Resultaten effectevaluatie groepsvoorlichting tijdens de vroege zwangerschap

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Resultaten effectevaluatie groepsvoorlichting tijdens de vroege zwangerschap"

Transcriptie

1 Resultaten effectevaluatie groepsvoorlichting tijdens de vroege zwangerschap Project en onderzoek uitgevoerd door 1ste Lijn Amsterdam Analyse en verslag: Marieke Hartman Feedback en advies: Janneke Harting Academische Werkplaats Publieke Gezondheid GGD Amsterdam/ AMC-UvA Augustus 2012

2 Samenvatting belangrijkste resultaten In juni 2012 zijn vrouwen uit Stadsdeel Oost en Nieuw-West benaderd voor deelname aan een vragenlijst ter evaluatie van een groepsvoorlichting tijdens de vroege zwangerschap. Deze groepsvoorlichtingen werden gegeven stadsdeel in Nieuw-West, stadsdeel Oost fungeerde als controlegroep. Van de 144 vrouwen die de vragenlijst hadden ingevuld, kwamen er 56 uit Nieuw-West. Van de interventiegroep vulden 53 vrouwen de hele vragenlijst in. De meeste respondenten uit de interventiegroep waardeerden de interventie: ze hadden nieuwe informatie gekregen door vragen te kunnen stellen en informatie werd bevestigd; ze uitten tevredenheid met de interventie en scoorden de interventie als één van de betrouwbaarste bronnen die er zijn naast informatie van zorgverleners in het algemeen. De vroege voorlichting tijdens de zwangerschap in Amsterdam West lijkt een effect te hebben op gewichtsstijging tijdens de zwangerschap en op de fase van gedragsverandering en motivaties voor deelname aan een zwangerschapscursus. Respondenten uit de interventiegroep kwamen minder vaak te weinig aan dan vrouwen in de controlegroep. Daarnaast waren ze over het algemeen meer gemotiveerd voor deelname aan een zwangerschapscursus en zaten ze vaker in de voorbereidende/ actie fase voor deelname. Geen interventie-effecten hebben we kunnen aantonen op drugsgebruik, alcoholgebruik, roken, pijnstillergebruik, vitamine D inname, voedinginname, kennis over gezonde leefstijl tijdens de zwangerschap en bewustzijn van het aanbod aan stoppen met roken cursussen of het leefstijlspreekuur bij de diëtist. Het was moeilijk om effecten aan te tonen aangezien de respondenten, zowel in de controle- als in de interventiegroep, erg gezond gedrag rapporteerden voor en tijdens de zwangerschap. Zo gebruikten er bijvoorbeeld maar 6 vrouwen drugs en waren zij hier allemaal mee gestopt tijdens de zwangerschap; ook gaven alle rokende vrouwen aan hiermee gestopt of geminderd te zijn tijdens de zwangerschap. Het invullen van sociaal wenselijke antwoorden en het hoge opleidingsniveau van de onderzoeksdeelnemers kunnen het gerapporteerde gezonde gedrag mogelijk deels verklaren. 1

3 Gebruikte methoden van analyse Waar van toepassing, heb ik allereerst schalen bijv. 5 vragen over of de informatie gegeven tijdens de voorlichting als nieuw werd ervaren of 5 vragen over de motivaties voor deelname aan een zwangerschapscursus getest op betrouwbaarheid (berekenen van de cronbach s alpha). Afhankelijk van de uitkomst daarvan werd van alle of een gedeelte van de vragen een gemiddelde berekend (gemiddelde score op de schaal). Voor het in kaart brengen van de zelf gerapporteerde deelname aan de interventie en de beoordeling ervan (betrouwbaarheid, verkregen informatie en tevredenheid) heb ik gebruik gemaakt van beschrijvende analysen (frequenties en percentages of gemiddelden met standaarddeviaties) [p3-4]. Vervolgens zijn door middel van een beschrijvende analyse de deelnemerskarakteristieken in kaart gebracht voor de totale onderzoeksgroep, de controle- en de interventiegroep [p. 5-7]. Met deze deelnemerskarakteristieken kon afgewogen worden hoe representatief de onderzoeksgroep lijkt. Daarnaast heb ik gekeken middels chi-square toetsen en independent T-tests of karakteristieken statistisch significant verschilden tussen de controle- en interventiegroep. Indien er verschillen in karakteristieken zijn kunnen deze namelijk interventie-effecten vertekenen (een fictief voorbeeld: het zou zo kunnen zijn dat de interventiegroep hoger is opgeleid en dat daardoor zij een gezondere leefstijl hadden tijdens de zwangerschap, in plaats van door de interventie). In de multi-variate analyse op de uitkomstmaten moet voor deze verschillen gecorrigeerd worden. De effectiviteit is ten eerste getest op effecten op leefstijl, gewichtsstijging en kennis [p. 8-11] en ten tweede op bewustzijn, motivaties, barrières en fase van gedragsverandering voor deelname aan cursussen speciaal voor zwangere vrouwen [p ]. Hiertoe gaven beschrijvende analysen een eerste overzicht in de gedragsverandering tijdens de zwangerschap voor de totale groep, controle en interventiegroep. De effecten zijn getest op statistisch significante verschillen om in kaart te brengen of de interventiegroep meer gezond gedrag tijdens de zwangerschap had gerapporteerd dan de controlegroep (zie tabel 1 wat de aanbevelingen waren). Indien er verschillen waren en de spreiding gezond/ ongezond gedrag groot genoeg was, zijn deze effecten in multi-variate analyse (nominale of logistische regressieanalyse) gecorrigeerd voor verschillen in deelnemerskarakteristieken die er waren. Ik eindig met een korte (eerste) reflectie op de resultaten met een paar aanbevelingen voor de toekomst [p ]. De Eerste Lijn Amsterdam kent echter de context waarin gewerkt wordt het beste en zal daarom nog concretere conclusies voor de praktijk uit de resultaten kunnen afleiden. 2

4 Tabel 1: aanbevelingen groepsvoorlichting m.b.t. een gezonde leefstijl tijdens de zwangerschap Leefstijl(uitkomst) Drugsgebruik Alcoholgebruik Roken Inname van pijnstillers Vitamine D Gewichtsstijging & voeding* Aanbeveling Niet gebruiken tijdens de zwangerschap Niet gebruiken tijdens de zwangerschap Stoppen of minderen met roken tijdens de zwangerschap Het wordt afgeraden andere pijnstillers te gebruiken dan paracetamol Inname van een vitamine D supplement - Gezonde voeding is belangrijker dan gewicht - Het wordt afgeraden tijdens de zwangerschap te lijnen of, tegenovergesteld, te eten voor twee * Het Institute of Medicine heeft richtlijnen opgesteld voor het aankomen tijdens de zwangerschap (zie bijlage 1, [p. 19]); ondanks dat deze niet aan bod zijn gekomen tijdens de groepsvoorlichting, hebben we wel getest of de vrouwen volgens deze richtlijn aankwamen of niet aangezien dit relevant is voor de gezondheid van de moeder en het kind Uitleg gebruikte begrippen en afkortingen gebruikt bij de analyse en verslaglegging N Aantal respondenten Respondent Individu die de vragenlijst heeft ingevuld Statistisch significantie Betekent dat een verschil niet te wijten valt aan het toeval α Is het significantieniveau: een alpha van.10 is gebruikelijk voor het bepalen van mogelijke confounders (m.a.w. verschillen in deelnemerskarakteristieken); een alpha van.05 wordt gebruikt bij het testen van effectiviteit p-waarde Als de p-waarde kleiner is dan de alpha, dan spreken we van een statistisch significant verschil missing Wanneer een respondent een vraag niet heeft ingevuld of met een waarde die niet kan (bijv. 53 cm bij lengte met een gewicht van 53 kg) is er sprake van een missing (een missing wordt niet meegenomen in de analyse) Standaarddeviatie Is een maat voor de spreiding van antwoorden Interventiegroep De groep respondenten uit stadsdeel Nieuw-West die hebben deelgenomen aan de groepsvoorlichting tijdens de vroege zwangerschap Controlegroep De groep respondenten uit stadsdeel Oost die geen groepsvoorlichting van de Eerste Lijn Amsterdam heeft ontvangen 3

5 Interventiekarakteristieken en waardering Gerapporteerde deelname aan de interventie per locatie Van de 56 respondenten uit stadsdeel Nieuw-West, gaven er 4 aan niet naar een groepsvoorlichting te zijn geweest (7.1%); 3 vrouwen hadden de vraag over de locatie van de groepsvoorlichting niet ingevuld. De overige interventiedeelnemers gaven aan bij de volgende locaties de groepsvoorlichting te hebben gevolgd: - Ouder- en Kindcentrum, Magelhaensplein N= % - Zone 3, Alberdakade 3-9 N=6 10.7% - Het Steunpunt J&S, Houmankade 334 N=8 14.3% - Multi-box, Jan de Louterkade N= % Een minderheid van de vrouwen was hier samen met iemand naartoe gekomen (n=15); 34 vrouwen kwamen alleen. Informatie via de groepsvoorlichting in verhouding tot andere informatiebronnen 140 vrouwen hadden de vragen ingevuld over waar zij informatie over gezond zwanger zijn hadden gevonden. 13 vrouwen (9.0%) gaf aan geen informatie te hebben gezocht. Hieronder volgt een overzicht van de gebruikte bronnen van de overige vrouwen, van het meest naar minst gebruikt: 1. Internet 115 (79.9%) 2. Zorgverlener 92 (65.7%) 3. Geschreven media 91 (63.2%) 4. Via via 71 (50.7%) 5. Groepsvoorlichting (interventie) 52 (37.1%) 6. Radio of TV 6 ( 4.2%) Betrouwbaarheid van de voorlichting in verhouding tot andere bronnen Tabel 2: Beoordeling betrouwbaarheid van verschillende bronnen voor informatie: van meest naar minst betrouwbaar Gemiddelde* Standaarddeviatie - Zorgverlener Groepsvoorlichting (interventie) Geschreven media Internet Via via Radio of TV * Scores op betrouwbaarheid liepen van 1 heel onbetrouwbaar tot en met 5 heel betrouwbaar 4

6 Respondenten konden hun mening geven over verschillende bronnen, ongeacht of ze er gebruik van maakten of niet (niet van toepassing was ook een optie). Samen met zorgverleners, werd de groepsvoorlichting tijdens de vroege zwangerschap (de interventie) als meest betrouwbare bronnen aangewezen voor informatie over gezond zwanger zijn (tabel 2). Waardering cursus 51 interventiedeelnemers hadden de interventie beoordeeld. De scores liepen van 1 helemaal mee oneens tot en met 5 helemaal mee eens (tabel 3).Veel vrouwen vonden dat ze veel nieuwe informatie/ kennis hadden gekregen (o.a. door de mogelijkheid tot vragen stellen); verder was men het er gemiddeld erg mee eens dat bestaande kennis werd bevestigd. Tabel 3: Beoordeling interventie: verkregen informatie en tevredenheid Gemiddelde Standaarddeviatie Nieuwe informatie * Informatie bevestigd Tegenstrijdige informatie rechtgezet Tevredenheid* *1 De schaal voor nieuwe informatie bestond uit: ik kreeg veel nieuwe informatie, nieuwe kennis doordat ik vragen kon stellen, nieuwe kennis doordat anderen vragen konden stellen *2 De schaal voor tevredenheid bestond uit: nuttig, interessant, een aanrader De score op tevredenheid met de voorlichting lag gemiddeld wel lager, maar het neigt nog steeds meer naar tevreden (m.a.w. nuttig, interessant, een aanrader), dan naar neutraal. De exacte verdeling was als volgt: 5

7 Karakteristieken deelnemers Demografische karakteristieken Tabel 4: Demografische karakteristieken Totaal (N=137) Oost (controle) (N=84) West (interventie) (N=53) p- waarde Aantal % Aantal % Aantal % (sign) Leeftijd Gem.=32 SD=4.4 Gem.=33 SD=4.5 Gem.=31 SD= jaar jaar jaar jaar jaar Hoeveelste <.001 zwangerschap 1 ste de of latere Mate van.712 geplandheid Niet (echt) gepland Gepland Opleiding.150 Hoog (HBO, Uni) Lager Geen, basisschool VMBO, MAVO HAVO, VWO MBO Etniciteit.001 Autochtoon Allochtoon Turks Marokkaans Surinaams Antilliaans* Anders Generatie,698 (n=56) 1 ste de Beheersing n.v.t. Nederlands (schaal 1-3) 1 (een beetje) > 2,66 (goed) *Antilliaans of Arubaans Gem. = gemiddelde, SD = standaarddeviatie n.t.t. = niet te testen op significante verschillen door onvoldoende spreiding 6

8 147 Moeders hadden ingelogd op de website met de vragenlijst, daarvan waren er 144 daadwerkelijk gestart met het invullen van de vragenlijst. 137 respondenten hadden de vragenlijst afgemaakt en daarmee ook de vragen over demografische karakteristieken (tabel 4) ingevuld. De leeftijd binnen de onderzoeksgroep varieerde van 18 tot 44 jaar; de gemiddelde leeftijd was 32 jaar. Wanneer we kijken naar alle respondenten (zowel in de controle- als in de interventiegroep) zien we dat het voor de meeste vrouwen hun eerste zwangerschap was (65.0%) en de meeste vrouwen bewust bezig waren om zwanger te worden; de zwangerschap was gepland (73.7%). Een meerderheid was (zeer) hoog opgeleid met een HBO of universitaire opleiding (74.3%). 59.1% was autochtoon Nederlands. De helft van de allochtonen behoorde tot de vier grootste etnische minderheidsgroepen woonachtig in Amsterdam: Turks (N=10), Marokkaans (N=9), Surinaams (N=4) en Antilliaans of Arubaans (N=5). Iedereen, op één persoon na, had een goede beheersing van de Nederlands taal (spreken, lezen en verstaan). De deelnemers van de interventiegroep verschilden op drie karakteristieken statistisch significant ten aanzien de controlegroep: de hoeveelste zwangerschap, leeftijd en etniciteit. In de interventiegroep waren meer vrouwen voor de eerste keer zwanger (86.6 vs. 51.2%), ze waren gemiddeld jonger (31 vs. 33 jaar oud) en er waren meer allochtonen in de interventiegroep (58.5% vs. 29.8%). Daarnaast was de interventiegroep iets minder vaak hoog opgeleid dan de controlegroep (71.7% vs. 82.1%), doch niet statistisch significant. Drugsgebruik, alcoholgebruik, roken en Body Mass Index voor de zwangerschap Wanneer we kijken naar alle respondenten (tabel 5) zien we dat slechts 6 vrouwen (4.2%) drugs gebruikten; 1 vrouw (0.7%) was daarmee al gestopt voor de zwangerschap (uit de controlegroep). De drugsgebruiksters waren gelijk over de interventie- en controlegroep verdeeld. Iets meer dan 1/5 van de respondenten dronk geen alcohol. Van de overige vrouwen zijn er 19 (13.2%) reeds gestopt met drinken voor de zwangerschap. De verdeling in alcoholgebruik tussen de interventie- en controlegroep verschilde statistisch significant: 14.8% van de vrouwen in de interventiegroep stelde helemaal niet te drinken tegenover 33.9% in de controlegroep (dit kan er mogelijk mee te maken hebben dat de controlegroep iets hoger was 7

9 opgeleid, en de interventiegroep iets meer Turkse en Marokkaanse deelnemers bevatte). Het percentage vrouwen dat gestopt was met drinken voor de zwangerschap was min of meer gelijk tussen de twee groepen (interventiegroep: 12.5% ; controlegroep 13.6%). De meerderheid van de vrouwen (N=120, 83.3%) gaf aan geen sigaretten of shagjes te roken en 5 vrouwen (3.5%) waren gestopt met roken voor de zwangerschap. Rookgedrag voor de zwangerschap verschilde niet statistisch significant tussen de twee groepen. Bijna ¾ van de respondenten had een normaal gewicht; 22.2% had overgewicht of obesitas voor de zwangerschap. De gemiddelde Body Mass Index (BMI) was 23.1 kg/m 2. Het gemiddelde BMI voor de zwangerschap verschilde niet statistisch significant tussen de interventie- en de controlegroep. Tabel 5: Drugsgebruik, alcoholgebruik, roken en Body Mass Index voor de zwangerschap Totaal (N=144) Oost (controle) (N=88) West (interventie) (N=56) p- waarde Aantal % Aantal % Aantal % (sign)* Drugsgebruik n.t.t. Gebruikte niet Gestopt voor zwangerschap Gebruikte Alcoholgebruik.025 Dronk niet Gestopt voor zwangerschap Dronk Roken n.t.t. Rookte niet Gestopt voor zwangerschap Rookte BMI * (N=131) Gem=23.1 SD=4.00 Gem=22.8 SD=3.83 Gem=23.5 SD= Ondergewicht Normaal gew Overgewicht Obesitas *Ondergewicht*: < 18,5 ; Normaal gewicht* ; Overgewicht* ; Obees* ; Morbide obesitas* Gem = gemiddeld, SD = standaarddeviatie 8

10 Het effect op leefstijl en gewichtsstijging tijdens de zwangerschap en gerelateerde kennis Drugsgebruik Alle vrouwen die drugs gebruikten bij aanvang van de zwangerschap waren daar tijdens de zwangerschap mee gestopt (2 uit de controlegroep; 3 uit de interventiegroep). Allen vertoonden daarom het beoogde gezond gedrag. Alcoholgebruik Van de vrouwen die alcohol dronken bij aanvang van de zwangerschap zijn er 86 (59.7%) gestopt met alcohol drinken tijdens de zwangerschap; 7 vrouwen (4.9%) was minder gaan drinken wat niet de aanbeveling is. Percentueel gezien zijn er in de interventiegroep iets meer mensen gestopt (96.7%) i.p.v. geminderd (3.3%) dan in de controlegroep (respectievelijk 90.5% en 9.5%). Echter de aantallen zijn te klein om hier conclusies aan te mogen verbinden. Roken Alle vrouwen die rookten bij aanvang van de zwangerschap zijn daarmee gestopt (N=15, 10.4%) of geminderd (N=4, 2.8%) wat ook relevant is voor de gezondheid van moeder en kind. 9

11 Pijnstillers 2 vrouwen geven aan aspirine gebruikt te hebben tijdens de zwangerschap; 2 ibuprofen; 73 paracetamol; 66 vrouwen stellen geen pijnstillers ingenomen te hebben tijdens de zwangerschap en 1 iemand gaf aan in het begin van de zwangerschap wel paracetamol te hebben gebruikt maar daarna daarmee te zijn gestopt. Daarmee volgde bijna iedereen, in totaal 140 van de zwangere vrouwen (=97.2%), de richtlijn geen pijnstiller te gebruiken of als, dan paracetamol. Vitamine D De meerderheid slikte aanvullend vitamine D middels een vitamine D supplement (7.6%) of multi-vitamine speciaal voor zwangere vrouwen (77.8%). 21 vrouwen (14.6%) slikten geen aanvullend vitamine D tijdens de zwangerschap terwijl dit wel de aanbeveling is. De interventiegroep slikte niet statistisch significant vaker vitamine D. Het viel op dat waar de interventiegroep vaker vitamine D innam, de controlegroep iets vaker een multi-vitaminesupplement innam. Echter door de kleine groepsgroottes (bijv. inname van vitamine D supplement N interventie = 6 en N controle =5) kun je daar geen harde uitspraken over doen. 10

12 Voedinginname De overgrote meerderheid heeft tijdens de zwangerschap de aanbeveling gevolgd wat betreft verandering in voedingsinname. 130 respondenten (90.3%) gaven aan ongeveer dezelfde hoeveelheid voeding gegeten te hebben, misschien een beetje meer en 8 respondenten (5.6%) een klein beetje minder. Slechts 6 vrouwen, 4.2% had voor twee gegeten tijdens de zwangerschap wat niet de aanbeveling is; deze vrouwen waren gelijk over de interventie- en controlegroep verdeeld. Hierdoor vinden we geen bewijs dat de interventie invloed heeft op de voedingsinname tijdens de zwangerschap. Gewichtsverandering Hoeveel in gewicht aankomen tijdens de zwangerschap aanbevolen is, is afhankelijk van de Body Mass Index van de vrouw voor de zwangerschap (BMI) (zie bijlage 1). Rekening houdend met deze BMI voor de zwangerschap kwam een minderheid, 38.2%, de juiste hoeveelheid aan tijdens de zwangerschap; 26.7% te weinig; en 35.1% te veel. De gemiddelde gewichtsstijging tijdens de zwangerschap was 12.8 kg (tabel 6). Tabel 6: Gewichtsstijging tijdens de zwangerschap in de totale onderzoeksgroep, de controle en de interventiegroep Totaal (N= 131) Oost (controle) (N=80) West (interventie) (N=51) p- waarde Gem. SD Gem. SD Gem. SD (sign) Gewichtsverandering tijdens de zwangerschap (kg) Aantal % Aantal % Aantal % te weinig gewichtsstijging gezonde gewichtsstijging te veel gewichtsstijging Gem. = gemiddelde, SD = standaarddeviatie (is een maat voor spreiding) Missings: 2 missings op lengte (dus ook BMI) en 4 missings op gewicht tijdens de zwangerschap deze personen zijn niet meegenomen in de analyse Vrouwen uit de interventiegroep kwamen gemiddeld meer aan tijdens de zwangerschap dan vrouwen in de controlegroep, maar het aantal vrouwen dat te veel aankwam tijdens de zwangerschap verschilde niet statistisch significant (N interventie =22, 43.1% vs. N controle =23, 28.8%). Het omgekeerde was wel het geval: de controlegroep kwam statistisch significant vaker te weinig aan tijdens de zwangerschap dan de interventiegroep (N=29, 36.3% vs. N=6, 11.8%), wat niet gezond is voor het kind. Uit de multi-variate analyse blijkt dat dit verschil daadwerkelijk aan de interventie lijkt toe te schrijven en niet aan verschillen in 11

13 deelnemerskarakteristieken tussen de interventie- en controlegroep zoals hoeveelste zwangerschap, etniciteit, opleiding en leeftijd. Uit deze analyse kwam ook naar voren dat opleidingsniveau gerelateerd was aan gewichtsstijging: hoog opgeleide respondenten (HBO, WO) kwamen vaker te weinig aan dan lager opgeleide respondenten. Kennis Wanneer we naar de totaalscore op de kennisvragen kijken (tabel 7) zien we dat het aantal vragen goed beantwoord gemiddeld hoog was (5.5 goed uit 7 vragen). Er was veel kennis over het belang van gewicht en voeding (90-96%) en de schadelijkheid van drugs (94%). Ongeveer ¾ van de deelnemers wist ook over het mogen innemen van paracetamol en van het belang van vitamine D. In de gehele groep respondenten was de kennis over gezondheidsgevolgen van alcohol en roken iets lager, doch nog steeds respectievelijk 70 en 46%. We kunnen geen effect aantonen van de interventie op kennis: zowel de gemiddelde totaalscore, als ook de percentages goede antwoorden op de verschillende kennisitems verschilden niet statistisch significant tussen de interventie- en de controlegroep (alhoewel percentages wel uitwijzen iets meer kennis over schadelijkheid alcoholgebruik en iets minder over positief effect vitamine D in de controlegroep). Tabel 7: Gewichtsstijging tijdens de zwangerschap in de totale onderzoeksgroep, de controle en de interventiegroep Totaal (N=140) Oost (controle) (N=84) West (interventie) (N=53) p- waarde Aantal % Aantal % Aantal % (sign) Kennis: wel Overgewicht (90%) 77 (89,5%) 49 (90,7%),817 Voeding (96,4%) 84 (97,7%) 51 (94,4%) n.t.t. VitD (74,3%) 68 (79,1%) 36 (66,7%),102 Pijnstillers (75,7%) 65 (75,6%) 41 (75,0%),963 Drugs (93,6%) 81 (94,2%) 50 (92,6%) n.t.t. Alcohol 6 98 (70,0%) 57 (66,3%) 41 (75,9%),225 Roken 7 65 (46,4%) 41 (47,7%) 24 (44,4%),709 Totaalscore (schaal 1-7) Gem=5.5 SD=1.15 Gem=5.5 SD=1.19 Gem=5.4 SD= Een gezond gewicht tijdens de zwangerschap is belangrijker dan gezonde voeding (onjuist) 2 Extra inname van vit D is nodig voor sterke botten van de baby en de moeder (juist) 3 Het gebruik van softdrugs, bijvoorbeeld marihuana, vormt geen gevaar voor het kind (onjuist) 4 Tijdens de zwangerschap moet je eten voor twee : voor jezelf en voor je kind (onjuist) 5 Als stoppen niet lukt, dan is minder roken tijdens de zwangerschap ook al beter voor de gezondheid van het kind (juist) 6 Een beetje alcohol tijdens de zwangerschap (bijv. één glas per week) vormt geen gevaar voor het kind (onjuist) 7 De inname van paracetamol tijdens de zwangerschap is schadelijk voor het kind (onjuist) Gem. = Gemiddelde, SD = standaarddeviatie 12

14 Het effect op bewustzijn, fase van gedragsverandering, motivatie en barrières voor deelname aan het cursusaanbod voor zwangere vrouwen Bewustzijn cursusaanbod Het bewustzijn van het cursusaanbod voor zwangere vrouwen verschilde afhankelijk van het type aanbod (tabel 8). Zo wist bijna iedereen, namelijk 96.5%, van het bestaan van zwangerschapscursussen zoals Rondom de geboorte, zwangerschapsgym en zwangerschapsyoga; maar slechts weinigen, 6.3%, over de mogelijkheid tot deelname aan een leefstijlspreekuur bij de diëtist. De spreiding in bewustzijn over het bestaan van stoppen-metroken begeleiding was groter, echter voor slechts 25 respondenten was deze vraag relevant, daarom zijn de aantallen klein en zeggen de percentages niet veel (36% wist van de mogelijkheid tot begeleiding). Tabel 8: Bewustzijn over het aanbod van cursussen in de totale onderzoeksgroep, de controle en de interventiegroep Totaal Oost (controle) West (interventie) p- waarde Aantal % Aantal % Aantal % (sign) Aanbod stoppenmet-roken n.t.t. begeleiding (N=25) Ja Nee Leefstijlspreekuur n.t.t. bij de diëtist (N=142) Ja Nee Zwangerschapscursussen n.t.t. (N=142) Ja Nee n.t.t. = niet te testen op significante verschillen door onvoldoende spreiding of te kleine aantallen Fase van gedragsverandering, motivaties en barrières voor deelname aan cursussen Aangezien alleen een aanzienlijk aantal respondenten bewust was van het aanbod in zwangerschapscursussen (zowel in de interventie- als in de controlegroep), hebben we alleen de fase van gedragsverandering voor deelname aan dit aanbod, evenals motivaties en barrières daarvoor geanalyseerd. 13

15 Van degenen die bewust waren van het aanbod van zwangerschapscursussen was 8.9% niet van plan eraan deel te nemen (precontemplatie fase), 11.9% wilde het misschien wel maar had het niet gedaan (contemplatie fase), nog eens 11.9% heeft voorbereidingen getroffen voor deelname maar uiteindelijk niet deelgenomen (preparatiefase), terwijl de meerderheid, 67.4% wel heeft deelgenomen aan een zwangerschapscursus (11.1% is ermee gestart actie fase, 56.3% heeft het afgemaakt fase van gedragsbehoud) (tabel 9). Wanneer we de interventie- met de controlegroep vergelijken zien we dat de vrouwen die een groepsvoorlichting tijdens de vroege zwangerschap hadden gehad statistisch significant vaker in de preparatie en actiefase zaten, waar respondenten uit de controlegroep vaker in de precontemplatie en contemplatie fase zaten. Daarentegen maakte de interventiegroep ook minder vaak de cursus af. Uit de multi-variate analyse blijken deze verschillen niet te kunnen worden verklaard door verschillen in hoeveelste zwangerschap, opleiding, etniciteit of leeftijd tussen de interventie- en de controle groep, waardoor het een effect van de groepsvoorlichting lijkt. Tabel 9: Fase van gedragsverandering voor deelname aan een zwangerschapscursus in de totale onderzoeksgroep, de controle en de interventiegroep Totaal (N=135) Oost (controle) (N=82) West (interventie) (N=53) p- waarde Aantal % Aantal % Aantal % (sign) Fase van.006 gedragsverandering Geen voorbereiding Precontemplatie Contemplatie Voorbereiding/ actie Preparatie (eerste) Actie Volhouden Gedragsbehoud Ik wilde er tijdens mijn zwangerschap niet aan deelnemen 2 Ik wilde er (misschien) aan deelnemen, maar ik heb het niet gedaan 3 Ik heb voorbereidingen getroffen (bijv. een folder meegenomen, folder gelezen, met partner overlegd), maar ik heb er uiteindelijk niet aan deelgenomen 4 Ik ben met de cursus gestart, maar ik heb hem niet afgemaakt 5 Ik heb de cursus afgemaakt Wanneer we vervolgens kijken naar de motivaties en barrières voor deelname aan een zwangerschapscursus (tabel 10) zien we een hogere score op motivaties (inclusief het was gratis ) dan op barrières voor deelname. 14

16 Tabel 10: Motivaties en barrières voor deelname aan een zwangerschapscursus in de totale onderzoeksgroep, de controle en de interventiegroep Totaal (N=135) Oost (controle) (N=82) West (interventie) (N=53) p- waarde Schaal 1-5* Gem. SD Gem. SD Gem. SD (sign) Motivaties *! Motivatie: het was <.001 gratis Barrieres * * Antwoordopties 1 : helemaal mee oneens tot en met 5 helemaal mee eens *1 De motivatieschaal bestond uit nuttig, belangrijk voor gezondheid kind, fijn om andere zwangere vrouwen te ontmoeten, een goede voorbereiding op de bevalling *2 De barrière-schaal bestond uit gemakkelijk om in te schrijven (gespiegeld), te moe, geen tijd, te ver, ik wist niet hoe ik me kon opgeven Gem. = gemiddelde, SD = standaarddeviatie De interventiegroep scoorde gemiddeld hoger op motivaties voor deelname dan de controlegroep (motivaties algemeen gemiddelde van 4.0 vs. 3.7; motivatie gratis 3.2 vs. 2.1 op een 5-puntsschaal). Uit de multi-variate analyses blijkt dat motivaties (exclusief het was gratis ) mogelijk verklaren waarom er meer uit de interventiegroep in de voorbereidende/ actiefase zaten. Ervaren barrières verschilden niet tussen de interventie- en de controlegroep, maar mogelijk wel interessant om te weten dat ervaren barrières statistisch significant verklaarden of respondenten aangaven een zwangerschapscursus te hebben afgemaakt: hoe hoger de score op ervaren barrières hoe lager die op een cursus afgemaakt (m.a.w. hoe vaker alleen ermee begonnen) 15

17 Eerste reflectie Sociaal wenselijkheid Vrouwen die weten wat een gezonde leefstijl is en dat was bij een groot deel van de respondenten het gevallen gezien de kennisscores kunnen de vragen over leefstijl sociaal wenselijk hebben ingevuld. Dit kan mogelijk een deel verklaren van de gerapporteerde gezonde gedragingen voor en tijdens de zwangerschap. Representativiteit (generaliseerbaarheid) Wanneer we stadsdeel West met Oost vergelijken en naast de verschillen tussen de respondenten in de interventie- en controlegroep leggen (tabel 11) is een overeenkomstig patroon te zien wat betreft verschillen in opleidingsniveau, etnische samenstelling, BMI en Rookgedrag. Net zoals in West, is ook in de interventiegroep het opleidingsniveau minder hoog, zaten er meer allochtonen in, was er meer overgewicht en rookten er meer mensen. Tabel 11: Karakteristieken van de onderzoeksdeelnemers vergeleken met karakteristieken van buurtbewoners Opleidingsniveau (% laag opgeleid) Etniciteit (% allochtoon) BMI voor (% overgewicht/ obesitas) Dit onderzoek 4.4% (West: 1.9%/ Oost: 6.0%) 40.9% (West: 58.5%; Oost: 29.8%) 22.2% (West: 35.2%; Oost: 20.0%) Roken voor (%) 16.7% (West: 19.6%; Oost: 14.8%) *West: De Baarsjes *West: Bos en Lommer *West: Geuzenveld- Slotermeer *West: Slotervaart *Oost- Watergraaf smeer 33% Ruim 40% Bijna 60% 40% 33% 35% 55% Bijna 60% 43% 30% 35% 40% 48% 37% 29% 27% 27% 26% 18% 23% * De gegevens over West en Oost zijn gehaald uit rapportages over verschillende stadsdelen van de Amsterdamse Gezondheids Monitor (AGM) 2008 (GGD Amsterdam); rookcijfers en overgewichtcijfers zijn vergeleken met die van Amsterdamse vrouwen. Waarschijnlijk vallen de getallen van de AGM voor overgewicht iets lager uit en voor roken iets hoger wanneer wordt gecorrigeerd voor leeftijd (m.a.w. wanneer ouderen niet worden meegenomen). Opvallend is echter wel dat het opleidingsniveau van de deelnemers, ongeacht interventie- of controlegroep, beduidend hoger is dan het gemiddelde van de bewoners in de verschillende buurten. Dit terwijl veel van de benaderde vrouwen voor deelname aan het onderzoek ook daadwerkelijk hebben meegedaan (een hoge response). Daarom is dit hoge opleidingsniveau 16

hoofdstuk 1 hoofdstuk 2 hoofdstuk 3

hoofdstuk 1 hoofdstuk 2 hoofdstuk 3 SAMENVATTING Dit proefschrift is gewijd aan Bouwen aan Gezondheid : een onderzoek naar de effectiviteit van een leefstijlinterventie voor werknemers in de bouwnijverheid met een verhoogd risico op hart

Nadere informatie

E-health4Uth: extra contactmoment vanuit de Jeugdgezondheidszorg voor 15/16 jarigen

E-health4Uth: extra contactmoment vanuit de Jeugdgezondheidszorg voor 15/16 jarigen E-health4Uth: extra contactmoment vanuit de Jeugdgezondheidszorg voor 15/16 jarigen Effectevaluatie Door: Rienke Bannink (Erasmus MC) E-mail r.bannink@erasmusmc.nl i.s.m. Els van As (consortium Rivas-Careyn),

Nadere informatie

De relatie tussen de groente- en fruitconsumptie en sociaal economische status bij zwangere vrouwen. Nanda Gost en Manon Ritico Referaat, 7 juni 2013

De relatie tussen de groente- en fruitconsumptie en sociaal economische status bij zwangere vrouwen. Nanda Gost en Manon Ritico Referaat, 7 juni 2013 De relatie tussen de groente- en fruitconsumptie en sociaal economische status bij zwangere vrouwen Nanda Gost en Manon Ritico Referaat, 7 juni 2013 ONDERZOEKSDOEL Wat is de associatie tussen de groente-

Nadere informatie

Rotterdam Lekker Fit! Gezinsaanpak draagt bij aan vermindering consumptie gezoete dranken door kinderen.

Rotterdam Lekker Fit! Gezinsaanpak draagt bij aan vermindering consumptie gezoete dranken door kinderen. Februari 2013 Rotterdam Lekker Fit! Gezinsaanpak draagt bij aan vermindering consumptie gezoete dranken door kinderen. In Rotterdam heeft een kwart van de basisschoolkinderen overgewicht, met alle gezondheidsrisico

Nadere informatie

ROKEN TIJDENS DE ZWANGERSCHAP

ROKEN TIJDENS DE ZWANGERSCHAP ROKEN TIJDENS DE ZWANGERSCHAP Percentages over de periode 2001-2015 In 2014 rookte naar schatting 27% van alle 20-40 jarige vrouwen in Nederland (Bron: Gezondheidsenqute/Leefstijlmonitor CBS i.s.m. RIVM

Nadere informatie

SAMENVATTING. MVW_proefschrift_170x240_17042013.indd 172

SAMENVATTING. MVW_proefschrift_170x240_17042013.indd 172 SAMENVATTING MVW_proefschrift_170x240_17042013.indd 172 ALIFE@WORK DE EFFECTEN VAN EEN LEEFSTIJLPROGRAMMA MET BEGELEIDING OP AFSTAND VOOR GEWICHTSCONTROLE BIJ WERKNEMERS ACHTERGROND Overgewicht, waarvan

Nadere informatie

Leefstijl. 6.1 Inleiding. 6.2 Roken

Leefstijl. 6.1 Inleiding. 6.2 Roken Dit rapport is een uitgave van het NIVEL in 2004. De gegevens mogen met bronvermelding (H van Lindert, M Droomers, GP Westert.. Een kwestie van verschil: verschillen in zelfgerapporteerde leefstijl, gezondheid

Nadere informatie

Kinderen in Centrum gezond en wel?

Kinderen in Centrum gezond en wel? GGD Amsterdam Uitkomsten Amsterdamse gezondheidsmonitor basisonderwijs 13-14 Kinderen in Centrum gezond en wel? 1 Wat valt op in Centrum? Voor Centrum zijn de cijfers van de Jeugdgezondheidsmonitor van

Nadere informatie

Rapport. Roken en Zwangerschap. Jordy van der Steen. B-1272 Juli 2002. Bestemd voor: DEFACTO voor een rookvrije toekomst Den Haag

Rapport. Roken en Zwangerschap. Jordy van der Steen. B-1272 Juli 2002. Bestemd voor: DEFACTO voor een rookvrije toekomst Den Haag nipo het marktonderzoekinstituut Postbus 247 1000 ae Amsterdam Grote Bickersstraat 74 Telefoon (020) 522 54 44 Fax (020) 522 53 33 Email info@nipo.nl Internet www.nipo.nl Rapport Roken en Zwangerschap

Nadere informatie

Kinderen in West gezond en wel?

Kinderen in West gezond en wel? GGD Amsterdam Uitkomsten Amsterdamse gezondheidsmonitor basisonderwijs 13-14 Kinderen in West gezond en wel? 1 Wat valt op in West? Voor West zijn de cijfers van de Jeugdgezondheidsmonitor van schooljaar

Nadere informatie

Evaluatie van een 24-uur-niet-roken actie

Evaluatie van een 24-uur-niet-roken actie Evaluatie van een 24-uur-niet-roken actie De onderzoeksresultaten van de pre- en post-vragenlijsten December 2011 Uitgevoerd door de Universiteit Antwerpen, in opdracht van het Vlaams Instituut voor Gezondheidspromotie

Nadere informatie

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Alcoholgebruik Psychosociale gezondheid Genotmiddelen Voeding, bewegen en gewicht Seksueel gedrag Samenvatting en aanbevelingen Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Jongerenmonitor In 2011 is in de regio IJsselland

Nadere informatie

K I N D E R E N O N D E R Z O E K : 0-1 1 J A A R

K I N D E R E N O N D E R Z O E K : 0-1 1 J A A R VOEDING, BEWEGING EN GEWICHT K I N D E R E N O N D E R Z O E K : 0-1 1 J A A R Jeugd 2010 6 Kinderenonderzoek 2010 Om inzicht te krijgen in de gezondheid van de inwoners in haar werkgebied, heeft de GGD

Nadere informatie

Management Summary. Auteur Tessa Puijk. Organisatie Van Diemen Communicatiemakelaars

Management Summary. Auteur Tessa Puijk. Organisatie Van Diemen Communicatiemakelaars Management Summary Wat voor een effect heeft de vorm van een bericht op de waardering van de lezer en is de interesse in nieuws een moderator voor dit effect? Auteur Tessa Puijk Organisatie Van Diemen

Nadere informatie

Kinderen in Zuid gezond en wel?

Kinderen in Zuid gezond en wel? GGD Amsterdam Uitkomsten Amsterdamse gezondheidsmonitor basisonderwijs 13-14 Kinderen in Zuid gezond en wel? 1 Wat valt op in Zuid? Voor Zuid zijn de cijfers van de Jeugdgezondheidsmonitor van schooljaar

Nadere informatie

Tabak, cannabis en harddrugs

Tabak, cannabis en harddrugs JONGERENPEILING 0 ZUID-HOLLAND NOORD De jongerenpeiling heeft als doel om periodiek op systematische wijze ontwikkelingen in gezondheid en gewoonten van jongeren in kaart te brengen. Dit is het eerste

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nicotine en alcohol kunnen de placenta passeren en zo het risico op nadelige uitkomsten voor het ongeboren kind verhogen. Stoppen met roken en alcoholgebruik tijdens de zwangerschap lijkt vanzelfsprekend,

Nadere informatie

Voorlopig tabellenboek Volwassenen- en seniorenenquête 2012 Flevoland

Voorlopig tabellenboek Volwassenen- en seniorenenquête 2012 Flevoland Voorlopig tabellenboek Volwassenen- en seniorenenquête 2012 Flevoland 1 Dit is een voorlopige uitgave. Na de zomer 2013 komen definitieve tabellen beschikbaar. Gezondheidsenquête: volwassenen en senioren

Nadere informatie

Tabellenboek Hoe gezond ben jij?

Tabellenboek Hoe gezond ben jij? Tabellenboek Hoe gezond ben jij? Gezondheid en leefstijl van leerlingen in het voortgezet onderwijs Schooljaar 2014-2015 Inhoudsopgave 1 Inleiding, opzet en onderzoekspopulatie... 3 2 Lichamelijke gezondheid...

Nadere informatie

RAPPORTAGE. Evaluatie van de Echt stoppen met roken kan met de juiste hulp campagne

RAPPORTAGE. Evaluatie van de Echt stoppen met roken kan met de juiste hulp campagne RAPPORTAGE Evaluatie van de Echt stoppen met roken kan met de juiste hulp campagne Voorwoord In deze rapportage wordt beschreven of de doelstellingen van de Echt stoppen met roken kan met de juiste hulp

Nadere informatie

Expertmeeting Alcohol en Zwangerschap 6 december 2012

Expertmeeting Alcohol en Zwangerschap 6 december 2012 Expertmeeting Alcohol en Zwangerschap 6 december 2012 Onderzoek Alcohol en Zwangerschap 2008-2012 Nickie van der Wulp, MSc 12, Ciska Hoving, PhD 2, Wim van Dalen, MSc 1, & Hein de Vries, PhD 2 1 Nederlands

Nadere informatie

Van Klacht Naar Kracht deelnemersresultaten april 2010-2011

Van Klacht Naar Kracht deelnemersresultaten april 2010-2011 Feitenkaart Van Klacht Naar Kracht deelnemersresultaten april 010-011 In september 007 is de uitvoering van het Rotterdamse leefstijlprogramma Van Klacht naar Kracht gestart. Het doel van het programma

Nadere informatie

CheckTeen 2011: Eet- en beweeggedrag van leerlingen in het voortgezet onderwijs in Zwolle

CheckTeen 2011: Eet- en beweeggedrag van leerlingen in het voortgezet onderwijs in Zwolle Onderzoekscentrum Preventie Overgewicht CheckTeen 2011: Eet- en beweeggedrag van leerlingen in het voortgezet onderwijs in ZWOLLE Een onderzoek naar het eet- en beweeggedrag van leerlingen van de 2 e klas

Nadere informatie

Fort van de Democratie

Fort van de Democratie Fort van de Democratie Stichting Vredeseducatie / peace education projects Het Fort van de Democratie WERKT! Samenvatting van een onderzoek door de Universiteit van Amsterdam naar de effecten van de interactieve

Nadere informatie

Alcohol(voorlichting): een ander verhaal!

Alcohol(voorlichting): een ander verhaal! Alcohol(voorlichting): een ander verhaal! Resultaten van het evaluatieonderzoek in 2008/2009 Achtergrond De negen gemeenten van West-Friesland, de gemeente Schagen, organisaties in de preventieve gezondheidszorg,

Nadere informatie

Informatie over de deelnemers

Informatie over de deelnemers Tot eind mei 2015 hebben in totaal 45558 mensen deelgenomen aan de twee Impliciete Associatie Testen (IATs) op Onderhuids.nl. Een enorm aantal dat nog steeds groeit. Ook via deze weg willen we jullie nogmaals

Nadere informatie

Zwangerschap en overgewicht

Zwangerschap en overgewicht Zwangerschap en overgewicht Inleiding In deze folder leest u meer over de mogelijke gevolgen van overgewicht tijdens de zwangerschap en bevalling. Tijdens de zwangerschap vormt overgewicht voor u en uw

Nadere informatie

koopzondagen 2012 def KOOPZONDAGEN EN KOOPAVONDEN DE MENING VAN DE BURGER

koopzondagen 2012 def KOOPZONDAGEN EN KOOPAVONDEN DE MENING VAN DE BURGER koopzondagen 2012 def KOOPZONDAGEN EN KOOPAVONDEN DE MENING VAN DE BURGER Oktober 2012 2 Opdrachtnemer: Opdrachtgever: Team Financieel Advies, Onderzoek & Statistiek Camiel De Bruijn Ard Costongs Economie

Nadere informatie

(hoofdstuk 2) vatting Samen

(hoofdstuk 2) vatting Samen The Multiple Environmental and Genetic Assessment of risk factors for venous thrombosis (MEGA studie) is een groot patiënt-controle onderzoek naar risicofactoren voor veneuze trombose. In deze studie zijn

Nadere informatie

Inzichten zwangerschap en bevalling Rapportage kwantitatief onderzoek voor NPCF

Inzichten zwangerschap en bevalling Rapportage kwantitatief onderzoek voor NPCF Inzichten zwangerschap en bevalling Rapportage kwantitatief onderzoek voor NPCF Drs. Berthy Nijhuis, Research Manager Zwangerschap & bevallen 1 Juni 2011 Juli 2011 in opdracht van: 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding

Nadere informatie

Ouderenmonitor 2011. Gezondheidsonderzoek 65-plussers regio Nijmegen. Gezondheidsonderzoek kinderen 0-12 jaar regio Nijmegen

Ouderenmonitor 2011. Gezondheidsonderzoek 65-plussers regio Nijmegen. Gezondheidsonderzoek kinderen 0-12 jaar regio Nijmegen Ouderenmonitor 2011 Gezondheidsonderzoek 65-plussers regio Nijmegen Gezondheidsonderzoek kinderen 0-12 jaar regio Nijmegen De Ouderenmonitor is een onderzoek naar de lichamelijke, sociale en geestelijke

Nadere informatie

Summery. Effectiviteit van een interventieprogramma op arm-, schouder- en nekklachten bij beeldschermwerkers

Summery. Effectiviteit van een interventieprogramma op arm-, schouder- en nekklachten bij beeldschermwerkers ummery amenvatting Effectiviteit van een interventieprogramma op arm-, schouder- en nekklachten bij beeldschermwerkers 207 Algemene introductie Werkgerelateerde arm-, schouder- en nekklachten zijn al eeuwen

Nadere informatie

Leeswijzer Jeugdgezondheidszorg Utrecht tabellen

Leeswijzer Jeugdgezondheidszorg Utrecht tabellen Leeswijzer Jeugdgezondheidszorg Utrecht tabellen In de volgende werkblad(en) staan tabellen behorend bij een bepaald thema. De tabellen zijn toegespitst op de door u opgevraagde leeftijdscategorie. In

Nadere informatie

ALCOHOLGEBRUIK TIJDENS ZWANGERSCHAP EN BORSTVOEDING

ALCOHOLGEBRUIK TIJDENS ZWANGERSCHAP EN BORSTVOEDING ALCOHOLGEBRUIK TIJDENS ZWANGERSCHAP EN BORSTVOEDING Volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) drinkt van alle vrouwen van 25 tot 45 jaar in Nederland naar schatting 80% wel eens alcohol. Cijfers

Nadere informatie

Gezondzwangerworden. be PASCALE MOKANGI, ILSE DELBAERE, HANS DE STEUR

Gezondzwangerworden. be PASCALE MOKANGI, ILSE DELBAERE, HANS DE STEUR Gezondzwangerworden. be PASCALE MOKANGI, ILSE DELBAERE, HANS DE STEUR Hoe word je gezond zwanger? De eerste 8 weken van de zwangerschap zijn cruciaal Alle organen vormen en ontwikkelen zich in deze periode

Nadere informatie

RAPPORTAGE PANELRONDE KRACHTWIJKEN APRIL 2013. Thema: GEZONDHEID

RAPPORTAGE PANELRONDE KRACHTWIJKEN APRIL 2013. Thema: GEZONDHEID RAPPORTAGE PANELRONDE KRACHTWIJKEN APRIL 2013 Thema: GEZONDHEID Stadspanel Den Haag wordt gevormd door een groep inwoners van Den Haag, die met enige regelmaat wordt gevraagd om hun mening te geven over

Nadere informatie

V O LW A S S E N E N

V O LW A S S E N E N LICHAAMSBEWEGING EN GEWICHT V O LW A S S E N E N Volwassenen 2009 4 Volwassenenonderzoek 2009 Om inzicht te krijgen in de gezondheid van de inwoners in haar werkgebied, heeft de GGD Zuid-Holland West in

Nadere informatie

Lage SES mannen en voorbeeldgedrag

Lage SES mannen en voorbeeldgedrag TNO-rapport KvL/GB 2009.100 Lage SES mannen en voorbeeldgedrag Preventie en Zorg Wassenaarseweg 56 Postbus 2215 2301 CE Leiden www.tno.nl T +31 71 518 18 18 info-zorg@tno.nl Datum November 2009 Auteur(s)

Nadere informatie

7 Effectevaluatie: effecten van het project

7 Effectevaluatie: effecten van het project 7 Effectevaluatie: effecten van het project In het effectonderzoek is onderzocht of de kennis, de houding en het gedrag van de bevolking van Zuidoost-Drenthe veranderd is ten aanzien van de leefstijlfactoren

Nadere informatie

Tabellenboek bij factsheet panel Psychisch Gezien: Werk, eenzaamheid en stigma. Caroline Place Lex Hulsbosch Harry Michon

Tabellenboek bij factsheet panel Psychisch Gezien: Werk, eenzaamheid en stigma. Caroline Place Lex Hulsbosch Harry Michon Tabellenboek bij factsheet panel Psychisch Gezien: Werk, eenzaamheid en stigma Caroline Place Lex Hulsbosch Harry Michon Inhoudsopgave Algemene toelichting... 3 Legenda bij tabellen... 4 Deel 1 - Algemene

Nadere informatie

Onderzoek Alcohol en Zwangerschap

Onderzoek Alcohol en Zwangerschap Pagina 1 Onderzoek Alcohol en Zwangerschap Juni 2011 - Nieuwsbrief Nr 3 Beste verloskundige en assistente, Dit is de derde nieuwsbrief over het onderzoek Alcohol en Zwangerschap van het Nederlands Instituut

Nadere informatie

218 SAMENVATTING De prevalentie van overgewicht en obesitas bij kinderen is de laatste jaren sterk toegenomen. In Nederland hebben 12.8% van de jongen

218 SAMENVATTING De prevalentie van overgewicht en obesitas bij kinderen is de laatste jaren sterk toegenomen. In Nederland hebben 12.8% van de jongen Samenvatting 217 218 SAMENVATTING De prevalentie van overgewicht en obesitas bij kinderen is de laatste jaren sterk toegenomen. In Nederland hebben 12.8% van de jongens en 14.8% van de meisjes overgewicht,

Nadere informatie

Biomerkers van effect. Analyse van covariabelen

Biomerkers van effect. Analyse van covariabelen Biomerkers van effect Analyse van covariabelen De analyse van confounders heeft tot doel om de gebieden te vergelijken na correctie voor confounders én covariabelen. Selectie van covariabelen In het analyseplan

Nadere informatie

Ouder, Kind en Eten Onderzoek

Ouder, Kind en Eten Onderzoek Ouder, Kind en Eten Onderzoek Informatiebrochure Voorwoord Fijn dat u interesse heeft in het Ouder, Kind & Eten onderzoek. Op dit moment doen er al 165 ouders mee aan het onderzoek en we zoeken nog 40

Nadere informatie

Bewegen en overgewicht in Purmerend

Bewegen en overgewicht in Purmerend Bewegen en overgewicht in Purmerend In opdracht van: Spurd, Marianne Hagenbeuk Uitgevoerd door: Monique van Diest Team Beleidsonderzoek en Informatiemanagement Gemeente Purmerend mei 2009 Verkrijgbaar

Nadere informatie

Studie type Populatie Patiënten kenmerken Interventie Controle Dataverzameling

Studie type Populatie Patiënten kenmerken Interventie Controle Dataverzameling Evidence tabel bij ADHD in kinderen en adolescenten (studies naar adolescenten met ADHD en ) Auteurs, Gray et al., 2011 Thurstone et al., 2010 Mate van bewijs A2 A2 Studie type Populatie Patiënten kenmerken

Nadere informatie

RAPPORTAGE RESULTATEN 0-METING 19 OKTOBER 17 NOVEMBER 2015

RAPPORTAGE RESULTATEN 0-METING 19 OKTOBER 17 NOVEMBER 2015 RAPPORTAGE RESULTATEN 0-METING 9 OKTOBER 7 NOVEMBER 05 Samenvatting De belangrijkste resultaten: De grootste groep trainers is lange tijd (>0 jaar) actief. Trainers met een hoger trainersniveau zijn bovendien

Nadere informatie

Disclosure belangen spreker

Disclosure belangen spreker Disclosure belangen spreker (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Sponsoring of onderzoeksgeld Honorarium of andere (financiële) vergoeding Aandeelhouder

Nadere informatie

Kerncijfers leefstijlmonitor seksuele gezondheid 2014

Kerncijfers leefstijlmonitor seksuele gezondheid 2014 Kerncijfers leefstijlmonitor seksuele gezondheid 2014 2 Kerncijfers leefstijlmonitor seksuele gezondheid 2014 Figuur 1 Aantal deelnemers naar geslacht en leeftijd 75 t/m 85 jaar 1 Over welke cijfers hebben

Nadere informatie

VOEDING, BEWEGEN EN GEWICHT

VOEDING, BEWEGEN EN GEWICHT IJsselland VOEDING, BEWEGEN EN GEWICHT Jongerenmonitor 2015 77% ontbijt dagelijks 10.3 jongeren School 13-14 jaar 15- jaar 76% een gezond gewicht 15% beweegt voldoende Genotmiddelen Psychosociale gezondheid

Nadere informatie

TNO-rapport TNO/LS 2015 R11197. Earth, Life & Social Sciences Schipholweg 77-89 2316 ZL Leiden Postbus 3005 2301 DA Leiden. www.tno.

TNO-rapport TNO/LS 2015 R11197. Earth, Life & Social Sciences Schipholweg 77-89 2316 ZL Leiden Postbus 3005 2301 DA Leiden. www.tno. TNO-rapport TNO/LS 2015 R11197 Het effect van media-aandacht voor het gebruik van mogelijk ondeugdelijke naalden in het voorjaar van 2015 op de bereidheid van moeders om hun dochter te laten vaccineren

Nadere informatie

ANTICONCEPTIEKEUZE Achtergronden en uitkomsten van anticonceptiegebruik

ANTICONCEPTIEKEUZE Achtergronden en uitkomsten van anticonceptiegebruik ANTICONCEPTIEKEUZE Achtergronden en uitkomsten van anticonceptiegebruik Charles Picavet, Linda van der Leest en Cecile Wijsen Rutgers Nisso Groep, mei 2008 Achtergrond Hoewel er veel verschillende anticonceptiemethoden

Nadere informatie

Overgewicht 2-4 jaar. JGZ-Organisatie: Yunio, 2014. Inleiding

Overgewicht 2-4 jaar. JGZ-Organisatie: Yunio, 2014. Inleiding Overgewicht 2-4 jaar JGZ-Organisatie: Yunio, 2014 Inleiding Met behulp van Jeugd in Beeld (JIB, http://jeugdinbeeld.databank.nl/) worden gegevens uit het Digitaal Dossier Jeugdgezondheid (DD JGZ) voor

Nadere informatie

Online en offline begeleiding bij leefstijlverandering: ervaringen en aanbevelingen

Online en offline begeleiding bij leefstijlverandering: ervaringen en aanbevelingen Online en offline begeleiding bij leefstijlverandering: ervaringen en aanbevelingen Marieke van Wier, Caroline Dekkers, Ingrid Hendriksen, Tjabe Smid, Willem van Mechelen Het stenen tijdperk: 2003 ALIFE@Work

Nadere informatie

Ouders op (be)zoek. Feedback van ouders op de online aangeboden informatie van Opvoeden.nl. december 2011. door: in opdracht van:

Ouders op (be)zoek. Feedback van ouders op de online aangeboden informatie van Opvoeden.nl. december 2011. door: in opdracht van: Ouders op (be)zoek Feedback van ouders op de online aangeboden informatie van Opvoeden.nl december 2011 door: in opdracht van: Inhoudsopgave Voorwoord blz. 3 1. Onderzoeksgroep blz. 4 2. Simulaties blz.

Nadere informatie

Beweging, voeding en. (over)gewicht

Beweging, voeding en. (over)gewicht JONGERENPEILING 2008 ZUID-HOLLAND NOORD De jongerenpeiling heeft als doel om periodiek op systematische wijze ontwikkelingen in gezondheid en gewoonten van jongeren in kaart te brengen. Dit is het eerste

Nadere informatie

Nederland in Beweging!-televisie: Onderzoek naar de gebruikswaarde

Nederland in Beweging!-televisie: Onderzoek naar de gebruikswaarde Gepubliceerd in TSG: Tijdschrift voor Gezondheidswetenschappen Jaargang 82/2004 nummer 5 forum pg. 332-333. Nederland in Beweging!-televisie: Onderzoek naar de gebruikswaarde Dr. S. P. J. Kremers 1 Dr.

Nadere informatie

Voedingssupplementen Consumentenonderzoek NPN

Voedingssupplementen Consumentenonderzoek NPN Voedingssupplementen Consumentenonderzoek NPN Management summary Schuttelaar & Partners 001-01.ppt december 00 Marieke Gaus Context en doel van het onderzoek Doel onderzoek Het onderzoek wordt uitgevoerd

Nadere informatie

Overgewicht en Obesitas op Curaçao

Overgewicht en Obesitas op Curaçao MINISTERIE VAN Gezondheid, Milieu & Natuur Volksgezondheid Instituut Curaçao Persbericht Overgewicht en Obesitas op Curaçao In totaal zijn 62,6% van de mannen en 67,3% van de vrouwen op Curaçao te zwaar,

Nadere informatie

Samenvatting. De volgende onderzoeksvragen zijn geformuleerd:

Samenvatting. De volgende onderzoeksvragen zijn geformuleerd: Samenvatting In Westerse landen vormen niet-westerse migranten een steeds groter deel van de bevolking. In Nederland vertegenwoordigen Surinaamse, Turkse en Marokkaanse migranten samen 6% van de bevolking.

Nadere informatie

Werkinstructie voor de CQI Naasten op de IC

Werkinstructie voor de CQI Naasten op de IC Werkinstructie voor de CQI Naasten op de IC 1. De vragenlijst Waarvoor is de CQI Naasten op de IC bedoeld? De CQI Naasten op de IC is bedoeld is bedoeld om de kwaliteit van de begeleiding en opvang van

Nadere informatie

Gezondheidsbeleid 2013. Onderzoek onder gemeentepanel Venlo

Gezondheidsbeleid 2013. Onderzoek onder gemeentepanel Venlo Gezondheidsbeleid 2013 Onderzoek onder gemeentepanel Venlo Afdeling Bedrijfsvoering Team informatievoorziening Onderzoek en Statistiek Venlo, mei 2013 2 Samenvatting Inleiding In mei 2011 is de landelijke

Nadere informatie

Kennis en rolopvatting van professionals gedurende Alcohol mij n zorg?!

Kennis en rolopvatting van professionals gedurende Alcohol mij n zorg?! Kennis en rolopvatting van professionals gedurende Alcohol mij n zorg?! Integrale aanpak vroegsignalering alcoholgebruik bij ouderen in de eerstelijn Drs. Myrna Keurhorst Dr. Miranda Laurant Dr. Rob Bovens

Nadere informatie

icoach, een Web-based en Mobiele Applicatie voor Stoppen-met-roken: Verschillen tussen Gebruikersgroepen, Beïnvloedende Factoren voor Adherence,

icoach, een Web-based en Mobiele Applicatie voor Stoppen-met-roken: Verschillen tussen Gebruikersgroepen, Beïnvloedende Factoren voor Adherence, icoach, een Web-based en Mobiele Applicatie voor Stoppen-met-roken: Verschillen tussen Gebruikersgroepen, Beïnvloedende Factoren voor Adherence, en het Verband tussen Adherence en Effect icoach, a Web-based

Nadere informatie

Dagelijks ontbijten en elke dag groente en fruit eten zijn gedragingen die bijdragen aan een gezonde leefstijl.

Dagelijks ontbijten en elke dag groente en fruit eten zijn gedragingen die bijdragen aan een gezonde leefstijl. De Vlieger 3 CHECKID ChecKid is een grootschalig leefstijlonderzoek onder basisschoolleerlingen in Zwolle. Het brengt (on)gezond gedrag, leefstijl en de leefomgeving van kinderen in Zwolle in kaart. ChecKid

Nadere informatie

Rapportage Marktstadrun

Rapportage Marktstadrun Rapportage Marktstadrun Rapportage Marktstadrun Hierbij sturen we u de resultaten van de Marktstadrun. In het rapport tonen we u de percentages van de gegeven antwoorden, plus de gegeven antwoorden via

Nadere informatie

A.J.E. de Veer, R. Verkaik & A.L. Francke. Stagiairs soms slecht voorbereid op praktijk. Zorgverleners over de aansluiting

A.J.E. de Veer, R. Verkaik & A.L. Francke. Stagiairs soms slecht voorbereid op praktijk. Zorgverleners over de aansluiting Deze factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding (A.J.E. de Veer, R. Verkaik & A.L. Francke. Stagiairs soms slecht voorbereid op praktijk. Zorgverleners over de aansluiting

Nadere informatie

[ENQUETE COMMUNICATIE]

[ENQUETE COMMUNICATIE] 13 [ENQUETE COMMUNICATIE] Enquête communicatie Brederode Wonen Inleiding Brederode Wonen zet zich in voor optimale communicatie met haar huurders en goede informatievoorziening voor een ieder die daar

Nadere informatie

Inhoud Hoe BRAVO ben jij?

Inhoud Hoe BRAVO ben jij? Inhoud Hoe BRAVO ben jij? Inleiding 2 De behandeling van een aandoening 2 Medicijnen 2 Leefstijl 5 Een verergering van je klachten 6 Jouw behandelplan 8 Bewegen 8 Roken 8 Alcohol en voeding 8 Ontspanning

Nadere informatie

BedrijfsGezondheidsIndex 2006

BedrijfsGezondheidsIndex 2006 BedrijfsGezondheidsIndex 2006 Op het werk zijn mannen vitaler dan vrouwen Mannen zijn vitaler en beter inzetbaar dan vrouwen. Dit komt mede doordat mannen beter omgaan met stress. Dit blijkt uit de jaarlijkse

Nadere informatie

Werkinstructies voor de CQI Astma en COPD

Werkinstructies voor de CQI Astma en COPD Werkinstructies voor de CQI Astma en COPD 1. De vragenlijst Waarvoor is de CQI Astma en COPD bedoeld? De CQI Astma en COPD is bedoeld om de kwaliteit van de zorg voor astma en COPD te meten vanuit het

Nadere informatie

Cliëntervaringsonderzoek

Cliëntervaringsonderzoek Cliëntervaringsonderzoek Hoofdrapportage Stichting Het Lichtpunt Meting april 2014 Uw consultant Carolien Wannyn E: carolien.wannyn@effectory.com T: +31 (0)20 30 50 100 Inhoudsopgave Inhoudsopgave 1. Inleiding

Nadere informatie

AFKORTINGEN IN TABELLEN

AFKORTINGEN IN TABELLEN VERANTWOORDING Dit document bevat de tabellen waarop het volgende artikel gebaseerd is: Veer, A.J.E. de, Francke, A.L. Verpleegkundigen positief over bevorderen van zelfmanagement. TVZ: Tijdschrift voor

Nadere informatie

Leeswijzer Jeugdmonitor Utrecht tabellen

Leeswijzer Jeugdmonitor Utrecht tabellen Leeswijzer Utrecht tabellen In de volgende werkblad(en) staan tabellen behorend bij een bepaald thema. De tabellen zijn toegespitst op de door u opgevraagde leeftijdscategorie. In de tabellen staan telkens

Nadere informatie

EFFECTEN VAN DE WEEKEND- SCHOOL VAN STICHTING WITTE TULP. - eindrapport - dr. Marga de Weerd. Amsterdam, november 2009

EFFECTEN VAN DE WEEKEND- SCHOOL VAN STICHTING WITTE TULP. - eindrapport - dr. Marga de Weerd. Amsterdam, november 2009 EFFECTEN VAN DE WEEKEND- SCHOOL VAN STICHTING WITTE TULP - eindrapport - dr. Marga de Weerd Amsterdam, november 2009 Regioplan Beleidsonderzoek Nieuwezijds Voorburgwal 35 1012 RD Amsterdam Tel.: +31 (0)20-5315315

Nadere informatie

Onderzoek Alcohol en Zwangerschap

Onderzoek Alcohol en Zwangerschap Onderzoek Alcohol en Zwangerschap Mei 2011 - Nieuwsbrief Nr 2 Beste verloskundige en assistente, Dit is de tweede nieuwsbrief over het onderzoek Alcohol en Zwangerschap van het Nederlands Instituut voor

Nadere informatie

Zorggebruik. 5.1 Inleiding. 5.2 Contact eerste lijn

Zorggebruik. 5.1 Inleiding. 5.2 Contact eerste lijn Dit rapport is een uitgave van het NIVEL in 2004. De gegevens mogen met bronvermelding (H van Lindert, M Droomers, GP Westert.. Een kwestie van verschil: verschillen in zelfgerapporteerde leefstijl, gezondheid

Nadere informatie

Factsheet. Meet the Needs. Onderzoek naar de behoefte aan leefstijlaanbod van mensen met een lage SES in Maastricht

Factsheet. Meet the Needs. Onderzoek naar de behoefte aan leefstijlaanbod van mensen met een lage SES in Maastricht Factsheet Meet the Needs Onderzoek naar de behoefte aan leefstijlaanbod van mensen met een lage SES in Maastricht ZIO, Zorg in Ontwikkeling Regio Maastricht-Heuvelland Maart 2013 Colofon: Onderzoeksteam

Nadere informatie

Resultaten vrijwilligerstevredenheidsonderzoek SZMK 2013

Resultaten vrijwilligerstevredenheidsonderzoek SZMK 2013 Resultaten vrijwilligerstevredenheidsonderzoek SZMK 21 Oktober 21 1 Inhoudsopgave H1 Inleiding H2 Aantal vrijwilligers per sector/locatie en respons H Resultaten vrijwilligerstevredenheidsonderzoek 21

Nadere informatie

Samenvatting Jong; dus gezond!?

Samenvatting Jong; dus gezond!? Samenvatting Jong; dus gezond!? Deel III Gezondheidsprofiel regio Nieuwe Waterweg Noord, 2005-2008 Samenvatting rapport Jong; dus gezond!? Gezondheidssituatie van de Jeugd (2004-2006) Regio Nieuwe Waterweg

Nadere informatie

Enquête Telefonische dienstverlening

Enquête Telefonische dienstverlening Enquête Telefonische dienstverlening Enquête Telefonische dienstverlening Colofon Titel:Enquête Enquete Telefonische dienstverlening Opdrachtgever: Gemeente Velsen Opdrachtnemer: Marieke Galesloot Datum:

Nadere informatie

V O LW A S S E N E N

V O LW A S S E N E N GENOTMIDDELEN V O LW A S S E N E N Volwassenen 2009 5 Volwassenenonderzoek 2009 Om inzicht te krijgen in de gezondheid van de inwoners in haar werkgebied, heeft de GGD Zuid-Holland West in 2009 een schriftelijke

Nadere informatie

Afvallen? Bereken je BMI.

Afvallen? Bereken je BMI. Afvallen? Bereken je BMI Afvallen? Bereken je BMI. Januari is de maand waarin afvallen vaak een belangrijke plaats inneemt. Ook voor jou? Bereken je BMI! In de media bulkt het van de berichten over afvallen.

Nadere informatie

Factsheet Veilig Uitgaan = Veilig thuiskomen

Factsheet Veilig Uitgaan = Veilig thuiskomen Factsheet Veilig Uitgaan = Veilig thuiskomen Achtergrond Veilig uitgaan = Veilig thuiskomen Onderzoeksdoel en onderzoeksopzet Steekproef Resultaten werkelijk gebruik Resultaten gebruik in verkeer Resultaten

Nadere informatie

Thuis voelen in Nederland: stedelijke verschillen bij allochtonen

Thuis voelen in Nederland: stedelijke verschillen bij allochtonen Thuis voelen in Nederland: stedelijke verschillen bij allochtonen Jeroen Nieuweboer Allochtonen in, en voelen zich minder thuis in Nederland dan allochtonen elders in Nederland. Marokkanen, Antillianen

Nadere informatie

Werkbelevingsonderzoek 2013

Werkbelevingsonderzoek 2013 Werkbelevingsonderzoek 2013 voorbeeldrapport Den Haag, 17 september 2014 Ipso Facto beleidsonderzoek Raamweg 21, Postbus 82042, 2508EA Den Haag. Telefoon 070-3260456. Reg.K.v.K. Den Haag: 546.221.31. BTW-nummer:

Nadere informatie

De kans op arbeidsongeschiktheid bij zelfstandig ondernemers met overgewicht

De kans op arbeidsongeschiktheid bij zelfstandig ondernemers met overgewicht Mag het een onsje meer zijn? De kans op arbeidsongeschiktheid bij zelfstandig ondernemers met overgewicht Viona Lapré- Utama, Marjan Erkamp, Marga van Liere, Cees Geluk Samenvatting Overgewicht komt steeds

Nadere informatie

Samenvatting Het effect van Loving me, loving you

Samenvatting Het effect van Loving me, loving you Samenvatting Het effect van Loving me, loving you Deel V Gezondheidsprofiel regio Nieuwe Waterweg Noord, 2005-2008 Samenvatting rapport Het effect van Loving me, loving you Een programma ter preventie

Nadere informatie

RAPPORTAGE EVALUATIE NETWERKTRAINING SUCCESVOL NAAR WERK

RAPPORTAGE EVALUATIE NETWERKTRAINING SUCCESVOL NAAR WERK RAPPORTAGE EVALUATIE NETWERKTRAINING SUCCESVOL NAAR WERK INHOUDSOPGAVE + INLEIDING 4 + MANAGEMENT SUMMARY 5 + RESULTATEN 8 + BIJLAGEN + Bijlage A. Onderzoeksverantwoording 19 + Bijlage B. Steekproefsamenstelling

Nadere informatie

Fetal Origins of Socioeconomic Inequalities. in Early Childhood Health. The Generation R Study. Lindsay Marisia Silva SAMENVATTING

Fetal Origins of Socioeconomic Inequalities. in Early Childhood Health. The Generation R Study. Lindsay Marisia Silva SAMENVATTING Fetal Origins of Socioeconomic Inequalities in Early Childhood Health The Generation R Study Lindsay Marisia Silva SAMENVATTING Sociaal-economische gezondheidsverschillen vormen een groot maatschappelijk

Nadere informatie

Tilburg en Sport Onderzoek Jongerenpanel Tilburg

Tilburg en Sport Onderzoek Jongerenpanel Tilburg Tilburg en Sport Onderzoek Jongerenpanel Tilburg Onderzoek uitgevoerd in opdracht van: Gemeente Tilburg DIMENSUS beleidsonderzoek Juli 2013 Projectnummer 529 Inhoud Samenvatting 3 Inleiding 5 1 Stoppen

Nadere informatie

Mate van tevredenheid van deelnemers aan de training in de cursuskalender

Mate van tevredenheid van deelnemers aan de training in de cursuskalender Mate van tevredenheid van deelnemers aan de training in de cursuskalender Digitaal Cursisten - Panelonderzoek 1 WoonWerk Jonna Stasse Woerden, mei 2007 In geval van overname van het datamateriaal is bronvermelding

Nadere informatie

Samenvatting. Vitamine D-tekort in een multi-etnische populatie; determinanten, prevalentie en consequenties

Samenvatting. Vitamine D-tekort in een multi-etnische populatie; determinanten, prevalentie en consequenties Samenvatting Vitamine D-tekort in een multi-etnische populatie; determinanten, prevalentie en consequenties Samenvatting 116 In de huid van het menselijk lichaam wordt, bij blootstelling aan zonlicht,

Nadere informatie

Schoolprestaties van oude en nieuwe gewichtenleerlingen

Schoolprestaties van oude en nieuwe gewichtenleerlingen Scolprestaties van oude en nieuwe gewichtenleerlingen Jaap Roeleveld Kohnstamm Instituut, Universiteit van Amsterdam (email: jroeleveld@kohnstamm.uva.nl) Abstract Sinds de laatste wijziging van de gewichtenregeling,

Nadere informatie

Zwanger, Bevallen, een Kind! Cursus voor alle aanstaande ouders

Zwanger, Bevallen, een Kind! Cursus voor alle aanstaande ouders Zwanger, Bevallen, een Kind! Cursus voor alle aanstaande ouders Aya Crébas Programma - Voorstellen, ZBK gezamenlijk project - Optimale preventie begint voor de geboorte - Geboortecultuur en nieuwe Nederlanders

Nadere informatie

Klanttevredenheidsonderzoek DBC COPD - Eerste lijn (2011)

Klanttevredenheidsonderzoek DBC COPD - Eerste lijn (2011) Klanttevredenheidsonderzoek DBC COPD - Eerste lijn (2011) Inhoudsopgave Verslag 2-4 Grafieken 5-10 Samenvatting resultaten 11-16 Bijlage - Vragenlijst 17+18 Cohesie Cure and Care Hagerhofweg 2 5912 PN

Nadere informatie

. Preventie van alcoholgebruik tijdens de zwangerschap. Nickie van der Wulp

. Preventie van alcoholgebruik tijdens de zwangerschap. Nickie van der Wulp . Preventie van alcoholgebruik tijdens de zwangerschap Nickie van der Wulp 7-02-2014 Disclosure belangen spreker (potentiële) belangenverstrengeling Zie hieronder Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties

Nadere informatie

VLAAMS HUMAANBIOMONITORINGSPROGRAMMA 2012-2015 ANALYSES INVLOED SOCIAAL-ECONOMISCHE STATUS EN ETNISCHE HERKOMST RAPPORT PASGEBORENEN

VLAAMS HUMAANBIOMONITORINGSPROGRAMMA 2012-2015 ANALYSES INVLOED SOCIAAL-ECONOMISCHE STATUS EN ETNISCHE HERKOMST RAPPORT PASGEBORENEN VLAAMS HUMAANBIOMONITORINGSPROGRAMMA 2012-2015 ANALYSES INVLOED SOCIAAL-ECONOMISCHE STATUS EN ETNISCHE HERKOMST RAPPORT PASGEBORENEN Ann Colles, Bert Morrens, Liesbeth Bruckers, Greet Schoeters en Ilse

Nadere informatie

Rapport Consumentenonderzoek 2016 Keurmerk Klantgericht Verzekeren

Rapport Consumentenonderzoek 2016 Keurmerk Klantgericht Verzekeren Rapport Consumentenonderzoek 2016 Keurmerk Klantgericht Verzekeren Stichting toetsing verzekeraars Datum: 8 februari 2016 Projectnummer: 2015522 Auteur: Marit Koelman Inhoud 1 Achtergrond onderzoek 3 2

Nadere informatie