelgroep multiprobleem huishoudens en hun financiële problemen. Het wekt de illusie alsof het om heel verschillende mensen zou gaan. In 2.1. doe ik een poging om de definitie van de doelgroep en schuldenproblematiek door maatschappelijk werk en schulddienstverlening naast elkaar te zetten om daarmee te verhelderen waar het over gaat. Paragraaf 2.2. geeft een beschrijving van de kenmerken van multiprobleem huishoudens. Paragraaf 2.3. geeft een achtergrond schets qua sociaal economische status van de multiprobleem huishoudens, hun kijk op de problemen en de consequenties die dat heeft op de verwachtingen van hulp. De kenmerken en achtergrondschets zou voor een ieder die spreekt over de doelgroep hetzelfde kunnen zijn. Ze zijn immers gevonden los van het kader maatschappelijk werk of schulddienstverlening. Maar de kennis is geen algemeen goed. Als gevolg daarvan kan een vrijwilliger, schuldhulpverlener en ambtenaar (die allemaal uit een andere sociaal economische klasse kwamen) eisen van een cliënt dat hij een beschermingsbewind aanvraagt, tegen zijn eigen keuze in. Zonder te beseffen dat hiermee de kiem gelegd is voor een jarenlange strijd tussen cliënt en bewindvoerder. Die de cliënt ( met alle verliezen voor zijn rekening) uiteindelijk wint. Hij heeft na lange tijd de boel gesaboteerd te hebben, het beschermingsbewind op laten heffen. 2.1 Definiëring multiprobleem huishoudens (MP), waaronder financiële problemen Er zijn veel definities van multiprobleem personen en/of gezinnen. Er wordt hier bewust over multiprobleem huishoudens gesproken omdat hier gedoeld wordt op zowel gezinnen als individuen. Maatschappelijk werk definitie multiprobleem De meest gangbare definities binnen het maatschappelijk werk voor multiprobleem huishoudens zijn van Ghesquiere en Baartman. Definitie Ghesquiere(1993) Een multiprobleem gezin is een gezin dat kampt met een chronisch complex aan socio-economische en psychosociale factoren waarvan de betrokken hulpverleners bevinden dat het weerbarstig is voor hulp Jeannette Oosterom MWD-SHV Pagina 4

9 Definitie Baartman e.a (1989) Een gezin waarin door de complexiteit en chroniciteit van de problematiek, veranderingen ten goede van binnenuit en van buitenaf slecht zeer moeizaam tot stand komen Zoals De Vries (2010,p.368) opmerkt is de definitie van multiprobleem huishoudens moeilijk, maar ze zijn makkelijk te herkennen. Financiële problemen. In de maatschappelijk werk wereld zijn schulden vooral een storende factor in de hulpverlening. En daarmee een lastig onderdeel dat vooral elders ondergebracht wordt. In de schuldhulpverlening wereld zijn de schulden het uitgangspunt. Daar hanteert men de volgende definitie: Simpel gezegd is sprake van een problematische schuldensituatie als een huishouden al het inkomen van boven ongeveer 95% van de bijstandsnorm gebruikt voor het betalen van de schulden, maar het daar niet mee redt. Het Nibud becijfert al jaren dat eigenlijk niet voor langere tijd rond te komen is van een bijstandsuitkering. Schuldhulpverlening definitie multiprobleem huishoudens In de wereld van schuldhulpverlening heeft men een andere gedachtegang om tot duiden van hun cliënten te komen. Uit onderzoek ( Geuns e.a, 2011.p5) blijkt dat intentie/motivatie en vaardigheden de twee meest bepalende factoren zijn om de schuldenproblematiek aan te pakken. Dit heeft geresulteerd in een basisindeling in zeven klantprofielen ( Blommesteijn e.a.2012,p41-43) op basis van kenmerken van gedrag, vaardigheden, zelfregie, bereidheid en overtuiging. Een indeling kortweg op Kunnen, Willen en Doen. Sterk vereenvoudigd Kunners en Willers 1 Wel Kunners niet Willers 3 Niet Kunners wel Willers 2 Niet Kunners niet Willers 4 Klantprofielen voor schuldhulpverlening Geuns e.a, 2011, p14 De door maatschappelijk werk gedefinieerde multiprobleem huishoudens zullen nooit tot de groep Kunners / Willers behoren. Een enkele keer tot de Wel Kunners / Niet Willers. Maar veelal tot de Niet Kunners / Wel Willers maar met name de Niet Kunners/ Niet Willers. Jeannette Oosterom MWD-SHV Pagina 5

10 Hier gebruikte definitie multiprobleem huishoudens Wanneer in deze eindopdracht gesproken wordt over cliënten met meerdere problemen waaronder schulden, dan doelen we op de groep personen of gezinnen zoals de definities multiprobleem huishoudens van maatschappelijk werk ze beschrijven, die voornamelijk in de groepsindeling van schuldhulpverlening Niet kunners/ Wel Willers en Niet Kunners/Niet Willers vallen, en niet aan hun financiële verplichtingen kunnen voldoen. Mijn elektriciteit is afgesloten en ik heb drie kleine kinderen. Nu heeft de voogd mij naar u toegestuurd omdat zij wil dat ik weer warm water heb, anders haalt ze me kinderen weg. 2.2 Kenmerken multiprobleem huishoudens met schulden Definities zijn een samenvatting van kenmerken. Hier een poging om door middel van enkele sets van kenmerken uit de literatuur wat meer achtergrond c.q. omschrijvingen te geven welke werkelijkheid achter de definitie schuil gaat. Algemene omschrijving Een voorbeeld van een algemene omschrijving uit het door de overheid uitgegeven rapport van VWS (2004) waar een rijtje kenmerken wordt gegeven van risico gezinnen: -Problemen hebben met het gezinsmanagement -Meervoudige problemen hebben -Een zwakke regie hebben op eigenproblemen ( gezinsonmacht) -Vaak van allochtone afkomst zijn Visie vanuit Maatschappelijk Werk Een omschrijving van multiprobleem huishoudens vanuit de maatschappelijk werk wereld. Baartman (in De Vries 2010,p.369) noemt vijf taakgebieden waarop de problemen zijn in te delen: 1) Huishouding voeren ( waaronder financiële armslag) 2) Maatschappelijk positie verwerven en handhaven 3) Partnerrelatie vormgeven 4) Eigen individueel welzijn bevorderen 5) Kinderen opvoeden De Vries zelf (2010,p.371) noemt, na al het voorgaande, nog een aantal specifieke kenmerken van multiprobleem huishoudens gezinnen Vaak intergenerationele problematiek Vaak verwaarloosde en verwaarlozende mensen Veel traumatische ervaringen Vaak sprake van circulair proces van uitsluiting en zelfuitsluiting Op vele fronten sprake van discontinuïteit ( waaronder niet geleerd om lang aan een probleem te werken) Gebrekkige communicatie Jeannette Oosterom MWD-SHV Pagina 6

11 Wantrouwen naar de maatschappij en maatschappelijke instellingen. Met name het onbegrip van de buitenwereld en het uiteindelijk toch allemaal zelf te moeten doen. En de dreiging dat de buitenwereld hun leven bepaalt of zelfs ingrijpt. Geen geloof in een mogelijke verandering in de situatie. Door henzelf omdat ze geleerd hebben dat wat ze doen weinig invloed heeft, en het geloof in eigen kunnen hebben verloren. Hulp van buiten wordt ervaren als tijdelijke hulp waar men gebruik van moet maken. Visie vanuit Schuldhulpverlening Schuldhulpverlening geeft geen omschrijving van multiprobleem huishoudens zoals we die kennen vanuit het maatschappelijk werk. Maar omschrijft risicofactoren met betrekking tot schulden. In het onderzoek naar Kosten baten schuldhulpverlening ( juni 2011) werd gevonden dat de grootste risicofactoren om problematische schulden op te bouwen zijn : - opleiding - jonger dan 40 jaar zijn - één oudergezin zijn - van een uitkering leven Kok noemt in zijn Handboek schuldhulpverlening (2007, p.66 ev.) een heel scala aan risicofactoren en kwetsbare groepen op. Naast de hierboven genoemde noemt hij nog onder andere expliciet : - lichamelijke problemen - verslavingen waaronder ook compensatie koopverslaving - psychische problemen waaronder depressie, dementie,adhd enzovoort - wonen in een krachtwijk - gebrekkige sociale vaardigheden - veel losse banen Haster in zijn Basisboek integrale schuldhulpverlening (2009,p76) maakt een opsomming op basis van een andere indeling, maar het betreft dezelfde groepen. Een beeld hoe dit alles er in de praktijk uit ziet geeft een problemen inventarisatie in het onderzoek naar multiprobleem gezinnen (Quicksqan Groningen,2005,p.19). De 3 meest prominent aanwezige problemen zijn: - Gebrekkige opvoedingsvaardigheden - Schulden - Psychiatrische verschijnselen En daarna relatieproblemen, huiselijk geweld, werkeloosheid, verslaving, pedagogische verwaarlozing, overlast, vervuiling, psychosomatische klachten, sociaal isolement, verwaarlozing, delinquentie, spijbelen. Jan had naast zijn schulden een probleem met zijn woning. De woning, schuur, tuin, maar ook de zolder van zus en de schuur van zijn vriendin stonden van onder tot boven volgepakt met spullen. De verzameling groeide nog steeds door zijn frequente bezoeken aan verkopingen en markten. Dat deed zijn financiële situatie geen goed. Zijn vaderrol kon hij zeer marginaal vervullen. Er was geen slaapplaats meer voor de kinderen tijdens zijn weekend. Jeannette Oosterom MWD-SHV Pagina 7

12 Conclusie: Maatschappelijk werk komt tot een definitie die vooral beschrijft en heel breed is. Schulden worden daarin niet expliciet genoemd. Schulddienstverlening maakt een indeling op basis van twee items en dat is vaardigheden en motivatie. De door maatschappelijk werk gedefinieerde en beschreven cliënten en de cliënten die in de categorie Niet kunners/ Wel Willers en Niet Kunners/Niet Willers gevonden worden, blijken in de praktijk veelal op dezelfde huishoudens uit te komen. 2.3 Achtergrond schets van multiprobleem huishoudens Wanneer men na wil denken over multiprobleem huishoudens en aanpak van hun financiële problemen is het zinvol om te verdiepen in hun achtergrond. Multiprobleem huishoudens behoren nagenoeg allemaal tot de Lage Sociaal Economische Status(LSES) groep en hebben te maken met sociale uitsluiting. De aard van de problemen van de LSES groep is ook anders dan van de Hoge Sociaal Economische Status groep. En daardoor, minder verwonderlijk, is ook de kijk op problemen door de LSES anders dan van de HSES groep. Dan volgt daaruit bijna logisch de andere manier van problemen presenteren en verwachtingen van de hulp bij deze problemen. Lage sociale economische status (LSES) en sociale uitsluiting De Vries (2010,p.77-79) heeft literatuur onderzoek gedaan naar LSES en sociale uitsluiting. Een korte weergave eruit. In onderzoeksliteratuur wordt inkomen en opleiding als maatstaf genomen om de LSES te definiëren. De belangrijkste factoren die LSES bepalen zijn sociaal economische factoren zoals (ongeschoolde) arbeid, (laag) inkomen, (slechte) woonsituatie, werk(loosheid) en sociaal culturele factoren als (geringe) opleiding, (geringe) toegang tot maatschappelijke en culturele instellingen. LSES cliënten blijken het meest te maken hebben met sociale uitsluiting. Sociale uitsluiting is: Het afzonderen of afgezonderd zijn van iemand of een groep mensen ten opzichte van anderen, waardoor zij buiten de maatschappij staan; (verkregen via Sociale uitsluiting is het resultaat van een tekort op drie vlakken: 1) Te weinig sociale participatie en te weinig sociale steun 2) Tekorten op financieel en materieel gebied 3) Onvoldoende toegang tot onderwijs, wonen, zorg en veiligheid Jeannette Oosterom MWD-SHV Pagina 8

13 De uitsluiting is niet een oorzakelijk resultaat van LSES, maar door aanwezigheid van meerdere risico factoren die stapelen. Het effect verloopt via gezondheid en inkomen: laag opleidingsniveau->laag inkomen->slechte gezondheid->laagsociaal niveau->grote mate van sociale uitsluiting. Jannie was eigenlijk altijd alleenstaande moeder geweest. Had na haar middelbare school baantjes gehad en was de bijstand ingesukkeld. Toen ze 45 was had ze via de sociale dienst een opleiding gevolgd voor bewaker en had daar met erg veel plezier in gewerkt. Het financieel krappe leven en wat onhandigheden hadden een forse schuldenlast opgebouwd. Haar enige leven buitenshuis bestond uit haar dochter en haar werk, voor andere dingen had ze geen geld. Helaas kreeg ze hartproblemen en werd haar contract niet verlengd. Ze was weer terug in de bijstand. Het leven bestond nu uit gezondheid, dochter en.niets. Aard van problemen LSES De Vries (2010, p.80-81) geeft een uitgebreide omschrijving van de aard van de problemen van LSES ten opzichte van de andere bevolkingsgroepen. Per levensgebied een aantal voorbeelden: Algemeen - Twee keer zoveel belasting vanuit de omgeving - Een lager niveau van welbevinden Somatisch - Meer lichamelijke klachten - Vaker chronisch ziek - Ernstigere ziekten hebben - Meer langdurige problemen en ziekten Psychisch leefgebied - Meer psychosomatische klachten - Ernstigste vormen van psychopathologie hebben - Meer psychiatrische problemen - Geringere individuele belastbaarheid hebben - Fatalistische kijk op de toekomst - Ervaren beperktere mogelijkheden om leven te controleren - Machtelozer en hulpelozer voelen - Minder zelfwaardering hebben Sociaal levensgebied - Minder sociale hulpbronnen - Meer relatie en gezinsproblemen dan HSES groep - Drie keer zoveel meer psychosociale problematiek dan HSES groep Materieel levensgebied - Slechtere werkomstandigheden - Slechte woon- en leefsituatie - Beperkte financiële mogelijkheden Jeannette Oosterom MWD-SHV Pagina 9

14 Ook hier is weer geen sprake van een oorzakelijk verband tussen de LSES status en de problemen. Maar het gaat om mensen waar allerlei narigheid opeenstapelt die ook nog onderling samenhangen waardoor uiteindelijk een vliegwieleffect ontstaat. Er is voortdurend sprake van stressvolle ervaringen, in een omgeving die hoge eisen stelt, terwijl er weinig bagage is om met de spanning en ongunstige omstandigheden om te gaan. Terwijl uit onderzoek is gebleken dat juist in tijden van nood, de sociale steun vanuit het sociale steunsysteem moeilijk is te genereren. Maar nog schokkender is dat blijkt dat ook de sociale steun vanuit maatschappelijke organisaties dan moeilijk door hen is te krijgen. Eerder genoemde Jan had hulp nodig voor zijn schulden en zijn huis. Zijn familie vroeg hij om geld of om nog wat meer van zijn spullen op te slaan. Beide kon/ wilde de familie niet meer. Voor zijn huis had hij behandeling nodig van zijn verzamelwoede en voor zijn schulden van schuldhulpverlening. Bij beide organisaties kon hij niet geholpen worden zonder dat eerst het andere probleem opgelost zou worden. Kijk op problemen door LSES en de consequentie daarvan De Laag Sociaal Economische Status, sociale uitsluiting en de aard van de problemen heeft invloed op de manier waarop een mens naar problemen gaat kijken en deze verwoord. De Vries ( 2010,p 86) beschrijft een aantal typerende manieren van kijken naar problemen door LSES personen. Weer met de aantekening dat elke groepsbeschrijving tekort doet aan het individu. Een kijk op problemen die wordt gekenmerkt door het gevoel er zelf niet veel invloed op uit te kunnen oefenen, door echt gevoel dat het gedrag van mensen eigenlijk onveranderbaar is, en door de schande en schaamtegevoelens, heeft consequenties voor het uiten van problemen. Zeker als een van de meest effectieve manieren om inzicht te krijgen in problemen( erover praten met elkaar) verhinderd wordt, de vorm aan neemt van klagen en aanklagen of spuien van steeds hetzelfde verhaal. Dan blijven problemen en hun oplossingen diffuus en ingewikkeld. Wanneer deze gedachtegang gevolgd wordt is het volgende gespreksverloop niet verwonderlijk: Hassan kwam op het spreekuur met het verzoek om even de deurwaarder te bellen voor een regeling. Het lukte niet om een gesprek aan te gaan wat hij zelf al gedaan had, wat maakte dat het niet lukte, en breder wat de oorzaak was dat de regeling nodig was. Hij bleef herhalen dat het de deurwaarder zijn schuld was en dat de hulpverlener het even moest regelen. Nog een andere consequentie van de kijk op problemen is dat de problemen anders gepresenteerd worden. Yvonne had eerder op verwijzing van de huisarts met allerlei psycho- sociale klachten een traject gevolgd bij de psycholoog maar die wilde alsmaar in haar verleden wroeten. Daarvan vond ze dat lost niets op. Nu meldde ze zich bij maatschappelijk werk omdat naar haar mening haar werk de oorzaak was van de problemen, dus de vraag om hulp bij het vinden van ander werk. Jeannette Oosterom MWD-SHV Pagina 10

15 Verwachting van hulpverlening Naar De Vries (2010,p.88-89) De verwachtingen door de LSES groep van hulpverlening zijn vrij specifiek, en afwijkend van wat de hulpverlening normaal gesproken beoogd, zoals reflectie en kijken naar eigen aandeel. Cliënten verwachten dat hun verhaal/visie serieus genomen wordt, dat er maar 1 oorzaak voor de problemen is, dat die te vertalen zijn naar recht/onrecht, goed /fout enzovoort. Dat hun problemen door anderen zijn veroorzaakt. Dat de hulpverlening aantoonbaar weet hoe het aan te pakken is en daartoe overgaat. Dat de problemen binnen afzienbare tijd zijn opgelost, en dat het van henzelf maar weinig tijd en inspanning zal vragen. De twee voorgaande cases van Hassan en Yvonne illustreren het bovenstaande. Jeannette Oosterom MWD-SHV Pagina 11

16 Hoofdstuk 3 De oplossing van maatschappelijk werk voor schulden Na de multiprobleem huishoudens en schuldenproblematiek gedefinieerd te hebben, en dieper op de achtergrond van de doelgroep in gegaan te zijn, heb ik gekeken hoe maatschappelijk werk de hulp bij schuldenproblematiek vorm geeft. Daarvoor zijn de EROPAF! beweging en verschillende projectverslagen bekeken. 3.1.De EROPAF! beweging De aandacht voor dakloosheid c.q. ontruiming van de EROPAF! beweging is ontstaan vanuit het project De Vliegende Hollander in Amsterdam, dat puur gericht was om dakloosheid te voorkomen. Vandaar uit is wellicht te verklaren dat de focus vooral op het gedrag ligt van alle spelers die maar iets met het voortraject van dakloosheid te maken hebben. Maar dat het gedrag van de cliënt zelf, buiten beeld blijft. In 2006 hebben Marc Rackers en Carolien de Jong een boek geschreven waarin de ontwikkelde outreachende methode van De Vliegende Hollander om huisuitzetting te voorkomen toegankelijk wordt gemaakt. Het is te zien als EROPAF! 1.0. Daarin wordt nauwelijks aangetipt dat gedrag van de betrokkene een rol speelt. Het gaat bijna uitsluitend over het gedrag van de omgeving rond de huisuitzettingsproblematiek, die moet meer outreachend worden, zoals gemeenten, woningbouwverenigingen, schuldeisers, incassobureaus en deurwaarders, hulpverleners enz. Aanmelding bij schuldhulpverlening wordt als doelstelling gezien. In EROPAF! 2.0 (2010,p.28) wordt in een voorbeeld gesproken over de zinloosheid van hulp bij schulden zonder het gedrag ter sprake te brengen. In EROPAF! 3.0 (2011) wordt door Marc Rackers het gedrag van de cliënt eveneens niet benoemd. Op de site van EROPAF! gedeelte huisuitzettingen nov vind ik, naast veel oog en zichtbaar maken wat er rond de cliënten mis gaat, niets terug over de gedragscomponent van de schuldenaren in het kader van woningontruimingen. De genoemde doelstelling van kennis verzamelen en instrumenten ontwikkelen om uithuiszettingen te voorkomen en daarin organisaties te ondersteunen, is gericht op het incident voorkomen. Conclusie: Er is veel aandacht voor de crisisinterventie bij dreigende dakloosheid. Waarbij voornamelijk gekeken wordt naar wat organisaties en hulpverleners zouden kunnen doen in het voortraject en tijdens de crisis. De rol van de cliënt zelf wordt niet belicht. Wellicht te verklaren vanuit doelstelling, ontstaan en achtergrond van de beweging. Jeannette Oosterom MWD-SHV Pagina 12

17 3.2.Projectverslagen Gezinsbegeleiding achter de voordeur Gezinsbegeleiding achter de voordeur (2010)is een onderzoeksrapport naar de effecten van het Rotterdamse Programma Praktijkbegeleiding door Bureau Frontlijn, waarbij achterstandsgezinnen een half jaar ondersteuning kregen. De onderzoekers concluderen dat de doelen op korte termijn gehaald worden. Zoals aanpassingen van de woning, administratie op orde, inschrijven bij huisarts, aanvragen schuldsanering. Maar dat doelen die op een ander niveau liggen, zoals sociaal wenselijk gedrag of taalbeheersing, meer tijd kosten. Doorverwijzing naar de juiste instanties is nodig. Het belang van de het oplossen van de schuldenproblematiek wordt als cruciaal gezien blijkens het volgende citaat. (p.84) "Bij de meeste moeders blijkt dat vele problemen voortkomen uit de schulden die zij hebben. Bureau Frontlijn is goed in staat om de moeders aan te melden voor schuldsanering waardoor ook oplossingen voor andere problemen gemakkelijker tot stand kunnen komen. " Een vervolg op de aanmelding bij Schuldhulpverlening is buiten het onderzoek gebleven Frontlijnteam in Heechterp-Schieringen en Buurtcoaches in de Mondriaan buurt In Leeuwarden zijn twee projecten opgezet in een poging om de sociale samenhang in de buurt te verbeteren. Daarvan is het verslag Frontlijnteam in Heechterp-Schieringen en Buurtcoaches in de Mondriaan buurt, (2010). De sociale samenhang verbeteren wilden ze bereiken door de maatschappelijke participatie in de vorm van sociale- en arbeidsparticipatie onder de bewoners te vergroten. De centrale doelstelling was dat niemand aan de kant bleef staan. Frontlijnteam in Heechterp-Schieringen Het werd concreet ingevuld door een frontlijnteam in de wijk Hechterp-Schieringen die naast sociale binding bevorderen, voor de aanpak van (complexe) sociale problemen was. Het rapport is gescreend op wat het in het kader van schuldenproblematiek rapporteert. Schulden worden als een geïsoleerd praktisch probleem benaderd (p. 30,41-42) waarvoor aanmelding bij schuldhulpverlening als score wordt gezien. Buurtcoaches in de Mondriaan buurt In het stuk over de buurtcoaches wordt in het kader van financiële problematiek alleen het wijzen op regelingen benoemd. (p. 52) en verder verhaald over successtories op dit gebied (p. 76,90) Jeannette Oosterom MWD-SHV Pagina 13

18 Een belangrijk resultaat was wel dat duidelijk werd dat van de acht beschreven dimensies, de dimensie inkomen het meeste speelde. Ook kwam naar voren dat het team steeds meer problemen constateerde op gebied van wonen en schulden. Maar dat het in de onderzoeksperiode nog niemand gelukt was om zijn schuldenlast substantieel naar beneden te brengen. Wat toen onder andere geweten werd aan de duur van een schuldenregeling. Kosten Baten Analyse In 2012 verscheen een Maatschappelijke Kosten Baten Analyse (MKBA)van het bovenstaande project. Daarin werd geconstateerd dat sprake is van een positief maatschappelijk saldo. Dit effect is voornamelijk toe te schrijven aan: - voorkomen van escalaties, waaronder huisuitzettingen met bijna 40%, ten opzichte van 20% in totaal bij de betrokken corporaties. Naar schatting de helft tot driekwart van deze voorkomen escalaties is toe te rekenen aan de werkzaamheden van het frontlijnteam. (p. 14) - overbodig maken van andere hulpverleners. De eigen kracht van huishoudens werd beter benut. Relevant op het gebied van schuldhulpverlening is dat er sprake zou zijn van 10% toename van de succesvolle trajecten in de schuldhulpverlening. Landelijke kengetallen geven aan dat ongeveer 45% van de huishoudens in een schuldhulpverleningstraject na 6 maanden financieel stabiel is. De ervaringen van de frontlijnwerkers én ervaringen elders laten zien dat een stijging van 10% waarschijnlijk is. Een stijging van 10% komt overeen met per jaar 3 huishoudens extra financieel stabiel. Dit vertaalt zich voornamelijk in immateriële baten (kwaliteit van leven). De financiële baten betreffen het voorkomen van oplopende incassokosten. In het hieraan gerefereerde onderzoek MKBA Sociaal Casemanagement in de gemeente Den Haag worden dezelfde schattingen genoemd. In het project Leeuwarden en Den Haag wordt als succes gezien: 1) huisuitzettingen worden voorkomen, wat vooral een crisisinterventie is 2) stabilisatie of schuldhulpverleningstraject wordt gestart In het rapport wordt al een aanbeveling gedaan om nader te onderzoeken hoeveel gezinseenheden het schuldhulpverleningstraject succesvol afronden, dan wel gestabiliseerd blijven. En de vraag gesteld of dit hoger is dan in een controlegroep. En er wordt benoemd dat terugval in multiproblematiek niet gemonitord wordt. Conclusie: Met andere woorden, of het hier gaat om korte termijn effecten of een structurele verbetering daarover is niets zinnigs te zeggen op basis van deze onderzoeken. Jeannette Oosterom MWD-SHV Pagina 14

19 Een analyse van sociale wijkteams Samen werken in de wijk, een actuele analyse van sociale wijkteams (Stoke.a.,2013). Met betrekking tot schuldenproblematiek wordt in de analyse het volgende benoemd: Aanbeveling om sociaal raadslieden en schuldhulpverleners laagdrempelig te kunnen benaderen. (pag. 12) In het kader van sociale huisarts functie zou een deel van de stabilisatie van de schuldendoor een wijkteam gedaan kunnen worden. (p.18) Wat dat precies concreet zou moeten zijn, en hoe dat er uit ziet, wordt niet duidelijk Aan de slag achter de voordeur Aan de slag achter de voordeur, van signaleren naar samenwerken is gemaakt in opdracht van ministerie van BKZ en ministerie van WVS ( mei 2011) Het is een rapport waar ervaringen in zijn vastgelegd met experimenten achter de voordeur gericht op complexe problematiek in huishoudens, zogenaamde multiprobleem huishoudens. Een greep uit de bekeken projecten is Wijkcoaches in Enschede, Frontlijnsturing in Leeuwarden, Participatiecoaches in Arnhem, Achter de voordeur in Eindhoven enz. Ook hier wordt gesproken over een hogere effectiviteit van schuldhulpverlening en stabilisatie van schuldentraject. Maar ook hier wordt een aanbeveling gedaan om het effect op langere termijn te onderzoeken en te vergelijken met een controle groep. (p ) 3.3. Conclusie van Hoofdstuk 3 Zover ik kan nagaan wordt door EROPAF! en de hier genoemde projecten bij financiële problemen ingezet op: 1) crisisinterventie waaronder voorkomen huisuitzetting en energie enz. zonder aandacht voor de lange termijn 2) onaangeboorde inkomensbronnen regelen 3) stabilisatie van de schulden op korte termijn 4) aanmelding bij schuldhulpverlening Dit komt overeen met de ervaringen die ik zelf heb opgedaan tijdens het werken in een wijkteam in Capelle aan den IJssel in Er is mij nog geen onderzoek bekend wat naar de effecten op lange termijn heeft gekeken. Om te zien of met deze aanpak, de maatschappelijk kosten baten analyse, over langere termijn ook positief is. Jeannette Oosterom MWD-SHV Pagina 15

20 Klaas kwam met een brief van de energie maatschappij op het spreekuur van het maatschappelijk werk. De energie maatschappij kondigde aan dat er binnenkort een afsluiting gepland stond. Klaas betoogde dat dit echt niet kon want zijn jongste dochtertje was nog maar 4 jaar en zij mocht van de gezinsvoogd niet thuis blijven wanneer de energie was afgesloten. De maatschappelijk werker sprak met Klaas af dat zij zou proberen via een fonds de betaling van de achterstand van de energie rekening te regelen. En maakte een volgende afspraak met Klaas. Klaas stemde overal mee in. Na de afspraak werd via een bijdrage van een fonds de energie rekening voldaan. Klaas verscheen niet meer en regeerde niet op de contactpogingen. Voor Klaas was dit probleem, van zijn rijtje problemen, opgelost. Hij onthield de naam van de maatschappelijk werk organisatie voor wanneer opnieuw zo n probleem zich zou voordoen. Dit is een voorbeeld van wat, naar ik vermoed, concreet speelt onder al deze rapportages. Voor het oog, en naar volle tevredenheid van de klant, is de zaak opgelost. De betrokken hulpverleners en opdrachtgevers zijn tevreden, getuigen de projectverslagen. Er wordt hier en daar het advies gegeven ook eens op langere termijn naar de resultaten te kijken. Helaas zijn mij geen onderzoeksgegevens bekend die ook al over een langere periode hebben gekeken. Vanuit de praktijk zijn wel legio voorbeelden als Klaas te noemen, hoe het op termijn vergaat, na dergelijke korte termijn oplossingen. Jeannette Oosterom MWD-SHV Pagina 16

21 Hoofdstuk 4 De Maatschappelijk Werk oplossing werkt niet Vanuit twee invalshoeken zou ik willen belichten waarom de snelle actie van maatschappelijk werk om tot rust in de financiële situatie te komen bij multiprobleem huishoudens, door aanmelding bij schuldhulpverlening, op langere termijn niet werkt. Als eerste wordt beschreven de ontwikkelingen in en rond de schuldhulpverlening, daarna gaat het over de kijk op gedrag Schuldhulpverlening ontwikkelingen Hamida is een alleenstaande moeder van vijf kinderen die zes jaar in Nederland woont. Zij heeft in die jaren een behoorlijke schuldenlast opgebouwd waarvoor zij door haar gezinscoach verwezen is naar de afdeling Schulddienstverlening. De ontwikkelingen in de schuldhulpverlening wereld zijn divers en gaan snel. De beroepsgroep maakt een grote professionaliseringsslag op basis van onderzoek en wetenschappelijke inzichten. En er zijn ontwikkelingen in de maatschappij die maken dat het steeds interessanter wordt om de schuldenproblematiek goed onder de loep te nemen en daarin te sturen op efficiëntie en effectiviteit. Wet Gemeentelijke Schuldhulpverlening In juli 2012 is de Wet Gemeentelijke Schuldhulpverlening in werking getreden. De wet schrijft voor dat de gemeenteraad een plan moet hebben dat richting geeft aan de integrale schuldhulpverlening. En verder wat concrete eisen als, dat in het plan moet staan hoe de schuldhulpverlening aan gezinnen met minderjarige kinderen vorm krijgt, wat ze als gemeente willen bereiken en op welk termijn enz. (naar dec 2013) Hoe gemeenten dat doen, bepalen ze zelf. Als het maar integraal gebeurt, dat wil zeggen dat er niet alleen aandacht is voor het oplossen van de financiële problemen van een cliënt, maar ook voor psychosociale problemen, of problemen rond de woonsituatie, gezondheid, verslaving of de gezinssituatie. Vanwege deze wet waren gemeenten verplicht om beleid te formuleren op het gebied van schuldhulpverlening. En onder invloed van de krapper wordende budgetten, heeft men ook meteen met een kritisch oog naar de kosten gekeken. Crisis Mede onder invloed van de crisis neemt het aantal aanvragen voor hulp bij schulden, aan schuldhulpverlening toe. Sinds 2008 is het aantal huishoudens met problematische schulden bijna verdubbeld, aldus de Nederlandse Vereniging voor Volks Krediet. (Jaarverslag, 2012) In 2012 hebben meer dan mensen zich gemeld voor schuldhulpverlening bij NVVK aangesloten leden. Het werkelijke aantal zal hoger zijn omdat niet alle kantoren NVVK lid zijn. Jeannette Oosterom MWD-SHV Pagina 17

22 Van schuldhulpverlening naar schulddienstverlening Zoals gezegd maakt de schuldhulpverlening een professionaliseringsslag. De beperking van de financiële middelen, de toename van het aantal hulpvragen en de roep om effectiviteit van de inzet van middelen te vergroten, heeft onderzoek gestimuleerd en de uitkomsten ervan worden weer gebruikt om verder te professionaliseren. Een kleine schets van de ontwikkelingen Als gevolg van de behoefte om meer te weten over hoe en wat van uitvallers in de schuldhulpverlening verscheen in 2002 het rapport Niet alle uitvallers zijn afvallers van drs.nadja Jungmann. Daarin is veel inzichtgevende informatie te vinden over deze uitvallers. In 2004 verscheen het rapport Integrale schuldhulpverlening. Handreiking voor gemeenten en uitvoerende instanties. Het rapport vraagt aandacht voor de schuldenproblematiek, geeft een instrument om de hulp integraal te organiseren en maakt een kostenberekening om te laten zien dat schuldhulpverlening geld op levert, en niet alleen een kostenpost is. In de toekomstverkenning Schuldhulpverlening, strategische keuzes voor gemeenten (2010) worden handvatten gegeven aan gemeenten om een effectief en betaalbaar aanbod van schuldhulpverlening te realiseren. In hetzelfde jaar wordt Nadja Jungmann als lector Schulden en incasso benoemd aan de Hogeschool Utrecht. In 2011 verschijnt het rapport Klantprofielen voor schuldhulpverlening. ( Geuns, e.a.) In dit rapport wordt gesignaleerd dat gemeenten in hun beleid een forse koerswijziging maken. Het gaat van schuldhulpverlening naar schulddienstverlening en van iedereen schuldenvrij naar hanteerbare schuldensituaties voor iedereen. In dit rapport wordt, op basis van bevindingen uit onderzoek dat gedrag de sleutel is tot effectieve en efficiënte schuldhulpverlening (p.12), gekozen voor de theorie van gepland gedrag van Ajzen om de theoretische lijn neer te zetten. Door de uitkomsten van veldonderzoek (p.13) is men tot de conclusie gekomen dat objectieve vaardigheden een dusdanig grote rol spelen dat men die in het model van Ajzen geplaatst heeft. Hier kom ik bij de beschouwing van het gedrag op terug. Als gevolg hiervan zijn het met name de kenmerken intentie c.q. motivatie, gedrag en vaardigheden waar schulddienstverlening zich voor interesseert. Op basis van het theoretische model van Ajzen en uitkomsten onderzoek worden de klanten in vier groepen schuldenaren ingedeeld. De kunners /willers, de Niet kunners/wel willers, de wel kunners /niet willers en de Niet kunners/niet willers. In het rapport wordt ( p.30) een hulpmiddel gepresenteerd om passend aanbod van een traject te kunnen formuleren wat de effectiviteit vergroot. Jeannette Oosterom MWD-SHV Pagina 18

23 In 2012 verschijnt het rapport Op weg naar effectieve schuldhulp MESIS:methodisch screenings instrument schulddienstverlening. (Blommesteijn. e.a.) Het is allemaal nog in ontwikkeling en in de testfase maar wordt als veelbelovend gezien. In Mesis worden klanten, via vragenlijsten die zij beantwoorden op de computer, ingedeeld in profielen, wat resulteert in een foto van de klant op de vier dimensies gedrag, bereidheid, zelfregie en overtuiging. Hiermee krijgt de schulddienstverlener een richting aangereikt waarlangs zijn aanbod voor dienstverlening kan plaats vinden. overtuiging 5 gedrag bereidheid zelfregie De profielen zijn: Profiel K (12%) Kunnen, Willen en Doen Voldoende gedrag, vaardigheden, zelfregie, bereidheid en overtuiging Profiel L (16%) Matig kunnen, willen en doen Matig in gedrag, vaardigheden, zelfregie, bereidheid en overtuiging, maar toch ook wel willen Profiel M (12%) Redelijke mate van Kunnen en doen, maar beperkt willen Voldoende gedrag, vaardigheden, zelfregie, en overtuiging maar beperkte bereidheid hebben Profiel N (11%) Kenmerkend is de lage mate van zelfregie Profiel P (6%) Kenmerkend is gebrek aan zichtbaar voldoende gedrag Profiel R (7%) De omschrijving is als volgt Wat deze klanten kenmerkt is dat zij volledig in de contramine lijken te zijn. Hun administratie is niet op orde, er is geen grip op de uitgaven aan de boodschappen en zij zijn van mening dat zij het ook niet kunnen. Iemand anders moet hun schulden oplossen, zij gaan het niet doen. Jeannette Oosterom MWD-SHV Pagina 19

24 Profiel S (7%) Hier spelen zwaarwegende belemmeringen waardoor SHV hoogstens faciliterend naar andere vormen van hulpverlening kan zijn in stabilisatie van de financiële situatie. In oktober 2012 verschijnt van Hiemstra & De Vries een onderzoek naar de effecten van de pilot in Amersfoort van het werken met klantprofielen. Men stelt dat het een en ander leidt tot meer kwaliteit en forse besparing oplevert voor de schulddienstverlening. Immers, alleen de klanten die ook echt kansrijk zijn om voor een schuldenregeling in aanmerking te komen en het vol te houden, komen voor dit traject in aanmerking. De rest komt alleen in aanmerking voor het hulpaanbod van stabilisatie. In het kader van stabilisatie zijn in Amersfoort drie trajecten mogelijk: een bespaarplan, budgetbeheer of beschermingsbewind. Voor ik overga tot de beschouwing van de argumenten die voortkomen vanuit de kijk op gedrag, wil ik eerst de onderbouwing geven waarom vanuit de ontwikkelingen op schulddienstverlening gebied, de gevonden oplossing door maatschappelijk werk, verwijzen c.q. aanmelden bij schulddienstverlening, niet (meer) werkt Oplossing werkt niet door ontwikkelingen Onderzoek op het gebied van schuldhulpverlening heeft duidelijk gemaakt dat werken aan schuldenproblematiek niet zo zeer met de schulden op zich te maken heeft, maar bijna altijd met het gedrag van de cliënt. Dat blijkt een belangrijke sleutel te zijn. Uit Mesis, de foto die van de klant gemaakt kan worden op basis van de vier dimensies gedrag, bereidheid, zelfregie en overtuiging, blijkt slechts voor 12% van de aangemelde klanten direct een schuldenregeling mogelijk met als doel een schuldenvrij leven. Bij de overige 88% van de cliënten is dit niet mogelijk en is eerst een traject nodig, of constateert men, dat voor alsnog geen zicht is op de mogelijkheid tot een schuldenregeling. Schulddienstverlening heeft de doelstelling ' voor iedereen een schuldenvrije toekomst', dan ook losgelaten. Daarmee accepterend dat een groep mensen, wellicht voor altijd, met schuldenproblematiek blijft worstelen. Om bij de 88% iets aan de schuldenproblematiek te kunnen doen, is gedragsverandering nodig. Er is vanuit de gevonden klantprofielen niet een op een het percentage te noemen wat multiprobleem huishoudens zullen zijn. We zullen ze met name vinden in de profielen N,P,R,S wat 31% is van de schulddienstverlening klantengroep. Uit de praktijk blijkt dat een multiprobleem huiishoudens eigenlijk altijd problemen hebben met schulden. Jeannette Oosterom MWD-SHV Pagina 20

25 In de maatschappij wint het inzicht terrein dat we als gevolg van specialisatie te ver doorgeschoten zijn in beperkt kijken naar onderdelen, en dat we terug moeten naar een meer inclusieve blik. Deze gedachten zijn terug te vinden in de transities naar de gemeenten maar ook in de Wet op Schuldhulpverlening van Daarin hebben de gemeenten de bindende aanwijzing gekregen om integraal schuldhulpverlenings beleid te maken. Dat wil zeggen: de hele mens omvattend met oog voor psychosociale problemen, problemen rond de woonsituatie, gezondheid, verslaving, de gezinssituatie enz. De wet en de genoemde ontwikkelingen maken dat niet de schulden, maar de cliënt met zijn gedrag centraal komen te staan. Daarmee zijn ook meteen enkele grenzen aan de mogelijkheden van schulddienstverlening te noemen. De expertise van schulddienstverlening zit vooral op het gebied van schulden. De focus verschuift nu van de schulden, naar de cliënt met zijn leefgebieden en zijn gedrag. Dat vereist een geheel andere kijk en vaardigheden. Tevens hebben gemeenten een krap budget, wat maakt dat een efficiëntie en effectiviteit afweging wordt gemaakt. Conclusie: Klantprofielen geven de schulddienstverlener een indicatie wat schulddienstverlening wel/niet kan betekenen. Op basis hiervan zullen ze een gefundeerd en beargumenteerd 'hoogst haalbaarheids' aanbod doen voor dat moment. Bij multiprobleem huishoudens zal dit nagenoeg altijd hoogstens faciliterend zijn naar andere hulpverlening. De gevonden oplossingen van maatschappelijk werk om te verwijzen naar de schulddienstverlening zal als gevolg van de ontwikkelingen rond en binnen de schulddienstverlening derhalve niet meer werken. Hamida heeft op aandringen van de gezinscoach met behulp van de vrijwilliger van de formulierenbrigade het aanmeldformulier voor Schulddienstverlening ingevuld. Bij intake van schulddienstverlening blijkt dat zij de Nederlandse taal niet voldoende machtig is, en zich niet aan de afspraken houdt. Schulddienstverlening constateert dat hun hoogst haalbaarheid aanbod is om de gezinscoach zo mogelijk te faciliteren. Dit faciliteren heeft in veel gemeenten (nog) geen gestalte gekregen. De cliënt is dan aangewezen op zichzelf, vrijwilligers, hopelijk zijn Sociaal Raadslieden beschikbaar en... het maatschappelijk werk. Jeannette Oosterom MWD-SHV Pagina 21

26 4.3. De maatschappelijk werk oplossing en gedrag De tweede invalshoek om naar oplossing van het maatschappelijk werk voor de schulden problematiek te kijken is gedrag. Gedrag Uit alle rapporten die in het kader van schulddienstverlening zijn geproduceerd blijkt dat gedrag een van de belangrijkste componenten is bij het werken aan schulden. Blommesteijn, e.a. (2012, p ) vonden na onderzoek dat bij 76-88% van de cliënten van schulddienstverlening het gedrag een probleem vormt om tot een schuldenregeling toegelaten te worden. Dit is het percentage van alle cliënten die zich melden bij schulddienstverlening. Met de nodige voorzichtigheid kan toch gezegd worden dat het percentage waar het gedrag een probleem vormt, bij multiprobleem huishoudens beduidend hoger ligt. Het is daarom interessant om verder in te gaan op gedrag om daarna vanuit de kijk op gedrag de oplossing maatschappelijk werk verwijst naar schulddienstverlening te beoordelen. Drie theorieën Hiervoor zijn drie theorieën met betrekking tot gedrag bekeken. Theorie van gepland gedrag van Ajzen omdat deze door schulddienstverlening als theoretische leerlijn bij onderzoek en verklaring van uitkomsten is gebruikt Triade model van Poiesz omdat dit de theoretische leerlijn is van Bureau Frontlijn wat de luis in de pels functie vervult van onder andere het maatschappelijk werk. Proces van gedragsverandering omdat dit het model is dat breed gebruikt wordt door het maatschappelijk werk Theorie van gepland gedrag van Ajzen Deze theorie heeft de schulddienstverlening gebruikt als theoretische lijn in het onderzoek naar klantprofielen. (Geuns.ea. 2011) De theorie van Ajzen stelt dat een mens drie soorten overwegingen heeft waardoor zijn gedrag gestuurd wordt. 1. Waar leidt dit gedrag toe? Persoonlijke attitude is de overtuiging die we hebben rond de resultaten van specifiek gedrag (bijvoorbeeld: hoe denkt cliënt over het hebben van schulden ) 2. Wat vinden anderen van dit gedrag? Wat vinden belangrijke anderen in onze omgeving van gedrag, ook wel sociale norm genoemd. 3. Kan ik dit ook echt? De ervaren gedragscontrole is onze set aan overtuigingen over de vraag of we in staat zijn om bepaald gedrag ook in de praktijk te brengen. ( bijvoorbeeld: kan ik mij houden aan het budget ) Deze drie factoren leiden tot een gedragsintentie, een voornemen tot specifiek gedrag. Jeannette Oosterom MWD-SHV Pagina 22

27 Gedragsintentie wordt in het Nederlands vaak vertaald als motivatie. Uit het genoemde onderzoek van schulddienstverlening bleek dat vaardigheden een factor van belang was, en deze heeft men daarom toegevoegd aan het model van de theorie van Ajzen. persoonlijke attitude ervaren gedragscontrole Model voor gedrag van schuldenaren (Geuns.e.a.2011,p.15 )op basis van theorie van Ajzen Triade model van Poiesz De directeur van Bureau Frontlijn uit Rotterdam Barend Rombout geeft januari 2012 aan dat zij als basis voor hun handelen de theoretische leerlijn het triade model van Poisesz hebben. Het bureau is onder zijn leiding met soms controversiële acties gestart. Maar ze hebben de vinger op de zere plek gelegd qua lacunes in de gevestigde hulpverlening. Hun uitgangspunt is daarmee voor mij interessant. Het Triade model van Poiesz gaat uit van de volgende 3 aspecten: 1. Motivatie De mate waarin iemand een doel wil bereiken of interesse heeft in het vertonen van bepaald gedrag. 2. Capaciteit De mate waarin iemand eigenschappen, vaardigheden of instrumenten heeft om bepaald gedrag uit te voeren. 3. Gelegenheid De mate waarin buiten de persoon gelegen omstandigheden bevorderend, of juist remmend werken op bepaald gedrag. Met externe omstandigheden wordt niet de wetgeving bedoeld maar de cultuur van mogen oefenen en missers maken. De essentie van het model is dat de door de persoon zelf ingeschatte mate van motivatie, capaciteit en gelegenheid samen bepalend zijn voor het gewenste eindresultaat. En dat wanneer de persoon zelf een andere inschatting kan gaan maken op een van de drie aspecten, dit invloed heeft op de totale uitkomst. Men gebruikt daarvoor het onderstaande rekenmodel. Er wordt gerekend met een schaal van 0 tot 1. Stel dat de motivatie mager is, krijgt deze een cijfer dicht bij de 0, bijvoorbeeld 0,3. Als de capaciteit gemiddeld is, zal deze tussen de twee uiterste inzitten, 0,5. In dit voorbeeld gaan we uit van een goede gelegenheid, waarmee deze een 0,9 krijgt. De formule die geldt om de score uit te rekenen geldt: T = M x C x G. In dit voorbeeld is dit dus: 0,3 x 0,5 x 0,9 = 0,135. Jeannette Oosterom MWD-SHV Pagina 23

28 (Informatie verkregen via ) Een voorbeeld van Bureau Frontlijn is dan dat wanneer een moeder op de opvoeding de volgende som heeft : 0,3 motivatie x 0,5 capaciteit X 0,2 gelegenheid =Triade som En je deze moeder een grotere gelegenheid geeft om op te voeden door het huis op te helpen ruimen, de vochtplekken op te laten lossen en de schulden bij de Gemeentelijke Krediet Bank onder te brengen, je de verandering in de som kunt bewerkstelligen naar: 0,3 motivatie x 0,5 capaciteit X 0,6 gelegenheid =Triade som 0.09 Dit is de theoretische basis van Bureau Frontlijn waarop zij bijvoorbeeld het bij hoofdstuk 3 beschreven project van Gezinsbegeleiding achter de voordeur (2010) hebben opgezet Proces van gedragsverandering Als laatste het theoretische model van Prochaska en DiClemente wat binnen het maatschappelijk werk vaak gebruikt wordt om het proces van gedragsverandering in beeld te brengen. Prochaska en DiClemente hebben de stadia van gedragsverandering in kaart gebracht, zodat hulpverleners kunnen aansluiten bij het stadium waarin de cliënt zich bevindt: de cliënt begeleiden bij het bewust worden van de problematiek, bij het nemen van beslissingen en in het uitvoeren en volhouden van de ingezette verandering. Dit model van Prochaska en DiClemente is van toepassing voor alle vormen van gedragsverandering, ook voor problemen met schulden. Jeannette Oosterom MWD-SHV Pagina 24

29 Deze theorie van Prochaska en DiClemente gaat ervan uit dat gedragsverandering een proces is. (Informatie verkregen via :www.mens-en-samenleving.nl, infonu.nl, enz. nov 2013) Conclusie : Ik denk dat geen van de theorieën op zich, enigszins recht doen aan de complexe werkelijkheid van de multiprobleem huishoudens. Wellicht dat een driedimensionale ( theoretische) blik een wat beter uitgangspunt zou kunnen vormen. Zoals in Hoofdstuk 3 gezien, maar ook vanuit praktijkervaring, blijkt dat vanuit maatschappelijk werk niet tot nauwelijks aandacht is voor de gedragscomponent bij schuldenproblematiek. Dat resulteert in een visie dat schulden een geïsoleerd probleem zijn, dat als apart onderdeel elders (schulddienstverlening ) kan worden ondergebracht. Zoals elke theorie een tot hoofdzaken terug gebrachte redenatie is over een complexe werkelijkheid, zou hier de volgende versimpelde redenatie kunnen worden gevolgd: Het model van Ajzen laat zien dat gedrag ontstaat vanuit persoonlijke attitude, sociale norm en ervaren gedragscontrole. Model van Poiesz laat zien dat voor gedragsbeïnvloeding aandacht nodig is voor motivatie, capaciteit en gelegenheid. En het model van Prochaska en DiClemente laat zien dat gedragsverandering een proces is. Maatschappelijk werk moet aansluiten bij het stadium waar de cliënt zich bevindt, wat aardig wat denkwerk, energie enz. van de veranderende persoon vraagt. Waarbij weer zicht op attitude, ervaren sociale norm en gedragscontrole nodig is ( Ajzen) en wat beïnvloedt kan worden door aandacht te hebben voor motivatie, capaciteit en gelegenheid ( Poiesz) Jeannette Oosterom MWD-SHV Pagina 25

Multiprobleem huishoudens. Maatschappelijk Werk. Schulddienstverlening

Multiprobleem huishoudens. Maatschappelijk Werk. Schulddienstverlening Multiprobleem huishoudens Maatschappelijk Werk Schulddienstverlening Jeannette Oosterom maart 2014 Schulden Chaos Verzamelde kennis en een beschrijving van de ontwikkelingen die de noodzaak tot samen optrekken

Nadere informatie

Mesis Methodisch screeningsinstrument schulddienstverlening Kenmerken en functies. Nadja Jungmann Roeland van Geuns

Mesis Methodisch screeningsinstrument schulddienstverlening Kenmerken en functies. Nadja Jungmann Roeland van Geuns Mesis Methodisch screeningsinstrument schulddienstverlening Kenmerken en functies Nadja Jungmann Roeland van Geuns Schulden in de media forse stijging loonbeslagen iedereen gaat er op achteruit sinds januari

Nadere informatie

Armoede, schulden en schaarste

Armoede, schulden en schaarste Armoede, schulden en schaarste Effecten in de praktijk Roeland van Geuns Lector armoede en participatie, Hogeschool van Amsterdam INHOUD 1. Armoede en schulden: en paar cijfers? 1. Effecten armoede 2.

Nadere informatie

Afgelopen jaren. Onderzoeksmethoden. Onderzoeksvraag

Afgelopen jaren. Onderzoeksmethoden. Onderzoeksvraag NADJA JUNGMANN ERIK LEMS FIENEKE VOGELPOEL GERCOLINE VAN BEEK PETER WESDORP 1 Incasso- en deurwaarderssymposium 19 november 2014 Nadja Jungmann Onoplosbare schuldsituaties Afgelopen jaren Toename aantal

Nadere informatie

Schulddienstverlening. (SDV) Hoe werkt dat?

Schulddienstverlening. (SDV) Hoe werkt dat? Schulddienstverlening (SDV) Hoe werkt dat? Schulddienstverlening Bestaat uit een front-, mid- en backoffice Is onderdeel van de sector Z&I Gestationeerd in Mercado vloerveld 3b Balie SDV zit in het Stadskantoor

Nadere informatie

Effectieve schuldhulp, een stand van zaken

Effectieve schuldhulp, een stand van zaken Seminariereeks sociaal werk de toekomst in! Effectieve schuldhulp, een stand van zaken Dr. Nadja Jungmann Een organisatie van de Master in het sociaal werk en sociaal beleid (KU Leuven i.s.m. hogescholen)

Nadere informatie

Jaarverslag. schulddienstverlening 2013. Een goede start

Jaarverslag. schulddienstverlening 2013. Een goede start Jaarverslag schulddienstverlening 2013 Een goede start 1. Aanleiding In 2012 heeft u het beleidsplan schulddienstverlening: De kanteling van schuldhulpverlening naar schulddienstverlening vastgesteld.

Nadere informatie

Welkom. Presentatie wijkteams in de gemeente Leeuwarden en hoe zij de financiële hulpverlening hebben ingericht

Welkom. Presentatie wijkteams in de gemeente Leeuwarden en hoe zij de financiële hulpverlening hebben ingericht Welkom Presentatie wijkteams in de gemeente Leeuwarden en hoe zij de financiële hulpverlening hebben ingericht Inhoud Inrichting werkwijze wijkteams Leeuwarden Verdieping in schuldhulpverlening Verdieping

Nadere informatie

Inhoud. jou opleveren?... 9. van een motiverend gesprek... 113. Wat nu?... 143. toepassen, ook buiten de spreekkamer... 171. aan de slag!...

Inhoud. jou opleveren?... 9. van een motiverend gesprek... 113. Wat nu?... 143. toepassen, ook buiten de spreekkamer... 171. aan de slag!... Inhoud hoofdstuk 1 Waarom dit boek?... 5 hoofdstuk 2 Wat kan Motiverende Gespreksvoering jou opleveren?... 9 colofon eerste druk 2010; tweede, herziene druk november 2015 MeerMotiveren, 2015 Een uitgave

Nadere informatie

Schuldhulpverlening in de wijk, een vak apart? Ron van Amen gemeente Zwolle Mar2jn Schut mar2jnschut.wordpress.com

Schuldhulpverlening in de wijk, een vak apart? Ron van Amen gemeente Zwolle Mar2jn Schut mar2jnschut.wordpress.com Schuldhulpverlening in de wijk, een vak apart? Ron van Amen gemeente Zwolle Mar2jn Schut mar2jnschut.wordpress.com Inhoud Waarom aandacht voor armoede en schulden in wijkteam Samenstelling wijkteam Ervaringen

Nadere informatie

Overzicht MKBA s - Frontlijn- en MPG-aanpakken in het land - - LPBL: Veroni Larsen -

Overzicht MKBA s - Frontlijn- en MPG-aanpakken in het land - - LPBL: Veroni Larsen - Overzicht MKBA s - Frontlijn- en MPG-aanpakken in het land - - LPBL: Veroni Larsen - Agenda 1. Wat is een MKBA? 2. De opgave in het sociaal domein 3. Interventie & (beoogde) effecten 4. Overzicht verschillende

Nadere informatie

Model Beroepsprofiel Cliëntondersteuner voor mensen met een beperking

Model Beroepsprofiel Cliëntondersteuner voor mensen met een beperking Model Beroepsprofiel Cliëntondersteuner voor mensen met een beperking Het doel van deze beschrijving is om enerzijds houvast te geven voor het borgen van de unieke expertise van de cliëntondersteuner voor

Nadere informatie

Deel I Visie op geld en schulden 25

Deel I Visie op geld en schulden 25 Voorwoord 17 Inleiding 21 Deel I Visie op geld en schulden 25 Inleiding 27 1 Geld 31 1.1 Inleiding 31 1.2 Geld als sociaal verschijnsel 31 1.3 Geld als economisch verschijnsel 33 1.4 De geschiedenis van

Nadere informatie

TEAMNASCHOLINGEN EIGEN KRACHT GENERALISTISCH WERKEN IN GEZINNEN EN SOCIALE WIJKTEAMS

TEAMNASCHOLINGEN EIGEN KRACHT GENERALISTISCH WERKEN IN GEZINNEN EN SOCIALE WIJKTEAMS TEAMNASCHOLINGEN EIGEN KRACHT GENERALISTISCH WERKEN IN GEZINNEN EN SOCIALE WIJKTEAMS MODULES: EIGEN KRACHT VAN DE CLIËNT EN ZIJN SYSTEEM INTEGRAAL WERKEN MET MULTI PROBLEEMGEZINNEN COMBINEREN VAN FORMELE

Nadere informatie

Gevangen in Schuld. over de uitzichtloze schuldsituaties van cliënten van de verslavingsreclassering. door Marc Anderson

Gevangen in Schuld. over de uitzichtloze schuldsituaties van cliënten van de verslavingsreclassering. door Marc Anderson Gevangen in Schuld over de uitzichtloze schuldsituaties van cliënten van de verslavingsreclassering door Marc Anderson Hoe vorm te geven aan een sluitende aanpak van problematische schulden bij cliënten

Nadere informatie

Utrecht, september 2010 Gerjoke Wilmink directeur Nibud

Utrecht, september 2010 Gerjoke Wilmink directeur Nibud Voorwoord Ongeveer twee jaar geleden publiceerde het Nibud Geld en Gedrag, Budgetbegeleiding voor de beroepspraktijk. Het boek werd enthousiast ontvangen door het werkveld, vooral vanwege de competenties

Nadere informatie

Armoede, schulden en schaarste

Armoede, schulden en schaarste Armoede, schulden en schaarste Speciale aandacht voor armoede in wijkteams? Roeland van Geuns Lector armoede en participatie, Hogeschool van Amsterdam INHOUD 1. Oorzaken van armoede 2. Armoede en multi-problematiek

Nadere informatie

Congres Sociale zekerheid in beweging

Congres Sociale zekerheid in beweging Kluwerschulinck.nl Congres Sociale zekerheid in beweging De werkwijze en succesvolle aanpak van de Kredietbank Groningen 2 1 Groningse Kredietbank (GKB) Onderdeel van de dienst Sociale Zaken en Werk van

Nadere informatie

Armoede, schulden en schaarste

Armoede, schulden en schaarste Armoede, schulden en schaarste Speciale aandacht voor armoede in wijkteams? Roeland van Geuns Lector armoede en participatie, Hogeschool van Amsterdam INHOUD 1. Oorzaken van armoede 2. Armoede en multi-problematiek

Nadere informatie

Multiproblem gezinnen met NAH, een uitdaging? Myriam Meutgeert, gezinscoach Karin van Ophem, consulent NAH & Jeugd en Gezin

Multiproblem gezinnen met NAH, een uitdaging? Myriam Meutgeert, gezinscoach Karin van Ophem, consulent NAH & Jeugd en Gezin Multiproblem gezinnen met NAH, een uitdaging? Myriam Meutgeert, gezinscoach Karin van Ophem, consulent NAH & Jeugd en Gezin Programma workshop Definitie multiproblem gezin Actieve bijdrage, stellingen

Nadere informatie

Bijlage 3 Producten 1 2 MAART 2015 1788622

Bijlage 3 Producten 1 2 MAART 2015 1788622 Gescand archih datum _ Bijlage 3 Producten 1 2 MAART 2015 1788622 De gemeente en haar partners bieden verschillende producten aan op het gebied van schuldhulpverlening: Preventie en vroegsignalering Schuldbemiddeling

Nadere informatie

Schulddienstverlening

Schulddienstverlening Schulddienstverlening Afdeling Inkomensondersteuning Eenheid Sociale Zaken en Werkgelegenheid Gemeente Zwolle Januari 2013 Regina Koudijs Inhoud presentatie Algemeen Doelgroep Hoofddoel schulddienstverlening

Nadere informatie

OPLOSSINGSGERICHT WERKEN MET JONGEREN MISSION POSSIBLE

OPLOSSINGSGERICHT WERKEN MET JONGEREN MISSION POSSIBLE OPLOSSINGSGERICHT WERKEN MET JONGEREN MISSION POSSIBLE OPEN INSCHRIJVING IN UTRECHT WAT IS MISSION POSSIBLE? Bent u geïnteresseerd te ontdekken waar de motivatie van jongeren ligt om hun problemen zelf

Nadere informatie

Agendapunt: 19 No. 50/'12. Dokkum, 24 april 2012. ONDERWERP: Wet gemeentelijke schuldhulpverlening

Agendapunt: 19 No. 50/'12. Dokkum, 24 april 2012. ONDERWERP: Wet gemeentelijke schuldhulpverlening Agendapunt: 19 No. 50/'12 Dokkum, 24 april 2012 ONDERWERP: Wet gemeentelijke schuldhulpverlening SAMENVATTING: Als gevolg van de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (per 1 juli 2012), krijgen gemeenten

Nadere informatie

Wat doet Thuisbegeleiding? Informatie over Thuisbegeleiding

Wat doet Thuisbegeleiding? Informatie over Thuisbegeleiding Wat doet Thuisbegeleiding? Informatie over Thuisbegeleiding Informatie over Thuisbegeleiding Thuisbegeleiding biedt hulp aan multiproblemgezinnen en risicogezinnen, en aan volwassenen met psychiatrische

Nadere informatie

Voorwaardelijke interventie Gezinnen. (VIG) Voorwaardelijke hulpverlening aan Multi-problemgezinnen met verschillende vormen van drang & dwang. Werkwijze vrijwillige hulpverlening Eigen verantwoordelijkheid

Nadere informatie

Bijlage 1: Bijzondere bijstand

Bijlage 1: Bijzondere bijstand 07.0001914 Bijlage 1: Bijzondere bijstand Individuele bijzondere bijstand Niet iedereen zal een duidelijk beeld hebben van wat bijzondere bijstand precies inhoudt. Daarom wordt hierbij een korte omschrijving

Nadere informatie

TEAMNASCHOLING ERVARINGSGERICHTE PSYCHOSOCIALE HULPVERLENING WERKEN MET CLIËNTEN EN HUN RELATIONELE CONTEXT

TEAMNASCHOLING ERVARINGSGERICHTE PSYCHOSOCIALE HULPVERLENING WERKEN MET CLIËNTEN EN HUN RELATIONELE CONTEXT TEAMNASCHOLING ERVARINGSGERICHTE PSYCHOSOCIALE HULPVERLENING WERKEN MET CLIËNTEN EN HUN RELATIONELE CONTEXT HOE ZIET UW PRAKTIJK ERUIT? Veel cliënten zien hun probleem als een individueel probleem en komen

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2009 2010 24 515 Preventie en bestrijding van stille armoede en sociale uitsluiting Nr. 186 BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID Aan

Nadere informatie

Sociale wijkteams - Kosten en baten van integrale aanpakken -

Sociale wijkteams - Kosten en baten van integrale aanpakken - Sociale wijkteams - Kosten en baten van integrale aanpakken - Toegang en teams - Merei Lubbe en Peter Soorsma eerste ronde, workshop 2 - 1. Inleiding Gemeente staat voor grote uitdaging transities als

Nadere informatie

Schuldhulpverlening gemeente Gouda Nota van Conclusies en Aanbevelingen

Schuldhulpverlening gemeente Gouda Nota van Conclusies en Aanbevelingen Schuldhulpverlening gemeente Gouda Nota van Conclusies en Aanbevelingen Rekenkamer Gouda - CONCEPT EN VERTROUWELIJK - Versie d.d. 12 mei 2012 Inhoudsopgave 1. Onderzoekskader schuldhulpverlening in Gouda

Nadere informatie

Aanvullende notitie op het Beleidsplan schuldhulpverlening gemeente Menterwolde

Aanvullende notitie op het Beleidsplan schuldhulpverlening gemeente Menterwolde Aanvullende notitie op het Beleidsplan schuldhulpverlening gemeente Menterwolde Inleiding Met de invoering van de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening zijn de minnelijke schuldsanering en de wettelijke

Nadere informatie

Theorie & Praktijk Sociale wijkteams

Theorie & Praktijk Sociale wijkteams Wmo-werkplaats Zwolle startevenement Theorie & Praktijk Sociale wijkteams 2 april 2014 Opbouw Rondje voorstellen Theorie Sociale wijkteams (Eelke) Theorie Sociale wijkteams (Albert) Praktijk Sociale wijkteams

Nadere informatie

Opmerkingen en onderzoeksuggesties vanuit de discussiegroepen symposium 16/10/2013 nav de tabellen over huisuitzettingen

Opmerkingen en onderzoeksuggesties vanuit de discussiegroepen symposium 16/10/2013 nav de tabellen over huisuitzettingen Bijlage 2 Opmerkingen en onderzoeksuggesties vanuit de discussiegroepen symposium 16/10/2013 nav de tabellen over huisuitzettingen 1. Wat is het aandeel feitelijke huisuitzettingen? 0,8% 0,7% 0,6% 0,5%

Nadere informatie

Begeleid Wonen. www.st-neos.nl. Maatschappelijke opvang en aanpak huiselijk geweld

Begeleid Wonen. www.st-neos.nl. Maatschappelijke opvang en aanpak huiselijk geweld Begeleid Wonen www.st-neos.nl Maatschappelijke opvang en aanpak huiselijk geweld De stichting Neos is een organisatie voor maatschappelijke opvang en aanpak huiselijk geweld. De organisatie richt zich

Nadere informatie

Armoede, schulden en schaarste

Armoede, schulden en schaarste Armoede, schulden en schaarste Hoe kan ondersteuning effectief zijn en waarom? Roeland van Geuns Lector armoede en participatie, Hogeschool van Amsterdam INHOUD 1. Wat is arm? 2. Aspecten van armoede 1.

Nadere informatie

Preventie, vroegsignalering en verplichte schuldhulp

Preventie, vroegsignalering en verplichte schuldhulp Kluwerschulinck.nl Congres Sociale zekerheid in beweging Praktijkcase gemeente Den Haag: Verplichte schuldhulpverlening in het kader van preventie? Preventie, vroegsignalering en verplichte schuldhulp

Nadere informatie

SAMENVATTING BOUWSTENEN ZELFMANAGEMENT EN PASSENDE ZORG

SAMENVATTING BOUWSTENEN ZELFMANAGEMENT EN PASSENDE ZORG SAMENVATTING ZELFMANAGEMENT EN PASSENDE ZORG INLEIDING ZELFMANAGEMENT EN PASSENDE ZORG In samenwerking met de deelnemers van het De Bouwstenen zijn opgebouwd uit thema s die Bestuurlijk Akkoord GGZ zijn

Nadere informatie

Aanpak: Interventieteam Gezinnen. Beschrijving

Aanpak: Interventieteam Gezinnen. Beschrijving Aanpak: Interventieteam Gezinnen De gemeente heeft de vragenlijst betreffende deze aanpak ingevuld en relevante documentatie toegestuurd. Een beperktere vragenlijst over deze aanpak is ingevuld door: Fier

Nadere informatie

EVERY PICTURE TELLS A STORY

EVERY PICTURE TELLS A STORY EVERY PICTURE TELLS A STORY Armoede: een gedifferentieerd verschijnsel Roeland van Geuns Low budget, High Service 4 oktober 2014 1 INHOUD ARMOEDE: ACTUEEL, MAAR WAT IS HET? RELEVANTIE VAN GEDRAG OUDE EN

Nadere informatie

Aanpak: Bemoeizorg. Beschrijving

Aanpak: Bemoeizorg. Beschrijving Aanpak: Bemoeizorg De gemeente heeft de vragenlijst betreffende deze aanpak ingevuld en relevante documentatie toegestuurd. Een beperktere vragenlijst over deze aanpak is ingevuld door: GGD West-Brabant

Nadere informatie

Beschermingsbewind, schuldhulpverlening en bijzondere bijstand

Beschermingsbewind, schuldhulpverlening en bijzondere bijstand Beschermingsbewind, schuldhulpverlening en bijzondere bijstand Een toekomst visie Mr. Ellen Penders Drs. Vivian den Hartogh Wat er vooraf ging Situatie burgers verslechterd (explosieve) toename van mensen

Nadere informatie

Raads informatiebrief (Sociaal-Economische pijler)

Raads informatiebrief (Sociaal-Economische pijler) gemeente Eindhoven Raadsnummer 04.R94O.OOI Inboeknummer o4toooyss Classificatienummer 43I.6oy Dossiernurnmer sp juli aoo4 Raads informatiebrief (Sociaal-Economische pijler) Betreft evaluatie en ontwikkelingen

Nadere informatie

Drie tips voor effectieve schuldhulpverlening

Drie tips voor effectieve schuldhulpverlening dr. Nadja Jungmann en drs. Marian Dobbe-Kluijtmans Schuldhulpverlening kan een belangrijk instrument zijn om te zorgen dat dak- en thuislozen weer meedoen in onze maatschappij. Maar dan moeten gemeenten

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2004 2005 24 515 Preventie en bestrijding van stille armoede en sociale uitsluiting Nr. 59 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID

Nadere informatie

Het topje van de ijsberg. Maatschappelijke kosten-batenanalyse schuldhulpverlening Spijkenisse

Het topje van de ijsberg. Maatschappelijke kosten-batenanalyse schuldhulpverlening Spijkenisse Het topje van de ijsberg Maatschappelijke kosten-batenanalyse schuldhulpverlening Spijkenisse datum 24 november 2009 versie definitief Auteur(s) P. van der Wekken Integraal Inwonersbeleid en Processen,

Nadere informatie

Wouter Snel en Hugo de Haan

Wouter Snel en Hugo de Haan Wie zijn wij? Wouter Snel en Hugo de Haan 11 wijkteams Momenteel zijn er 11 wijkteams, per januari 2015 is één wijkteam gesplitst in twee wijkteams. 5 Jeugdteams Er 5 jeugdteams in de gemeente Zaanstad.

Nadere informatie

B E R A A D S G R O E P

B E R A A D S G R O E P Introductie Deze Beraadsgroep kent 19 deelnemers. Saskia Westerink en Jardy ten Kleij zullen informatie geven over de schuldhulpverlening in Almere. Jardy ten Kleij is de projectleider van PLANgroep Almere.

Nadere informatie

GEDRAGSMANAGEMENT. Inleiding. Het model. Poppe Persoonlijk Bas Poppe: 06 250 30 221 www.baspoppe.nl info@baspoppe.nl

GEDRAGSMANAGEMENT. Inleiding. Het model. Poppe Persoonlijk Bas Poppe: 06 250 30 221 www.baspoppe.nl info@baspoppe.nl GEDRAGSMANAGEMENT Dit kennisitem gaat over gedrag en wat er komt kijken bij gedragsverandering. Bronnen: Gedragsmanagement, Prof.dr. Theo B. C. Poiesz, 1999; Samenvatting boek en college, A.H.S. Poppe,

Nadere informatie

Werken vanuit het cliëntperspec2ef in Fryslân

Werken vanuit het cliëntperspec2ef in Fryslân Werken vanuit het cliëntperspec2ef in Fryslân Astrid de Bue Cliëntperspec2ef 1 HH, 1 plan, 1 regisseur 1 HH, 1 plan, 1 hulpverlener Multidisciplinair Interdisciplinair Wijk / dorp perspec2ef Werken vanuit

Nadere informatie

BELEIDSPLAN GEMEENTELIJKE SCHULDHULPVERLENING ONDERBANKEN 2012-2015.

BELEIDSPLAN GEMEENTELIJKE SCHULDHULPVERLENING ONDERBANKEN 2012-2015. BELEIDSPLAN GEMEENTELIJKE SCHULDHULPVERLENING ONDERBANKEN 2012-2015. 1. Aanleiding. De Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs) treedt per 1 juli 2012 in werking, met uitzondering van artikel 5 en 11.

Nadere informatie

Van: Artie Ramsodit (PvdA) afgestemd met Jolande van Ketel (SP) en Eva de Raadt (CDA)

Van: Artie Ramsodit (PvdA) afgestemd met Jolande van Ketel (SP) en Eva de Raadt (CDA) Van: Artie Ramsodit (PvdA) afgestemd met Jolande van Ketel (SP) en Eva de Raadt (CDA) Aan: leden cie. Samenleving Datum: 4 oktober Beslispunten en samenvatting Schuldhulp; drempels en dichte deuren? Bestaanszekerheid

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten Generaal Binnenhof 1a 2513 AA 's-gravenhage W&B/B&K/03/74179

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten Generaal Binnenhof 1a 2513 AA 's-gravenhage W&B/B&K/03/74179 Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Directie Werk en Bijstand Afdeling Beleidsinnovatie en Ketenprocessen Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten Generaal Binnenhof 1a 2513 AA 's-gravenhage

Nadere informatie

Schakelen naar het juiste recept

Schakelen naar het juiste recept Schakelen naar het juiste recept Onderzoek naar verwijswerkwijze van huisartsen en praktijkondersteuners in Amsterdam-Zuid Voorjaar 2013 Aanleiding onderzoek Er is veel aandacht voor de inzet van de wijkverpleegkundige

Nadere informatie

Methodiekbeschrijving Bureau Frontlijn EIF-project Activiteit 2 hulp aan derdelanders/nauw verwante gezinnen

Methodiekbeschrijving Bureau Frontlijn EIF-project Activiteit 2 hulp aan derdelanders/nauw verwante gezinnen Methodiekbeschrijving Bureau Frontlijn EIF-project Activiteit 2 hulp aan derdelanders/nauw verwante gezinnen Introductie acute crisis In de acute crisis probeer je zo snel mogelijk inzicht en overzicht

Nadere informatie

SCHULDHULPVERLENING september 2013 1

SCHULDHULPVERLENING september 2013 1 SCHULDHULPVERLENING september 2013 1 2 Inhoudsopgave Als schulden een probleem worden... 4 Hoe vraag ik schuldhulpverlening aan? 5 Wanneer kom ik in aanmerking voor schuldhulpverlening? 5 Waaruit bestaat

Nadere informatie

Armoedebeleid. Welkom bij deze presentatie!

Armoedebeleid. Welkom bij deze presentatie! Armoedebeleid Welkom bij deze presentatie! Algemeen Armoede is een complex fenomeen waarin de dimensies van inkomen, gezondheid, opleiding, zelfredzaamheid en mogelijkheden tot participatie een belangrijke

Nadere informatie

Ontwikkelprogramma armoede gemeente Leeuwarden 2014

Ontwikkelprogramma armoede gemeente Leeuwarden 2014 Ontwikkelprogramma armoede gemeente Leeuwarden 2014 Inleiding Uit onze gemeentelijke armoedemonitor 1 blijkt dat Leeuwarden een stad is met een relatief groot armoedeprobleem. Een probleem dat nog steeds

Nadere informatie

Financiële problemen op de werkvloer

Financiële problemen op de werkvloer Financiële problemen op de werkvloer Gemeente Zoetermeer Nibud, 2012 Auteurs Daisy van der Burg Tamara Madern Inhoud 1 INLEIDING... 2 2 ONTWIKKELING FINANCIËLE PROBLEMEN... 3 3 OORZAKEN, SIGNALEN EN GEVOLGEN...

Nadere informatie

Perceelbeschrijving 1 Gespecialiseerde ambulante hulp

Perceelbeschrijving 1 Gespecialiseerde ambulante hulp Perceelbeschrijving 1 Gespecialiseerde ambulante hulp Samenwerkende gemeenten Friesland Achtkarspelen Ameland het Bildt Dantumadiel Dongeradeel Ferwerderadiel Franekeradeel De Friese Meren Harlingen Heerenveen

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2009 2010 24 515 Preventie en bestrijding van stille armoede en sociale uitsluiting Nr. 190 BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID Aan

Nadere informatie

Effectief aan de slag (met re-integratie) 24 juni 2010 - Buurtalliantie

Effectief aan de slag (met re-integratie) 24 juni 2010 - Buurtalliantie Effectief aan de slag (met re-integratie) 24 juni 2010 - Buurtalliantie Effectief aan de slag 2 motto s Betrek de bewoners Bij het bepalen van de doelen Bij het bepalen wat zou werken om de doelen te bereiken

Nadere informatie

Modules Jeugdzorg. 10 Voor Toekomst. Centra voor Wonen, Zorg en Welzijn Noord Kwinkenplein 10-A, 9712 GZ Groningen Tel. 050-3172670, Fax.

Modules Jeugdzorg. 10 Voor Toekomst. Centra voor Wonen, Zorg en Welzijn Noord Kwinkenplein 10-A, 9712 GZ Groningen Tel. 050-3172670, Fax. Modules Jeugdzorg 10 Voor Toekomst INHOUD Visie Deze module is bedoeld voor jeugdigen en kinderen, die in een bedreigde gezinssituatie wonen, waarbij dusdanige complexe problematiek speelt dat inzet van

Nadere informatie

De resultaten van het project

De resultaten van het project De resultaten van het project Project (On)Beperkte Opvang Mensen met Licht Verstandelijke Beperkingen in de Maatschappelijke Opvang Peter van den Broek Landelijk projectleider Agenda Het project De instrumenten

Nadere informatie

Je steunsysteem is overal om je heen.

Je steunsysteem is overal om je heen. Je steunsysteem is overal om je heen. Kwartiermaken in de wijken in Oss en in de regio. Burgerkracht en Presentie Definitie kwartiermaken: Kwartiermaken gaat over het bevorderen van het maatschappelijk

Nadere informatie

Aanpak: Bijzondere Zorg Team. Beschrijving

Aanpak: Bijzondere Zorg Team. Beschrijving Aanpak: Bijzondere Zorg Team Namens de gemeente Deventer hebben drie netwerkpartners de vragenlijst gezamenlijk ingevuld. Dit zijn Dimence GGZ, Tactus verslavingszorg, en Iriszorg maatschappelijke opvang.

Nadere informatie

Goed omgaan met geld. Achtergronden bij de competenties voor financiële zelfredzaamheid. Nibud, 2012

Goed omgaan met geld. Achtergronden bij de competenties voor financiële zelfredzaamheid. Nibud, 2012 Goed omgaan met geld Achtergronden bij de competenties voor financiële zelfredzaamheid Nibud, 2012 Inhoud 1 AANLEIDING... 2 2 COMPETENTIES BESCHREVEN ALS VAARDIGHEDEN... 4 3 AANSLUITEN BIJ INTERNATIONALE

Nadere informatie

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster [PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster! Hoofdzaken Ster Copyright EffectenSter BV 2014 Hoofdzaken Ster SOCIALE VAARDIGHEDEN VERSLAVING DOELEN EN MOTIVATIE 10 9 8 10 9 8 7 6 4 3 2 1 7 6 4 3 2 1 10 9

Nadere informatie

Aanpak: Signalerings- en vangnetfunctie. Beschrijving

Aanpak: Signalerings- en vangnetfunctie. Beschrijving Aanpak: Signalerings- en vangnetfunctie De gemeente heeft de vragenlijst betreffende deze aanpak ingevuld en relevante documentatie toegestuurd. Een beperktere vragenlijst over deze aanpak is ingevuld

Nadere informatie

Juni 2012 Roeland van Geuns Nadja Jungmann. Naar efficiënter werken met klantprofielen

Juni 2012 Roeland van Geuns Nadja Jungmann. Naar efficiënter werken met klantprofielen Juni 2012 Roeland van Geuns Nadja Jungmann Naar efficiënter werken met klantprofielen Achtergrond Uitvoering schuldhulpverlening in transitie Loslaten beleidsdoel iedereen schulden vrij Bezuinigingen Toename

Nadere informatie

Dreigende Energieafsluitingen Holland Rijnland 2012 2013

Dreigende Energieafsluitingen Holland Rijnland 2012 2013 Dreigende Energieafsluitingen Holland Rijnland 2012 2013 Het aantal energie afsluitingen neemt de laatste jaren toe. Dreigende energie afsluitingen zijn een signaal van problematische schulden en multiproblematiek.

Nadere informatie

Bijlage bij Gekantelde schuldhulpverlening Beleidsnotitie 2013-2016 : uitkomsten inventarisatie Sociaal Team

Bijlage bij Gekantelde schuldhulpverlening Beleidsnotitie 2013-2016 : uitkomsten inventarisatie Sociaal Team 201305354 Bijlage bij Gekantelde schuldhulpverlening Beleidsnotitie 20132016 : uitkomsten inventarisatie Sociaal Team Kredietbank Nederland Woningstichting Weststellingwerf gebied van Ja, wij zijn betrokken

Nadere informatie

Clientprofielen Kempengemeenten Reusel-De Mierden, Bergeijk, Bladel en Eersel 19 mei 2014

Clientprofielen Kempengemeenten Reusel-De Mierden, Bergeijk, Bladel en Eersel 19 mei 2014 Stabiliteit en behoud Doel Inwoner in staat stellen op het hoogst haalbare niveau van participatie en zelfredzaamheid te komen en te blijven, door het creëren van stabiliteit en het stimuleren van participatie

Nadere informatie

Samenvatting. Aanleiding en adviesvraag

Samenvatting. Aanleiding en adviesvraag Samenvatting Aanleiding en adviesvraag In de afgelopen jaren is een begin gemaakt met de overheveling van overheidstaken in het sociale domein van het rijk naar de gemeenten. Met ingang van 2015 zullen

Nadere informatie

v r o u w e n o p v a n g R SA MANUS informatie voor verwijzers

v r o u w e n o p v a n g R SA MANUS informatie voor verwijzers v r o u w e n o p v a n g R SA MANUS informatie voor verwijzers Vrouwenopvang Rosa Manus is een instelling voor opvang van en hulpverlening aan mishandelde of met mishandeling bedreigde vrouwen en hun

Nadere informatie

We bieden nu ook oplossingen aan mensen die niet direct door kunnen naar een schuldregeling. Binnen twee weken weet mijn cliënt waar hij aan toe is

We bieden nu ook oplossingen aan mensen die niet direct door kunnen naar een schuldregeling. Binnen twee weken weet mijn cliënt waar hij aan toe is We bieden nu ook oplossingen aan mensen die niet direct door kunnen naar een schuldregeling. Binnen twee weken weet mijn cliënt waar hij aan toe is Voor iedere schuldhulporganisatie die betere resultaten

Nadere informatie

Checklist vraagverheldering: Leefgebieden met bijbehorende vragen

Checklist vraagverheldering: Leefgebieden met bijbehorende vragen Checklist vraagverheldering: Leefgebieden met bijbehorende vragen 1. Wonen Hoe beleeft de cliënt zijn huidige woonsituatie? Zijn er belemmeringen bij huidige woonsituatie, zo ja welke en welke beperkingen

Nadere informatie

Waarmee helpt Thuisbegeleiding?

Waarmee helpt Thuisbegeleiding? Waarmee helpt Thuisbegeleiding? Veelzijdig in zorg Verwijzersinformatie Vérian, veelzijdig in zorg Vérian biedt u een breed aanbod aan zorgdiensten, 24 uur per dag, 7 dagen in de week. In elke levensfase

Nadere informatie

Zoektocht. Directeur/bestuurder Socius

Zoektocht. Directeur/bestuurder Socius Is deze nieuwsbrief niet goed leesbaar, klik dan hier voor de webversie. Klik hier voor een PDF van de nieuwsbrief. Socius januari 2014 Zoektocht Op de drempel van 2014 kijk ik nog eens naar wat ons het

Nadere informatie

MAATSCHAPPELIJK RENDEMENT VAN VRIJWILLIGERSPROJECTEN IN DE SCHULDHULPVERLENING

MAATSCHAPPELIJK RENDEMENT VAN VRIJWILLIGERSPROJECTEN IN DE SCHULDHULPVERLENING MAATSCHAPPELIJK RENDEMENT VAN VRIJWILLIGERSPROJECTEN IN DE SCHULDHULPVERLENING Dit onderzoek is mogelijk gemaakt door de volgende organisaties (op alfabetische volgorde): Stichting Christelijke Schuldhulppreventie

Nadere informatie

6 De psychologie van schuld

6 De psychologie van schuld 93 6 De psychologie van schuld Hoe screening de schuldhulpverlening kan helpen Wie uit de schulden wil komen, moet de tering naar de nering zetten. Dit klinkt eenvoudig. Maar voor de meeste mensen die

Nadere informatie

TEAMNASCHOLING INTEGRAAL WERKEN MET MULTI PROBLEEMGEZINNEN. Nascholingscentrum Maatschappelijk Werk www.ncmw.nl

TEAMNASCHOLING INTEGRAAL WERKEN MET MULTI PROBLEEMGEZINNEN. Nascholingscentrum Maatschappelijk Werk www.ncmw.nl TEAMNASCHOLING INTEGRAAL WERKEN MET MULTI PROBLEEMGEZINNEN INTEGRAAL WERKEN MET MULTI PROBLEEMGEZINNEN UITGANGSPUNTEN Multi probleemgezinnen staan bij veel hulpverleners in een slecht daglicht. Deze gezinnen

Nadere informatie

Literatuur 145. Het Nederlands Jeugdinstituut: kennis over jeugd en opvoeding 173

Literatuur 145. Het Nederlands Jeugdinstituut: kennis over jeugd en opvoeding 173 Inhoud Inleiding 7 Deel 1: Theorie 1. Kindermishandeling in het kort 13 1.1 Inleiding 13 1.2 Aard en omvang 13 1.3 Het ontstaan van mishandeling en verwaarlozing 18 1.4 Gevolgen van kindermishandeling

Nadere informatie

Besluitenlijst d.d. d.d. (paraaf adjunct-secretaris) Bijlagen Voorstel buurtgericht werken schuldhulpverlening

Besluitenlijst d.d. d.d. (paraaf adjunct-secretaris) Bijlagen Voorstel buurtgericht werken schuldhulpverlening Nota voor burgemeester en wethouders Onderwerp Eenheid/Cluster/Team ST_PU_KZ Plan buurtgericht werken schuldhulpverlening 1- Notagegevens Notanummer 2009.216772 Datum 26-8-2009 Programma: 09. Werk en inkomen

Nadere informatie

Onderlegger Licht Diagnostisch Instrument tbv bepaling van het gezinsprofiel. 1. Psychische en/of psychiatrische problemen van de ouder(s)

Onderlegger Licht Diagnostisch Instrument tbv bepaling van het gezinsprofiel. 1. Psychische en/of psychiatrische problemen van de ouder(s) A. Ouderfactoren: gegeven het feit dat de interventies van de gezinscoach en de nazorgwerker gericht zijn op gedragsverandering van de gezinsleden, is het zinvol om de factoren te herkennen die (mede)

Nadere informatie

Schriftelijke vragen. Namens de fractie van de PvdA. Siebren Buist. Reg. Nr. 2015-06 (in te vullen door de griffie)

Schriftelijke vragen. Namens de fractie van de PvdA. Siebren Buist. Reg. Nr. 2015-06 (in te vullen door de griffie) Schriftelijke vragen Reg. Nr. 2015-06 (in te vullen door de griffie) Datum: 27-05-2015 (in te vullen door de griffie) Van: PvdA (in te vullen door de aanvrager) Aan: College via Ben van Zuthem Onderwerp:

Nadere informatie

Beleidsregels Integrale Schuldhulpverlening

Beleidsregels Integrale Schuldhulpverlening Beleidsregels Integrale Schuldhulpverlening Artikel 1. Begripsbepalingen In deze regeling wordt verstaan onder: college:college van burgemeester en wethouders van de gemeente Staphorst waarmee de GKB een

Nadere informatie

ONOPLOSBARE SCHULDSITUATIES

ONOPLOSBARE SCHULDSITUATIES ONOPLOSBARE SCHULDSITUATIES over de toegankelijkheid van het huidige systeem van schuldhulpverlening door Gercoline van Beek en Marc Anderson (HU) Agenda Aard en omvang schuldenproblema?ek in Nederland

Nadere informatie

OPLOSSINGSGERICHT WERKEN MET KINDEREN

OPLOSSINGSGERICHT WERKEN MET KINDEREN TEAMNASCHOLING OPLOSSINGSGERICHT WERKEN MET KINDEREN KIDS SKILLS DE KIDS SKILLS METHODE Iedereen die met kinderen werkt mist wel enkele vaardigheden, of zou ergens beter in willen worden. Met behulp van

Nadere informatie

De Budget Ster: omgaan met je schulden

De Budget Ster: omgaan met je schulden De Budget Ster: omgaan met je schulden Budget Ster Copyright EffectenSter BV 2014 Budget Ster MOTIVATIE EN VERANTWOORDELIJKHEID STRESS DOOR SCHULDEN BASISVAARDIGHEDEN STABILITEIT FINANCIEEL ADMINISTRATIEVE

Nadere informatie

llochtone meiden en vrouwen in-zicht

llochtone meiden en vrouwen in-zicht 2010 PROJECTEN Nieuwsbrief INHOUD Allochtone meiden & vrouwen in-zicht (Vervolg project) Kinderen aan zet (Onderzoek naar de gevolgen voor kinderen van het hebben van een moeder die seksueel misbruikt

Nadere informatie

Sport- en beweegvragen van kwetsbare doelgroepen/ mensen met een beperking in het sociale wijkteam en de rol van MEE

Sport- en beweegvragen van kwetsbare doelgroepen/ mensen met een beperking in het sociale wijkteam en de rol van MEE Sport- en beweegvragen van kwetsbare doelgroepen/ mensen met een beperking in het sociale wijkteam en de rol van MEE Dordrecht 17 maart 2016 Nynke Tilstra, Sportconsulent Introductie MEE Uitleg Wijkteams

Nadere informatie

Armoede, schulden en schaarste

Armoede, schulden en schaarste Armoede, schulden en schaarste Wat doet armoede met ons en hoe daarop in te spelen? Roeland van Geuns Lector armoede en participatie, Hogeschool van Amsterdam INHOUD 1. Wat weten we al? 2. Armoede in Nederland

Nadere informatie

Aanmelden Singelzicht

Aanmelden Singelzicht Aanmelden Singelzicht Om jouw cliënt aan te melden voor een 24-uurszorgtraject binnen Singelzicht, kan je het aanmeldformulier invullen. Stuur daar waar mogelijk, zo veel mogelijk relevante informatie

Nadere informatie

Onderzoeksopzet Vrijwilligers in de Wmo Wmo-werkplaats Noord Jolanda Kroes Hanzehogeschool Groningen

Onderzoeksopzet Vrijwilligers in de Wmo Wmo-werkplaats Noord Jolanda Kroes Hanzehogeschool Groningen Onderzoeksopzet Vrijwilligers in de Wmo Wmo-werkplaats Noord Jolanda Kroes Hanzehogeschool Groningen Inhoud 1. Inleiding 2 De Wmo-werkplaats 2 Schets van de context 2 Ontwikkelde producten 3 2. Doel onderzoek

Nadere informatie

Rapportage Monitor Transitie Jeugd Kwartaal 2, 2015

Rapportage Monitor Transitie Jeugd Kwartaal 2, 2015 Rapportage Monitor Transitie Jeugd Kwartaal 2, 2015 De Monitor Transitie Jeugd brengt de onbedoelde effecten en knelpunten van de transitie van de jeugdhulp naar de gemeenten vanuit cliëntperspectief in

Nadere informatie

De cliënt is DE schakel in de keten schulddienstverlening

De cliënt is DE schakel in de keten schulddienstverlening De cliënt is DE schakel in de keten schulddienstverlening De gemeenten Ermelo en Harderwijk werken samen met ketenpartners Westerbeek C.O.D. BV, ZorgDat, Stichting Pinel en MDVeluwe als het gaat om schulddienstverlening.

Nadere informatie

Opening WijkInformatiePunt Wielwijk

Opening WijkInformatiePunt Wielwijk Opening WijkInformatiePunt Wielwijk Pamela van der Kruk Interim manager WijkInformatiePunt en Sociaal Wijkteam Wielwijk WIJKINFORMATIEPUNT WIELWIJK: GASTVRIJ WELKOM WIJKINFORMATIEPUNT WIELWIJK 1. Laagdrempelig

Nadere informatie

Anders doen. Carolien de Jong, 21 januari 2012

Anders doen. Carolien de Jong, 21 januari 2012 Anders doen Carolien de Jong, 21 januari 2012 Aanleiding De organisatorische opgave in tijden van crisis, bezuinigingen en decentralisatie: meer met minder in het sociaal domein van Amsterdam Doel een

Nadere informatie