IVN afdeling Alphen aan den Rijn en omstreken

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "IVN afdeling Alphen aan den Rijn en omstreken"

Transcriptie

1 Jaargang 34 nummer BONT ALLERLEI IVN afdeling Alphen aan den Rijn en omstreken IVN Instituut voor natuureducatie en duurzaamheid Secretariaat: Valeriusplein 358, 2402 TW Alphen aan den Rijn

2 Op gezonde toer, voor échte zuivel naar de boer!! Steenwijk Specialiteit: streekproducten Melk Karnemelk Div. vla Eieren Roomboter Slagroom Div. Yoghurt Div. kwark Chocolademelk IJs (taarten) Bavaroise Vlees Boerenkaas Soezie meel Bakproducten Bio sappen Jam Mosterd Honing Streekwijnen Broodmachines Kado-art. Geitenmelkproducten Zie ook : of mail ons op: Tevens Paardenpension Ook kunt U bij ons terecht voor kinderpartijtjes, bedrijfsuitjes, familiefeesten, Boerenlunches, en mooie Cadeaumanden (weer eens wat anders!)

3 Jaargang 34 nummer BONT ALLERLEI Uitgave van het IVN afdeling Alphen aan den Rijn en omstreken Opgericht in 1975 Redactie Henk Jan Habermehl - Jan Bal Bob Quanjer - Caroline Piek Franny Bronsgeest Jan Uitzetter (eindredacteur) Redactie adres: Loevestein JH Alphen aan den Rijn tel.: KOPIJ vóór vrijdag 25 oktober 2013 inleveren op het redactieadres. OVERNAME van artikelen is toegestaan met bronvermelding. Uitlatingen in dit blad gedaan, geven niet noodzakelijk de standpunten weer van de redactie of het afdelingsbestuur. Secretariaat: Grada Hooijmans Postadres: Valeriusplein 358, 2402 TW Alphen aan den Rijn Internet: Lidmaatschap: Contributie leden 21,50 per jaar Huisgenootleden 9,75 per jaar Donateurschap v.a. 10,00 per jaar Rabobanknummer: Contributieberekening loopt per kalenderjaar. Opzeggingen 3 maanden voor afloop van het kalenderjaar. Verdere gegevens of adressen van bestuur en coördinatoren van werkgroepen vindt u op pagina 2. Druk: Reproset+, Waddinxveen Mijnbouwgebied Zo had ik het nog nooit bekeken: de Nieuwkoopse Plassen als mijnbouwgebied, voor dagmijnbouw. Net als de bruinkoolwinning bij onze oosterburen, was het steken van turf bedoeld om brandstof voor verwarming en voedselbereiding te krijgen. De vergelijking met de mijnbouw maakt elders in dit nummer Dirk Kunst, beheerder van de Nieuwkoopse Plassen voor de vereniging Natuurmonumenten. Hij vertelt er boeiend over. John van der Hoeven neemt ons mee naar de Groene Jonker, ook in het beheer bij Dirk Kunst en zijn mensen en in korte tijd uitgegroeid tot een eldorado voor vogelliefhebbers. INHOUD Mijnbouwgebied... 1 Adressen... 2 Van het bestuur... 3 IVN wil absoluut geen nieuwe weg... 4 Zorgen over de Vlinder... 5 Werken aan nieuwe Vogelatlas van Nederland... 5 Hans Krüse weer op de bres voor de rugstreeppad... 7 Lentemarkt bij de Vlinder geslaagd... 7 Op kraambezoek bij de uilen... 8 Bijpraten na het Jaar van de Bij... 9 Ereprijs zandbij waargenomen in Alphen aan den Rijn Pieter Janssen, bevlogen landschapper Jeugdwerkgroep zet topprestatie neer Emelies eigen fotohoekje Iedereen overleeft natuurlunch De kromzitter Mijnbouwgebied Nieuwkoopse Plassen Wie wat bewaart Agenda van Activiteiten Ledenoverzicht Het natuurgevoel van De Groene Jonker, een vogelreservaat Foto voorblad: Peter Maris Foto achterblad: Caroline Piek Het IVN laat je leren van de natuur en verrijkt daarmee je leven. Het laat je nadenken over je gedrag en motiveert tot milieubewust handelen.

4 Adressen van bestuur, coördinatoren, leden van de werkgroepen en regiocontactpersonen BESTUUR Voorzitter: Vacature per maart 2014 Dirk van der Bijl tel: Contactpersoon: Bont Allerlei, externe contacten, planologie en milieu Vice-voorzitter: Chris Groesser tel: Contactpersoon: communicatie, exposities, jeugd Penningmeester en ledenadministratie: Bart van Loon tel: Contactpersoon: VLB, natuurtuin Koudekerk Leden: We hebben twee vacatures die we graag opgevuld zien. Voor informatie neem contact op met onze secretaris Secretaris: Grada Hooijmans tel: Contactpersoon: lezingen, excursies, gidsen Junis, vogelwerkgroep COÖRDINATOREN EN LEDEN VAN DE WERKGROEPEN Lezingen: Loes Leeuwenburg tel: Leden: Maria Chardon Hansje Herfst Nico Selie Monique Smulders Dick Warmerdam Excursies: Nico Selie tel: Leden: Loes Leeuwenburg Dick Warmerdam Communicatie:(BA, PR, Soc. Media, Webbeheer) Corry Dierdorp tel: Leden: Jan Uitzetter Dick de Graaf Lydia Beekhuis Suzan van Lienden Mirjam Derkse Bont Allerlei: Jan Uitzetter tel: Leden: Henk Jan Habermehl Jan Bal Caroline Piek Franny Bronsgeest Webmaster: Dick de Graaf tel: Facebook: Mirjam Derkse Natuurtuin Koudekerk: Tineke van Rijn tel: Bert v.d Zwaan tel: Leden: Margriet van der Nagel Marijke Markenstein REGIO CONTACTPERSOON Boskoop Margriet Mutsaers tel: Kaag en Braassem Dick Warmerdam tel: Vrijwillig landschapsbeheer: Henk Jan Habermehl tel: Lid: Wim Dieho Vlinders en Fladderaars: Gerda Bonninga tel: Leden: Elly Slagter Cécile Aras Femke Blasse Omar Vogel Michelle Meijer Frank van Rooijen Jenny Heemskerk Corina Vermeer Annemiek Zaal Mayelle Tuijn Corina van Vuuren Vera van der Hoorn Willemijn van Maanen Fenne Schotel Annemiek van Eeuwen Kim Hertog Planologie en Milieu: Vacature Leden: Joost van Beek Leo Pennings Hans Krüse Ad Faasse Exposities: Marjan Dorsman tel: Leden: Peter van de Werken Pieter Jansen Corina Vermeer Pieter Verkade Vogelwerkgroep: Stef Strik tel: Leden: Maikell Verkade Dick Warmerdam Martijn de Jong Wim Kok Rijnwoude (Koudekerk aan den Rijn) Jan Bal tel: Rijnwoude (Hazerswoude) Jan Kuit tel: VERENIGINGSGEBOUW De Vlinder Burg. Bruinsslotsingel 15, 2403 NC Alphen aan den Rijn tel: MATERIAALBEHEER Lydia Beekhuis tel: Openingstijden De Vlinder: woensdag, zaterdag en zondag; 1 april tot 31 oktober: tot uur; 1 november tot 31 maart: tot uur uur nummer

5 Van het bestuur Vergroening van de samenleving Grada Hooijmans, secretaris Allereerst maar een dankjewel aan de (oud-)bestuursleden voor hun warme welkom en hulp bij het inwerken bij mijn nieuwe rol als secretaris. Met vicevoorzitter Chris Groesser en penningmeester Bart van Loon, die beiden vorig jaar zijn toegetreden, is het een vrij nieuw bestuur, helemaal als Dirk van der Bijl zijn twee termijnen er volgend jaar op heeft zitten en er dus een nieuwe voorzitter moet komen. Gelukkig is notuliste Corry Dierdorp, die van het reilen en zeilen in de vereniging alles afweet, bij de vergaderingen aanwezig. Nieuwe mensen met weer een nieuwe kijk op de dingen, in dit geval op de natuur. We vroegen ons af hoe we die natuur als IVN willen uitdragen en, wat daar eigenlijk nog aan vooraf gaat: Wat betekent de natuur voor ons? Waarom is zij belangrijk? Mooie bespiegelingen waarna al snel bleek dat je daar als bestuurslid, met alle praktische zaken die geregeld moeten worden, geen tijd voor hebt, maar ik kom daar later nog eens op terug. Vast wel dat u als IVN-lid daar ideeën over heeft, die mag u me altijd mailen. Sinds ik een paar maanden geleden met veel plezier aan de slag ben gegaan, heb ik een grote hoeveelheid aan lokale en nationale initiatieven voorbij zien komen waarin de natuur met al haar mogelijkheden en het behoud ervan, een hoofdrol speelt. Denk hierbij bijvoorbeeld aan het opfleuren van de wijk door het onderhouden van het (nieuwe) groen door buurtbewoners, gezamenlijke stadstuinen waarbij mensen biologische groente kweken waarvan (een deel) naar de voedselbank gaat, natuurspeeltuinen waar kinderen kunnen spelen met water, zand en stenen. Steeds meer mensen hebben het (groene) licht gezien. Het is alleen soms nog zoeken naar de vorm die het beste bij je past, maar dat er een behoefte is bij mensen om zich meer met de natuur te verbinden is wel duidelijk. Mooi ook dat de gemeente Alphen aan den Rijn met het project De Groene Golf daarin wil bijdragen door onder andere verschillende initiatiefnemers met elkaar in contact te brengen. Ook onze IVN-afdeling kan met de kennis die in huis is daar wat voor betekenen. Voor de komende activiteiten kan ik u naast de Alphense IVN-website zeker onze facebookpagina aanraden. Naast lezingen en excursies staan daar ook regelmatig linkjes naar mooie tv/radio-uitzendingen over de natuur. En verder: Binnenkort wordt in het Bezoekerscentrum de nieuwe expositie Wat kriebelt daar? geopend en op 27 november is de Algemene Ledenvergadering. IVN-ledendag 12 oktober in Arnhem Zaterdag 12 oktober wordt in Burgers Zoo in Arnhem de IVN-ledendag gehouden. 700 IVN ers uit het hele land kunnen zich die dag laten inspireren door vernieuwende sprekers en interessante voorbeelden van IVN ers. Onder andere kunnen ze deelnemen aan workshops als het aanleggen van speelnatuur, natuurfotografie of communicatie. Ook roept het landelijk IVN op om mee te denken over de IVN-strategie. En, niet onbelangrijk, op het programma staat ook de diplomering van de e IVN Natuurgids. Overigens gewoon de dierentuin bezoeken mag ook! Kijk voor inschrijving op De inschrijving sluit op 15 september. Vanaf die datum tot 10 oktober kunnen de deelnemers zich inschrijven voor de workshops. Kinderen zijn van harte welkom. Tijdens het ochtenddeel is er een speciaal excursieprogramma voor hen waarbij ze onder begeleiding Burgers Ocean en Bush gaan verkennen. De eigen bijdrage (inclusief toegang tot de dierentuin, lunch, koffie en thee) is: IVN-leden 10,00 euro Kinderen t/m 12 jaar 7,50 euro Introducés 15,00 euro Parkeren 5,00 euro (parkeermunten bij de IVN-ontvangstbalie) nummer

6 IVN wil absoluut geen nieuwe weg Jan Uitzetter IVN Alphen aan den Rijn e.o. heeft het provinciebestuur laten weten dat het absoluut niets wil weten van een weg door het Zaanse Rietveld om zo het sierteeltgebied in Boskoop te kunnen aansluiten op de N11 (Bodegraven Leiden. In een brief aan het college van Gedeputeerde Staten van Zuid-Holland staat onomwonden;,,wij begrijpen niet dat er ontsluitingsvarianten zijn geprojecteerd in het natuurgebied het Zaanse Rietveld en wijzen deze varianten met kracht af. Wij brengen dit ook naar voren namens diverse bewoners en ondernemers van het Rietveldse Pad en omgeving. In de brief aan de provincie komt het IVN-bestuur met zes argumenten voor de krachtige afwijzing. De ontsluiting zal een flink ruimtebeslag leggen op het Zaanse Rietveld en een forse milieu-impact hebben op de bewoners van een deel van de wijk Kerk en Zanen. Het IVN wijst erop dat het Zaanse Rietveld onderdeel is van de Ecologische Hoofdstructuur (EHS) en een interessant natuurgebied in wording is. Ook voorziet het in een behoefte als recreatiegebied in het bijzonder voor de bewoners van Kerk en Zanen. Verder meent het IVN dat de financiële onderbouwing onvoldoende is, dat er geen noodzaak tot ontsluiting is door recente ontwikkelingen in de sierteeltsector en dat in de plannen niet een optimalisering van de bestaande infrastructuur is meegenomen. In een verdere toelichting op die standpunten is er veel aandacht voor de natuur, ook al omdat daar door geregelde vogel- en andere soortentellingen het nodige over bekend is. Willem Scheeres en Peter de Knijff tellen er jaar in jaar uit vogels en daaruit blijkt dat er jaarlijks meer dan vijftig broedvogelsoorten worden waargenomen, waarvan meer dan de helft in het oostelijke deel van het gebied, tegen de spoorlijn Alphen-Boskoop. Daar is een van de mogelijke tracés getekend. Onder de vogels zijn ook schaarse soorten als porseleinhoen, waterral, blauwborst, grasmus en opmerkelijke hoge aantallen rietzangers (dit jaar meer dan twintig paar). Regionaal is het Zaanse Rietveld van groot belang als een grote, vrijwel permanent gebruikte wulpen slaapplaats (500 tot 1000 en meer). Ook 300 tot 600 grutto s zien het gebied niet alleen als slaapplaats, maar ook, en dat is vrij uniek, als middag rustplek. Verder plant de landelijk bedreigde libel de groene glazenmaker er zich voort, laat de rugstreeppad zich geregeld horen en zijn er ook vleermuizen als de laatvlieger en gewone dwergvleermuis waargenomen. Ook de aansluiting van de nieuwe weg op de N11 krijgt zware kritiek. Er zullen forse ingrepen in de lokale infrastructuur nodig zijn met de nodige milieuoverlast (geluid, luchtkwaliteit) voor omwonenden.,,opgeteld bij de ongelijke kruising bij de Gouwse Schouw die nu wordt aangelegd, ontstaat er een verkeerssituatie die wat schaal betreft niet meer past bij het gebied. Ook de verkeer aanzuigende werking wordt niet ongenoemd gelaten, net als de kosten die volgens het IVN veel te optimistisch zijn geraamd.,,er is bijvoorbeeld geen rekening gehouden met de slechte ondergrond, de benodigde lengte van het tracé en de aanpassingen nodig in de Alphense infrastructuur. Ook is er geen rekening gehouden met de vereiste compensatie van verlies aan natuurgebied. In de brief betoogt het IVN-bestuur verder dat de aanleg van het Zaanse Rietveld in het verleden mede is beargumenteerd vanuit de recreatiebehoefte van de nieuwbouwwijk Kerk en Zanen. Die, zo was de redenering, zou door het bestaande groen in de wijk niet geheel kunnen worden opgevangen.,,wij vragen ons af hoe en waar dit verlies aan recreatiegebied zal worden gecompenseerd. Het IVN-bestuur wijst de provincie er verder op dat de economische situatie in de hele sierteeltregio Boskoop niet gunstig is,,en het laatste jaar ronduit slecht. De verkopen zijn slecht met als gevolg dat vele kleine bedrijven willen stoppen of al gestopt zijn.,,er is een schaalvergroting gaande. De grote bedrijven werken via internet en zijn via de A12 (Den Haag-Utrecht) op het oosten gericht. 80 procent van de Boskoopse sierteeltproductie vindt op die manier haar weg naar het oosten. Kortom: werken aan de ontsluitingsproblematiek voor greenport Boskoop zou vooral moeten worden gefocust op een goede ontsluiting naar de A12. In dat licht, maar ook meer fundamenteel, vindt het IVN opmerkelijk dat er geen aandacht is besteed aan het optimaliseren van de bestaande infrastructuur.,,in het kader van een noodzakelijke Milieueffectrapportage (MERprocedure) kan zo n alternatief niet ontbreken. Het IVN-bestuur verzoekt de provincie op grond van alle bovengenoemde bezwaren het tracé door het Zaanse Rietveld te schrappen en te komen tot besluitvoering en uitvoering in twee fasen. De eerste fase van de N207 Zuid zou betrekking moeten hebben op het deel tot aan de Hoogeveenseweg.,,Immers er bestaat veel draagvlak voor dat deel, de beschikbare financiën lijken daarvoor juist voldoende en er wordt een oplossing gevonden voor de ontsluitingsproblemen van de Boskoopse sierteelt. Alleen indien de ontsluiting via de A12 onvoldoende soelaas biedt, kan in de toekomst verder worden gedacht over aansluitende varianten richting N11. Voordeel hiervan is ook dat de gevolgen van de schaalvergroting in de sector dan ook beter in beeld kunnen worden gebracht. nummer

7 Zorgen over de Vlinder De besturen van de Stichting Bezoekerscentrum De Vlinder en IVN Alphen aan den Rijn e.o maken zich zorgen over de Vlinder. Tijdens een gezamenlijk vergadering van beide besturen is afgesproken dat ze alles op alles zullen zetten om de Vlinder vaker verhuurd te krijgen aan andere organisaties. Dat is dringend geboden nu het in de kinderopvang allemaal minder goed gaat dan een aantal jaren geleden. IVN-voorzitter Dirk van der Bijl:,,We weten allemaal dat we Junis dit jaar nog binnen boord hebben weten te houden tegen een aanmerkelijk lagere huur dan de voorgaande jaren. Omdat het aantal kinderen in de kinderopvang nog steeds daalt, moeten we er ernstig rekening mee houden dat de PaddenPoel ermee stopt. Dat zou ons ernstig in problemen brengen, vandaar dat we nu naarstig op zoek moeten naar andere organisaties die bij ons hun activiteiten onderbrengen. Zoals bekend betaalt het IVN niet voor het gebruik van de Vlinder.,,Bart van Loon, onze penningmeester heeft uitgerekend dat als je onze geleverde menskracht omzet in geld, wij ruimschoots voldoen aan onze plicht.,,we moeten uit alle macht op zoek naar een nieuwe hoofdhuurder voor de Vlinder. Daar is Dirk stellig van overtuigd. Hij roept bij deze elke IVN er op om mee te denken.,,laat je eigen netwerk eens aan je geest voorbij gaan. Is er mogelijk een vereniging of een individueel iemand bij die met de Vlinder als accommodatie heel goed af zou kunnen zijn? Als zo maar een voorbeeld noemt Dirk een yogaleraar of lerares die op zoek is naar een plek om een of meerdere dagdelen per week les te geven.,,dat zou prima kunnen in ons gebouw, daar hoef je niets voor aan te passen. Als ander voorbeeld noemt hij een startend internetbedrijfje met een paar man.,,of we daar dan een vergunning voor moeten hebben, zien we dat dan wel weer. Voorzitter Bas Wienbelt van de stichting laat weten dat, Junis inmiddels heeft meegedeeld dat ze niet op de oude voet doorgaan, maar waarschijnlijk terug willen naar twee dagdelen gebruik ten behoeve van andere locaties. Bas:,,Dus we zoeken huurders voor onze vergaderruimte. Kan ook een bedrijf zijn dat tuinen ontwerpt of een bedrijf dat zich bezig houdt met energiebesparing en daar ook onze heemtuin dan wel energie-installaties ofwel onze tentoonstellingsruimte daarbij betrekt. Als er ideeën zijn dan graag wenden tot mij of Cees Claessen, aldus Bas. Dus mensen kom op met je ideeën. Ook als Junis zou blijven, wat ook uit oogpunt van natuureducatie natuurlijk zeer gewenst is, dan zijn een of liefst meerdere huurders erbij van harte welkom. Want als je voor de exploitatie van een gebouw zwaar moeten leunen op één hoofdhuurder is dat zeer riskant in deze economisch zeer onzekere tijden. Werken aan nieuwe Vogelatlas van Nederland Stef Strik Voor Sovon Vogelonderzoek Nederland is het nieuwe atlasproject 1 december 2012 officieel van start gegaan. Honderden vrijwillige vogelaars tellen de komende jaren alle winter- en broedvogels. Een monsterklus om de vorige vogelatlas uit 2000 te actualiseren. Nederland is opgedeeld in vijfkilometerhokken. Iedere vogelaar telt in het jaar of 2014 de door hem of haar geclaimde atlasblokken. Sovon voegt alle gegevens samen en maakt er een vogelatlas van, die in 2015 zal verschijnen. Net als bij de tellingen voor de vorige atlas tellen Dinky van Berkel en Stef Strik beiden een atlasblok: Alphen aan den Rijn en Ter Aar. Onderstaand een verslagje uit het veld tijdens de broedvogeltelling. Stef Strik en Dinky van Berkel aan het werk voor de nieuwe Vogelatlas In de vroege ochtend van vrijdag 24 mei 2013 staan we gewapend met kijker, telescoop en notitieblok klaar in het te onderzoeken kilometerhok. In elk atlasblok (5x5 km) zijn acht km-hokken volgens een vast patroon geselecteerd: het Gouden Grid. Op deze bewuste morgen is het weer slecht: een van de koudste meidagen uit de Nederlandse geschiedenis: 11 0 C. De regen van de afgelopen weken heeft de natuur een groene jas aangetrokken. Door de lange, koude winter zijn de vogels dit voorjaar een stuk later met het zorg dragen voor nakomelingen. Grutto s staan nog in groepen bijeen om de mooiste vrouw te versieren, of hebben de broedpoging voor dit jaar al voortijds en zonder succes opgegeven. De eerste kievit lijkt nog maar net op eieren te zitten. Eind mei en er zijn nog haast geen pullen te zien Vandaag staat kilometerblok 43 op de agenda. Het is de bedoeling dat bij voorkeur in de vroege ochtenduren alle vogels die blijk geven van een mogelijke broedpoging nummer

8 worden genoteerd. Er wordt een uur per kilometerhok geteld, waarvan er vijf minuten een aparte telling wordt gedaan op één punt, ongeveer midden in het blok. ringmussen, groenlingen, mezen en putters verdrongen zich om de rijk gevulde voedertafels en vetbollen. Vandaag sluiten we af bij het stukje riet voor het huis van Stef. Het is goed voor kleine karekiet, bosrietzanger en rietzanger. Ondanks de regen en de koude is het genieten van alle natuur. En straks kan een ieder met de atlas in de hand gemakkelijk zien waar je moet zijn voor welke vogels. Ach, ga toch fietsen en maak je IVN rijk! Atlasblok met Gouden Grid Vanmorgen horen we een zwartkop zingen. Een enkele waarneming van een zingend individu is een aanwijzing dat het om een vogel gaat die zijn territorium afbakent. In dit geval wordt broedcode 2 ingevuld op het formulier:,,waarneming van zingende of baltsende vogel in broedbiotoop. De broedcodes zijn internationaal vastgesteld en lopen op van 1 tot 16. Bij broedcode 1 wordt een volwassen vogel in een geschikt broedbiotoop waargenomen, bij broedcode 16 wordt een nest gevonden met eieren of met jongen. Dat is immers het ultieme bewijs dat er sprake is van een,,broedvogel. De koekoek laat van zich horen Ook al is de koekoek geen broedende vogel, omdat deze dat aan andere leden van het vogelrijk over laat, toch geldt hij als Nederlandse,,broedvogel. Weer een vinkje aangeturfd op het formulier. Kilometerhok 43 is het blok van Zegersloot-Noord, waar ook het bezoekerscentrum de Vlinder ligt. Op een teldag als deze komen we in een uur tot ongeveer veertig broedvogelsoorten! Er is bos, grasland, water en riet aanwezig. Deze diversiteit aan biotopen maakt dat er zoveel vogelsoorten broeden. Ach, ga toch fietsen, zeg je wel eens gekscherend als je denkt dat iemand je iets op de mouw probeert te spelden. Maar als je op zondag 22 september gaat fietsen, dan kan het IVN Alphen aan den Rijn daar goed garen bij spinnen. Tenminste als je meedoet aan de Rabobank Sponsorfietstocht. Want voor elke kilometer die je als IVN er of als niet-lid toch fietsend voor IVN Alphen aan den Rijn e.o. aflegt, krijgt de vereniging afhankelijk van de gereden afstand een leuk bedrag in de kas gestort. Tot een maximum van 1000 euro. Vanaf uur tot uiterlijk uur kan gestart worden voor een tocht van 15 kilometer (om ook kinderen de gelegenheid te geven mee te fietsen voor het goede doel), 40 kilometer of 60 kilometer. De kortste fietstocht is goed voor 3 euro, wie 40 kilometer aflegt zorgt voor 6 euro en met elke fietser die 60 kilometer aflegt verdient de penningmeester 10 euro. en kan in Alphen aan den Rijn bij de Rabobankfilialen aan de Flemingweg 8 of Herenhof 16 en bij de Alphense atletiekvereniging AAV 36 aan de Sportlaan 6. Ook kan worden opgestapt bij het Rabobank-filiaal aan het Frederik van Eedenplein 48 in Hazerswoude Rijndijk of bij Dorpshuis De Juffer aan de Dorpsstraat 250 in Hazerswoude Dorp. Alle tochten voeren door het Groene Hart. Deelnemers moeten uiterlijk om uur binnen zijn. Let op: bij het ophalen van de stempelkaart en routebeschrijving wel even opgeven dat je fietst voor nummer 110 voor IVN Alphen aan den Rijn. Het bij elkaar gefietste geld gaat naar de extra drukkosten voor het kleurenomslag van Bont Allerlei en de vernieuwde folders waarin de activiteiten zijn opgenomen. Voor het tellen van de wintervogels is de telinstructie grotendeels gelijk aan wat we nu voor de broedvogels doen, met dat verschil dat er geen broedcodes ingevuld worden. Alle aanwezige vogels worden genoteerd, zolang ze gebruik maken van het land en niet slechts overvliegen. Tijdens het tellen zijn er altijd wel voorbijgangers die geïnteresseerd vragen wat je aan het doen bent. Dit leidt soms tot leuke ontmoetingen met mooie vogelverhalen. Afgelopen winter langs het Aarkanaal reageerde een mevrouw zo enthousiast dat ze ons in haar tuin uitnodigde omdat daar zo ontzettend veel vogels zaten. En dat was niet overdreven: tientallen Turkse tortels, huismussen, nummer

9 Hans Krüse weer op de bres voor de rugstreeppad Jan Uitzetter Hans Krüse van de werkgroep planologie en milieu blijft ijveren voor de rugstreeppad in Kerk en Zanen.,,Ik hamer er al jaren op dat er een vierde natuurlijke poel voor die pad moet komen. Die is hard nodig. Ook nadat in mei 2011 een vervangend leefgebied voor deze beschermde amfibieënsoort is geopend nabij de woonwagens in de wijk. Dat vervangende leefgebied, met drie kunstmatige poelen, kwam er ook al dankzij de inzet van Hans die wist dat in een van de laatste stukjes te bebouwen gebied in de wijk, aangeduid met de hoofdletters KLOP, in de daar aanwezige natuurlijke poeltjes rugstreeppadden voorkwamen. Met de drie poelen ging in de afgelopen jaren van alles mis. Over de ligging van twee van de drie is Hans in ieder geval niet erg te spreken.,,die zijn omgeven door ruige planten zodat de padden de poelen niet dan met de grootste moeite kunnen vinden en bereiken als ze dat al lukt. Een week voor de ingebruikneming bleek een van de drie poelen nagenoeg droog te staan. Die was lek en is bijgeplakt. In april van dit jaar kwam de gemeente met drie vervangende poelen, van kunststof.,,dat zag er op het eerste gezicht prachtig uit, maar in mei bleek dat twee van de drie schalen lek waren en daarin waren al wel eiersnoeren van de padden afgezet. Hans kon een aantal ervan veilig overbrengen. Al met al meent Hans dat van een duurzaam vervangend leefgebied voor de rugstreeppadden geen sprake is.,,ondanks herhaald aandringen van mij, heeft de gemeente niets gedaan. Terwijl erin het KLOP-gebied nog steeds rugstreeppadden zitten die daar weg moeten, naar een vervangend leefgebied als er gebouwd gaat worden. Daar is die vierde poel dringend voor nodig. Van die kunststof poelen moeten we af. Gebleken is dat die niet goed zijn. Overigens, zo zegt Hans nog,,,op de gemeentelijke tekening voor het gebied stond die vierde poel wel ingetekend. Om zijn actie kracht bij te zetten zocht hij in het voorjaar de plaatselijke pers op om de zaak van de rugstreeppadden onder de aandacht te brengen. In Alphen CC reageerde een gemeentewoordvoerder met:,,we hebben volgens afspraak drie poelen aangelegd. Een vierde poel doen we niet. Hans legt zich daarbij echter niet zomaar neer.,,jammer van alle inspanning. Die waardeer ik echt wel. Maar zoals het nu is, is het niet goed. Desnoods maak ik die vierde poel zelf, het zijn de kosten niet, het is de wil die ontbreekt. Zelf maken, meent hij dat?,,ja, zegt Hans lachend,,,er zijn genoeg IVN-leden met flinke netwerken in Alphense ondernemingen die beschikken over graafmateriaal. Dat moet dus lukken! Lentemarkt bij de Vlinder geslaagd De lentemarkt bij de Vlinder op zaterdag 4 mei was meer dan geslaagd. Bezoekers en standhouders met plantjes, honing, wijnen, keramiek, duckies, oliën, kruiden, tincturen en lentespulletjes kwamen volop aan hun trekken op deze gezellige en geurige markt. Mede door het heerlijke weer was het vanaf uur erg gezellig bij de Vlinder. Op het terras was er naast de informatie over de activiteiten en excursies van IVN Alphen en de Bezoekerscentrum / IVN-arrangementen hartstikke gezellig bij een kopje koffie met vlaai. Op de markt had iedere standhouder wel iets bijzonders te vertellen, wat zeker in de smaak viel bij de honderden geïnteresseerde bezoekers. Wie wist bijvoorbeeld dat de verkoopsters van die prachtige windlichten lid zijn de vrouwenvereniging T-A-A, of Tesselschade-Arbeid-Adelt, (www.tesselschade-arbeidadelt.nl)? Een vrijwilligersorganisatie die zich inzet om vrouwen te ondersteunen in hun streven naar zelfstandigheid. In het kraampje van de Mengelmoestuin (www.mengelmoestuin.com) kon je kennismaken met allerlei groenten en kruiden die geteeld worden in overeenstemming met de natuur en de kosmos. Naast jams en chutneys waren er ook zalfjes en tincturen op kruidenbasis. Nooit geweten dat kruiden ook op alcohol getrokken kunnen worden en als tinctuur om in te nemen zijn. Het meest bijzondere op de markt waren dit jaar wel de eendjes. Een lid van het Wijngilde verkocht loopeendenkuikens. Eenmaal volwassen zijn een stel loopeenden geweldige ongedierteopruimers in je tuin. Daarnaast viel de gele kruiwagen met loten en badeendjes voor de Duckrace in de Rijnhaven op 29 juni aardig op. Vier Alphense goede doelen zullen van de opbrengst van die race gaan profiteren. Kijk maar op In verband met de dodenherdenking moest de markt al vroeg om gesloten worden. Jammer, maar de volgende Lentemarkt komt er in 2014 zeker weer aan. Naschrift: artikel was ruimschoots op tijd aangeleverd maar bij het werken aan de Bont Allerlei in de caravan aan mijn aandacht ontsnapt, Jan Uitzetter nummer

10 Op kraambezoek bij de uilen Caroline Piek en Peter Maris tekst en fotografie Uilen zijn al eeuwen omgeven door een sfeer van mysterie en geheimzinnigheid. In oude horrorfilms hoor je hun klagelijke zang weergalmen tussen de oude, krakende bomen om de spanning in het donkere bos te verhogen. De meeste uilen zijn nachtdieren en kunnen met hun uitzonderlijke gehoor in complete duisternis jagen. Met hun geruisloze verenkleed scheren zij door de nacht en jagen voornamelijk op muisjes. Door hun nachtelijke activiteit hebben de meeste mensen in onze regio waarschijnlijk nog nooit een uil in het wild gezien. Toch bevinden uilen zich vaak in onze leefomgeving doordat zij broeden in oude schuren, molens, kerken en opslagplaatsen. Kerkuil in vlucht Zo dankt de kerkuil, met zijn karakteristieke hartvormige gezichtssluier en lichte verenkleed, zijn naam aan het broeden in de nissen van kerktorens. Overigens is het ook echt een vogel van het boerenland die vaak in boerenschuren broedt. Vandaar ook de Engelse naam Barn Owl. In 1979 werd de kerkuilenpopulatie op slechts honderd broedparen geschat. Ook tegenwoordig heeft de uilensoort extra aandacht nodig door onder andere intensivering van de landbouw, uitbreiding van het wegennet en het verdwijnen van geschikte leefomgeving. Om de kerkuilenpopulatie te stimuleren, zijn vrijwilligers begonnen met het controleren en ophangen van nestkasten. Door de inzet van Vereniging Vogelbescherming Nederland is uiteindelijk een landelijk netwerk van kerkuilenbeschermers ontstaan dat sinds 2004 wordt gecoördineerd door de Stichting Kerkuilenwerkgroep Nederland. In juni zijn Peter en ik op stap geweest met zo n groep enthousiaste vrijwilligers, namelijk de Vogelwerkgroep Alphen aan den Rijn. Samen met Stef Strik en een aantal anderen bezochten wij enkele boerderijen om een idee te Stef Strik aan het werk krijgen van het broedsucces van de kerkuilen dit jaar. Om de roofvogels een eindje op weg te helpen, zijn in verschillende boerenschuren nestkasten opgehangen. Onverschrokken als hij is, klom Stef talloze keren wiebelende ladders op om de kasten te controleren op vogels en broedsel. Al bij het eerste bezoek was het raak. In de kerkuilkast lagen vier witte eieren te wachten op terugkomst van de ouders. Bij de andere boerderijen vonden wij helaas geen broedsel, maar wel een drietal volwassen kerkuilen. Als kers op de taart stonden wij als laatste oog-in-oog met een nestje torenvalken. Kleinste uiltje van Nederland Een andere roofvogel die zich geregeld in de nabijheid van mensen bevindt, is het steenuiltje. Met een lichaamsgrootte van 23 centimeter is hij nauwelijks groter dan een merel en in combinatie met zijn grote gele ogen heeft hij een hoge aaibaarheidsfactor. Niet verwonderlijk dat de steenuil in het Engels Little Owl wordt genoemd. In Nederland leeft deze roofvogel vaak in weidelandschappen met oude knotwilgen en hoogstamboomgaarden. Deze habitat biedt de steenuil een ideale combinatie van open jachtgebieden met korte vegetatie en holten in oude bomen om te broeden. Helaas moeten steeds meer hoogstamboomgaarden wijken voor laagstamfruitteelt. Om de steenuil toch aan nestmogelijkheden te helpen, plaatsen vrijwilligers nestkasten zodat de vogel ook in andersoortige bomen kan nestelen. Jonge steenuil Samen met Michel Kuijpers van Stone (Steenuilenoverleg Nederland) hebben wij in mei een aantal nestkasten van nummer

11 steenuilen gecontroleerd in de omgeving van Delft. Al van tevoren waarschuwde Michel ons dat wij niet te hoge verwachtingen moesten hebben, want de natuur is natuurlijk niet te voorspellen. Uiteindelijk hadden wij geluk en hebben wij jonge steenuilen in alle stadia van ontwikkeling gezien. Zo kwamen wij een nest tegen met kersverse jongen van slechts enkele dagen oud met de ogen nog dicht, een nest met vliegklare jongen en iets jongere kerkuiltjes van enkele weken oud. Het was niet alleen bijzonder om deze roofvogels eens van dichtbij te bekijken, maar het was ook mooi om te zien hoe betrokken de erfeigenaren zijn met hun uilen. Bijpraten na het Jaar van de Bij Matthijs Mesken, imker 2012 was het Jaar van de Bij. Voor honingbijen, wilde bijen én imkers is het goed als er veel aandacht is voor bijen. Omdat het de afgelopen jaren niet heel goed ging met de bijenstand, ging veel aandacht uit naar bepaalde gewasbeschermingsmiddelen die in de land- en tuinbouw gebruikt worden. Dat insecticiden dodelijk kunnen zijn voor bijen moge duidelijk zijn. De vraag die wetenschappers, fabrikanten, de politiek, gebruikers maar ook imkers nog steeds hevig verdeelt, is of de mate waarin het normaal en voorgeschreven gebruik schadelijk is voor bijen. De meningen hierover lopen ver uiteen en dat heeft er uiteindelijk toe geleid dat de Europese Commissie heeft besloten de toepassing te verbieden voor gewasbeschermingsmiddelen uit de groep van de neonicotinoïden. Het verbod geldt tot eind 2015 op alle gewassen die voor bijen aantrekkelijk zijn en gaat in op 1 december. Een uitzondering wordt gemaakt voor toepassingen waarbij bijen niet met de middelen in aanraking kunnen komen (glasteelt, wintergranen, enzovoorts) of als er voor of na de bloei gespoten wordt. Particulier gebruik is straks niet meer toegestaan en onder druk van de publieke opinie hebben veel winkelketens het middel Round-up al uit de schappen gehaald. Mag ik u namens alle insecten in uw tuin vragen dit middel als chemisch afval bij uw gemeente in te leveren? En als u het middel toch wilt blijven gebruiken de toepassingsvoorwaarden strikt na te leven? Bijvriendelijke initiatieven Persoonlijk waag ik te betwijfelen of met het verbod op neonicotinoïden het probleem opgelost is. Zoals zo vaak geldt ook hier dat er niet één factor als hoofdschuldige voor een probleem is aan te wijzen. Als de in het Jaar van de Bij ingezette initiatieven voor bijvoorbeeld verbetering van dracht en aanpassing van bermbeheer, bouwen van insectenhotels en het geven voor voorlichting niet uitgevoerd worden, kunnen we nog zoveel middelen verbieden maar hebben honingbijen, wilde bijen maar ook hommels en vlinders nog weinig gewonnen. Ook aan imkers wordt een blijvende inspanning gevraagd door het bestrijden van de voor bijenvolken grote vijand de varroamijt. Gelukkig zijn de voortekenen goed. Verschillende provincies en gemeenten, maar ook particuliere bedrijven, erkennen dat er actie nodig is. Via mooie bloemrijke bijenlinten worden gemeenten aan elkaar verbonden. In het kader van duurzaam bermbeheer gaan gemeenten steeds vaker over tot het inzaaien van bloemenmengsels en wordt pas na de bloei gemaaid. Ook worden plekken gecreëerd waar imkers hun bijenvolken kunnen stallen en werken boerenorganisaties met hun leden projecten uit om akkerranden in te zaaien. Kortom er gebeurt van alles. In het kader van de renovatie van het Bospark in Alphen aan den Rijn heb ik voorgesteld daar een bijenstal te plaatsen. Midden in de stad, voor iedereen zichtbaar het belang van bijen aan inwoners tonen. Ik heb goede hoop!!! Cijfers Nog voordat alle hierboven genoemde initiatieven zijn uitgewerkt, ontving ik onlangs de eerste resultaten van het onderzoek Monitor Uitwintering Bijenvolken 2013 van het Nederlands Centrum Bijenonderzoek. Uit een analyse van gegevens van 1630 imkers in Nederland blijkt dat de afgelopen winter bijna 14% van de volken is gestorven. Het uitwinteren is een maat voor de bijensterfte. Dit percentage is beduidend lager dan de 20-25% sterfte die in de jaren daarvoor genoteerd werd. Hopelijk zet deze daling zich de komende jaren voort. Onze bijen Voor zover ik kan nagaan telt Alphen aan den Rijn op dit moment zes tot tien imkers. Of zij allemaal bijenhouder zijn weet ik niet. De vier bijenvolken die Jordan Blaauw en ikzelf in Alphen hebben staan, hebben de lange winter goed doorstaan. Jonge raszuivere koningin wordt ingevoerd in een kweekvolkje Inmiddels hebben we de volken gesplitst om het zwermen te verhinderen en zijn het acht volken geworden. De ontwikkeling van de volken gaat ondanks het slechte nummer

12 voorjaar wonderwel goed. Op dit moment proberen wij door het in laten lopen van raszuivere jonge koninginnen onze volken wat meer kwaliteit te geven. De nakomelingen van deze raszuivere koninginnen steken minder, bouwen sneller, zouden minder snel willen zwermen en halen meer honing. Het met raszuivere koninginnen trachten de kwaliteit van volken te verbeteren is een wetenschap op zich. In een volgende Bont Allerlei zal ik daar meer over schrijven. Ik hoop dat ik dan ook kan melden dat wij in augustus een goede honingoogst hebben mogen noteren. Nu de kastanje, de esdoorn en de linde zijn uitgebloeid, wordt de dracht in de zomer vaak minder. Net in deze zomerperiode genieten wij van onze vakantie. Dat de bijen geen rekening met onze vakantie houden, blijkt wel uit het feit dat het niet de eerste keer zal zijn dat na onze terugkomst alle honing al voor eigen (bijen)gebruik is opgesnoept. Tip met dank aan Walter van de Vorst In september draait de film More than Honey, een natuurdocumentaire over bijen houden en het mysterieuze verdwijnen van bijenkolonies, in het Parkfilmhuis in Alphen. Zie ook Mens en Natuur, nr. 2, blz. 18. Een trailer van de film vind je op Voor adres, data en tijden zie Ereprijs zandbij waargenomen in Alphen aan den Rijn In Nederland leven ongeveer 350 soorten wilde bijen. De helft daarvan krijg je nooit te zien. Dat staat te lezen op de zeer interessante site van Arie Koster. Koster is stadsecoloog (bioloog) die in 2001 promoveerde op stedelijke beplantingen in relatie met wilde bijen. Deze bijenkenner bij uitstek, was dit voorjaar op uitnodiging op bezoek in Alphen aan den Rijn bij de Vlinder waar hij en passant onthulde dat de ereprijs zandbij was waargenomen in Alphen aan den Rijn, volgens hem een voor onze omgeving bijzondere bij. Koster was dit voorjaar naar Alphen gekomen om op een bijeenkomst van de laatste gidsenopleiding Alphen aan den Rijn/Nieuwkoop een lezing te houden over wilde bijen. Die groep gidsen heeft afgesproken minstens een keer per jaar bij elkaar te komen om mekaar weer te zien en vooral ook om aan kennisoverdracht te doen. Het verhaal van Koster viel bij de groep van 23 gidsen in zeer goede aarde. De bijenkenner, gespecialiseerd in vegetatie- en groenbeheer in relatie met bloembezoekende insecten, in bijzonder wilde bijen en honingbijen, bleek een boeiend verteller. Ereprijs zandbij, foto Arie Koster Wilde bijen in en om Alphen aan den Rijn Zandbiien - Andrena Wolbijen - Anthidium Maskerbijen - Hylaeus Fluitenkruidbij* Grote wolbij Gewone maskerbij Gewone dwergzandbij Tuinmaskerbij* Gewone sachembij Anthophora Wolbijen Goudpootzandbij* Gewone sachembij Grasbij Grijze rimpelrug Hommels - Bombus Meidoornzandbij* Roodbuikje Roodgatje Tweekleurige zandbij Vosje Groefbijen Gewone franje groefbij Gewone geurgroefbij Aardhommel Ingesnoerde groefbij Akkerhommel Boomhommel Behangersbijen Megachile Steenhommel Gewone behangersbij* Tuinhommel* Grote bladsnijder* Witbaardzandbij Weidehommel Witkopdwergzandbij Viltvlekzandbij Zwartbronzen zandbij Dikpootbijenmelitta Klaverdikpoot* * Verder van Alphen aan den Rijn vandaan, maar kan wel worden verwacht of komt misschien al voor. nummer

13 Pieter Janssen, bevlogen landschapper Jan Uitzetter Landschapper zo noemt hij zichzelf. Ing. Pieter Janssen, 52, eigenaar van Groenvorm ontwerpburo voor tuin & landschap in Alphen aan den Rijn, is niet zo maar een tuinontwerper, zo blijkt als je met hem praat over zijn werk en de invulling van zijn vrije tijd. Zijn bureau mag dan Groenvorm heten,,,maar groen, zegt hij,,,is puur eigenlijk alleen maar een kleur. We moeten het gewoon natuur noemen. Met die natuur is hij bezig in zijn werk (voor particulieren, voor gemeentelijke overheden, projectontwikkelaars en gerenommeerde hoveniersbedrijven) en in zijn vrije tijd. Pieter Janssen is geen lid wel IVN er avant la lettre,,ik ben geen lid van het IVN, zegt Pieter Janssen als ik hem benader voor dit gesprek. Dat maakt het alleen maar nog interessanter om met hem te praten. Geen lid zijn, maar zo volledig beantwoordend aan de eisen die vooral vroeger zo indringend werden gesteld aan IVN-leden. Actief bezig zijn met natuureducatie in de breedste zin des woords. En dat is Pieter, de man die verantwoordelijk is voor de nieuwe format van de tentoonstellingen in de Vlinder. En niet alleen is hij actief in de tentoonstellingswerkgroep, hij is ook bestuurslid van Stichting Bezoekerscentrum De Veenweiden, zit in de tuinwerkgroep, in de activiteitencommissie en hij werkt aan informatieborden die bezoekers van de tuin hier en daar enige uitleg geven over wat er te zien is. Kortom als er iemand voldoet aan het profiel van een IVN-er, dan is hij het dus wel. Dat het ooit zover zou komen in het leven van de Alphenaar stond misschien al wel in de sterren geschreven, maar de tiener Pieter Janssen leek rijp voor een bestaan als champignonnenplukker.,,dat kon je altijd nog worden, zeiden ze in mijn jeugdjaren, als het erop leek dat je niet zoveel maakte van je middelbare school. De mondige leerling van het Ashramcollege mocht daar op zeker moment niet langer blijven.,,ik was niet echt lastig of zo, maar ik kwam gewoon niet opdagen voor in mijn ogen irrelevante vakken. Het vervolg was de lagere tuinbouwschool in Boskoop, waar ik in het laatste jaar mocht beginnen. Pieter was op zijn plaats in het groen, zo bleek. De eerste vier leerjaren van de middelbare tuinbouwschool in Boskoop (,,de enige echte, lacht hij) sloot hij af als gediplomeerd boomkweker.,,dat heb ik alleen maar gedaan om ruimte te krijgen voor het vijfde jaar. Toen was ik af van alle bijkomende vakken als bijvoorbeeld Engels en kon ik me helemaal concentreren op aanleg en onderhoud van tuinen, het hoveniersvak. Met name had ik toen volop tijd om me te storten op het ontwerpen van tuinen. Heerlijk. In 1983 zat het hoveniersdiploma in de knip, in september van dat jaar begon hij zijn hoveniersbedrijf waarin hij tot en met 2005 werkte. Maar het was nog niet af. De dorst naar nog meer kennis bleef, ook al ging het goed met het hoveniersbedrijf van Pieter. In een periode dat hij vijf man moest aansturen, in 1995 ook nog eens was begonnen met Groenvorm, de nodige opdrachten moest zien binnen te slepen, een jong gezin had met twee kinderen, begon hij aan een deelstudie hogere tuinbouwschool: uiteraard aan de Boskoopse school, zij het dat de hogere tuinbouwschool gevestigd was in Velp.,,Dat was een dag in de week naar Velp om colleges te volgen, verder alle dagen studeren en het werk in mijn hoveniersbedrijf en er ook nog zijn voor mijn gezin. Dat kan dus alleen maar als je hele goede afspraken kunt maken, vooral met je vrouw. Zij stond er helemaal achter, dat doen Pieter Janssen vertelt gastvrouwen van de Vlinder over een nieuwe tentoonstelling Buiten het bezoekerscentrum houdt hij zich verder nog bezig met de stadmoestuin. Hij adviseert initiatiefgroep De Groene Vinger in Kerk en Zanen waar die stadsboerderij moet komen nabij de aan te leggen natuurspeeltuin. Voorzitter Bas Wienbelt van de stichting zou graag zien dat Pieter ook daarbij in adviserende zin betrokken zou worden. Want ideeën om braakliggende terreinen in te richten als natuurspeeltuin heeft Pieter volop onder het motto:,,liever spannend spelen dan veilig vervelen. Verder denkt hij er over een rotonde te adopteren bij het begin van Steekterpoort het nieuwe industrieterrein waar het Alphense afvalbrengstation zal worden gehuisvest.,,ik wil wel eens kijken of ik voor die rotonde een afvalgerelateerd kunstwerk kan maken. we, zei ze. Vier jaar later mocht Pieter de titel ing. voor zijn naam zetten en gezien zijn voorgeschiedenis is het meer dan begrijpelijk dat hij daar oprecht trots op is. Via de Rotary kende hij mensen als Koosje de Koeier, Han Hendrickx en Pieter Verkade. Laatstgenoemde ook vanuit zijn werk.,,het is wel voorgekomen dat architect Pieter nummer

14 Verkade een huis ontwierp en dat ik invulling gaf aan de buitenruimte. Vooral ondernemer Koosje, net als de andere twee volop betrokken bij de Stichting Bezoekerscentrum De Veenweiden, wist de creatieve talenten van Pieter Janssen op waarde te schatten. Zij vroeg hem om in de activiteitencommissie van het bezoekerscentrum plaats te nemen en van het een kwam het ander. Bestuurslid, lid van de activiteitencommissie, lid van de tuincommissie en uiteindelijk ook lid van de tentoonstellingscommissie. me helemaal thuisvoel. Zozeer zelfs dat hij beroepshalve enkele keren de Vlinder afhuurde om er cursussen te geven. Hij roept collega-ondernemers op dat ook eens te doen.,,het gebouw ligt ideaal op de grens van stad en land. Er is parkeerruimte genoeg en de faciliteiten die het centrum biedt, zijn prima.,,toen ik hoorde hoe Pieter Verkade voor elke tentoonstelling minstens een week in de weer was om allerlei informatie bij elkaar te voegen op panelen, dacht ik gelijk, dat kan veel gemakkelijker en sneller en heb ik mijn hulp aangeboden. In zijn werk als ontwerper maakt Pieter gebruik van grote Apple-computers en het layoutprogramma Indesign. Het resultaat is elke tentoonstelling opnieuw zichtbaar: panelen in eenheid van stijl en lettertype, zeer professioneel overkomend. Sinds zaterdag 13 juli staan kleinere panelen bij de insectentuin die ook het werk zijn van de hand van Pieter en een bevriende graficus, Pim Hopman. Meer van die panelen komen in de tuin rondom de Vlinder die uitleg geven over wat er te zien en aan natuur te beleven is. Dat hij zo actief is in de Stichting Bezoekerscentrum De Veenweiden heeft overigens ook te maken met het feit dat dat hij in 2005 stopte met zijn hoveniersbedrijf en zich voor de volle 100 procent met Groenvorm richtte op het ontwerpen van tuin en landschap.,,op een gegeven moment mis je dan het actief buiten bezig zijn, zo merkte ik. Dat leidde ertoe dat ik me actief wilde storten op het bezoekerscentrum. Ik heb op het gebied van buitenruimte best wel kennis van zaken, dus ik dacht me zeker in de tuinwerkgroep samen met Kees l Ami en ruim tien andere vrijwilligers best wel te kunnen weren. Dat lukt prima, als bezoekerscentrum hebben we ontzettend veel clubjes vrijwilligers en dat is een inspirerende omgeving waarin ik Visie van een landschapper,,als landschapper werk ik voor particulieren, gemeenten, projectontwikkelaars en hoveniersbedrijven. Zo kan het zijn dat ik s morgens werk aan de vormgeving van een voortuin van 5,5 bij 3 meter en me s middags stort op een park van 20 hectare. Bij mij staan daarbij de toekomstige gebruikers voorop. Als ik bijvoorbeeld een dorpsplein moet inrichten zijn mijn opdrachtgevers niet de gebruikers. Door mijn ervaring als hovenier kan ik gemakkelijk de vertaalslag maken van wat de opdrachtgevers willen naar de wensen van gebruikers. Want als een plein architectonisch fantastisch is maar niet aansluit bij wat de gebruikers het liefst zouden hebben, heb je een non-plein. Bovendien kan ik door mijn praktische ervaring iets op papier zetten dat maakbaar is. Ik werk niet op basis van stenen maar op basis van visie. Je ontwerpt geen terras, je ontwerpt ruimte. Pas bij punt 5 vraag je je af wat je wilt, klinkers of grind. De tegel is namelijk niet belangrijk, belangrijk is op welke plekken komt die tegel te liggen. Terug naar de tentoonstellingswerkgroep waarin hij samenwerkt met Pieter Verkade, Marjan Dorsman en Peter van de Werken. In nauw overleg met de stichting wordt jaarlijks een thema bepaald voor de activiteiten; lezingen, excursies en tentoonstellingen.,,voor 2014 is dat thema Alphen ziet groen, zo onthult Pieter.,,Daar kun je alle kanten mee op als je er even over nadenkt. De coördinatoren van de diverse werkgroepen zijn ondertussen al druk aan de gang met de invulling van het thema. Dus wie nog briljante ideeën heeft, weet waar hij of zij ze kan spuien! nummer

15 De Fladderaars en de Vlinders De aanwezige leden van de jeugdwerkgroep, staand v.l.n.r. Michèle Meijer (Fladderaars), Vera van der Hoorn (Vlinders), Gerda Bonninga (V en F), Elly Slagter (F), Femke Blasse (F), Marieke Postma (V), Willemijn van Maanen (V), Kim Hertog (V), Corina van Vuuren (V), Jenny Heemskerk (F), Omar Vogel (F), Frank van Rooijen (F) Zittend: Cécile Aras (F), Mayelle Tuijn (F), Annemiek Zaal (F), Annemiek van Eeuwen (V) Jeugdwerkgroep zet topprestatie neer Jan Uitzetter De jeugdwerkgroep van IVN Alphen aan den Rijn e.o. heeft in het seizoen 2012/2013 een topprestatie neergezet. Dat zegt coördinator Gerda Bonninga op zaterdag 13 juli tegen een flink aantal werkgroepsleden, vooral (jonge) vrouwen, maar gelukkig ook twee mannen. Dit is belangrijk voor de voorbeeldfunctie. Zij staan bij het compliment net zo te glimmen van trots als Gerda zelf. Terechte trots, want de werkgroep heeft vorig jaar al met al ongeveer zeventig kinderen bezig gehouden, verdeeld over de Fladderaars (8 tot en met 12 jaar) en de Vlinders (4 tot 8 jaar). De meeste begeleiders zullen ook volgend jaar weer aan de slag gaan met flinke aantallen kinderen; een enkeling uitgezonderd, maar als je op korte termijn zelf een kind verwacht, is dat alleszins te begrijpen. Ook de stoere bink Omar (,,zo zien de kinderen hem ook, zegt Gerda) zal weer van de partij zijn. Elf jaar werkte hij als automonteur, dat heeft hij na al die jaren wel zo n beetje gezien. Pas als vrijwilliger bij de Fladderaars is hij achter zijn ware passie gekomen.,,werken met kinderen is zo ontzettend gaaf, zegt hij. Daarom is hij zich nu aan het oriënteren; kijken of er mogelijkheden zijn voor een studie op de pedagogische academie. Zijn woorden worden beaamd door zijn vrouwelijke collega s om ons heen.,,echt die kinderen willen van alles van je weten. Hun enthousiasme is heel erg groot. De bijeenkomst op 13 juli van de vrijwilligers was op eigen verzoek.,,om het seizoen gezamenlijk af te sluiten met een leuke natuuractiviteit. Zelfgebakken rabarbertaart (Jenny) en appeltaart (Gerda) vergezellen de koffie of thee op deze zonnige zaterdagochtend. Een zeer welkome zon, want op het programma staat een vlinderexcursie door het distelveld in het Zegerslootgebied vlak achter de Vlinder. Te geven door Dinky van Berkel die bestookt wordt met vragen en vlot en vaardig vertelt over het vlinderleven. Gelukkig laten ze zich deze morgen ook goed zien: de kleine vossen, de witjes, een enkel landkaartje, enkele minuscule nachtvlindertjes. Om ze beter te kunnen bekijken, hanteert Dinky met grote sierlijkheid van tijd tot tijd een vlindernet. (Ik kan na deze ervaring alleen maar van ganser harte aanbevelen om toch vooral op dinsdag 10 september vanaf uur een lezing van haar bij te wonen in de Vlinder en op zaterdag 14 september met haar mee te gaan op vlinderexcursie. Voor bijzonderheden zie de Agenda van Activiteiten.). Terug naar Fladderaars en Vlinders. Die laatste groep ging op 13 januari van start. Tot verrassing van Gerda en haar vrijwilligers kwamen op de activiteit niet minder dan 20 kinderen af, vergezeld door (groot)ouders. In totaal zijn er 28 belangstellenden.,,deze nieuwe werkgroep voorziet in een duidelijke behoefte, constateert Gerda, die niet alleen uiterst tevreden is over de opkomst van het kleine grut. Ook is ze blij dat zeven vrouwen zich hebben aangemeld om de zaken in goede banen te leiden. Heel bijzonder, zeker als je bedenkt dat voor de nummer

16 Fladderaars tien begeleiders inzetbaar zijn. Die groep draait ook als een tierelier, halverwege het seizoen moet zelfs een ledenstop worden afgekondigd, want veertig kinderen is het maximale aantal. V.l.n.r. Corina, Annemiek, Annemiek, Elly, Willemijn en Cécile bestuderen een vlinder Van die Fladderaars fladderen er komend seizoen achttien uit.,,maar we zullen echt wel weer met veertig kinderen starten, verzekert Gerda op de 13 e juli.,,een hoop kinderen van de wachtlijst hebben al gezegd dat ze er volgend seizoen beslist bij willen zijn. Bovendien is het enthousiasme onder de blijvende kinderen zo groot dat ze wel net als vorig seizoen de nodige vriendjes en vriendinnetjes zullen meetronen. Vergeet bovendien de publiciteit niet, elke keer weer in de Alphense dag- en nieuwsbladen en het artikel in Alphen CC over onze slotactiviteit. Blij herinnert ze ook nog aan de lovende reportage van een van de Alphense jeugdactiviteiten in het landelijke IVN-blad Mens en Natuur. Al die publiciteit oefent niet alleen aantrekkingskracht uit op nieuwkomers, maar doet ook de jeugdleden zelf het nodige.,,ze zijn er trots op als we weer in de krant staan. Zeggen ze Daar, bij die Fladderaars of Vlinders, daar hoor ik ook bij! beamer op het scherm het darmkanaal zien, maar ook hoe het dier, waarschijnlijk uit angst, aan het poepen gaat. Het wordt met kracht uit zijn lijf gedrukt. Dit zijn zaken die je met het blote oog niet kunt zien. Als ware onderzoekers gebruiken de kinderen vergrootpotjes, de binoculair, loopjes en zoekkaarten. Heel veel dieren halen de 32 kinderen uit het water. Een bootsmannetje, dat de vorm van een boot heeft en altijd op zijn rug zwemt en daardoor bijna niet opvalt. Maar ook libellenlarven, die als ware aanvallers bijna alles in de sloot opvreten wat zij tegenkomen. Dit noem je predators. Zij kunnen, dank zij hun gestroomlijnde lichaam heel snel hun prooi benaderen, door het uitstuwen van water uit hun achterlijf en het uitklappen van hun onderlip. Op hun menu staan allerlei insecten, maar ook kikkervisjes en soms zelfs vissen. Maar ook vinden wij echte bloedzuigers in het water, die zich voortbewegen met twee zuignappen. Een heel grappig gezicht, want ze verplaatsen een zuignap zo ver naar voren, dat hun lichaam heel lang en smal wordt en daarna brengen ze de andere zuignap weer naar voren, zodat zij weer heel dik en kort worden. Vergroot lijken de waterbeestjes soms ware monsters. Maar soms zijn ze het ook. Libellenlarven leven wel drie jaar onder water om alleen maar te groeien en te eten. Verder maken de kinderen van takken een bootje en proberen ze kikkers voor het lapje te houden. Echter, de kikkers laten zich niet zien. De kinderen hebben ondanks de kou mooie ontdekkingen gedaan en angsten overwonnen. Want zomaar een,,spannend en onbekend waterdiertje uit de blubber halen is voor vele kinderen heel bijzonder. Zelfs je handen vies maken is voor een aantal al heel eng. Het onderwaterleven lijkt saai, maar is toch heel indrukwekkend en spannend. Stoere Fladderaars kiezen t ruime sop,,bukken, roept op zaterdag 14 juni een bootsman van Scouting Alphen. Hij laat een aantal Fladderaars aan boord zien hoe je kunt zeilen.,,okay, roept Jop (9) en hij bukt voordat het zeil van de boot over hem heen zwaait.,,ik hou wel van avontuur. Deze activiteit is anders dan andere activiteiten, want het is de eindactiviteit. Een hele dag in plaats van een ochtend, een andere locatie en met elkaar pannenkoeken eten, die door de ouders gebakken zijn. Deze keer hebben we gekozen voor het thema water en hebben wij de hulp ingeroepen van de zeeverkenners. We mogen gebruik maken van hun locatie aan het water, hun boten en het mooie Verslagjes activiteiten Heb je ooit wel eens een watervlo zien poepen? Heb je ooit wel eens een watervlo zien poepen? De Fladderaars, jeugdleden van 8-12 jaar van het IVN Alphen aan den Rijn e.o., wel! Zij ontdekken dit zaterdag 18 mei. Terwijl de vlo onder de microscoop ligt, kunnen zij via de nummer

17 grote wachtschip. Bovendien zijn er vier bootsmannen paraat. Wat later wordt het wel heel avontuurlijk. Het plenst en het begint flink te waaien. Alle zeilende kinderen zijn doorweekt. Op naar het wachtschip om te drogen en op te warmen. Binnen staan de begeleiders paraat met warme thee en handdoeken om hen af te drogen. Totdat het weer beter wordt blijven de Fladderaars daar om minstens vier zeemansknopen te leren maken. Zij krijgen de touwtjes en instructies mee naar huis om verder te oefenen. Elly, een van de begeleiders geeft aan dat de Fladderaars van alles gedaan hebben: kriebelbeestjes (vogelspinnen en miljoenpoten, maar ook wormen), een bezoek aan de boerderij,,,takkenwerk, waterspektakel (kikkers en slootdiertjes), maar ook de brandweer is met een bluswagen op bezoek geweest. Na weer opgewarmd te zijn is Jop nog vol van de boottocht.,,we gingen heel schuin, zegt hij.,,toen wij aan land kwamen, stond ik te wiebelen op mijn benen. Een van de kinderen is zelfs een beetje zeeziek geworden. Na het verorberen van de pannenkoeken schijnt de zon. De kinderen gaan vogels spotten met de vogelkaart, of slootdiertjes met de zoekkaarten herkennen. En gewoon even lekker vissen, touwtrekken met de touwen van de boten, zaklopen en andere oud-hollandse spelletjes. Gehoord, nog wat opmerkingen van de kinderen: Jasmijn de Vos (9) zegt:,,ik werk graag in mijn groententuintje thuis. Het is fijn om buiten te zijn en te rommelen. Dat gevoel heb ik ook bij de Fladderaars. Ik heb ook geleerd hoe om te gaan met de koeien die bij het bezoekerscentrum rondlopen. Ze zijn niet gevaarlijk en als ze jongen hebben, kun je beter niet dichtbij komen. Niels Lievisse (9) vindt het bijenhotel erg spannend.,,de (solitaire) bijen kruipen in buisjes om eieren te leggen. Die komen dan uit. Daan Koelewijn (9) heeft geprobeerd kikkervisjes uit het water te halen.,,het is mij niet gelukt, maar andere kinderen wel! Het zijn net kleine dropjes. Vlinders vinden een waterschorpioen! Twintig Vlinders, jeugdleden van 4 tot 8 jaar van het IVN Alphen aan den Rijn, gaan gewapend met netten, potjes, emmers en zoekkaarten op de koude zondagmiddag van 12 mei toch op onderzoek naar slootdiertjes. Door de kou zijn er helaas relatief weinig slootdiertjes en de kikkers laten zich helemaal niet zien. Gelukkig hebben wij in mei tijdens het sporenonderzoek al heel veel kikkerdril gevonden. Ondertussen zijn dit al kikkervisjes geworden. Samen met Evert Mol, kenner van heel veel slootdiertjes en reptielen, gaan de kinderen op zoek en scheppen ze toch heel veel verschillende diertjes uit het water. Eerst leren zij de basisregels hoe je met de diertjes om moet gaan. Bijvoorbeeld door altijd je handen eerst nat te maken. Op deze manier beschadig je de diertjes het minst. Ook leren ze hoe ze het beste kunnen scheppen met het net. De oogst is toch geweldig: een waterschorpioen (indrukwekkend), een klein salamandertje, bloedzuigers, diverse soorten slakken, watertorretjes, wantsen, kreeftjes, waterpissebedden. En natuurlijk ook kikkervisjes, zelfs een poepende! Wat de kinderen uit het water halen, zoeken zij daarna door middel van zoekkaarten op. Zo komen zij er achter welk dier zij gevonden hebben. Zelfs deze jonge Vlinders vinden het werken met zoekkaarten geweldig. Daarna gaan de kinderen met een rood lapje op zoek naar de groene kikker. Helaas laat deze zich door de kou niet zien. Wij willen de kikker voor het rode lapje houden, maar hij houdt ons voor het,,lapje door niet te voorschijn te komen. De kinderen hebben ondanks de kou mooie ontdekkingen gedaan en hebben angsten overwonnen. Want zomaar een spannend waterdiertje uit de blubber halen is voor vele kinderen heel bijzonder. En tenslotte is het al heel leuk om zo aan de slootkant te,,rommelen en te ontdekken wat er allemaal onder water leeft. nummer

18 Emelies eigen fotohoekje In deze rubriek komt Emelie uit Leiderdorp elk nummer van Bont Allerlei met een verhaaltje en een door haar zelfgemaakte natuurfoto. Emelie is elf jaar en schiet al haar foto s uit de hand, dat wil zeggen dat ze scherpstellen, kiezen voor diafragma en sluitertijd allemaal handmatig doet, ook als het gaat om bewegende onderwerpen als insecten of vogels. De autoknop op haar Nikon komt er bij Emelie niet aan te pas. Veldleeuwerik Hoi, Als ik in het weekend in Heesch ben, haal ik mijn vader heel vroeg uit zijn bed om samen een wandeling door het bos te gaan maken. Er gaan altijd twee camera's mee en mijn vader gebruik ik als pakezel om de camera's en de tas te dragen. Het is ongeveer een half uur lopen naar het heidegebied in het bos. Soms doen we er ook langer over omdat we onderweg van alles tegenkomen. In het heidegebied staat een bankje waar ik altijd een tijdje blijf zitten om te kijken naar alles wat daar leeft. Op de grond heb ik al verschillende soorten solitaire bijen gezien en ook veel rupsen. Die probeer ik dan te fotograferen met de macro-lens. In het heidegebied leven ook veel zeldame vlinders en libelles Wat ik het leukste vind, is dat er veel zeldame vogels zitten.de grote lijster, de zwarte specht, de grijskopspecht en de rode en de zwarte wouw heb ik daar gezien. Er zitten bijna altijd veldleeuweriken, daar kan ik wel uren naar blijven kijken. Met de 400 mm telelens maak ik veel foto's van de leeuweriken die later samen met mijn opa worden uitgezocht en bewerkt. Deze foto van een veldleeuwerik is genomen met 1/250 sec. 400mm. de ISO is ingesteld op 400. Heempad breidt uit Hans van Dam meldt goed nieuws uit Boskoop. Het natuurgebied rond Heempad Verlaan, waar Hans vorig jaar en dit jaar al met grote regelmaat excursies heeft gehouden, wordt uitgebreid. De gemeente heeft een perceel ten zuiden van het heempad aangekocht voor natuurontwikkeling. Wellant College (perceel ten noorden van het heempad) heeft zich bij die plannen aangesloten.,,het hele gebied dat toegankelijk wordt, zou daarmee weleens drie keer zo groot kunnen worden. Met deze uitbreiding komen er nog meer mogelijkheden voor rondleidingen. Met ook kansen voor vogels en insecten. Eerste besprekingen zijn er al geweest, binnenkort volgt het voorstel van een plan voor samenwerking. Ik heb er een goed gevoel bij, laat Hans weten. Kampen en reizen KNNV in 2014 ook open voor IVN ers De samenwerking tussen IVN en KNNV groeit, zeker op afdelingsniveau. We zijn blij dat KNNV nu heeft besloten om vanaf 2014 het reis- en kampeerprogramma van KNNV ook open te stellen voor IVN-leden. Nieuwsgierig? Je zult nog wel even moeten wachten tot september, dan verschijnt de informatie over het programma voor 2014 en de voorwaarden voor inschrijving op de website van KNNV onder het kopje Reizen, (Uit de landelijke IVN-nieuwsbrief 'Stuifmail' van mei 2013) nummer

19 Iedereen overleeft natuurlunch Op een zonovergoten 8e juni hebben vijftien deelnemers de workshop lunchen uit de natuur niet alleen gevolgd, maar ook overleefd. Zoals blijkt uit onderstaand met veel foto s gelardeerd verslag van de cursusgevers Hansje Herfst en Betty Petterson. We maken met zijn allen een heerlijke lunch klaar waarin veel wilde planten - door de meeste mensen onkruid genoemd - verwerkt worden. Er is een ware volksverhuizing aan voorafgegaan om materialen in de Vlinder te krijgen. Met alle kommen, pannen en gereedschappen is het een workshop waar de handen uit de mouwen moeten. Andy en Elly maken de vlierbloesempannenkoeken en de bloemenboter. Na een beamerpresentatie, waarin uitgelegd wordt waar je op moet letten bij het oogsten en bereiden van wilde planten, worden de planten verzameld in de tuin rond de Vlinder. Dat geeft nog wel wat discussie, is dit nu echt wel de weegbree? Bij twijfel niet gebruiken, is het advies, want er zijn veel planten die erg giftig zijn. Na het verzamelen van de planten wordt de oogst voor de zekerheid gecontroleerd. Natuurlijk ontbreekt ook de wilde plantensoep niet. Met veel brandnetels aangevuld met dovenetels en weegbree maken Monique en Maria er een heerlijke soep van. Een scheutje Griekse yoghurt maakt de soep af. Het lunchmenu bestaat uit vele gerechten, van wilde plantensalade tot vlierbloesempannenkoeken en klaverthee. Elk tweetal maakt een bepaald gerecht klaar. Hier worden de verzamelde planten gewassen en gesneden. Als alle gerechten klaar zijn en de tafel feestelijk gedekt, word er genoten van al het lekkers. Heerlijk buiten aan een lange tafel lijkt het wel een diner op een landgoed in Frankrijk. Vooraf wordt nog wel even gemeld,,,deelname aan de lunch is op eigen risico! Gelukkig hebben alle deelnemers het overleefd. Iedereen krijgt een receptenboekje mee naar huis zodat ook thuis de gerechten nog eens kunnen worden gemaakt. nummer

20 Bij de aanmelding voor de cursus is iets mis gegaan waardoor enkele personen helaas teleurgesteld moesten worden en niet mee konden doen. Door de grote animo voor deze cursus zal deze workshop volgend voorjaar herhaald worden. Wij geven vooral kinder-kook-workshops. Deze workshop voor volwassenen was een zeer geslaagd experiment, wij kijken uit naar een herhaling volgend jaar. Voor meer informatie: Ik koos voor het laatste want een zeldzame rups in een stadtuintje leek mij niet logisch (hoewel, je kunt nooit weten). De kromzitter Jolanda Zwaan De kromzitter. Nee, hier wordt niet mee bedoeld een senior die over zijn krantje gebogen zit, ook niet een scholier gebogen over zijn huiswerk, maar een heuse nachtvlinder. Het heeft wel enig speurwerk gekost voordat ik hierachter kwam. In mijn kersenboompje (helaas heeft dit boompje een overvloedige regenperiode vorig jaar niet overleefd) zat een grote, dikke, groene rups met een lichtgele streep over de gehele lengte van zijn lichaam. Hij was goed bezig om mijn boompje kaal te vreten. Ik bekeek de rups nauwkeurig van alle kanten, om daarna deze gegevens in te vullen op vlindernet.nl. Kromzitter Nadat ik nogmaals de gegevens nauwkeurig had ingevuld kwam er de kromzitter uit. De kromzitter Asterocopus Sphinx is een nachtvlinder en familie van de uilen Noctuidae. Het is een algemeen voorkomende vlinder in Nederland en België die leeft op loofbomen waaronder vuilboom en sleedoorn. De vlinder is lichtgrijs tot bruinachtig van kleur en heeft een sterk behaard borststuk, is ongeveer 20mm lang en heeft een golvende zigzaglijn aan de onderkant van de vleugels. De rups is actief van april tot juli. De verpopping vindt plaats onder de grond. De vlinders vliegen van eind september tot en met november. De eitjes worden gelegd in een spleet van een boom waar ze overwinteren. (Jolanda Zwaan is gastvrouw van de Vlinder) Het heempad op met Hans Rups van de kromzitter Ik klikte op rupsenzoeksysteem; je ziet een schematische tekening van een rups (voorpoten, poten in het midden en een naschuiver ). De vraag luidt: is dit een rups? Zo ja, wanneer hebt u hem gevonden. Dan komt de vraag waar je hem hebt gevonden. Hierna worden de uiterlijke kenmerken van de rups gevraagd: de vorm, kaal of behaard en de tekening. Nadat ik alle gegevens had ingevuld, kwam ik erachter dat geen enkele rups aan de beschrijving voldeed. Dat kon twee dingen betekenen: of ik had een zeer zeldzaam exemplaar gevonden, of ik had het niet goed ingevuld. Hans van Dam neemt je dit jaar nog enkele malen mee het Heempad Verlaan op. Dat pad is gemakkelijk te vinden. Vanaf het station van Boskoop loop je naar de Zijde, daar steek je het spoor over om dan gelijk linksaf te gaan het Zwarte Pad op. Na een meter of 100 zie je dan het heempad aan je rechterhand. zaterdag 24 augustus en uur, Schietende zaden; zaterdag 14 september en uur, Laatste blik op zomerbloeiers; zaterdag 12 oktober uur, Herstel na de maaibeurt; zaterdag 16 november uur, De laatstelingen. Bij regen gaan de rondleidingen niet door of vinden plaats op de zondag erna. Ze nemen een tot anderhalf uur in beslag. nummer

Activiteiten bij De Helderse Vallei - maart 2016

Activiteiten bij De Helderse Vallei - maart 2016 dinsdag 1 maart en donderdag 3 maart: Aan de slag op de kinderboerderij 14.30-16.00 uur Kom kijken welke dieren er allemaal op de kinderboerderij leven! Je ontdekt hoe de dieren heten, wat ze eten, welk

Nadere informatie

jaargang 18 nummer 5 oktober 2015 Uitnodiging

jaargang 18 nummer 5 oktober 2015 Uitnodiging Secr. Gerard Thijssen Rozenbloemstraat 34, 4921 KG Made Tel: 0162-683323 Mail: heemkundemadedrimmelen@gmail.com NIEUWSBRIEF jaargang 18 nummer 5 oktober 2015. Uitnodiging Op dinsdag 20 oktober organiseert

Nadere informatie

Jaarverslag steenuilen 2013. uitgebreide versie

Jaarverslag steenuilen 2013. uitgebreide versie Jaarverslag steenuilen 2013 uitgebreide versie Jaarverslag steenuilen 2013 uitgebreid Broedseizoen 2013 zit er weer op. Tijd om de balans op te maken en dit met jullie te delen. We hebben qua aantallen

Nadere informatie

HARDERWIJK EN OMSTREKEN. (opgericht in 1887) Secretariaat: Mw. H. Koekoek J.P. Heyelaan 56, 3842 CL Harderwijk Telefoon: 0341-415257

HARDERWIJK EN OMSTREKEN. (opgericht in 1887) Secretariaat: Mw. H. Koekoek J.P. Heyelaan 56, 3842 CL Harderwijk Telefoon: 0341-415257 HARDERWIJK EN OMSTREKEN (opgericht in 1887) Secretariaat: Mw. H. Koekoek J.P. Heyelaan 56, 3842 CL Harderwijk Telefoon: 0341-415257 Groei & Bloei De Tuinliefhebbers September 2013 Misschien komt er na

Nadere informatie

Nieuwsbrief Vogelwerkgroep IVN Oisterwijk

Nieuwsbrief Vogelwerkgroep IVN Oisterwijk 4 e jaargang 2014 editie gierzwaluw 1 Nieuwsbrief Vogelwerkgroep IVN Oisterwijk Gierzwaluwwerkgroep Oisterwijk een samenwerkingsverband tussen vogelwerkgroep IVN Oisterwijk en vogelwerkgroep Midden-Brabant.

Nadere informatie

Den Haag Bij voorbeeld. Initiatiefvoorstel voor bijvriendelijk handelen

Den Haag Bij voorbeeld. Initiatiefvoorstel voor bijvriendelijk handelen Den Haag Bij voorbeeld Initiatiefvoorstel voor bijvriendelijk handelen Inleiding Bijensterfte neemt wereldwijd en in Nederland alarmerend toe. Door het grootschalige gebruik van giftige bestrijdingsmiddelen

Nadere informatie

Aan de kinderen en de ouders van de kinderen van de jeugdnatuurgroep De Biesboschonderzoekers

Aan de kinderen en de ouders van de kinderen van de jeugdnatuurgroep De Biesboschonderzoekers Nieuws brief Aan de kinderen en de ouders van de kinderen van de De Biesboschonderzoekers De laatste paar maanden hebben we weer interessante activiteiten ondernomen. Hiervan eerst weer wat korte verslagen.

Nadere informatie

Groen-moet-je-doenDag 2014 (bestuur) Tuinenpark Ons Buiten. Groen-moet-je-doenDag 2014

Groen-moet-je-doenDag 2014 (bestuur) Tuinenpark Ons Buiten. Groen-moet-je-doenDag 2014 Mei2014 Groen-moet-je-doenDag 2014 (bestuur) Groen-moet-je-doenDag komt er weer aan! Op zondag 15 juni wel te verstaan. Het thema dit jaar is Groen en Gezondheid. Op 40 locaties in Utrecht gaan tuinen,

Nadere informatie

Nader onderzoek huismussen. Herontwikkeling Gasthuisstraat 77 te Kaatsheuvel

Nader onderzoek huismussen. Herontwikkeling Gasthuisstraat 77 te Kaatsheuvel Nader onderzoek huismussen Herontwikkeling Gasthuisstraat 77 te Kaatsheuvel te Kaatsheuvel blad 1 INHOUD blz. 1 INLEIDING 2 1.1 Aanleiding en doelstelling 2 1.2 Leeswijzer 2 2 SITUATIE EN PLANVORMING

Nadere informatie

Al het natuur- en milieuaanbod in Holland Rijnland onder één dak. Samen Duurzaam wordt mogelijk gemaakt door de gemeenten in Holland Rijnland.

Al het natuur- en milieuaanbod in Holland Rijnland onder één dak. Samen Duurzaam wordt mogelijk gemaakt door de gemeenten in Holland Rijnland. 13 mei 2015 nummer 2/2015 Al het natuur- en milieuaanbod in Holland Rijnland onder één dak. Samen Duurzaam wordt mogelijk gemaakt door de gemeenten in Holland Rijnland. Bijen special Dit keer staat de

Nadere informatie

Nieuwsbrief. Deltaplan voor het Landschap, Moerenburg-Heukelom-Koningshoeven

Nieuwsbrief. Deltaplan voor het Landschap, Moerenburg-Heukelom-Koningshoeven Moerenburg- Inhoud: Zichtbare resultaten Kavelruil Heukelom 6 Kavelruil belangrijk voor realisatie doelstellingen Toekomstige plannen Deelname aan de Nationale Natuurwerkdag Procesmanager Nellie Raedts

Nadere informatie

Nieuwe Kadekwartier Arnhem TE KOOP. Nieuwe Kadekwartier Arnhem

Nieuwe Kadekwartier Arnhem TE KOOP. Nieuwe Kadekwartier Arnhem Nieuwe Kadekwartier Arnhem TE KOOP Nieuwe Kadekwartier Arnhem ALGEMEEN Nieuwe Kadekwartier Een nieuwe woonwijk in wording! Links en rechts van de recent vernieuwde Westervoortsedijk verrijst de komende

Nadere informatie

Leerlingen van het Gemini College Lekkerkerk met de boswachter van ZHL bij de broeihoop.

Leerlingen van het Gemini College Lekkerkerk met de boswachter van ZHL bij de broeihoop. BROEIHOPEN AANLEGGEN EN ANDERE ACTIVITEITEN Inleiding De werkgroep ringslang Zuid Holland heeft de afgelopen 2 jaar diverse activiteiten georganiseerd, waaronder het aanleggen van broeihopen. De aanleg

Nadere informatie

Inventarisatie juveniele Ransuilen. Loonse en Drunense Duinen 2014

Inventarisatie juveniele Ransuilen. Loonse en Drunense Duinen 2014 Inventarisatie juveniele Ransuilen Loonse en Drunense Duinen 2014 Inventariseerders: Bart van Beerendonk Annemieke Biesterbos Mieke Corsten Anita van Dooren Carla Heijnens Dennis Heijnens Christien Hermsen

Nadere informatie

Landbouwmuseum Tiengemeten

Landbouwmuseum Tiengemeten Landbouwmuseum Tiengemeten Cultuureducatiepakket Basisscholen Landbouw Tiengemeten Landbouwmuseum Tiengemeten Cultuureducatiepakket Basisscholen Landbouw Museum Tiengemeten Tekst: Landbouw Museum Fotografie:

Nadere informatie

Opstartles 10. EXTRA Oefenen met woorden bij de lessen

Opstartles 10. EXTRA Oefenen met woorden bij de lessen www.edusom.nl Opstartles 10. EXTRA Oefenen met woorden bij de lessen Het is belangrijk om veel woorden te leren. In deze extra les vindt u extra woorden bij de Opstartlessen 1 t/m 5. Kijk ook eens naar

Nadere informatie

Toekomst voor eeuwenoud bos Samenvatting van het beheerplan Norgerholt Concept

Toekomst voor eeuwenoud bos Samenvatting van het beheerplan Norgerholt Concept Toekomst voor eeuwenoud bos Samenvatting van het beheerplan Norgerholt Concept a Toekomst voor eeuwenoud bos Samenvatting van het beheerplan Norgerholt Colofon Deze samenvatting is een uitgave van de

Nadere informatie

Nieuwsbrief de XXXste, december 2013 Stichting Eendenkooi Maaspoort

Nieuwsbrief de XXXste, december 2013 Stichting Eendenkooi Maaspoort Nieuwsbrief de XXXste, december 2013 Stichting Eendenkooi Maaspoort Voor U ligt de laatste nieuwsbrief van het 8 ste jaargang. Waarin U kunt zien wat er in de maanden oktober, november en december gebeurd

Nadere informatie

Met o.a. Goed nieuws over de tentoonstellingslocatie! Uitnodiging jongvogelavond woensdag 9 september 2015 Terugblik presentatie René de Waal

Met o.a. Goed nieuws over de tentoonstellingslocatie! Uitnodiging jongvogelavond woensdag 9 september 2015 Terugblik presentatie René de Waal Met o.a. Goed nieuws over de tentoonstellingslocatie! Uitnodiging jongvogelavond woensdag 9 september 2015 Terugblik presentatie René de Waal Herinnering contributie Augustus 2015 Bestuur van vogelvereniging

Nadere informatie

Monitoring op natuurboerenerven. Uitleg over de systematiek van het monitoren

Monitoring op natuurboerenerven. Uitleg over de systematiek van het monitoren Monitoring op natuurboerenerven Uitleg over de systematiek van het monitoren Inleiding Boerenzwaluwen op het erf, korenbloemen in de akkers, fladderende citroenvlinders tussen de schuren. Al dat pracht

Nadere informatie

Nieuwsbrief Vogelwerkgroep IVN Oisterwijk

Nieuwsbrief Vogelwerkgroep IVN Oisterwijk 3 e jaargang Editie steenuil Nieuwsbrief Vogelwerkgroep IVN Oisterwijk Inhoud: Broedresultaten Steenuil 2013 Assistent-ringers Braakballen! LOVO Opvallende zaken Veilige drinkbak voor de steenuil in het

Nadere informatie

Aanpak Vlindertuin Groene Voet, IVN Noord-Kennemerland

Aanpak Vlindertuin Groene Voet, IVN Noord-Kennemerland Aanpak Vlindertuin Groene Voet, IVN Noord-Kennemerland Een gemeentelijk materialendepot werd opgeheven. De nabijgelegen sportvelden wilden wel uitbreiden, maar KNNV regio Alkmaar diende een plan in voor

Nadere informatie

Ko-Kalf. Blonde d Aquitaine,

Ko-Kalf. Blonde d Aquitaine, Een rondje regio... Ko-Kalf Nou kan ik wel een hele Blonde d Aquitaine, maar daar zit je ook niet middag blijven praten over op te wachten! Een plek waar het zo rustig is, als in de stal van boerenbedrijf

Nadere informatie

Clubkampioenschappen TOZ Jeugd en Senioren

Clubkampioenschappen TOZ Jeugd en Senioren Nieuwsbrief 4 - April 2015 In dit nummer: Clubkampioenschappen TOZ Jeugd en Senioren Commissieleden gezocht! Veranderingen rondom training Baanbezetting Instructie Verantwoord Alcohol schenken (IVA) Verslag

Nadere informatie

Zakelijk. personeelsfeesten. cursussen. lezingen. workshops. beurzen. forums. vergaderingen conferenties congressen tentoonstellingen presentaties

Zakelijk. personeelsfeesten. cursussen. lezingen. workshops. beurzen. forums. vergaderingen conferenties congressen tentoonstellingen presentaties Zakelijk RESERVERINGEN EN INFORMATIE Cultureel Centrum CONCORDIA Concordiaplein 1, 2851 VV Haastrecht M 06 53 87 35 51 of T 0182 50 22 02 grandcafe@cultureelcentrumconcordia.nl www.cultureelcentrumconcordia.nl

Nadere informatie

Steenuilenwerkgroep Noord-Holland

Steenuilenwerkgroep Noord-Holland Steenuilenwerkgroep Noord-Holland Bescherm de steenuil met behulp van de steenuilenwerkgroep Noord-Holland De steenuil is een kleine bruine uil met een wit vlekkenpatroon. Zoals op de foto te zien is,

Nadere informatie

Bijen zijn geen bijzaak. Tips en weetjes voor een bijenvriendelijke omgeving

Bijen zijn geen bijzaak. Tips en weetjes voor een bijenvriendelijke omgeving Bijen zijn geen bijzaak Tips en weetjes voor een bijenvriendelijke omgeving De bijen hebben het vandaag bijzonder moeilijk. In Vlaanderen verdween de voorbije jaren haast 40 procent van de bijenkolonies.

Nadere informatie

Betreft: Aanvullende informative quickscan Flora & Fauna Locatie: Wijbosscheweg 107, Schijndel Kenmerk: Tm2011.099QFF BRF Datum: 19 11 2012

Betreft: Aanvullende informative quickscan Flora & Fauna Locatie: Wijbosscheweg 107, Schijndel Kenmerk: Tm2011.099QFF BRF Datum: 19 11 2012 Betreft: Aanvullende informative quickscan Flora & Fauna Locatie: Wijbosscheweg 107, Schijndel Kenmerk: Tm2011.099QFF BRF Datum: 19 11 2012 Built By Brekel T.a.v. Dhr. G. van den Brekel Sweelinckplein

Nadere informatie

Programma zomervakantie

Programma zomervakantie Programma zomervakantie In de zomervakantie organiseert Praktijk de Regenboog opnieuw een vakantieprogramma. Het programma is bedoeld voor kinderen met een beperking en kinderen die extra aandacht en begeleiding

Nadere informatie

Veenweiden steeds belangrijker voor Zwarte sterns in Zuid-Holland. Verslag van monitoring van aantallen en broedsucces in 2013

Veenweiden steeds belangrijker voor Zwarte sterns in Zuid-Holland. Verslag van monitoring van aantallen en broedsucces in 2013 Veenweiden steeds belangrijker voor Zwarte sterns in Zuid-Holland Verslag van monitoring van aantallen en broedsucces in 2013 Veenweiden steeds belangrijker voor Zwarte sterns in Zuid-Holland Verslag

Nadere informatie

Broedvogels van de begraafplaats Soerenseweg in Apeldoorn 2015

Broedvogels van de begraafplaats Soerenseweg in Apeldoorn 2015 Broedvogels van de begraafplaats Soerenseweg in Apeldoorn 2015 Martin Heinen Vogelwerkgroep Oost-Veluwe, Apeldoorn 1 1. Inleiding De gemeente Apeldoorn heeft Vogelwerkgroep Oost-Veluwe gevraagd een inventarisatie

Nadere informatie

IVN VERENIGING VOOR NATUUR- EN MILIEUEDUCATIE

IVN VERENIGING VOOR NATUUR- EN MILIEUEDUCATIE IVN VERENIGING VOOR NATUUR- EN MILIEUEDUCATIE Beleidsplan IVN Deventer 2013-2014 Het bestuur van IVN-Deventer wil met dit beleidsplan haar visie en missie uiteen zetten en van daaruit haar plannen voor

Nadere informatie

Uilen. Inleiding. Zintuigen van de uil. De jonkies van een uil. Soorten uilen

Uilen. Inleiding. Zintuigen van de uil. De jonkies van een uil. Soorten uilen Uilen Inleiding Ik wil mijn spreekbeurt houden over de uil, omdat ik het een leuk dier vind en ik vind de uil altijd heel wijs kijken. Uilen zijn nachtdieren. Daarom zie je ze zelden. Er leven 134 soorten

Nadere informatie

Werkboek Het is mijn leven

Werkboek Het is mijn leven Werkboek Het is mijn leven Het is mijn leven Een werkboek voor jongeren die zelf willen kiezen in hun leven. Vul dit werkboek in met mensen die je vertrouwt, bespreek het met mensen die om je geven. Er

Nadere informatie

Informatie. over. Fotoclub Rapenland

Informatie. over. Fotoclub Rapenland Informatie over Fotoclub Rapenland 1 Inhoudsopgave Pagina 3 : algemeen : geschiedenis : waarom een fotoclub Pagina 4 : het bestuur : verloop van een clubavond : forumavonden : forumavond met afdrukken

Nadere informatie

Aftellen. Toekomst. naar de. 10 opwindende voorstellen om door te gaan

Aftellen. Toekomst. naar de. 10 opwindende voorstellen om door te gaan Aftellen naar de Toekomst 10 opwindende voorstellen om door te gaan Tekst: Eelco Koolhaas en Kees Le Blansch Vormgeving: Machiel Pleijsier en Dennis Wijmer Video: Jasper Masthoff Muziek: Bart Kiers Leve

Nadere informatie

5 manieren om je eigen pad te bewandelen

5 manieren om je eigen pad te bewandelen 5 manieren om je eigen pad te bewandelen Hierbij het nieuwe artikel met als onderwerp: 5 manieren om je eigen pad te bewandelen. Het is geschreven door wandelcoach Tineke Franssen. Tineke wandelt al een

Nadere informatie

CRANBERRYFARM DE HOEVE

CRANBERRYFARM DE HOEVE CRANBERRYFARM DE HOEVE In het zuidoosten van Friesland stroomt de rivier de Linde (Lende). Voor mensen die van rust en ruimte, en een afwisselende omgeving houden is dit gebied een ware verrassing. Ook

Nadere informatie

Tuintrip: +!717973!911562! kktkt. Kleurenparadijs: Tuinfestival aan de Loire. Nazomeren Pompoenseizoen Dahlia. Tuintrend Wilgentenen Buitenhaard

Tuintrip: +!717973!911562! kktkt. Kleurenparadijs: Tuinfestival aan de Loire. Nazomeren Pompoenseizoen Dahlia. Tuintrend Wilgentenen Buitenhaard WWW.GARDENZINE.NL SEPTEMBER 2009 3,95 H E T T I J D S C H R I F T V O O R D E T U I N, S E R R E E N H E T T E R R A S +!717973!911562! kktkt Tuintrip: Kleurenparadijs: Tuinfestival aan de Loire Nazomeren

Nadere informatie

De eekhoorn. œ œ œ œ œ. Ó Œ œ œ. œ œ œ œ. œ j. œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ Œ. œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ. œ J. - hoorn, de eek - hoorn eet.

De eekhoorn. œ œ œ œ œ. Ó Œ œ œ. œ œ œ œ. œ j. œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ Œ. œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ. œ J. - hoorn, de eek - hoorn eet. oktober 2010 tekst: Joke de Klerck muziek: Ton Kerkhof De eekhoorn Refrein Intro Ó Œ œ œ J œ œ œ œ eek stapelen: œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ Œ Al - hoorn, de eek - hoorn eet zich vol en rond. œ œ œ œ

Nadere informatie

Hoofdstuk 2. Contact maken, inlichtingen verstrekken en onderhandelen

Hoofdstuk 2. Contact maken, inlichtingen verstrekken en onderhandelen Hoofdstuk 2 Contact maken, inlichtingen verstrekken en onderhandelen 48 Gangbare uitdrukkingen bij contact maken en onderhandelen De meeste zinnen die in dit overzicht staan, zijn formeel. U kunt deze

Nadere informatie

Buurthuis beheert zelf de knip Veel gemeenten bezuinigen op buurthuizen. Bij De Nieuwe Hommel doen ze het beheer zelf.

Buurthuis beheert zelf de knip Veel gemeenten bezuinigen op buurthuizen. Bij De Nieuwe Hommel doen ze het beheer zelf. 9 2 2015 De Gelderlander BEZUINIGING Buurthuis beheert zelf de knip Veel gemeenten bezuinigen op buurthuizen. Bij De Nieuwe Hommel doen ze het beheer zelf. door Evelien van der Eijk ARNHEM Fris, open en

Nadere informatie

Indien onbestelbaar retourneren De Waalmalefijtstraat 85 2225 LW Katwijk aan Zee. Opgericht 10 augustus 1949. 27 e jaargang.

Indien onbestelbaar retourneren De Waalmalefijtstraat 85 2225 LW Katwijk aan Zee. Opgericht 10 augustus 1949. 27 e jaargang. Indien onbestelbaar retourneren De Waalmalefijtstraat 85 2225 LW Katwijk aan Zee Opgericht 10 augustus 1949 september 2013 27 e jaargang Verenigingsinfo ERELEDEN P.C. Hagenaars en J.A. Plokker BESTUUR

Nadere informatie

MOEDERS MEMORIAL FIETSTRIP, VERSLAG

MOEDERS MEMORIAL FIETSTRIP, VERSLAG MOEDERS MEMORIAL FIETSTRIP, VERSLAG foto s Ben, Marga &Wim teksten: moeder, Joop, Marga, Tom & Wim 17 juni 2015 Op vakantie ging ik vaak naar de familie Lansdaal in Purmerend. Met de trein. Ik reisde dan

Nadere informatie

VTV De Tochten Nieuwsbrief 04 3 oktober 2015

VTV De Tochten Nieuwsbrief 04 3 oktober 2015 VTV De Tochten Nieuwsbrief 04 3 oktober 2015 Inhoud 1. Noteert u vast! 2. IJzerbak op het milieupark 3. Het complex 4. Activiteitenkalender: 3 oktober 2015 t/m 31 maart 2016 5. Mededelingen bestuur 6.

Nadere informatie

Kunstroute. Kronenburg, Vredenburg, Holthuizen en Rijkerswoerd, Arnhem. Projectverslag

Kunstroute. Kronenburg, Vredenburg, Holthuizen en Rijkerswoerd, Arnhem. Projectverslag Kunstroute 2014 Kronenburg, Vredenburg, Holthuizen en Rijkerswoerd, Arnhem Projectverslag december 2014 1 Inleiding De Kunstroute is dit jaar voor de vierde keer georganiseerd. De drie voorgaande edities

Nadere informatie

STICHTING IT EIBERTSHIEM

STICHTING IT EIBERTSHIEM 4/6/2013 WWW.OOIEVAARS.NL STICHTING IT EIBERTSHIEM Jaarverslag 2012 H.Folkertsma TOP. Van stadsmensen wordt vaak beweerd dat ze geen verstand van de natuur hebben. Of dat zo is waag ik te betwijfelen,

Nadere informatie

Veel leesplezier! Yvonne

Veel leesplezier! Yvonne + Beste lezers, In onze vorige nieuwsbrief was Buitenwereld nog volop bezig met de verbinding tussen speeltuin en kinderboerderij. Twee weides moesten tijdelijk worden gesloten zodat er een mooi pad aangelegd

Nadere informatie

Enquête Vogelwerkgroep Zuid-Kennemerland

Enquête Vogelwerkgroep Zuid-Kennemerland Samenvatting en conclusies Respons Op 4 maart 2014 is een digitale enquête verstuurd naar 342 leden van de VWG Zuid- Kennemerland. Alleen de leden waarvan het e-mailadres bekend is bij de VWG, jeugd en

Nadere informatie

OPKOMST VAN DE HALSBANDPARKIET IN NEDERLAND EN UTRECHT André van Kleunen

OPKOMST VAN DE HALSBANDPARKIET IN NEDERLAND EN UTRECHT André van Kleunen OPKOMST VAN DE HALSBANDPARKIET IN NEDERLAND EN UTRECHT André van Kleunen De halsbandparkiet (Psittacula krameri) komt van oorsprong voor in Afrika, in een gordel ten zuiden van de Sahara en op het Indisch

Nadere informatie

Nieuwsbrief Vogelwerkgroep IVN Oisterwijk

Nieuwsbrief Vogelwerkgroep IVN Oisterwijk 4 e jaargang 2014 Editie steenuil Nieuwsbrief Vogelwerkgroep IVN Oisterwijk Inhoud: * Verslag broedseizoen 2014 * Broedresultaten steenuil 2014 * Terugmeldingen geringde vogels * Oorkonde vijf jaar broeden

Nadere informatie

Nieuwsbrief Stichting Buurtschap Strijp

Nieuwsbrief Stichting Buurtschap Strijp In dit nummer Geboren * Website www.leenderstrijp.com Overleden * School en winkel Leenderstrijp Nieuwe bewoners * Agenda Welzijn&Zorg * Carnaval 2015 De STRIEPER Nieuwsbrief Stichting Buurtschap Strijp

Nadere informatie

Vogelwerkgroep ZuJd-Kennemerland

Vogelwerkgroep ZuJd-Kennemerland - 9 SEP, 2010 Vogelwerkgroep ZuJd-Kennemerland Gemeente Heemstede College van Burgemeester en Wethouders Raadhuisplein 1 2101 HA Heemstede Betreft: Subsidie aanvraag Huismussenproject Haarlem, 6 september

Nadere informatie

wat is dat eigenlijk? Denk mee over acht grote vragen

wat is dat eigenlijk? Denk mee over acht grote vragen Geloven, wat is dat eigenlijk? Denk mee over acht grote vragen pagina 10 Hoe is de wereld ontstaan? pagina 26 Waarom bestaat de mens? pagina 42 Wat is geloven? pagina 58 Wie is God? pagina 74 Waarom heeft

Nadere informatie

NIEUWS April 2014 jaar 18 Nr. 1 www.oudallee.nl Redactieadres: Boslaan 7

NIEUWS April 2014 jaar 18 Nr. 1 www.oudallee.nl Redactieadres: Boslaan 7 NIEUWS April 2014 jaar 18 Nr. 1 www.oudallee.nl Redactieadres: Boslaan 7 LENTE Na iets wat we nauwelijks winter kunnen noemen, is de lente in volle hevigheid losgebarsten. De natuur explodeerd en het is

Nadere informatie

Beleidsplan TOV 2016. Auteur: Wendy Verkerk Klein

Beleidsplan TOV 2016. Auteur: Wendy Verkerk Klein Beleidsplan TOV 2016 Auteur: Wendy Verkerk Klein Voorwoord Voor u ligt het beleidsplan van stichting jij bent TOV! TOV eten en TOV boeken zijn onlosmakelijk verbonden met de stichting. Dit plan beschrijft

Nadere informatie

werkdocument U : TTT-.J 170' r rijksdienst voor de.jsselmeerpolders Roofvogel- en uilen broedgegevens van 1977 tot en met 1982 in de

werkdocument U : TTT-.J 170' r rijksdienst voor de.jsselmeerpolders Roofvogel- en uilen broedgegevens van 1977 tot en met 1982 in de ministerie van verkeer en waterstaat rijksdienst voor de.jsselmeerpolders BIBLIOTHEEK R1JKSDIEN"- I VOOR OB werkdocument WSSELMt-H "-"POLDERS i Roofvogel- en uilen broedgegevens van 1977 tot en met 1982

Nadere informatie

Broedvogelinventarisatierapport. Heseveld, Nijmegen. Marc de Bont Nijmegen, september 2010

Broedvogelinventarisatierapport. Heseveld, Nijmegen. Marc de Bont Nijmegen, september 2010 Broedvogelinventarisatierapport Heseveld, Nijmegen 2010 Marc de Bont Nijmegen, september 2010 Inleiding Methode In maart 2010 heb ik besloten om in de omgeving van het complex Berkenoord de broedvogels

Nadere informatie

GBN-Nieuwsbrief. Maart 2015. Maart

GBN-Nieuwsbrief. Maart 2015. Maart Maart 2015 Maart. 1 Poster In samenwerking met Vogelbescherming Nederland en met subsidie van het IJsvogelfonds 2014 heeft onze vereniging een prachtige poster laten ontwikkelen met informatie en aanwijzingen

Nadere informatie

Jaarplannen 2016 IVN Alphen aan den Rijn

Jaarplannen 2016 IVN Alphen aan den Rijn Instituut voor Natuureducatie en Duurzaamheid Jaarplannen 2016 IVN Alphen aan den Rijn Dit jaar hebben we geen vast jaarthema, maar het gegeven: Natuur is overal zal als inspiratie dienen om de verschillende

Nadere informatie

DE KERKUIL: EEN SUCCESVERHAAL

DE KERKUIL: EEN SUCCESVERHAAL DE KERKUIL: EEN SUCCESVERHAAL Bert van t Holt Tot in de jaren vijftig van de vorige eeuw was de kerkuil vrij talrijk. In jaren met veel veldmuizen broedden er naar schatting 3500 paar in Nederland, in

Nadere informatie

In het hieronder staande overzicht worden de resultaten weergegeven, van 2013 en 2014. Jongen uitgevlogen totaal

In het hieronder staande overzicht worden de resultaten weergegeven, van 2013 en 2014. Jongen uitgevlogen totaal NESTKASTENVERSLAG 2014 NATUUR- EN VOGELWERKGROEP DE GRUTTO Inleiding: Ook dit broedseizoen werden op verschillende locaties weer talrijke en op hun inhoud gecontroleerd. Door een combinatie van factoren

Nadere informatie

Op Europees niveau is de soort in de periode 1980-2011 met 52% afgenomen, en ten opzichte van 1990 met 6%.

Op Europees niveau is de soort in de periode 1980-2011 met 52% afgenomen, en ten opzichte van 1990 met 6%. 1 De spreeuwenstand gaat vanaf eind jaren zeventig achteruit. Over de periode 1984-2012 is de broedpopulatie in Nederland zelfs met gemiddeld 4% per jaar afgenomen. Daardoor resteert momenteel minder dan

Nadere informatie

Op Stap in het Binnenveld. Willem van Raamsdonk & Christa Heijting

Op Stap in het Binnenveld. Willem van Raamsdonk & Christa Heijting Op Stap in het Binnenveld Willem van Raamsdonk & Christa Heijting Bennekom februari 2011 Hoogtekaart van het Binnenveld en omstreken. Het Binnenveld is een laag gelegen gebied tussen de Veluwe en de Utrechtse

Nadere informatie

NIEUWSBRIEF DARES R09-UTRECHT SPECIALE DDW UITGAVE

NIEUWSBRIEF DARES R09-UTRECHT SPECIALE DDW UITGAVE NIEUWSBRIEF DARES R09-UTRECHT SPECIALE DDW UITGAVE Inhoud Voorwoord Uitgebreid verslag met veel foto s van het DARES Deelnemers Weekend Voorwoord Deze extra nieuwsbrief is een uitgave van DARES R09-Utrecht

Nadere informatie

DINEREN IN DE HOFTRAMMM

DINEREN IN DE HOFTRAMMM DINEREN IN DE HOFTRAMMM De bijzondere creatie van Bobby van Galen en Pierre Wind Foto s en tekst: Martien Versteegh Eigenaar en gastheer Bobby van Galen heet u van harte welkom Het begon met een droom

Nadere informatie

Inhoud van dit nummer: Al drie jaar..

Inhoud van dit nummer: Al drie jaar.. Inhoud van dit nummer: Al drie jaar.. (gedicht) Kinderen met verslaafde ouders Even voorstellen. Verslag van het Voorjaarsfeest 28 Mei Budgetrecept van Hinke Buitenveldertgroep - Hoogeveen Contactgegevens

Nadere informatie

De Groene Long Bij-vriendelijk-er. sturen op meer micromilieus

De Groene Long Bij-vriendelijk-er. sturen op meer micromilieus De Groene Long Bij-vriendelijk-er sturen op meer micromilieus Groene Long Paspoort Groene Wijk uit 1975: 35 jaar bos/groenontwikkeling Grootste aantal bewoners: 13.000 > hoogste waardering voor groen Gehele

Nadere informatie

levendige voorziening in Naam Leidsche auteur Rijn Centrum Utrecht

levendige voorziening in Naam Leidsche auteur Rijn Centrum Utrecht Voorbeeld Ondernemers van gezocht, een titel over die programma s twee regels en activiteiten Voorbeeld willen van leveren een subtitel voor een levendige voorziening in Naam Leidsche auteur Rijn Centrum

Nadere informatie

Verdieping Fietsdagtochten

Verdieping Fietsdagtochten Verdieping Fietsdagtochten (2013) Het Fietsplatform presenteert met de Fietsrecreatiemonitor cijfers en trends rondom het recreatieve fietsen in Nederland. Deze verdieping is een aanvulling op de cijfers

Nadere informatie

NVWK geeft de erven vleugels. Module 3 vogels tellen

NVWK geeft de erven vleugels. Module 3 vogels tellen NVWK geeft de erven vleugels Module 3 vogels tellen 1 Indeling van de avond Even voorstellen Erfvogels tellen met tuintelling.nl pauze Je erf toevoegen Geluidenquiz 2 Even voorstellen. Werkzaam bij Sovon

Nadere informatie

OosterparkBOOM! Waar staat de OosterparkBOOM eind 2014?

OosterparkBOOM! Waar staat de OosterparkBOOM eind 2014? OosterparkBOOM! Waar staat de OosterparkBOOM eind 2014? Mark C Hoogenboom Deze tekst is eind 2013 geschreven alsof het eind 2014 is. De tekst is bedoeld om een beeld te schetsen waar de OosterparkBOOM

Nadere informatie

Jaargang 3 nr. 10 5 juni 2015. = Kind op Maandag. Carrousel Nieuws. Agenda

Jaargang 3 nr. 10 5 juni 2015. = Kind op Maandag. Carrousel Nieuws. Agenda Jaargang 3 nr. 10 5 juni 2015 = Kind op Maandag Week 24: 8 14 juni Uitgeblust? 1 Koningen 19 Alle mensen hebben kunnen zien dat de Heer God is, zelfs koning Achab. Maar koningin Izebel is boos, zij wil

Nadere informatie

Hier zien jullie alweer de een uitgave van ons jeugdblad. Nieuwsgierig wat de Oele nu weer heeft te vertellen. Lees maar gauw.

Hier zien jullie alweer de een uitgave van ons jeugdblad. Nieuwsgierig wat de Oele nu weer heeft te vertellen. Lees maar gauw. Hier zien jullie alweer de een uitgave van ons jeugdblad. Nieuwsgierig wat de Oele nu weer heeft te vertellen. Lees maar gauw. De Specht Er zijn verschillende soorten spechten: de groene, de zwarte en

Nadere informatie

Lang leve de buitenkids!

Lang leve de buitenkids! Contact Bezoekerscentrum Oisterwijk Natuurmonumenten van Tienhovenlaan 5 5062 SK Oisterwijk Tel. 013-5231800 @ i bc.oisterwijk@natuurmonumenten.nl www.natuurmonumenten.nl facebook.com/natuurmonumenten

Nadere informatie

Bestuur van de vogelvereniging Zang & Kleur Woudenberg

Bestuur van de vogelvereniging Zang & Kleur Woudenberg Mei 2012 Bestuur van de vogelvereniging Zang & Kleur Woudenberg Voorzitter: Erik-Jan Huisman de Heuvel 5 3931 RH Woudenberg tel. 033-2866901 1 e Secretaris: Daan Huisman John F. Kennedylaan 101 3931 XH

Nadere informatie

BONT ALLERLEI IVN afdeling Alphen aan den Rijn en omstreken

BONT ALLERLEI IVN afdeling Alphen aan den Rijn en omstreken Jaargang 34 nummer 2 2013 BONT ALLERLEI IVN afdeling Alphen aan den Rijn en omstreken IVN Instituut voor natuureducatie en duurzaamheid Secretariaat: Valeriusplein 358, 2402 TW Alphen aan den Rijn Op gezonde

Nadere informatie

Nieuwsbrief Odensehuis Hoeksche Waard no.3. 1 e kwartaal 2015. Inleiding

Nieuwsbrief Odensehuis Hoeksche Waard no.3. 1 e kwartaal 2015. Inleiding Nieuwsbrief Odensehuis Hoeksche Waard no.3. 1 e kwartaal 2015 Inleiding Over 3 maanden is het Odensehuis al weer een jaar open. We beginnen goed op gang te komen. Het is duidelijk dat er behoefte is aan

Nadere informatie

Van de redactie. Namens de redactie Jacqueline van der Maten

Van de redactie. Namens de redactie Jacqueline van der Maten Van de redactie Wat wonen we toch in een prachtige wijk! Ja, zult u zeggen, dat weten we wel. Maar je kijkt toch anders naar je wijk wanneer een buitenstaander, die hier nooit eerder geweest is, dat zegt.

Nadere informatie

Irma Steenbeek VERSTAG

Irma Steenbeek VERSTAG Irma Steenbeek VERSTAG Colofon Eindredactie Joost Pool Redactie Boris Goddijn Vormgeving Pien Vermazeren Fotografie Boris Goddijn Beeldbewerking Pien Vermazeren Copyright en disclaimer Het overnemen van

Nadere informatie

BMP Reuzenhoekse Kreek Zaamslag 2011

BMP Reuzenhoekse Kreek Zaamslag 2011 BMP Reuzenhoekse Kreek Zaamslag 2011 Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 2 Luchtfoto van het gebied... 3 Algemene Informatie.... 4 Gebiedsbeschrijving... 5 Gebiedsindeling... 6 Info over de telronden... 7 Territoria

Nadere informatie

Maak je schoolplein vogelvriendelijk

Maak je schoolplein vogelvriendelijk Maak je schoolplein vogelvriendelijk Leerlijn: kinderen leren vanuit het perspectief van vogels nadenken over hun omgeving. Wat hebben vogels nodig om te overleven? Schuilmogelijkheden, nestmogelijkheid,

Nadere informatie

Bijlagen. bovenbouw 2015-2016 / 1. Inhoud

Bijlagen. bovenbouw 2015-2016 / 1. Inhoud 21e jaargang Trefwoord, aflevering 1 Copyright Kwintessens, 2015. Het is aan scholen, die geabonneerd zijn op Trefwoord, toegestaan alleen voor intern gebruik gedeelten van dit materiaal te kopiëren en

Nadere informatie

De Algemene ledenvergadering vindt morgen plaats om 20.00 uur op school. In de bijlage vindt u het jaarverslag van de ouderraad.

De Algemene ledenvergadering vindt morgen plaats om 20.00 uur op school. In de bijlage vindt u het jaarverslag van de ouderraad. Jaargang 27, nr.5 Dat.: 23 sept. 2014 Agenda: Afgelopen vrijdag zijn Marlou, Erica, Jolanda en Babette geslaagd voor hun opleiding 'ik leer anders'. Hiermee is ons team verrijkt met vier leerkrachten die

Nadere informatie

Jaarverslag 2012. Stichting Sociale Moestuin Sliedrecht

Jaarverslag 2012. Stichting Sociale Moestuin Sliedrecht 1. VOORWOORD VAN DE VOORZITTER Bij het verschijnen van dit jaarverslag zijn we een heel jaar aan het werk op de tuin. In dit jaar zijn we met het Bestuur en de vaste vrijwilligers in een andere fase terecht

Nadere informatie

Ik wens je veel succes met het vinden van een leuke stageplaats en veel plezier bij het stage lopen.

Ik wens je veel succes met het vinden van een leuke stageplaats en veel plezier bij het stage lopen. Beste leerling, Ben je dit schooljaar op zoek naar een leuke en leerzame maatschappelijke stageplaats? Kijk dan snel in deze folder. Je vindt er stageplaatsen dichtbij de natuur. Je kunt als stagiair meehelpen

Nadere informatie

Meeuwen in Alkmaar. Voorkom meeuwen overlast op uw dak

Meeuwen in Alkmaar. Voorkom meeuwen overlast op uw dak Meeuwen in Alkmaar Voorkom meeuwen overlast op uw dak Colofon: Gemeente Alkmaar Postadres: Postbus 53 1800 BC Alkmaar Centraal meldnummer 072-548 9444 internet: www.alkmaar.nl Deze folder is een uitgave

Nadere informatie

19 oktober 2015 nr. 25

19 oktober 2015 nr. 25 19 oktober 2015 nr. 25 De eerste periode van het nieuwe seizoen zit er alweer op. Tijd om u even bij te praten. We blikken terug op het zevende jeugdkamp, er is een bijdrage van de activiteitencommissie

Nadere informatie

Een mysterieuze uitnodiging

Een mysterieuze uitnodiging Een mysterieuze uitnodiging Het begon allemaal op een avond in september. Ik had net een nieuw artikel ingeleverd bij De Wakkere Muis, de krant van mijn broer, Geronimo Stilton. Het was een nogal eenvoudig

Nadere informatie

Met gegrauw en gesnauw bereik je niks

Met gegrauw en gesnauw bereik je niks 81 Weike Medendorp, PvdA Met gegrauw en gesnauw bereik je niks Ik denk dat we een aantal resultaten hebben bereikt waar we trots op mogen zijn. Neem bijvoorbeeld het plan van transformatie voor de Enci,

Nadere informatie

Nieuwsbrief april 2015 3e jaargang nr. 1

Nieuwsbrief april 2015 3e jaargang nr. 1 Nieuwsbrief april 2015 3e jaargang nr. 1 Beste leden, Heb je vragen, opmerkingen of leuke, anekdotes? Laat het aan ons weten via nieuwsbriefsvs@hotmail.com. Wellicht zullen wij het plaatsen in de nieuwsbrief!

Nadere informatie

Nationaal Park Hoge Kempen

Nationaal Park Hoge Kempen !! Nationaal Park Hoge Kempen Wat is een vogel? Wat is het verschil tussen roofvogels en uilen? Zijn er grote verschillen tussen roofvogels? Hoe kan ik roofvogels herkennen? Wat is de grootste roofvogel?

Nadere informatie

Kijk ook op onze website www.lorentzschool.nl. Nr. 16 / 12 juni 2015. Lorentz Nieuwsbrief

Kijk ook op onze website www.lorentzschool.nl. Nr. 16 / 12 juni 2015. Lorentz Nieuwsbrief Kijk ook op onze website www.lorentzschool.nl Nr. 16 / 12 juni 2015 Lorentz Nieuwsbrief De Nieuwsbrief verschijnt tweewekelijks en is een informatiebulletin van school aan ouders. Agenda - Agenda - Agenda

Nadere informatie

Fouten maken is geen probleem, want dat doet iedereen

Fouten maken is geen probleem, want dat doet iedereen 29 27 mei 2015 Agenda voor de komende 2 weken Do 28 Vr 29 Groep 3 gaat naar het museum en de juffen vieren hun verjaardag! Weekend Ma 1 Kamp groepen 8. Di 2 Kamp groepen 8. Wo 3 Kamp groepen 8. Verjaardag

Nadere informatie

jaargang 18 nummer 1 donderdag 03-09-2015

jaargang 18 nummer 1 donderdag 03-09-2015 KBS De Zandberg Zandberglaan 60-62 4818 GL Breda Deze nieuwsbrief wordt verspreid onder alle ouders, personeelsleden en diverse betrokkenen. Wilt u informatie over een bericht opvragen, of reageren op

Nadere informatie

Mijn naam is Fons. Ze noemen me een groene jongen. Weet je hoe dat komt?

Mijn naam is Fons. Ze noemen me een groene jongen. Weet je hoe dat komt? Beste kinderen, Mijn naam is Fons. Ze noemen me een groene jongen. Weet je hoe dat komt? In mijn vrije tijd ben ik natuurgids. Met mijn verrekijker en vergrootglas trek ik naar allerlei plekjes om de natuur

Nadere informatie

Het Rechthuis: van herberg tot gastvrij Bed & Breakfast

Het Rechthuis: van herberg tot gastvrij Bed & Breakfast Het Rechthuis: van herberg tot gastvrij Bed & Breakfast Donderdag 8 juli 2011 door Gemma van Winden-Tetteroo Jakob en Marja voor hun prachtig verbouwde Rechthuis. Schipluiden De zon kruipt bijna weg achter

Nadere informatie