UROLOGIE HFDST 1: HET ONDERZOEK VAN DE UROLOGISCHE PATIËNT 6

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "UROLOGIE HFDST 1: HET ONDERZOEK VAN DE UROLOGISCHE PATIËNT 6"

Transcriptie

1 UROLOGIE INHOUDSOPGAVE HFDST 1: HET ONDERZOEK VAN DE UROLOGISCHE PATIËNT 6 1. DIAGNOSTIEK 6 2. ANAMNESE ONDERVRAGING NOTEREN IN DOSSIER GESPREKSTECHNIEK 6 3. KO 6 4. UROLOGISCHE URGENTIES LEVENSBEDREIGENDE! ORGAANBEDREIGENDE! PIJN INDRUKWEKKEND SYMPTOOM + ANGST 7 5. BEGRIPPEN HEMATURIE: BLOED IN DE URINE FREQUENTE OORZAKEN 7 6. UROLOGISCHE ANAMNESE EN KLINIEK ABDOMINALE PIJN SCROTALE PATHOLOGIE MICTIEKLACHTEN 14 HFDST 2: INCONTINENTIE 19 LEERDOELEN CASUS 1: STRESSINCONTINENTIE GRADEN OORZAAK ETIOLOGIE ANATOMIE ASSESSING STRESS INCONTINENCE ONDERZOEK BIJ VERMOEDEN STRESSINCONTINENTIE BEHANDELING STRESSINCONTINENTIE STRESSINCONTINENTIE BIJ DE MAN CASUS 2: OAB 26 1

2 2.1. INLEIDING OAB CASUS 3: NEUROGEEN LIJDEN BLAASOVERACTIVITEIT EN SLUITSPIEROVERACTIVITEIT ZIN VAN URODYNAMICA INDELING VAN INCONTINENTIE PRINCIPES MEDICALE THERAPIE VERMINDEREN URINEPRODUCTIE MEDICALE AANGRIJPINGSPUNTEN THERAPIEKEUZE BIJ NEUROGENE BLAAS 36 HFDST 3: SEKSUELE DYSFUNCTIE PREVALENTIE ORGASME BEHANDELING SNELLE EJACULATIE RETROGRADE EJACULATIE ERECTIESTOORNISSEN ERECTIEMECHANISME FYSIOLOGIE SLAAPERECTIEANALYSE CONSULTATIE MEDICATIE PREVENTIE MANNELIJKE SUBFERTILITEIT OORZAKEN KO CASUS THERAPIE 50 HFDST 4: TRAUMATISCHE UROLOGISCHE LETSELS INLEIDING NIER KLASSIFICATIE PEDIKELTRAUMA INVESTIGATIES R/ 54 2

3 3. URETER INVESTIGATIES R/ BLAAS TYPES RUPTUUR EPIDEMIOLOGIE KLINISCHE PRESENTATIE INVESTIGATIES R/ COMPLICATIES URETHRA ANATOMIE POSTERIEURE URETHRARUPTUUR ANTERIEURE URETHRARUPTUUR PENIS SLEEVE HEMATOOM BIJ PENISFRACTUUR SCROTUM EN TESTIS TESTICULAIRE ANATOMIE SCROTALE ANATOMIE INVESTIGATIES R/ 64 HFDST 5: NIEUWE TECHNIEKEN IN DE BEHANDELING VAN UROLOGISCHE TUMOREN LOKALE BEHANDELING VAN HET VROEGTIJDIG PROSTAATCARCINOOM BRACHYTHERAPIE HIFU VOOR GELOKALISEERDE PROSTAATKANKER ALTERNATIEF: CRYOTHERAPIE RADIOFREQUENTE ABLATIE VOOR KLEINE NIERTUMOREN INTRODUCTIE PRINCIPES INDICATIES PROCEDURE OPVOLGING COMPLICATIES PREDICTOREN VOOR FALEN VAN RFA ALTERNATIEF: CRYOTHERAPIE 72 3

4 HFDST 6: KINDERUROLOGIE: PRAKTISCHE KINDERUROLOGIE VOOR DE DAGELIJKSE PRAKTIJK WAT IS KINDERUROLOGIE WAT IS DE FUNCTIE VD PENIS DE VOORHUID FEITEN VRAGEN CIRCUMCISIE HYPOSPADIE ONTWIKKELING REDEN? VOORBEELDEN PROBLEMEN R/: DAGCHIRURGIE SPECIALE VORM: INTERSEX CRYPTORCHIDIE NORMALE FACTOREN GEVOLGEN DOEL R/ DEFINITIES KO RETRACTIELE TESTIS NIET PALPEERBARE TESTIS/TESTES VARICOCOELE INCIDENTIE ONDERZOEK ERNST - GRAAD DIAGNOSE ASSOCIATIE INDICATIE TOT CHIRURGIE MANAGEMENT OBSERVATIE 83 HFDST 7: KINDERUROLOGIE: PLASPROBLEMEN EN BEDWATEREN ONTWIKKELING BLAASFUNCTIE FOETUS 84 4

5 1.2. ZUIGELING ZINDELIJK WORDEN: KIND-VOLWASSENE DEFINITIES ENURESIS INCONTINENTIE NORMAAL? KLINIEK EPIDEMIOLOGIE PLASPROBLEMEN ANAMNESE ANAMNESE + KLINISCH EVALUATIE CONSULTATIE EVALUATIE AMBULANT EVALUATIE/INVASIEF MOTIVATIE!!! R/ BEDWATEREN: ENURESIS NOCTURNA R/: HOE HET NIET MOET R/: HOE HET WEL MOET ENURESIS: DE KOSTEN GOUDEN RAAD VD DOKTER 92 5

6 Hfdst 1: Het onderzoek van de urologische patiënt 1. Diagnostiek Anamnese KO DD en synthese TO Werkdiagnose of definitieve diagnose R/; proef of definitief Evolutie Prognose 2. Anamnese 2.1. Ondervraging Hoofdklacht Nevenklachten Systeemanamnese: Cardiovasculair, locomotorisch, urogenitaal Antecedenten Medisch Chirurgisch Medicatie Klassieke medicatie OTC 2.2. Noteren in dossier Systematisch Uitwisselbaar 2.3. Gesprekstechniek Vrije open conversatie Gestructureerd Voorbereid bv. vragenlijst Aandacht voor sociale of psychologische aspecten 3. KO Onderzoek regio hoofdklacht Systematisch onderzoek Systeem KO Tools Zintuigen Handen + eenvoudige hulpmiddelen Ervaring! ~ GRIJP IEDERE KANS 6

7 4. Urologische urgenties 4.1. Levensbedreigende! Sepsis 4.2. Orgaanbedreigende! Torsio Priapisme Paraphimosis 4.3. Pijn Nierkoliek Urineretentie 4.4. Indrukwekkend symptoom + angst Macroscopische hematurie Hemospermie Frenulumscheur Urethraal secreet (Mstl banaal) 5. Begrippen 5.1. Hematurie: bloed in de urine Macroscopisch of microscopisch Pijnloos of pijnlijk ~ pijnloos is tumor tot tegendeel bewezen is! Deze dingen moeten op verwijsbrief staan Initieel, totaal of terminaal Bloed is impressionant patiënt is bang, maar mstl banaal Cfr. Deel nefrologie - urologie 5.2. Frequente oorzaken Blaaspoliep Urethrale prolaps 7

8 5.2.3 Uretersteen Blaaslithiase 6. Urologische anamnese en kliniek Abdominale pijn, flankpijn Scrotale pijn Koorts Scrotale massa Mictieklachten (Ongewild urineverlies) (Sexuele stoornissen) (Preventief onderzoek) 6.1. Abdominale pijn Anamnese Voorgeschiedenis: lithiase, ingrepen, infecties Lokalisatie en uitstralingspatroon Aard: koliekpijn versus peritoneale prikkeling (ernstiger) (dr lekken vloeistof in peritoneum) Koliek: acuut, kronkelend van de pijn, bewegingsdrang Peritoneaal: pijn bij bewegen, algemeen ziek, spierverzet Duur en intensiteit Galblaas Maag, duodenum Nieruitstraling: draait rond lichaam schaamstreek (typisch) 8

9 Orthopedische pijn (LRP) Gynaecologische (gerefereerde) pijn Palpatie Rechter nier palpabel Kinderen Magere volwassenen Linker nier Niet palpabel (onder ribbenboog Patiënt (ontkleed) liggend op hard tafel Warme handen Naast bed zitten Beginnen ver vd pijn Met twee handen Lokalisatie nierpijn costovertebrale hoek, onder de 12 rib, lateraal van de musculus sacrospinalis (percussie met vuist) 9

10 6.1.4 Abdominaal onderzoek Typische nierkoliek Acute, zeer hevige koliekpijn Bewegingsdrang +++ Typische uitstraling Nausea, braken Begeleidende symptomen? Koorts Hematurie Dysurie DD Beeld Buikpijn Spierverzet Nausea /braken Bewegingsdrang Koorts Urine sediment Appendicitis Galkoliek /- + - Nierkoliek + - +/- + +/- >38.5 Pyelonefritis + - +/- - + >38.5 +/- + Retentie /- +/-!CAVE: atypische nierkoliek (klassieke tekens) Aneurysma van de aorta? Pulserende massa Auscultatie: geruis Sigmoiditis, appendicitis Gynaecologische problematiek Orthopedisch (discushernia) Vooral bij geriatrische patiënten zeer zorgvuldig onderzoek! 10

11 6.1.6 Abdominaal geruis Stenose van de a. renalis, vooral indien continu (systolisch & diastolisch) Aneurysma van de arteria renalis Aneurysma van de aorta abdominalis Arterio-veneuze fistel TO Urinesediment Sticks, microscopie Hematurie, pyurie? RX NSE, BSE Verkalkingen, lithiase Echo nieren en blaas of echo abdomen Nierstuwing, lokalisatie van de lithiase Andere organen 6.2. Scrotale pathologie Anamnese Duur en evolutie Uitlokkende factoren Krachtinspanning, trauma, sexuele activiteit Begeleidende symptomen T, mictieklachten, GI Kind versus volwassene KO Inspectie: Grootte Zwelling (symmetrisch asymmetrisch) Infectietekens: rubor, dolor, calor, tumor Hoogstand testis Inguinale zwelling Scrotale huid Inguinale regio Palpatie MET WARME HANDEN! Testis, epididymis, funiculus en wand In rust en tijdens Valsalva (~ varicocoele of spatader) Scrotumwand: warm, pijnlijk, hard... Scrotum inhoud: Testis en epididymis: pijnlijk, pijnlijk, zwelling, fluctuatie, reduceerbare massa? Zaadstreng Oplichten van scrotum Doorlichtingsproef 11

12 Lieskanaal! (je kan er alleen in bij inguinale hernia) Rectaal toucher Vergelijk met heterolateraal Onderzoek staand en liggend (~ meer detail) Palpatie lieskanaal Intrascrotale zwelling? Bij intrascrotale pathologie kan je boven de zwelling komen ~ Tumor, cyste Bij extrascrotale pathologie niet Hernia inguinalis- cryptorchidie Niet ingedaalde testis Retractiele testis Daalt in bij rust en warmte Cryptorchidie Daalt niet spontaan in Retraheert bij contractie Testis nooit intrascrotaal gezien buikspieren Niet uitstrijkbaar Ouders hebben ooit testis gezien Soms abnormaal gevormd Uitstrijkbaar (tevoorschijn als erover wrijven) (epididymo-deferentiële dissociatie) Normaal gevormd Belang warme handen; staand & liggend onderzoek Scrotale pijn DD Infectie: epididymitis-orchitis Torsio testis Torsio appendix testis Torsie-detorsiefenomeen Ingeklemde liesbreuk Uitstralingspijn: lithiase, PUJ stenose 12

13 Torsio testis!!!elk PIJNLIJK SCROTUM BIJ HET KIND IS EEN TORSIO TESTIS TOT HET TEGENDEEL BEWEZEN IS!!! Heelkundige exploratie binnen de 6 uur!!! Acuut Heel pijnlijk, gaat niet weg Als geen pijn meer na paar uur: teelbal afgestorven Epididymiscyste hydrocoele Sulcus voelbaar sulcus niet voelbaar Scrotale massa: anamnese en KO Duur Evolutie Aard Pijn Doorlichting Diagnose Kort Snel Keihard - - Tumor Lang Traag Gespannen +/- + Epididymiscyste Lang Traag Gespannen/zacht - + Hydrocoele Lang Traag Spaghetti - - Varicocoele Variabel Variabel Zacht +/- - Hernia Normale teelbal = duimmuis Tumor zo hard als knokkels 13

14 6.3. Mictieklachten LUTS: lower urinary tract symptoms IRRITATIEVE (blaas) Pollakisurie of frequency Urge Nycturie, nocturie OBSTRUCTIEVE (urethra) Hesitancy Intermittency Straal URINEVERLIES Stress incontinentie Urge incontinentie Pollakisurie of frequency 8 maal per 24h Aandacht voor: Uitlokkende factoren bv. diuretica Vochtinname Preventieve micties om incontinentie te voorkomen? Polyurie bv. diabetes, polydipsie Urge, urge incontinentie Aandrang, te laat op toilet Aandacht voor Uitlokkende factoren: Koude, stromend water Infectie Aangeleerd gedrag Stress incontinentie Inspanningsgebonden urineverlies (bij intra abdominale druk) Graad 1: hoesten, niezen, lachen, coïtus Graad 2: tillen, wandelen Graad 3: bij minimale inspanning Aandacht voor Hoeveelheid verlies: opvangmateriaal Inlegkruisje versus Tena Lady Plus Subjectieve hinder 14

15 Dysurie: moeizame mictie Hesitancy: aarzelende start Intermittency: onderbroken urinestroom Persmictie: Valsalva- mictie Zwakke straal Benigne prostaathypertrofie KO bij mictieklachten Meatus urethrae Meatusstenose Fimosis Prostaat onderzoek Rectaal toucher, PPA Rectaal toucher Inspectie anale regio Hemorroïden, marisken Introductie wijsvinger in anaal kanaal Sfinctertonus Prostaatevaluatie Rectale wand Rectale inhoud 15

16 PPA: prostaat Mediane en laterale sulci Vinger naar binnen kantelen; als voorbij kringspier voel je 2 kwabben vd prostaat Pijn Warm aanvoelend Consistentie Nodules Consistentie Uitbreiding In sulci Zaadblaasjes Middellijn Sfincter Rectumwand PPA: houdingen Staand Genupectorale houding Gynaecologische houding Zijlig Voorovergebogen KO bij incontinentie bij de vrouw Abdomen Globus? Vaginaal Prolaps blaas, uterus, koepel, rectum Hypermobiliteit blaashals en urethra Contractiliteit bekkenbodem Provocatietest: hoesten, Valsalva Neurologisch Bulbocavernosusreflex Sensibiliteit 16

17 Vaginaal onderzoek Inspectie Vaginale atrofie Caruncula Littekens (post episiotomie bv.) Zichtbare prolaps Operatielittekens Vaginaal toucher Pijnlijke zones Prolaps: Vinger kan alleen onder de prolaps ~ Cystocoele Vinger kan alleen boven de prolaps ~ Rectocoele Zichtbaar urineverlies bij hoesten of Valsalva? (van opzij kijken) Opm.: Combined: cystocoele + rectocoele ~ PPA Bekkenbodemkracht Gehaakte vinger achter m. pubovaginalis (bij aanspannen spier zou vinger nr binnen getrokken moeten worden) Schaal = geen contractie 5 = actieve contractie tegen weerstand Uithouding Herhaling Proprioceptie Cystoscoop 17

18 Uroflowmetrie Bedside urodynamics ~ Drukken meten 18

19 Hfdst 2: Incontinentie Deeldomeinen specialismen terminologie, benadering Urologie Gynaecologie Gastro-enterologie Abdominale HK Kinesitherapie Leerdoelen Stress en urge incontinentie leren herkennen en eerste lijnstherapie instellen Basisbegrippen neurogeen blaaslijden Farmacologie van de anticholinergica Principes van de belangrijkste ingrepen voor incontinentie 1. Casus 1: Stressincontinentie "Een 68 jarige vrouw klaagt van ongewild urineverlies. Het verlies treedt op bij hoesten, niezen en lachen. Het bestaat al jaren en is begonnen na de geboorte van haar vierde kind. Recent verliest ze ook urine bij het wandelen en dat vindt ze vervelend. Een paar uur voor ze gaat winkelen, drinkt ze niet meer om urineverlies te voorkomen. Ze is bang dat mensen rondom haar het urineverlies kunnen ruiken. Haar vriendin heeft een kleine ingreep ondergaan voor een soortgelijk probleem en is er goed mee geholpen. Ze wil zo snel mogelijk een doorverwijzing voor chirurgie. Bij de arts is ze gekend met arteriële hypertensie en obesitas. Ze rookt 15 sigaretten per dag. Ze neemt geen medicatie." (Meeste mensen komen niet nr dokter hulpmiddeltjes, sociale isolatie) = inspanningsgebonden/stressincontinentie door P abd ~ insufficiëntie sluitspier 1.1. Graden Graad 1: bij hoesten, niezen, lachen, coïtus Graad 2: wandelen, stappen, trappen lopen Graad 3: rechtkomen uit zit, spontaan 1.2. Oorzaak Onvoldoende sluiting van de mid-urethra 19

20 1.3. Etiologie PREDISPOSE Gender Race Collagen Neurologic Muscular Anatomic INCITE Childbirth Hysterectomy Vaginal Surgery Radical Surgery Radiation Injury PROMOTE Constipation Occupation Recreation Obesity Lung Disease Smoking Infection Medications Menopause INTERVENE Behavioral Pharmacologic Devices Surgical Abnormal Stress Function Normal DECOMPENSATE Aging Dementia Debility Disease Environment Medications Vaginale partus Risico stijgt sterk bij 1kind > 4 kg of meer dan 4 kinderen Obesitas Chronische stressors v/ d bekkenbodem Chronische hoest, constipatie Genetische factoren Deficiënt collageenmetabolisme Leeftijd Vroegere heelkunde voor prolaps of incontinentie!wanneer incontinent: te laat om op etiologie in te grijpen 1.4. Anatomie Ureter in hangmat opgehangen 2 fascia structuren Vagina voorwand Afsluiten: dr externe urethrale sfincter + beweging M. levator ani Sfincter is niet volledig circulair, meer hoefijzervormig = compressiefenomeen dr verslappen achterwand (peri-urethrale fascia) 20

21 1.4.1 Compressor urethrae Vagina M. compressor urethrae Active urethral closure Compressor urethrae Peri-urethral fascia M. pubococcygeus M. levator ani Vagina Integral Theory Stress incontinence Laxity of hammock Laxity of pubourethral ligament Urge incontinence Premature micturition reflex Stretching of stretch receptors prox. urethra and BN 21

22 1.5. Assessing stress incontinence Normal Hypermobile Fixed Urethral position Bladder function Normal Atonic Overactive Urethral function Normal Borderline Deficient 1.6. Onderzoek bij vermoeden stressincontinentie Anamnese Typisch verhaal van urineverlies bij inspanning Vaak ook urgency/ frequency Aangeleerd gedrag om SI te voorkomen Soms echt gemengde incontinentie (overactief blaaslijden) Welke vorm is dominant? Objectiveren van incontinentie Mictiedagboek KO Gynecologische houding met volle blaas Provocatie test: bv. hoesten, persen Rotatoire descensus van de urethra: hypermobiliteit Lead pipe urethra: intrinsieke sfincterdeficiëntie (tgv operaties) Eventueel pad test 1 uur 24 uur ~ Weging Eventueel urodynamica Bij gemengde incontinentie Voor heelkunde Bij secundaire pathologie 22

23 1.7. Behandeling stressincontinentie Bekkenbodemtherapie olv bevoegd kinesist Voorschrift 9 sessies, 1 maal te verlengen Succes bij lichte vormen ( Gr I) > 70% Afhankelijk van motivatie patiënt en kinesist Medicale therapie Duloxetine ( Yentreve) 2 X 20 mg/d tot 2 X 40 mg/d SNRI: constipatie, slapeloosheid, nausea (antidepressivum) In trials succesvol, in real life??? (ontzettend placebo effect; in USA: niet goedgekeurd) Sling chirurgie! Bieden van nieuwe achterwand waartegen de ext. urethrale sfincter kan samentrekken Meestal synthetisch polypropyleen, soms autoloog of heteroloog (~ netje) Positionering Thv mid-urethra Tension-free Via retropubische of transobturator route Complicaties Bloeding Perforatie urethra, blaas, andere organen Erosie van het synthetisch materiaal Persisterende incontinentie DE NOVO URGENCY! ATFP 23

24 TVT sling Zeer eenvoudig, ingrepen Retropubisch Netje niet vastgehecht! Transobturator foramen: via naald op vinger prikken ( maten) 90% slaagpercentage op 10 jaar Nog steeds HNP of overactief blaaslijden: anamnese 24

25 1.8. Stressincontinentie bij de man Meestal iatrogeen Na TUR prostaat < 2 % Na radicale prostatectomie Na 1 maand 50% Na 1 jaar tot 5% Behandeling: Sfincterprothese Silicon manchette en pressure regulating mechanism: pompje in balzak ~ ballon met vocht verbonden met manchet rond urethra Unconditional pressure Success rate 90% Revision rate 25% in 5 year "Sling" voor mannen Net achter urethrale sluitspier Komt naar buiten Dagen postop ~ aanspannen 25

26 2. Casus 2: OAB Een man van 74 jaar klaagt van ongewild urineverlies. Hij neemt al geruime tijd een alfa-blocker (terasozine) tegen hypertensie. Zijn vorige arts had hem verteld dat deze medicatie ook goed was voor zijn prostaat en dat zijn klachten wel zouden beteren. Hij plast wel wat vlotter, maar de plotse onhoudbare plasdrang is zeer vervelend. Deze week nog stond hij in de bank en kon hij de drang niet onderdrukken en werd heel zijn broek nat. s Nachts moet hij verschillende keren opstaan. Hij lijdt tevens aan milde hartsdecompensatie en neemt een diureticum Inleiding Definitie en etiologie Symptomen van urgency en frequency +/- incontinentie zonder locale factoren Blaas-overactiviteit: urodynamic observation of involuntary detrusor contractions, spontaneous or provoked Neurogenic detrusor overactivity Detrusor overactivity incontinence Idiopathic detrusor overactivity Other conditions Prevalentie volgens leeftijd en geslacht Prevalence by Age and Gender Prevalence of OAB, % Men Women Age Group, years 14% van de bevolking Irwin DE et al. Abstract presented at EAU

27 2.1.3 Prevalentie LUTS bij mannen Prevalence of LUTS in Men Prevalence, % Nocturia Storage 11.1 Urgency 6.4 Frequency 5.1 Incontinence 14.8 Terminal dribble Slow stream Voiding Straining Nocturia: waking to void 1 times per night (ICS 2002). Frequency: subject feels he/she urinates too often during the day 2.8 Intermittency Postmicturition 13.3 Incomplete emptying 5.1 Post-micturition dribble Irwin DE et al. Abstract. EAU Nocturie/urgency/frequency/incontinence ~ voiding Lijkt op prostaatklachten meeste worden R/ met prostaatmedicatie (verkeerd in 1/4) Men With LUTS Are Predominantly Treated With BPH Agents Rather Than OAB Agents Patients Receiving Treatment, % OAB symptoms." *Data *Data were were obtained obtained from from medical medical and and pharmacy pharmacy claims claims database database of of diverse diverse managed managed care care plans. plans. Rx Rx = treatment. treatment No Rx BPH Rx OAB Rx only only *Type of Treatment Diagnosis OAB & BPH (n (n = 4806) OAB & No BPH (n (n = 12,192) OAB & BPH Rx Jumadilova Z et et al. al. Abstract. Abstract. ICS ICS "In a pharmacy database review of more than 12,000 male OAB patients without baseline BPH, only 11% were prescribed an OAB medication alone, whereas 22% were prescribed an agent for BPH only, and 6% were prescribed combination therapy. The remainder received no prescription for their 27

28 2.2. OAB Overactief blaaslijden Frequentie > 8/ 24h Onuitstelbare drang Nocturie Evt. met urge incontinentie ( OAB wet) Typisch verhaal Plotse onvoorspelbare drang / incontinentie Soms uitgelokt Warm/koud Horen lopen van water Thuis komen Medicatie ( bv. diuretica) Opmerkingen:!Cave neurologisch lijden Parkinson, dementie,. Bij mannen vaak ondergediagnosticeerd Meestal beschouwd als prostaatlijden Vaak idiopathisch (overgrote groep) Oorzaken (Lokale factoren: infectie, TCC, stenen ) Neurologische aandoeningen SCD, Alzheimer, Parkinson Bladder outlet obstruction BPH Iatrogeen (bv. heelkunde voor stress incontinence) Functioneel: sfincter dyssynergia Vrouwen Gemengde incontinentie Detrusor overactivity and impaired contractility in the elderly Hypersensitiviteit Idiopathic (overgrote groep) Diagnose Typische anamnese Mictiedagboek!!! Noteren van uur, volume en subjectieve gewaarwordingen Onderscheid tussen Polyurie Nachtelijke polyurie vs. nocturie Polyurie: > 1/ 3 van de urineproductie tijdens nacht 28

29 2.2.3 Lokale of metabole factoren UTI Malignant/premalignant conditions Calculi Pregnancy Interstitial cystitis Diabetes Diuretics Polydipsia!!!ALARMSYMPTOMEN: HEMATURIE PIJN Behandeling Bekkenbodemtherapie Relatief succesvol mits aanleren correct drinkgedrag en blaastraining Anticholinergica Inhibitie van muscarine receptor Efferent effect Afferent effect Anticholinergica Brain M (+,-) M (+) Urothelial receptors M2 M3 M1,3 (+) ACh M2,4 (-) Ganglia M (+) = muscarinic receptor M (+,-) Spinal Cord 29

30 Ach vrij bij stretch myofibroblasten Stretch P2X/P2Y ATP ACh MR Efferent nerve Myofibroblast P2Y MR ACh Electrical-chemical communication Spinal Cord Afferent nerve Oxybutinin hydrochloride 5mg Dosis: 2 x 2,5mg / d tot 3 x 5 mg/ dag Ditropan, Driptane, generisch Bijwerkingen: droge mond, constipatie, cognitief, visusstoornissen Werkingsduur 5 uur Terugbetaald bij neurogeen lijden Tolderodine Dosis 2 x 2mg ( werkingsduur 12 u) of 4 mg retard (werkingsduur 24 u) Detrusitol 2mg of Detrusitol Retard 4mg Detrusitol retard terugbetaald bij neurogene blaas na falen van oxybutinin Solifencacin Dosis 5 of 10 mg/d, werkingsduur > 24h Laatste nieuwe Vesicare Niet terugbetaald (55 /maand) 30

31 Probleem: 80% stopt met medicatie ~ Onvoldoende efficiëntie (+++) ~ Nevenwerkingen (30%) Patiënt opvolgen Overall Persistency on Medications for OAB Based on Prescription Data Percent Chui M, et al. Value in Health. 2004;7: Tolterodine Tolterodine XL Oxybutynin Oxybutynin XL Months "There are still differences in real world practice; This shows data from the US retail pharmacy database on persistency with treatment, and is based on almost 20,000 patients data during a 12 month period Over half the sample only filled one prescription for an OAB medication during the 12 month period This does indicate that that medications are not well received as indicated by their low persistency and high discontinuation rate There was little difference between the medications although the sustained release formulations had slightly higher on therapy rates in the early months" Reasons for First-line Drug Failure Female 55 Years of Age Female >55 Years of Age In Employment/Activity Working Why Do Patients Stop Taking Antimuscarinic Therapy? Male Retired/Unemployment OAB Dry Pure UUI Mixed UI 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% Insufficient efficacy Dosing convenience % Intolerable side effects Other reasons 9 Soms paradoxale bevindingen bij oudere patiënten Urge kan uitgelokt worden door: Anticholinergica Antipsychotica Sedativa Lisdiuretica 31

32 2.2.5 Therapieresistentyoe OAB Sacrale Zenuwstimulatie Chronische afferente stimulatie van S3 (~ pacemaker) 70% effectief op lange termijn Specifieke terugbetalingsregeling Botulinetoxine injectie Verminderde OAB klachten na injectie van Botulinetoxine in de blaaswand (20 à 30 plaatsen inspuiten via naald) Duur: 9maanden tot 1 jaar Kostprijs: 25O per flacon Definitief implantaat Intra detrusor injection Neurogeen: E Botox = 2-3 flacons E Dysport = 2 flacons Niet-neurogeen 100 E Botox = 1 flacon 500 E Dysport = 1 flacon 1 flacon: 250, niet terugbetaald! 32

33 3. Casus 3: Neurogeen lijden Een 25 jarige man is in een rolstoel terechtgekomen na een dwarslaesie T10-T11 tgv een zwaar verkeersongeval. Hij moet vier maal per dag intermittent sonderen, maar verliest nog urine tussen de sondages door. Cerebraal pons Overactieve blaas CVA Parkinson Dementie Ruggenmerg S2-4 Overactieve blaas +/- overactieve sfincter Dwarslesie MS compressie Perifeer Anat. L1 Onderactieve blaas+/- onderactieve sfincter Klein bekken heelkunde Diabetes Radiotherapie 3.1. Blaasoveractiviteit en sluitspieroveractiviteit Onwillekeurige blaascontractie Spastische sluitspier Drang, startproblemen, onvolledige mictie, incontinentie Gevolgen van blaas - en sluitspier overactiviteit Blaasoveractiviteit: samentrekken als niet moet Sluitspieroveractiviteit: voelen/niet voelen Blaaswand verdikt (" trainen dr samentrekken tg aangespannen blaassfincter) Reflux nier: schade als 40 cmh 2 O druk 33

34 detrusor Rest urine Onregelmatige verdikte blaaswand Vesico-ureterale reflux sphincter urethra 3.2. Zin van urodynamica Neurogeen blaaslijden: beschadiging van de nieren treedt op vanaf een bepaalde blaasdruk (40cm H2O) wanneer er reflux kan ontstaan Incontinentie: oorzaak te wijten aan blaas of sfincter fillingphase emptying cough Detrusor overactivity Pves Pabd Pdet Q Phasic detrusor overactivity Pves Pabd Pdet Q EMG 34

35 Terminal overactivity Pves Pabd Pdet Pdet open Pdet max Pdet Qmax Q EMG 3.3. Indeling van incontinentie ste indeling (symptoombeschrijvende classificatie) Stress: inspanningsgebonden Urge: drangincontinentie Overloop: atone blaas met overloop de indeling Reservoirfunctie gestoord ( failure to store) Oorzaak in de blaas: Detrusor overactiviteit: urgeincontinentie, neurogeen Verminderde rekbaarheid van de blaas: radiotherapie Sensorisch: infectie, psychische urge Oorzaak in het sfincterapparaat Stressincontinentie Ledigingsstoornis Oorzaak in de blaas: Atone blaas na klein bekkenchirurgie Oorzaak in het sfincterapparaat Urethrastenose Benigne prostaathypertrofie! Residu na mictie 3.4. Principes medicale therapie Vergemakkelijken van de blaaslediging Verhogen van de blaasdruk Parasympaticomimetica, prostaglandines KLINISCH NIET WERKZAAM! Verminderen weerstand sluitspiercomplex Gladde spier: α-agonisten Bv. Terasozine, tamsulosine, alfusozine Gestreepte spier: Botox, dantrolen, baclofen 35

36 3.4.2 Urine ophouden vergemakkelijken Verminderen blaascontractie: Anticholinergica, tricyclische antidepressiva Vanilloids: capsaicin, resiniferatoxin Botulinetoxine Opdrijven weerstand sluitspiercomplex α-agonisten, tricyclische antidepressiva Bv. Anti rhinitis medicatie 3.5. Verminderen urineproductie Desmospressin: Double blind crossover study (Valiquette et al 96): 17 patients Nachten met nocturia: 97% 66% 4/17 (24%): hyponatremie, dosis gerelateerd 3.6. Medicale aangrijpingspunten Blaasspier zelf cholinerg bezenuwd. Anticholinergica: verminderde contractie van de blaas Bv. Ditropan, Detrusitol, antidepressiva Bijwerkingen: droge mond, constipatie, visusstoornis, verwardheid Cholinergica Bv.? Geen beschikbaar in België Geen klinische werkzaamheid 3.7. Therapiekeuze bij neurogene blaas Handfunctie Intelligentie Persoonlijke voorkeur van patient Prognose Leeftijd Keuze mogelijkheden Goed reservoir slechte blaaslediging ~ Medicatie, intermittente sondage Goede blaaslediging slecht urine ophouden ~ Opvangmateriaal, verblijfssonde, derivatie Verbeteren reservoir Sluitspier niet beïnvloed 36

37 Goede blaaslediging: sluitspier open Constant urineverlies: opvangmateriaal Nupie 't Olifantje Intermittente sondage "Gouden standaard" (itt verblijfssonde) België: angst vr infectie 1950: Guttman Verblijfsonde voorkomt urospepsis niet Introductie Steriele I.S. 1970: Lapides Vermijden van hoge drukken en regelmatige lediging is belangrijker dan steriliteit in het voorkomen van complicaties Introductie CLEAN I.S.! Toch reflux mogelijk! nierlijden (NI of pyelonefritis) Procedure Handen wassen Meatus met water en zeep Glijmiddel Verzorgers dragen NIET steriele handschoenen Sonde spoelen na gebruik en bewaren in alcohol ofwel droog Infectie Steriel (30%) Bacteriurie zonder infectie (30%) Chronische bacteriurie (40%) Klinische infectie met koorts (7%) Chirurgie voor reservoirstoornis Blaasaugmentatie Incisie van de blaas van ostium naar ostium Inhechten van gedetubulariseerde darm Gevolgen Fysiek vergrote capaciteit Demping van contracties Deriatieve chirurgie Als benen niet open: via navel sonderen 37

38 Hfdst 3: Seksuele dysfunctie Orgasme/libido is normaal als voor beide partners 1. Prevalentie Mannen: Premature ejaculatie 21% Erectiele dysfunctie 5% Low sexual desire 5% Total Prevalence 31% 2. Orgasme 38

39 Orgasm Plateau Excitement Males Females 3. Behandeling snelle ejaculatie Topical: Lignocaine, EMLA, SS-cream, anesthetic spray Oral: SSRI s (beste: Paroxetine), TCA, dopamine antagonisten, benzodiazepines Psycho-sexual: start-stop Biofeedback Squeeze technique Masturbation Progressive sensate focus Coïtus without thrusting Combination : SSRI s + psycho-sexual/ +Sildanefil/ +topicals 4. Retrograde ejaculatie "Geen ejaculatie" Man: 2 sfincters: gladde sfincter toe en gestreepte open tijdens ejaculatie Vaak oudere patiënt: interfereert niet veel met seksuele activiteit Na bepaalde operaties thv prostaat, blaas Benigne prostaat hypertrofie: α 1 -blokker kan retrograde ejaculatie geven 39

40 5. Erectiestoornissen Minimal ED 17% Moderate ED 25% Complete ED 10% No ED 48% Ten gevolge van het ouder worden: aderverkalking & minder soepele zwellichamen (elastische vezels fibrine vezels) Beïnvloed door de manier van leven: factoren die atherosclerose bevorderen Het dodelijk "quartet" Diabetes, obesitas, hypertensie, dyslipidemie Erectiestoornissen ~ cardiovasculair probleem (~ penis antenne vh hart?) Ook psychologische factoren, maar vaak secundair: als probleem met erectie zenuwachtig worden (adrenaline) slecht invloed op erectie Nieuwe relatie op 40 jaar: stress problemen Organische factoren psychologische factoren 40

41 5.1. Erectiemechanisme Corpus spongiosum (ook glans): bloedafvoer bij orgasme Corpora cavernosa: erectie (functioneel geheel, niet gescheiden) Alle vasculaire bundels en zenuwen dorsaal, urethra ventraal Seksuele stimulus RM mlc vrij thv penis gladde spieren zetten uit holte wordt groter negatieve druk bloed aangezogen Seksuele stimulus Neurale initiatie Vasculaire respons Tumesecentiefase: penis vult zich wel, maar ook afvoer, dus niet echt harde erectie; pas als afvoer stopt (door zwelling bloedvaten dichtgedrukt) Dus: erectiemechanisme = vasculair fenomeen 41

42 5.2. Fysiologie NO Cholinerge zenuwen erectie: NO cgmp: gladde spieren Adrenerge zenuwen Θ erectie 5.3. Slaaperectieanalyse Rigiscan Jonge mannen Omtrek duur rigiditeit soorten slaap (REM = rapid eye movement) 's Nachts beste erecties die je kan hebben ~ vasculaire status Als erectie 's nachts psychologisch probleem Ochtenderectie wil niet zeggen dat er geen probleem is Als wakker worden tijdens REM ~ erectie Ochtenderectie anamnestisch niet relevant 5.4. Consultatie Arts Patiënt Partner R/ verbetert eigen erectie Goed uitleggen dat het een vasculair fenomeen is (niet partner niet graag zien ed) Vragen of vrouw akkoord 42

43 5.5. Medicatie Viagra, Cialis, Levitra : PDE 5 inhibitor: vertraagt afbraak cgmp Betere erectie onafhankelijk van welke oorzaak Nupie 't Olifantje PK/PD T max : ± 1u (Viagra, Levitra ) T 1/2 : 4-5u Rapid Onset Pharmacokinetic/Pharmacodynamic considerations Plasma concentrations may predict response Plasma Vardenafil (µg/l) T max T 1/2 = hours = 4-5 hours 10 mg 20 mg Time (hours) Plasma concentrations help predict when drug activity will occur Activity may occur before maximum concentration is reached Activity may continue for longer than one half life Klotz T et al. World J Urol 2001, 19:

44 Cialis : Werkt minder snel (2-3u op voorhand innemen) Werkt lang (24-36u) Iets minder straf Viagra : vaak na 1/2u al voldoende effect; minder efficiënt na zware maaltijd, maar onbelangrijk Cialis : jonge patiënt Levitra, Viagra : slecht vasculaire toestand ouderen Beginnen met hoogste dosis: bij 1 ste inname nog zenuwachtiger Volledige doos proberen vooraleer resultaat te beoordelen Best kort, snelwerkend als heel zenuwachtig (Viagra, Levitra ) 44

45 Bijwerkingen Vasculaire effecten thv hoofd: rood, verstopte neus, hoofdpijn(zelden heel erg) Als door Levitra Cialis Als door Cialis Levitra of Viagra In begin last, als blijven nemen gaat beter Ook effect op gladde spieren elders spierpijn (Cialis ) Priapisme? Nee Slecht voor het hart? Nee Interactie met nitraten (medicatie instabiele angor) drastische BD C h a n g e in S B P ( m m H g) Effect van sublinguaal GTN 0,4mg op de liggende bloeddruk na inname van VIAGRA 100mg Gemiddelde variatie van de systolische bloeddruk tegenover de basislijn per periode 5 na toediening van VIAGRA of placebo: groep A Time post sildenafil/placebo (h) Placebo Systolic Sildenafil Systolic Andere opties PDE 5 inhibitor + testosterone als toch nog niet IM: meest gebruikt Serumpiek- en dalwaarden Sustanon PO: niet efficiënt Dosis gemakkelijk aan te passen Undestor TD: beter, maar duur (recent beschikbaar) Betere dosage en minder weerslag op de lever Androderm, TestodermTTS, Andractim, Androgel IM esters Oral Transdermal , , , ,3 45

46 Spuitjes (lateraal) als PDE 5 inhibitor niet werkt (teveel atherosclerose) Patiënt geneest niet, zichzelf telkens inspuiten (aanleren) Niet fysiologisch, wel gevaar vr priapisme lage dosis en traag opvoeren Erectie maximum 1u, anders gevaar trombus Indicaties: RM probleem, radicale prostatectomie (PDE 5 inhibitor heeft geen aangrijpingspunt meer want zenuwen zijn weg) Prothese: nadeel: er is geen weg terug enkel als injecties niet werken 5.6. Preventie "Voorkomen is beter dan genezen" Atherosclerose vermijden ~ voeding ~ roken 6. Mannelijke subfertiliteit 15% van de koppels niet zwanger na 1 jaar onbeschermde coïtus In 50% is de man medeoorzaak 30% alleen afwijkingen bij de man 20% afwijkingen bij beide 6.1. Oorzaken Pre-testiculaire Testiculaire Post-testiculaire Pre-testiculaire oorzaken Hypofysaire insufficiëntie (denk je niet onmiddellijk aan) bv. Hypofyse tumoren Laag Testosteron, lage gonadotrofines Hyperprolactinemie Libidoverlies, impotentie, galactorrhee, gynecomastie Laag testosterone, normaal LH, FSH Hemochromatose Exogene hormonen, hormoon producerende tumoren Anabole steroïden bij bodybuilders Testiculaire oorzaken Varicocoele: spataders op teelbal ~ kwaliteit sperma temp, hypoxie Cryptorchidie Toxines Bestraling, chemische producten ( benzeen), chemor/ Medicatie: nitrofuranen, cimetidine, alcohol.. (1 x zwaar alcohol tot 3 maanden slecht zaadkwaliteit) Drugs: marijuana, heroin, methadon, roken Pesticiden, lood 46

47 Orchitis / trauma boforchitis Chromosomale afwijkingen Klinefelter syndroom Sertoli cell only ( kiemcel aplasie) Bilaterale anorchie ( vanishing testis syndroom) Post-testiculaire oorzaken Gestoord transport Congenitale afwezigheid ductus deferens Associatie met mucoviscidose dragerschap!!! (als dragen en vrouw ook kind 1/4!) Verworven (meestal) Tgv infecties bv. met Chlamydia Post-vasectomie Post inguinale chirurgie Functioneel Gebrekkige peristaltiek bv. na dwarslaesie Gestoorde spermamobiliteit of functie Bv. maturatie arrest, epididymisfunctie, antistoffen Infectie Ejaculatoire disfunctie: obstructie 6.2. KO Tekens van feminisatie of oestrogeen overwicht Gynecomastie Galactorrhee Obesitas Scrotaal onderzoek (staand en liggend) Testisvolume Verworven atrofie Congenitaal ( Klinefelter syndroom?) Nodules Ductus deferens en epididymis aanwezig? Varicocoele? Littekens vroegere ingrepen scrotaal of inguinaal? PPA Zaadblaasjes, prostaat 47

48 6.3. Casus Een jongeman van 26 jaar en zijn vrouw van 25 komen op raadpleging omwille van onvervulde kinderwens. Zij is met de pil gestopt sinds 1,5 jaar en ze vrijen minstens twee keer per week. Ze heeft sindsdien zeer regelmatige menses. De man is een goed gespierde kerel, die regelmatig naar de fitness gaat. Hij rookt niet - buiten soms een joint- en drinkt weinig alcohol Basisevaluatie Uitgebreide anamnese Klinisch onderzoek Sperma analyse Hormonale screening KO Klinisch zien we een goed gespierde man van het bodybuilders type. Geen gynecomastie Opvallende kleine testis bilateraal Als adolescent waren ze groter De volumeafname is een jaar of twee bezig Normale ductus, epididymis Geen littekens PPA: zaadblaasjes te voelen Sperma-analyse Minimum 2 stalen (liefst 3) (paar weken tussen) Best 2-3 dagen abstinentie Per dag abstinentie ( tot 1 week) Ejaculaat +0.4cc milj/cc Zo vers mogelijk in zkh of van thuis warm en dicht bij lichaam bewaren/vervoeren Cave! Verschillende waarden naargelang labo en onderzoeksmethode zijn mogelijk. Diagnoses Azoospermie Oligo-, astheno-, teratoospermie ( OAT) (te weinig, te traag, slecht gevormd) Volume > 2.5cc Pathologisch <1.5cc en > 5cc (geen goede ph buffering meer > 5cc) Concentratie > 20 miljoen/ ml Motiliteit > 50% % op totaal aantal % met lineair progressieve motiliteit (beste parameter motiliteit) Morfologie > 30% ph Geen pyospermie Normaal fructose gehalte ( zaadblaasjes functie) 48

49 Hormonologie LH kent een diurne variatie Testosteron kent een diurne variatie met een piek in de ochtend Ochtendlijke bloedname FSH kent een stabielere vrijzetting Meest betrouwbaar als screening van hypofysaire functie Hormonologie bij OAT/azoospermie FSH T Laag Laag Hypogonadotroop hypogonadisme Vaak secundaire testiculaire disfunctie Hoog Hoog Hypergonadotroop hypogonadisme Vaak primaire testiculaire disfunctie Nl Nl Primair testiculair? Obstructief? Testisbiopsie te doen Genetisch onderzoek Steeds in geval van niet obstructieve azoospermie Klinefelter syndroom- karyotypering 47 XXY bij 1/500 jongens Laag testosteron Osteoporose, vermoeidheid, weinig spiermassa Op volwassen leeftijd lange armen en benen Concentratiestoornissen bij nl IQ Substitutie therapie met Testosteron Infertiliteit is permanent (genetisch) DAZ ( deleties azoospermie) op Y chromosoom Uitsluiten mucoviscidose dragerschap Indicaties voor testisbiopsie Diagnostisch Normaal FSH met OAT of azoospermie Obstructieve azoospermie met bewaarde spermatogenese Biopsie voor anatomopathologie Biopsie voor cryopreservatie Torenhoog FSH met testisatrofie Blijvende ernstige kiemcelschade met definitieve infertiliteit Eigenlijk geen indicatie 49

50 6.3.4 Resultaat sperma-analyse (casus) Sperma analyse toont OAT Testosterone is zeer laag en FSH ook Vermoeden van hormonaal probleem Illegale inname anabole steroïden Irreversibel 6.4. Therapie Varicocoele behandeling Concentratie en motiliteit verbeteren Herstel obstructie Bv. na vasectomie Hormonaal Indien aantoonbare en omkeerbare hormonale afwijking Kunstmatige inseminatie Lage spermcount IVF en ICSI Adoptie 50

51 Hfdst 4: Traumatische urologische letsels 1. Inleiding Uro-genitale traumata: zelden geïsoleerd Nieren-ureters-blaas diep in het lichaam & beschermd dr omliggende organen Polytraumapatiënt => geëigende multidisciplinaire opvang Wordt onderschat! 10-20% van alle traumapatiënten Morbiditeit op lange termijn: Impotentie Incontinentie Wanneer vermoeden? Macroscopische hematurie +/- shock Microscopische hematurie +/- shock Zwelling in de flank Bloed uit de externe urethrale meatus +/- scrotaal hematoom +/- palpabele blaas Penetrerende wond in blaas- of nierregio Polytrauma met vermoeden multipel-orgaanletsel Lokalisatie Hogere urinewegen Nieren Ureters Lagere urinewegen Blaas Urethra Externe genitalia 2. Nier Retroperitoneaal orgaan Omgeven door het perinefrische vet Fascia van Gerota T10 - L4 Ribben Enkel gefixeerd door de pedikel 1.2 L bloed / min 51

52 Stomp trauma: 80-90% Snelle deceleratie / Direct trauma MOET vermoed worden bij Trauma van rug / flank / thoraxbasis / bovenste buikverdieping Flankpijn / lage rib # Hematurie / ecchymose thv de flanken Plotse deceleratie / Val van hoogte Lumbale processus transversus # 2.1. Klassificatie Graad I Contusie Hematurie Urologische investigaties normaal Hematoom Subcapsulair Niet expanderend Parenchym normaal Graad II Hematoom Perirenaal Niet expanderend Laceratie < 1,0 cm Enkel niercortex Geen extravasatie van urine Graad III Laceratie > 1.0 cm Enkel niercortex Geen extravasatie van urine Intact pyelo-calicieel systeem 52

53 2.1.4 Graad IV Laceratie Niercortex Medulla Pyelo-calicieel systeem Vasculair Arterieel/veneus letsel v hoofdstam met beperkt hematoom Graad V Laceratie Volledig verbrijzelde nier (cortex-medulla-pcs) Vasculair Avulsie van de hilus (pedikel) met devascularisatie van de nier 2.2. Pedikeltrauma 53

54 2.3. Investigaties IVP Was gouden standaard Zeer slechte sensitiviteit voor penetrerende traumata Beperkingen bij de staging van niertraumata Niet meer 1ste keuze CT nieren met contrast Hét onderzoek bij stabiele patiënt Grotere sensitiviteit en specificiteit bij staging Detecteert eveneens andere abdominale letsels Penetrerende traumata: CT nieren bij ALLE patiënten (MO: 9% GEEN hematurie) CT nieren bij stompe traumata indien: Macroscopische hematurie Microscopische hematurie ( 5 RBC/hpf) + shock (BD 90) Ieder kind met > 50 RBC/hpf 2.4. R/ Absolute indicaties voor heelkunde: Oncontroleerbare renale bloeding Verbrijzelde nier Graad V Avulsie van de hilaire vaten Penetrerende wonden Graad I-II conservatief Graad III-IV conservatief indien hemodynamisch stabiel Graad V heelkunde In +/- 90% van alle nierletsels is een conservatieve houding mogelijk! Alternatief voor chirurgie: super-selectieve arteriële embolisatie Kan worden gebruikt in graad I-IV letsels 54

55 3. Ureter Minder dan 2% van de urologische traumata Gewoonlijk iatrogeen (gynaecologische chirurgie) Uitzonderlijk secundair aan penetrerende wonden!cave: Wonde thv de lage rugstreek met urinelekkage 3.1. Investigaties IVP/CT: Extravasatie van contraststof op de plaats van de laceratie 3.2. R/ Stenting Psoas Hitch Boari procedure (Trans)uretero-ureterostomie Ileale ureter Stenting van de gelaceerde ureter Psoas Hitch 55

56 3.2.3 Boari procedure Transueretero-ureterostomie Ileale ureter 56

57 4. Blaas Volwassene: Extraperitoneaal orgaan Blaasdak = zwakke punt Stomp: 60-85% Belangrijk om te herkennen, want: Necrose/abces van pelvis/abdominale wand Peritonitis Intra-abdominale abcessen Sepsis / Dood 4.1. Types ruptuur Extra-peritoneaal (44%) Intra-peritoneaal (48%) Extravasatie van urine in abdomen Plotse kracht op volle blaas (>300 cm H 2 O) Geassocieerde letsels +++ Gecombineerd intra- en extraperitoneaal (8%) 4.2. Epidemiologie >85% van patiënten met blaasruptuur: ernstige geassocieerde letsels en mortaliteit van 22-44% 83% bekken # Pubistak # 55% Ant. en post. bekkenring # 12% Comminutief 12% Acetabulum 11% 12% van bekken # zijn geassocieerd met blaasruptuur! 4.3. Klinische presentatie Specifieke symptomen: Onmogelijkheid om te urineren Foley catheter geeft geen urine Laattijdige symptomen: Koorts Micties afwezig Peritoneale prikkeling Stijgende ureum/creatinine ratio 57

58 4.4. Investigaties Cystografie: Gouden standaard CT Cystografie: Nieuwe trend 58

59 4.5. R/ Penetrerende traumata: heelkunde Stompe traumata Intra-peritoneaal: meestal heelkunde Extraperitoneaal: transurethrale sonde 7-10d, soms heelkunde 4.6. Complicaties Abces (retro-peritoneaal, intra-peritoneaal, pelvisch) Fistel (vesico-peritoneaal, -enterisch, -retroperitoneaal, -cutaneous) Incontinentie +/- impotentie tgv blaashals trauma en/of bekken # Bladder outlet obstruction / blaashals contractuur 5. Urethra 5.1. Anatomie 5.2. Posterieure urethraruptuur 59

60 Exclusiviteit voor de man Significante morbiditeit! Strictuur Incontinentie Impotentie Indien niet herkend: partiële volledige ruptuur! Hevige externe kracht Bekken # bij 90% Bekken # 5-25% trauma van de posterieure urethra Klinische presentatie Macroscopische hematurie bij 98% Retentie / Globus Bloed thv de meatus Peniel / scrotaal / perineaal hematoom Hoog gelegen prostaat / vaag omlijnde massa bij PPA (hematoom) Vlinderhematoom Diagnose: retrograde urethrografie Injectie van +/- 25ml wateroplosbaar contrast Verschillende technieken RX na 15ml en na 25ml Indien mogelijk: postmictionele opname Interpretatie 60

61 Contrast extravasatie + contrast in blaas partiële ruptuur Contrast extravasatie alleen volledige ruptuur R/ Partiële ruptuur Voorzichtig plaatsen van Ch siliconen TUSonde Bij weerstand: SPSonde Complete ruptuur: SPSonde Indien TUSonde, maar suspect voor ruptuur: TUSonde ter plaatse laten Modified urethrogram naast de sonde R/ = urologisch Volledig vs Partieel Posterieur vs anterieur BS minstens 14 d Suprapubische catheter Open heelkunde / Endoscopie Meestal laattijdig herstel (na 3m) TUSonde Niet indien urethraletsel wordt vermoed (bekken #, hematurie, bloed op meatus) Steeds eerst urethrografie Gevaar dat partieel letsel in een volledig letsel wordt geconverteerd Succesvolle passage volledig letsel Verwijder nooit een BS indien onderliggend een urethraletsel wordt vermoed Kleur urine geel hematurie tot tegendeel bewezen! Bulbaire/membraneuze stricturen: expositie 61

62 Nupie 't Olifantje End-to-end anastomosis Urethraruptuur bij bekkenfractuur: delayed end-to-end anastomose 5.3. Anterieure urethraruptuur Direct trauma Gewoonlijk geen bekken # Bloed op meatus Onmogelijkheid tot urineren Peniele/Scrotale/Perineale Contusie Hematoom Vochtcollectie Vochtcollectie 62

63 5.3.1 Investigatie: urethrografie R/ Geen TUSonde bij vermoeden van letsel Eerst Retrograde Urethrografie Meestal chirurgische behandeling (vroeg-laat) 6. Penis 6.1. Sleeve Hematoom bij penisfractuur R/ Conservatieve behandeling: 30-40% last van kromstand of pijn bij erectie Chirurgie: in alle acute presentaties. Sluiten van de tunica albuginea Sluiten van geassocieerde urethraletsels 7. Scrotum en testis 63

64 7.1. Testiculaire anatomie Nupie 't Olifantje Bloedsvoorziening Arterieel A. spermatica interna (aorta) A. ductus deferentis (iliaca int) A. cremasterica (epigastrica inf) Veneus plexus pampiniformis Vormt v spermatica vanaf de inw liesring R draineert in vena cava inf L draineert in L vena renalis 7.2. Scrotale anatomie Huid Tunica Dartos 3 fasciale lagen Externe Spermatische Fascia (m. obl ext) Cremaster (m. obl int) Interne Spermatische Fascia (fascia transv) Septum 7.3. Investigaties Scrotale echografie Kleuren-Doppler om vascularisatie na te gaan 7.4. R/ Intratesticulair hematoom / beperkt scrotaal hematoom conservatief Ruptuur tunica albuginea / vasculair bedreigd / groot scrotaal hematoom hlk 64

65 Hfdst 5: Nieuwe technieken in de behandeling van urologische tumoren 1. Lokale behandeling van het vroegtijdig prostaatcarcinoom Heelkunde Actieve monitoring EBRT Brachytherapie Investigationele behandelingsmethoden (HIFU, cryotherapie) Vroegtijdig prostaatca Geen capsulaire invasie. Geen aantasting van zaadblaasjes. Geen lymfeklieraantasting. T2a(-b), ipsa 10 µg/l, Gleasonscore Brachytherapie Permanente implantatie van Iodium-125 of Palladium-103 zaadjes (gelijkwaardige resultaten). Implantatie alléén of in combinatie met EBRT. Eventueel neoadjuvante totale androgeenblokkade om prostaatvolume te verkleinen (ideaal prostaatvolume: tussen 20 en 50 cc). 65

66 1.1.1 Permanente Implantatie: complicaties Weinig majeure complicaties. Urinaire frequency, urgency en dysurie. Acute urinaire retentie (± 10%). Embolisatie van geïmplanteerde zaadjes. Late complicaties zoals irritatieve plasklachten, persisterende urinaire incontinentie of retentie, rectale urgency, bloeding of ulceratie, fistels en impotentie HIFU voor gelokaliseerde prostaatkanker = High Intensity Focused Ultrasound Het Sonablate 500-PC systeem Het Ablatherm systeem Segment 1-2 Ant segm 1-2 Segment 3-4 Mid segm 3-4 Segment 5-6 Post segm

67 1.2.1 Resultaten Outcome to be expected: H.M., 78 yo, Stage T2aN0M0 PSA (ng/ml) 90 79, Negative biopsies ,4 13 5,41 10 H 1,35 0,12 0,11 0,14 0,19 0,24 0,23 0,36 0,25 0,41 0,43 0,42 0,45 0 Jan 99 Mrz 99 Mai 99 Jul 99 Sep 99 Nov 99 Jan 00 Mrz 00 Mai 00 Jul 00 Sep 00 Nov 00 Jan 01 Mrz 01 Mai 01 Jul 01 Sep 01 Nov 01 Jan 02 Date Vgl negatieve biopsie ratio s Brachy 3D-CRT XRT CRYO HIFU Vijfjaars resultaten (Biochemische 5-jaars biochemische progressievrije overleving) RP Brachy 3DCRT HIFU Low riks 76-98% 78-89% 76-87% Moderate risk 60-76% 66-82% 51-58% 70-71% Definities variëren, maar zijn vergelijkbaar 67

68 1.2.2 Morbiditeit Urinaire Incontinentie: Graad I: % Graad II: % Retentie: % Impotentie: 33 52,7% Recto-urethrale fistel: % Conclusies HIFU resultaten tonen een vroegtijdige efficiëntie aan. HIFU wordt vrij goed getolereerd Verdere technische ontwikkelingen zullen zich vermoedelijk vertalen in nog toegenomen efficaciteit en verminderde morbiditeit Nog onvoldoende elementen om HIFU als volwaardige therapie voor gelokaliseerd PCa te aanzien: protocol 1.3. Alternatief: cryotherapie In België en Europa slechts zelden gebruikt Maakt gebruik van holle naalden die doorheen het perineum in de prostaat worden gebracht. Argongas wordt dan doorheen de naalden gepompt Dit geeft aanleiding tot bevriezen van het weefsel tot -40 C Morbiditeit Urinaire incontinentie: laag risico Impotentie: hoog risico 68

69 2. Radiofrequente ablatie voor kleine niertumoren 2.1. Introductie Ongeveer 3% van alle tumoren bij de volwassene zijn renaal cel carcinoma (RCC) RCC wordt steeds frequenter en steeds vroeger ontdekt wegens het toenemend gebruik van echo / CT-scan / MRI-scan voor andere indicaties Radicale nefrectomie Partiële nefrectomie Laparoscopische radicale/partiële nefrectomie Minimaal invasieve methoden Cryotherapy RFA (first renal RFA reported by Zlotta in 97) 2.2. Principes Hoog-frequente stroom die doorheen een electrode wordt uitgezonden in het doelweefsel. Ionische agitatie waardoor frictie-geïnduceerde warmte ontstaat T > 60 C denaturatie van proteïnen smelten van de cel membranen, verlies van enzymatische functie, destructie van cytoplasma T > 105 C weefsel verkoling 69

70 Nupie 't Olifantje 2.3. Indicaties Solide tumor, verdacht voor RCC < 5 cm Verhoogd peri-operatief risico 2.4. Procedure 70

71 Pre Dadelijk post 2.5. Opvolging CT met contrast 3m 6m 12m 18m 24m SUCCES = afwezigheid van contrast in het letsel pre 3 m 12 m MRI met contrast pre 6 m 71

72 2.6. Complicaties Peri-renaal hematoom 2.7. Predictoren voor falen van RFA Centraal gelegen tumoren, tumoren groter dan 3 cm Tumor 3 cm 100% succes na 1 ablatie Tumor > 3 cm 69-73% succes na 1 ablatie Perifere tumor 100% succes na 1 ablatie Centrale tumor 50-90% succes na 1 ablatie 2.8. Alternatief: cryotherapie Weinig populair in België / Europa Meeste ervaring met laparoscopische applicatie Slechts weinig ervaring met percutane applicatie Principes Bevriezen van weefsel tot -40 C Extracellulaire, gevolgd door intracellulaire ijskristallen: coagulatieve necrose Secundaire apoptose Resultaten Succesratio van laparoscopische cryotherapie en percutane cryotherapie zijn zeer vergelijkbaar met deze van RFA. Er is reeds langduriger ervaring met cryotherapie, waardoor het stilaan een algemeen aanvaarde therapie wordt. 72

73 Hfdst 6: Kinderurologie: praktische kinderurologie voor de dagelijkse praktijk 1. Wat is kinderurologie Problemen van de voorhuid: fimosis/hypospadie Cryptorchidie frequent in huisartspraktijk Varicocoele Blaasfunctiestoornissen Urineweginfecties Diagnose en behandeling van urine-transportstoornissen (aangeboren en verworven) Vesico-ureterale reflux Tumoren van de nier, urinewegen en geslachtsorganen Sexuele differentiatiestoornissen (intersex, hermafrodiet) Epispadie-exstrofie-complex Urolithiase 2. Wat is de functie vd penis Verlengbuis om te plassen Seks Voortplanting 3. De voorhuid 3.1. Feiten 80% op 3J leeftijd = loskomen van de balanopreputiale vergroeiingen + fysiologische vernauwing Psychisch : beginnen of < 2,5j of > 5j (niet in de genitale ontwikkelingsfase) Kindje met erectie zegt doet pijn Prepubertair: voorhuid = mucosaal, niet elastisch (rood) Pubertair: voorhuid wordt elastisch (als het moet ) ~ Seksuele functie: voorhuid moet over eikel kunnen bewegen ~ Oiv eigen testosterone BPV komen altijd los (zonder hulp), verdwijnen op fysiologische wijze DUS > 3J meatus zichtbaar = OK > 5J atraumatische wijze fimosis vermijden 73

74 3.2. Vragen Ontstoken? ("rood" = normaal) Kamillosan zitbaden/lokale baden Wit = etter? Neen! Smegma = vet+cellen (steriel afblijven; = bescherming) Infectie? Kamillosan zitbaden/lokale baden Geen perorale AB Geen oorzalf (Terra-cortril )! Nadelen Terra-cortril ~ terramycine tandverkleuring Eczeem (R/ CS) ~ Zalf = vettig ~ vochtig, donker, warm ontsteking WEL CS (matig potent) + crème (vb. Betnelan V crème): hydrateert en maakt elastine vezels los voorhuid versoepelen, "fimosis vermijden" Zo 90% operatie vermijden Crèmes: Locoid crème, Dermovate crème, Betnelan V crème Opmerking: Laat BPV gerust! Traumatisch + recidief (huid = droog) 3.3. Circumcisie Indicaties Recidiverende balanitis Parafimosis Gevaar op UWI zuigelingen Wens van de ouders Feiten 10x geringere kans UWI zuigelingen Geen kans op fimosis/parafimosis Verminderde kans op penis- en cervixca Verminderde kans op SOA Hoe Pasgeborene: Plastibel Partiële? / Knipke? (Nee)/ Dilatatie? Normale circumcisie = verwijderen litteken = verwijderen niet elastisch weefsel (ziek) = behoud van penishuid+buitenblad = glans zichtbaar + penis wordt (optisch) langer (evt glans terugstoppen erna penis optisch korter) 74

75 Plastibel Pasgeborene (tot ca 6 maand) Sedatie (Sevorane ) + LA! (Marcaine ) Snel (5 ) "Nuchter" = 3-4h Ambulant Geen hechtingen, geen pijn, minimaal stress Normale circumcisie De belangrijke stappen Partiële? Of = glans niet zichtbaar? 75

Goedaardige Prostaatvergroting

Goedaardige Prostaatvergroting Prostate Awareness Day Dinsdag 24 september 2013 Prostate Awareness Day Dinsdag 24 september 2013 In het kader van de Europese week van de Urologie informeert de dienst Urologie van Az Damiaan over prostaataandoeningen.

Nadere informatie

Gevoel in de lagere urinewegen

Gevoel in de lagere urinewegen Gevoel in de lagere urinewegen Van Meel Tom David MPhty PhD Najaarscongres Pelvired 1 december 2012 Parnasse-Deux Alice Gevoelssensatie in de lagere urinewegen Sensatie van Blaasvulling Sensatie van niet

Nadere informatie

Urologische wondzorg. Urologische wondzorg. Afleidingen van urine. Nefrostomiecatheter. Verzorging nefrostomiecatheter.

Urologische wondzorg. Urologische wondzorg. Afleidingen van urine. Nefrostomiecatheter. Verzorging nefrostomiecatheter. Urologische wondzorg Urologische wondzorg Cel Vandewinkel ZNA Jan Palfijn Urobel Urogenitaal Afleiding van urine: tijdelijk of definitief Incontinentie en impotentie : taboe Endoscopisch, percutaan, open

Nadere informatie

BBD: Bowel Bladder Dysfunction

BBD: Bowel Bladder Dysfunction BBD: Bowel Bladder Dysfunction Bladder Dysfunction Dr. Leen Geyskens Kinderarts, interesse in bedplassen en continentieproblematiek Symposium 5 jaar kindergeneeskunde 20/9/2014 Blaasdysfunctie: moeilijkheden

Nadere informatie

Komt een man bij de dokter

Komt een man bij de dokter Komt een man bij de dokter Over PSA en mictieklachten 11 november 2014 Prostaat Specifiek Antigeen eiwit geproduceerd door prostaatepitheel verhoogd bij afwijkingen van de prostaat prostaatontsteking

Nadere informatie

De prostaat. Anatomie van de prostaat. Blaashals. Urineblaas. Zaadblaasjes. Ejaculatiekanaal. Prostaat. Urinebuis. Zaadblaasjes. Prostaat.

De prostaat. Anatomie van de prostaat. Blaashals. Urineblaas. Zaadblaasjes. Ejaculatiekanaal. Prostaat. Urinebuis. Zaadblaasjes. Prostaat. De prostaat Anatomie van de prostaat Blaashals Zaadblaasjes Prostaat Zaadblaasjes Prostaat Prostaatgebied Ejaculatiekanaal Urineblaas Urineblaas Overgangszone Kapsel van bind- en spierweefsel Centrale

Nadere informatie

3 e Post EAUN Meeting

3 e Post EAUN Meeting 3 e Post EAUN Meeting Carmen Sommers Verpleegkundig Specialist Urologie Canisius Wilhelmina Ziekenhuis Chirurgische uitdagingen bij urologische afwijkingen Hydrokèle Varicocèle Phimosis Casus hydrokèle

Nadere informatie

Multiple sclerose en blaasklachten

Multiple sclerose en blaasklachten Multiple sclerose en blaasklachten Zaterdag 8 februari 2014 Dr. Evert Koldewijn uroloog Catharina Ziekenhuis Eindhoven Vanuit dit gebied wordt de blaas en de plasbuis bestuurd f-mri beelden 4 Urine opslag

Nadere informatie

Overloopincontinentie Overloopincontinentie. Ongewild druppelsgewijs urineverlies dat veroorzaakt wordt door een overvolle blaas.

Overloopincontinentie Overloopincontinentie. Ongewild druppelsgewijs urineverlies dat veroorzaakt wordt door een overvolle blaas. Urologie Algemeen: In grote lijnen onderscheiden we drie soorten incontinentie: Stressincontinentie Bij stressincontinentie of inspanningsincontinentie treedt er ongewenst urineverlies op bij bepaalde

Nadere informatie

Inhoud. Urine incontinentie bij ernstige MS: zijn er nog opties? 1. Definitie 2. Diagnostiek 3. Behandeling 4. Casus

Inhoud. Urine incontinentie bij ernstige MS: zijn er nog opties? 1. Definitie 2. Diagnostiek 3. Behandeling 4. Casus Urine incontinentie bij ernstige MS: zijn er nog opties? Bertil Blok, uroloog Inhoud 1. Definitie 2. Diagnostiek 3. Behandeling 4. Casus 1. Definitie blaasproblemen bij ernstige MS De ernstige MS patient

Nadere informatie

1 P a g i n a. Onderzoek van de urologische patiënt. Anamnese. Klinisch onderzoek. Ine Bollen Nier urologie 2014-2015. Prof.

1 P a g i n a. Onderzoek van de urologische patiënt. Anamnese. Klinisch onderzoek. Ine Bollen Nier urologie 2014-2015. Prof. Onderzoek van de urologische patiënt Prof. De Ridder Diagnostiek anamnese klinisch onderzoek DD en synthese technische onderzoeken werkdiagnose of definitieve diagnose behandeling o proefbehandeling o

Nadere informatie

UROLOGIE ACHTERGRONDEN BIJ DE CASUSSCHETSEN INCLUSIEF LEERDOELEN EN STELLINGEN

UROLOGIE ACHTERGRONDEN BIJ DE CASUSSCHETSEN INCLUSIEF LEERDOELEN EN STELLINGEN 1 april 2003 herzien maart 2004 UROLOGIE ACHTERGRONDEN BIJ DE CASUSSCHETSEN INCLUSIEF LEERDOELEN EN STELLINGEN Casusschets 1 Zie Werkafspraak Pijnloze Hematurie onder Microscopische hematurie Antwoord:

Nadere informatie

Behandelopties voor incontinentie na een prostaatkankeroperatie. K.C. van Dalen, uroloog 6 oktober 2015

Behandelopties voor incontinentie na een prostaatkankeroperatie. K.C. van Dalen, uroloog 6 oktober 2015 Behandelopties voor incontinentie na een prostaatkankeroperatie K.C. van Dalen, uroloog 6 oktober 2015 Incontinentie = ongewenst urineverlies Soorten incontinentie Stressincontinentie (SUI) Urineverlies

Nadere informatie

Urine incontinentie bij de hond. Urine incontinentie bij de hond

Urine incontinentie bij de hond. Urine incontinentie bij de hond Urine incontinentie bij de hond Marjanne D. Zaal Specialist Chirurgie VSC De Wagenrenk Urine incontinentie bij de hond Presentatie van patiënt Sfinctermechanisme incompetentie (SMI( SMI) Castratie gerelateerde

Nadere informatie

Multiple Sclerose en urologie

Multiple Sclerose en urologie Multiple Sclerose en urologie Bertil Blok, uroloog Blaasfunctiestoornissen vaak bij MS Meer dan 80% van de MS patienten heeft urologische symptomen 96% van de MS patienten met meer dan 10 jaar MS krijgen

Nadere informatie

Urge-incontinentie Marina Hovius, uroloog

Urge-incontinentie Marina Hovius, uroloog Urge-incontinentie Marina Hovius, uroloog Anatomie Terminologie Prevalentie Onderzoek Co-morbiditeit Conservatieve maatregelen Medicamenteuze therapie Operatieve therapie Anatomie Terminologie: richtlijn

Nadere informatie

Stomp abdominaal trauma -bloeding ( milt; lever) -pancreasletsel -perforatie - retroperitoneale bloeding (nier ; grote bloedvaten; pelvisfractuur)

Stomp abdominaal trauma -bloeding ( milt; lever) -pancreasletsel -perforatie - retroperitoneale bloeding (nier ; grote bloedvaten; pelvisfractuur) Wouter Vaneerdeweg Stomp abdominaal trauma -bloeding ( milt; lever) -pancreasletsel -perforatie - retroperitoneale bloeding (nier ; grote bloedvaten; pelvisfractuur) - mesoscheur - urethrascheur - perineaal

Nadere informatie

mw. dr. Willemijn Windt

mw. dr. Willemijn Windt + Farmacologische beïnvloeding van mictie Gewild of ongewild mw. dr. Willemijn Windt Uroloog io 24 september 2012 + Casus 82 jarige man COPD exacerbatie Al langere tijd gaat plassen moeilijker 1e dag na

Nadere informatie

H. Urogenitaal systeem en bijnieren. Inhoudsopgave

H. Urogenitaal systeem en bijnieren. Inhoudsopgave H. Urogenitaal systeem en bijnieren Inhoudsopgave 1 H 2 H 3 H 4 H 5 H 6 H 7 H 8 H 9 H 1 H 11 H 12 H 13 H 14 H 15 H 16 H 17 H 18 H 19 H 2 H 21 H Hematurie (macroscopisch of microscopisch zonder significante

Nadere informatie

4. Wat zijn uw klachten? Specifieke omschrijving patiënt;

4. Wat zijn uw klachten? Specifieke omschrijving patiënt; Anamneselijst man Nummer: 1. Geboorte datum:././. 2. Intake datum:././. 3. Indicatie: 4. Wat zijn uw klachten? Specifieke omschrijving patiënt; 5. Oorzaak: a. TUR-P/open prostatectomie b. radicale prostatectomie

Nadere informatie

Goedaardige prostaatvergroting

Goedaardige prostaatvergroting Goedaardige prostaatvergroting 1 Inleiding Een goedaardige vergroting van de prostaat of BPH (= benigne prostaathypertrofie) komt voor bij ongeveer 85% van de mannen op hogere leeftijd. Bij de helft van

Nadere informatie

Wanneer en hoe testosteron toedienen? Dr Inge Gies Dr David Unuane

Wanneer en hoe testosteron toedienen? Dr Inge Gies Dr David Unuane Wanneer en hoe testosteron toedienen? Dr Inge Gies Dr David Unuane Overzicht Fysiologie: Aanmaak van testosteron Effecten van testosteron Testosteron op kinderleeftijd Normale productie Gegevens bij Klinefelter

Nadere informatie

Overactieve blaas en bekkenbodem bij MS

Overactieve blaas en bekkenbodem bij MS Overactieve blaas en bekkenbodem bij MS Frank Van der Aa, MD, PhD Functionele en Reconstructieve Urologie Neurourologie Departement Urologie, UZ Leuven Nationaal MS centrum Melsbroek hersenen blaas T10-L2

Nadere informatie

Dr. E. Verlinden Marjan Claes

Dr. E. Verlinden Marjan Claes Dr. E. Verlinden Marjan Claes Urineverlies gedurende de dag bij een kind oud genoeg om blaascontrole te hebben Primair : blijvende natte broeken na potjestraining (3-4 jaar) Secundair : herval van natte

Nadere informatie

OAB, urodynamica en behandelingsmogelijkheden. De blaas de baas. Pieter M. Groenendijk Uroloog MC Haaglanden, Den Haag/Leidschendam

OAB, urodynamica en behandelingsmogelijkheden. De blaas de baas. Pieter M. Groenendijk Uroloog MC Haaglanden, Den Haag/Leidschendam OAB, urodynamica en behandelingsmogelijkheden De blaas de baas Pieter M. Groenendijk Uroloog MC Haaglanden, Den Haag/Leidschendam Iets over mijzelf Uroloog in het MCH sinds 2011, hiervoor 8 jaar in RdGG

Nadere informatie

Urologische vragenlijst

Urologische vragenlijst Urologische vragenlijst www.urologischcentrum.be Urologische vragenlijst Naam: Leeftijd: Geslacht: Datum: Is er een systemische ziekte en zo ja welke? Gewicht: BMI: Bladderscan: Neurologische en mentale

Nadere informatie

Dr. Du Chau (Huisarts)

Dr. Du Chau (Huisarts) CASUS Chondrosarcoom Dr. Du Chau (Huisarts) Dr. Huysentruyt (Pijnarts) Niet-medische context Vrouw 21 jaar Gehuwd Medische voorgeschiedenis Sinds 2j intermittente last in de regio van het RECHTER SI-gewricht,

Nadere informatie

Fertiliteitscentrum AZ Nikolaas Afspraken 03/760.23.65 (ZH) 03/296.44.19 (Privé) Fertiliteitsverpleegkundige 0473/54.01.38 Website www.aznikolaas.

Fertiliteitscentrum AZ Nikolaas Afspraken 03/760.23.65 (ZH) 03/296.44.19 (Privé) Fertiliteitsverpleegkundige 0473/54.01.38 Website www.aznikolaas. Fertiliteitscentrum AZ Nikolaas Afspraken 03/760.23.65 (ZH) 03/296.44.19 (Privé) Fertiliteitsverpleegkundige 0473/54.01.38 Website www.aznikolaas.be VERWIJSDOCUMENT FERTILITEITSCENTRUM Verwijzende arts:

Nadere informatie

Urologie. Richard van der Linden Thijn de Vocht

Urologie. Richard van der Linden Thijn de Vocht Urologie Richard van der Linden Thijn de Vocht Qais Niemer Laurens Donkers Richard van der Linden Thijn de Vocht 2 John Verhulst Urologie? Urologie is het vakgebied dat zich bezighoudt met ziekten in de

Nadere informatie

Erectiele disfunctie tips en trucs. Natascha de Goey physician assistant urologie Diakonessenhuis Utrecht

Erectiele disfunctie tips en trucs. Natascha de Goey physician assistant urologie Diakonessenhuis Utrecht Erectiele disfunctie tips en trucs Natascha de Goey physician assistant urologie Diakonessenhuis Utrecht Erectiele disfunctie tips en trucs De geschiedenis Impotent komt uit latijnse woord impotencia:

Nadere informatie

Zorg aan de suprapubische katheter

Zorg aan de suprapubische katheter Zorg aan de suprapubische katheter -Wat? - Indicaties : chronische en tijdelijke evacuatie van urine - Voordelen - Nadelen - Hoe een suprapubische katheter plaatsen - Hoe een suprapubische katheter vervangen

Nadere informatie

Chirurgische technieken voor fecale incontinentie

Chirurgische technieken voor fecale incontinentie Chirurgische technieken voor fecale incontinentie Dr. S. Van den Broeck Dienst Abdominale-, Kinder- en Reconstructieve Heelkunde UZ Antwerpen Chirurgische technieken Anterieur Sfincterherstel Sacral Nerve

Nadere informatie

GEÏNFORMEERDE TOESTEMMING. urethra-suspensiebandje ( Transobturator Male Sling )

GEÏNFORMEERDE TOESTEMMING. urethra-suspensiebandje ( Transobturator Male Sling ) 1/5 GEÏNFORMEERDE TOESTEMMING urethra-suspensiebandje ( Transobturator Male Sling ) Geachte patiënt, Deze informatiebrochure werd geschreven door de Belgische Associatie van Urologie (BAU) en dankzij het

Nadere informatie

urologische vragenlijst man

urologische vragenlijst man urologische vragenlijst man VIGNET Mantelzorg: Beroep: Hobby s: Naam en adres van huisarts: Telefoon: Mutualiteit: Is er een systemische ziekte en zo ja welke? diabetes - AHT - hartfalen - Gewicht: kg

Nadere informatie

Oppervlakkig, diep & perianaal abces. Jan Bontinck

Oppervlakkig, diep & perianaal abces. Jan Bontinck Oppervlakkig, diep & perianaal abces Jan Bontinck Inhoud Oppervlakkigabces Diepabces Anaalabces anatomie kliniek behandeling 2 titel Oppervlakkig abces ubi pus, ibi evacua 3 titel Inhoud Oppervlakkigabces

Nadere informatie

PSA-screening To do or not to do? Dr. Ludo Vanden Bussche uroloog

PSA-screening To do or not to do? Dr. Ludo Vanden Bussche uroloog PSA-screening To do or not to do? Dr. Ludo Vanden Bussche uroloog CIJFERS VLAANDEREN 2010 - MANNEN AANTAL STERFTE OVERLEVING 5 JAAR STERFTE > 80 JAAR PROSTAAT 5651 916 93% 54% LONG 3348 2937 14% 25,6%

Nadere informatie

Kwaadaardige prostaatgezwellen

Kwaadaardige prostaatgezwellen Kwaadaardige prostaatgezwellen 1 Wanneer aan denken? Vanaf 50 jaar Vanaf 40 jaar als er familie is met prostaatkanker 2 Wat moet ik doen? Ga jaarlijks op raadpleging wij uw huisarts. Deze zal een prostaatonderzoek

Nadere informatie

Chapter 10. Nederlandse samenvatting

Chapter 10. Nederlandse samenvatting Chapter 10 Nederlandse samenvatting Incontinentie urinae, het ongewild verlies van urine, is een frequent voorkomend probleem bij vrouwen. De prevalentie (het vóórkomen) hiervan wordt geschat tussen de

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Nazorg urologische ingrepen

Patiënteninformatie. Nazorg urologische ingrepen Patiënteninformatie Nazorg urologische ingrepen Inhoud Inleiding... 3 Ingrepen... 3 Cystoscopie (= in de blaas kijken)... 3 Cystoscopie met prostaatbiopsie (= weefselafname prostaat)... 3 Cystoscopie met

Nadere informatie

Urineweg-infecties bij kinderen. Loes Tanja kinderarts

Urineweg-infecties bij kinderen. Loes Tanja kinderarts Urineweg-infecties bij kinderen Loes Tanja kinderarts Wat is een urineweginfectie (UWI)? Een combinatie van klinische leeftijdsgebonden kenmerken en de aanwezigheid van bacteriën in een betrouwbaar afgenomen

Nadere informatie

Stappenplan urine-incontinentie in de eerste lijn

Stappenplan urine-incontinentie in de eerste lijn Stappenplan urine-incontinentie in de eerste lijn Preventie van urine-incontinentie en complicaties bij zelfstandig wonende ouderen Stap 1: Screenen op urine-incontinentie in de eerste lijn Verliest u

Nadere informatie

Urine-incontinentie bij vrouwen

Urine-incontinentie bij vrouwen Urine-incontinentie bij vrouwen Urine-incontinentie bij vrouwen Urine-incontinentie is het ongewild verlies van urine. Het is een veel voorkomend probleem. Een op de vier vrouwen jonger dan 65 lijdt aan

Nadere informatie

Potentiële problemen met blaassonde in-situ

Potentiële problemen met blaassonde in-situ S c h e m a m o g e l i j k e s o n d e p r o b l e m e n T O T A L E R A D I C A L E P R O S T A T E C T O M I E Potentiële problemen met blaassonde in-situ De patiënt gaat steeds huiswaarts met een verblijfsonde.

Nadere informatie

Obstipatie bij kinderen. Dr. Ilse Hoffman Kindergastro-enterologie U.Z. Gasthuisberg, Leuven

Obstipatie bij kinderen. Dr. Ilse Hoffman Kindergastro-enterologie U.Z. Gasthuisberg, Leuven Obstipatie bij kinderen Dr. Ilse Hoffman Kindergastro-enterologie U.Z. Gasthuisberg, Leuven Normaal stoelgangspatroon postnataal: 99% defaecatie binnen 48 uren borstvoeding volwassenen: 3x/dag tot 3x/week

Nadere informatie

INCONTINENTIE. Inhoudstafel

INCONTINENTIE. Inhoudstafel INCONTINENTIE Informatie voor patiënten versie: 24 mei 2016 Inhoudstafel 1. Inleiding 2. Hoe werkt een normale blaas? 3. Soorten urineverlies 4. Oorzaken en risicofactoren voor urineverlies 5. Welke onderzoeken

Nadere informatie

TOT TVT bij stressincontinentie

TOT TVT bij stressincontinentie RZ Heilig Hart Leuven Naamsestraat 105 3000 Leuven Dienst Urologie Informatie voor patiënten TOT TVT bij stressincontinentie Inleiding UROLOGIE Operatieve ingreep bij stressincontinentie In overleg met

Nadere informatie

Anatomie van de bekkenbodem. Dr. Carine Petré, medische beeldvorming

Anatomie van de bekkenbodem. Dr. Carine Petré, medische beeldvorming Anatomie van de bekkenbodem Dr. Carine Petré, medische beeldvorming BEKKENBODEM complexe multifunctionele eenheid : - actieve en passieve steun van viscerale organen - regelt continentie - coördineert

Nadere informatie

Het opsporen van prostaatkanker

Het opsporen van prostaatkanker Het opsporen van prostaatkanker Welke informatie moet men de patiënt verschaffen alvorens een PSA-bepaling of een rectaal toucher uit te voeren? Prostaatkanker : natuurlijke evolutie kanker. Enkel een

Nadere informatie

Urineweginfecties en antibiotica

Urineweginfecties en antibiotica Urologie Urineweginfecties en antibiotica www.catharinaziekenhuis.nl Inhoud Algemene oorzaken urineweginfecties... 3 Blaasontsteking... 4 Verschijnselen kunnen zijn:... 4 Diagnose... 4 Behandeling... 5

Nadere informatie

Wat zijn erectiestoornissen Hoe komt een erectie tot stand Oorzaken erectiestoornissen

Wat zijn erectiestoornissen Hoe komt een erectie tot stand Oorzaken erectiestoornissen Erectiestoornissen Wat zijn erectiestoornissen Een erectiestoornis of erectiele dysfunctie is een voortdurend of terugkerend onvermogen een erectie te krijgen of vol te houden tot de voltooiing van de

Nadere informatie

Brachytherapie als minimaal invasieve curatieve therapie voor gelokaliseerd prostaatcarcinoom:

Brachytherapie als minimaal invasieve curatieve therapie voor gelokaliseerd prostaatcarcinoom: Brachytherapie als minimaal invasieve curatieve therapie voor gelokaliseerd prostaatcarcinoom: Resultaten na 3 jaar ervaring in AZ Damiaan Dienst Urologie P. Mattelaer D. Ponette J. Darras prostaatkanker

Nadere informatie

Technische onderzoeken bij het vaataccess

Technische onderzoeken bij het vaataccess Technische onderzoeken bij het vaataccess Dr Thiéry Chapelle Dienst hepatobiliaire, endocriene en transplantatie heelkunde Universitair ziekenhuis Antwerpen Wanneer technisch onderzoeken uitvoeren? 1.

Nadere informatie

Urologie. Impotentie. www.catharinaziekenhuis.nl

Urologie. Impotentie. www.catharinaziekenhuis.nl Urologie Impotentie www.catharinaziekenhuis.nl Inhoud Wat is impotentie?... 3 Hoe komt een erectie tot stand?... 3 Wat zijn de mogelijke oorzaken van potentiestoornissen?... 4 Hoe wordt een lichamelijke

Nadere informatie

UROLOGIE Art. 14j pag. 1 officieuze coördinatie. 3035 260035 260046 Nephrostomie K 180

UROLOGIE Art. 14j pag. 1 officieuze coördinatie. 3035 260035 260046 Nephrostomie K 180 UROLOGIE Art. 14j pag. 1 j) De verstrekkingen die tot het specialisme urologie (DO) behoren : 3035 260035 260046 Nephrostomie K 180 3003 260050 260061 Nephrotomie, met of zonder verwijderen van stenen

Nadere informatie

Stomp buiktrauma. 28 februari 2013. GAM Govaert, traumachirurg

Stomp buiktrauma. 28 februari 2013. GAM Govaert, traumachirurg Stomp buiktrauma 28 februari 2013 GAM Govaert, traumachirurg Inhoud Incidentie Anatomie Patroonherkenning Diagnostiek Behandeling Verdeling van abdominale letsels Adrenal Omentum Urethra Bladder Pancreas

Nadere informatie

Disclosure belangen spreker. (potentiële) belangenverstrengeling. Zie hieronder Voor bijeenkomst mogelijk relevante

Disclosure belangen spreker. (potentiële) belangenverstrengeling. Zie hieronder Voor bijeenkomst mogelijk relevante Disclosure belangen spreker (potentiële) belangenverstrengeling Zie hieronder Voor bijeenkomst mogelijk relevante Bedrijfsnamen relaties met bedrijven Sponsoring Sanofi Takeda Nederland BV Teva Nederland

Nadere informatie

5 Concept Patiëntenversie Urine-incontinentie bij vrouwen

5 Concept Patiëntenversie Urine-incontinentie bij vrouwen Concept Patiëntenversie Urine-incontinentie bij vrouwen Concept Patiëntenversie Urine-incontinentie bij vrouwen, 1 Informatie voor de patiënt 5 Deze informatiefolder bevat informatie over de zorg en behandeling

Nadere informatie

Informatie voor patiënten. TOT TVT bij stressincontinentie

Informatie voor patiënten. TOT TVT bij stressincontinentie Incontinentiekliniek Informatie voor patiënten TOT TVT bij stressincontinentie UROLOGIE Operatieve ingreep bij stressincontinentie Inleiding In overleg met uw arts is besloten bij u een operatie te verrichten

Nadere informatie

TVT-O en TVT Operatieve ingreep bij stressincontinentie. Gynaecologie

TVT-O en TVT Operatieve ingreep bij stressincontinentie. Gynaecologie TVT-O en TVT Operatieve ingreep bij stressincontinentie Gynaecologie Inleiding In overleg met uw arts is besloten bij u een operatie te verrichten voor de behandeling van uw stressincontinentie. Bij stressincontinentie

Nadere informatie

Urologie. Prostaatklachten

Urologie. Prostaatklachten Urologie Prostaatklachten Urologie Inleiding In deze folder vindt u informatie over prostaatklachten. Deze informatie is bedoeld om u inzicht te geven in de oorzaak van de klachten en de mogelijkheden

Nadere informatie

Het syndroom van Klinefelter: Screening en opvolging van metabole afwijkingen. David Unuane Endocrinologie Klinefelter Kliniek

Het syndroom van Klinefelter: Screening en opvolging van metabole afwijkingen. David Unuane Endocrinologie Klinefelter Kliniek Het syndroom van Klinefelter: Screening en opvolging van metabole afwijkingen David Unuane Endocrinologie Klinefelter Kliniek Achtergrond Het Klinefelter syndroom(ks): Genetisch kenmerk extra X-chromosoom:

Nadere informatie

Urologie. Transurethrale resectie van de prostaat (TUR-P)

Urologie. Transurethrale resectie van de prostaat (TUR-P) Urologie Transurethrale resectie van de prostaat (TUR-P) Inhoudstafel 1. Inleiding 2. De prostaat 3. Ingreep 4. Klachten 5. Nazorg 6. Complicaties 7. Controle 8. Wat te doen in geval van ziekte of verhindering

Nadere informatie

Urologie Hematurie en PSA

Urologie Hematurie en PSA Urologie Hematurie en PSA Marina Hovius en George van Andel, urologen Susanne van Laatum, huisarts 15 januari 2016 Casus 1 Vrouw van 63 jaar, blanco VG, 2 vaginale bevallingen heeft recidiverend urineweginfecties

Nadere informatie

KLACHTEN Klachten die goed behandeld kunnen worden door de bekkenfysiotherapeut:

KLACHTEN Klachten die goed behandeld kunnen worden door de bekkenfysiotherapeut: 1 KLACHTEN Mannen, vrouwen, kinderen en ouderen, iedereen kan problemen krijgen wanneer de bekkenbodem niet goed functioneert. Het niet goed functioneren kan ontstaan als men op een verkeerde manier plast

Nadere informatie

Chirurgische behandeling darmcarcinoom

Chirurgische behandeling darmcarcinoom ONCOLOGISCH ZORGPROGRAMMA KEMPEN Regionale Vormingscel Oncologie Maandag 10 februari 2014 Dr. Maarten Michiels H.Hartziekenhuis Mol Chirurgische behandeling darmcarcinoom Fast facts Anatomie, fysiologie,

Nadere informatie

Prostaatkanker. 07 september 2011. De Prostaat

Prostaatkanker. 07 september 2011. De Prostaat Prostaatkanker 07 september 2011 De Prostaat Prostaat Veranderingen aan de prostaat Prostaat wordt groter Soms plasklachten. Goedaardige of kwaadaardig veranderingen. Prostaatvergroting Prostaatkanker

Nadere informatie

Sacrale Neurostimulatie voor Fecale Incontinentie.. Dr. Henk Thieren Dr.Jean-Marc Gillardin Abdominale Heelkunde AZ Sint-Lucas Brugge Overzicht : Definities + Scores. Cijfers bekkenbodempathologie. Geschiedenis

Nadere informatie

Chirurgie en zwangerschap. Yves Jacquemyn

Chirurgie en zwangerschap. Yves Jacquemyn Chirurgie en zwangerschap Yves Jacquemyn algemeen Nooit nuchter: meer aspiratiesyndroom Aortocavale compressie tilt Minstens 15 om aortocavale compressie te vermijden maximum 30 om hartmassage toe te laten

Nadere informatie

Appendices. Anamneselijst vrouw Anamneselijst man

Appendices. Anamneselijst vrouw Anamneselijst man Appendices Anamneselijst vrouw Anamneselijst man 143 147 148 Anamneselijst vrouw Nummer: 1. Geboorte datum:././. 2. Intake datum:././. 3. Indicatie: 4. Wat zijn uw klachten? Specifieke omschrijving patiënt;

Nadere informatie

Wat u eraan kunt doen...

Wat u eraan kunt doen... Stress-incontinentie bij vrouwen endog-05-0010-fb Voor meer informatie Surf naar: www.stressincontinentie.nl Praat erover met uw arts: Deze brochure werd gepubliceerd dankzij de medewerking van Wat u eraan

Nadere informatie

Post ICS 2014 Stress incontinentie. Jetske van Breda 28-11-2014

Post ICS 2014 Stress incontinentie. Jetske van Breda 28-11-2014 Post ICS 2014 Stress incontinentie Jetske van Breda 28-11-2014 Disclosure-slide voor sprekers op nascholingsbijeenkomsten (potentiële) Belangenverstrengeling Geen / Zie hieronder Voor bijeenkomst mogelijk

Nadere informatie

4e Post EAUN Meeting. Hydronefrose en obstructie van de hogere urinewegen, Marjo Hupperetz

4e Post EAUN Meeting. Hydronefrose en obstructie van de hogere urinewegen, Marjo Hupperetz 4e Post EAUN Meeting Hydronefrose en obstructie van de hogere urinewegen, Marjo Hupperetz VS urologie Orbis Medisch Centrum Sittard Inhoud Pathofysiologie en ontwikkelen van hydronefrose Diagnostiek Gevolgen

Nadere informatie

Diagnostiek urineweginfecties: do s and dont s

Diagnostiek urineweginfecties: do s and dont s Diagnostiek urineweginfecties: do s and dont s Flore Horuz Kinderarts-nefroloog MUMC met dank aan M. Koppejan-Stapel Kinderarts en voorzitter werkgroep richtlijn UWI in vogelvlucht nieuwe richtlijn urineweginfecties

Nadere informatie

De kliniek van de mannelijke (in)fertiliteit. dr W. de Ronde, endocrinoloog VU Medisch Centrum Amsterdam

De kliniek van de mannelijke (in)fertiliteit. dr W. de Ronde, endocrinoloog VU Medisch Centrum Amsterdam De kliniek van de mannelijke (in)fertiliteit dr W. de Ronde, endocrinoloog VU Medisch Centrum Amsterdam Rol endocrinoloog beperkt De oorzaak van mannelijke sub / infertiliteit is vaak onbekend Slechts

Nadere informatie

De RODE markeringen gaan in voege vanaf 01/01/2012 (blz. 6)

De RODE markeringen gaan in voege vanaf 01/01/2012 (blz. 6) De RODE markeringen gaan in voege vanaf 01/01/2012 (blz. 6) fdeling 5. - eelkunde. rt. 14. Worden beschouwd als verstrekkingen waarvoor de bekwaming is vereist van geneesheer, specialist voor één van de

Nadere informatie

Dutch Spine Surgery Registry DSSR

Dutch Spine Surgery Registry DSSR pagina 1 Dutch Spine Surgery Registry DSSR Vetgedrukte items zijn verplicht Lumbale wervelkolom - Ongeïnstrumenteerd, versie: 2015-6-1 - v3.0.0 Identificatie Het BSN-nummer bestaat uit 9 cijfers, inclusief

Nadere informatie

Benigne prostaathyperplasie (BPH) LFA Wymenga, uroloog 24-09-2012

Benigne prostaathyperplasie (BPH) LFA Wymenga, uroloog 24-09-2012 Benigne prostaathyperplasie (BPH) LFA Wymenga, uroloog 24-09-2012 Meest voorkomende ziektebeelden bij mannen > 50jr Prostaatcarcinoom Slijmbeursontsteking Zuurbranden Staar Ritmestoornissen 7,8 8,0 8,4

Nadere informatie

Prostaatkanker U kreeg van uw uroloog de diagnose van prostaatkanker. De informatie die de arts u mondeling gegeven heeft, wordt in deze brochure herhaald en aangevuld. U vindt hier meer informatie over

Nadere informatie

Urine incontinentie bij vrouwen

Urine incontinentie bij vrouwen Urine incontinentie bij vrouwen Ellen van der Linden, uroloog Mesos Annemiek ter Horst, bekkenfysiotherapeut stelling Uitgaand van een standaardpraktijk van 2350 patiënten, verwacht je ongeveer 30 vrouwen

Nadere informatie

ACUUT CORONAIR SYNDROOM

ACUUT CORONAIR SYNDROOM ACUUT CORONAIR SYNDROOM Doelen ACS pathofysiologie begrijpen Risicofactoren voor ACS kunnen herkennen Diagnostische stappen kunnen volgen 12 februari 2015 Esther de Haan, verpleegkundig specialist cardiologie

Nadere informatie

PowerPoint presentatie

PowerPoint presentatie PowerPoint presentatie Urine-incontinentie bij ouderen Doreth Teunissen huisarts/onderzoeker 2 december 2010, RAI Amsterdam Opzet - (patho)fysiologie continentie - prevalentie - wie zoekt hulp - behandelingsmogelijkheden

Nadere informatie

Samenvatting. I-125 zaadimplantaten voor brachytherapie van de prostaat; Fysische eigenschappen en relaties met kwaliteit van leven na implantatie.

Samenvatting. I-125 zaadimplantaten voor brachytherapie van de prostaat; Fysische eigenschappen en relaties met kwaliteit van leven na implantatie. Samenvatting I-125 zaadimplantaten voor brachytherapie van de prostaat; Fysische eigenschappen en relaties met kwaliteit van leven na implantatie. 1 Hoofdstuk 1 (Algemene introductie) De incidentie van

Nadere informatie

2007 American Medical Systems, Inc. Alle rechten voorbehouden. Order Number: 600345-08

2007 American Medical Systems, Inc. Alle rechten voorbehouden. Order Number: 600345-08 American Medical Systems, Inc. World Headquarters 10700 Bren Road West Minnetonka, MN 55343 USA Phone: 952 930 6000 Fax: 952 930 6157 www.americanmedicalsystems.com www.greenlightforbph.com American Medical

Nadere informatie

info voor ouders en familie man, vrouw en kind Hypospadie

info voor ouders en familie man, vrouw en kind Hypospadie info voor ouders en familie man, vrouw en kind Hypospadie Hypospadie Wat is hypospadie (of hypospadias)? Hypospadie is een vaak voorkomende aangeboren afwijking aan de penis. De afwijking komt voor bij

Nadere informatie

INCONTINENTIE. Informatie voor patiënten. Inhoudstafel

INCONTINENTIE. Informatie voor patiënten. Inhoudstafel INCONTINENTIE Informatie voor patiënten Inhoudstafel 1. Inleiding 2. Hoe werkt een normale blaas? 3. Soorten urineverlies 4. Oorzaken en risicofactoren voor urineverlies 5. Welke onderzoeken kunnen nodig

Nadere informatie

Agenda: Gebruiksaanwijzing. Patiënten

Agenda: Gebruiksaanwijzing. Patiënten UROX Introductie Een nieuw urine opvangsysteem gemaakt voor actieve en extroverte mannen die last hebben van vaak (ongewild) moeten plassen of incontinent zijn. Het systeem zorgt ervoor dat gebruikers

Nadere informatie

Incontinentie na radicale prostatectomie

Incontinentie na radicale prostatectomie Incontinentie na radicale prostatectomie Kinesitherapeutische bijdrage. Geuns Annemie 1 I. Inleiding Radicale prostatectomie is in de laatste jaren een veel voorkomende ingreep geworden. In vele gevallen

Nadere informatie

Multiple sclerosis en incontinentie. Ondersteund door Prinses Beatrix Fonds

Multiple sclerosis en incontinentie. Ondersteund door Prinses Beatrix Fonds 1 Multiple sclerosis en incontinentie Dé vereniging voor mensen met MS en hun betrokkenen 3 De blaas De blaas is een spier die zorgt voor: De opslag van urine => 300 tot 500 ml Het lozen van urine man

Nadere informatie

Erectiestoornis. Albert Schweitzer ziekenhuis november 2014 pavo 0858

Erectiestoornis. Albert Schweitzer ziekenhuis november 2014 pavo 0858 Erectiestoornis Albert Schweitzer ziekenhuis november 2014 pavo 0858 Inleiding Uw arts heeft met u gesproken over de problemen die u heeft bij een erectie. In deze folder informeren wij u over wat een

Nadere informatie

Is de behandeling van lage rugklachten door middel van tractie evidence based? Dr Peter Verspeelt Fysische geneeskunde en revalidatie 24 oktober 2015

Is de behandeling van lage rugklachten door middel van tractie evidence based? Dr Peter Verspeelt Fysische geneeskunde en revalidatie 24 oktober 2015 Is de behandeling van lage rugklachten door middel van tractie evidence based? Dr Peter Verspeelt Fysische geneeskunde en revalidatie 24 oktober 2015 Wat is de invloed van tractie op een lumbale

Nadere informatie

Opheffen kromstand penis / Nesbit

Opheffen kromstand penis / Nesbit Opheffen kromstand penis / Nesbit Urologie Beter voor elkaar Operatief opheffen van kromstand van de penis Nesbit plicaturatie Inleiding Tijdens uw bezoek aan de polikliniek heeft uw behandeld uroloog

Nadere informatie

2.2 Afwijkende mictie

2.2 Afwijkende mictie 2.2 Afwijkende mictie Ten gevolge van een aandoening en/of beperking kunnen mictieproblemen ontstaan. Een functiestoornis van de nieren kan leiden tot inadequate urineproductie en daardoor tot vergiftiging

Nadere informatie

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Radicale prostatectomie

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Radicale prostatectomie Radicale prostatectomie RADICALE PROSTATECTOMIE INLEIDING Bij u is onlangs kanker in de prostaat geconstateerd. Uw behandelend specialist heeft met u de chirurgische ingreep besproken, waarbij de gehele

Nadere informatie

Doel Het voorkómen en vroegtijdig opsporen van mictie- en blaasproblemen rond de partus, en deze te behandelen.

Doel Het voorkómen en vroegtijdig opsporen van mictie- en blaasproblemen rond de partus, en deze te behandelen. Blaas retentie post partum Doel Het voorkómen en vroegtijdig opsporen van mictie- en blaasproblemen rond de partus, en deze te behandelen. Achtergrond informatie Tijdens en na de partus kan de mictie moeizamer

Nadere informatie

Heup, knie en schouder : wat als alles begint te kraken? Bie Velghe Medische Beeldvorming Zaterdag 21 september 2013

Heup, knie en schouder : wat als alles begint te kraken? Bie Velghe Medische Beeldvorming Zaterdag 21 september 2013 Heup, knie en schouder : wat als alles begint te kraken? Bie Velghe Medische Beeldvorming Zaterdag 21 september 2013 Fysiologische veranderingen MSK BOT OSTEOPOROSE Matrix van vooral type 1 collageen,

Nadere informatie

ONVRUCHTBAARHEID BIJ MANNEN MET PRIMAIRE CILIAIRE DYSKINESIE Zijn er mogelijkheden?

ONVRUCHTBAARHEID BIJ MANNEN MET PRIMAIRE CILIAIRE DYSKINESIE Zijn er mogelijkheden? ONVRUCHTBAARHEID BIJ MANNEN MET PRIMAIRE CILIAIRE DYSKINESIE Zijn er mogelijkheden? Dr R.F.A. Weber, internist-endocrinoloog/androloog Andrologie Erasmus MC Rotterdam INLEIDING Onvruchtbaarheid kan een

Nadere informatie

TRAUMATISCH PANCREASLETSEL

TRAUMATISCH PANCREASLETSEL TRAUMATISCH PANCREASLETSEL Frank Oort Gutclub 29 oktober 2014 1 2 Opbouw Casus Achtergrond Traumatisch pancreas letsel bij kinderen Vervolg casus Leerpunten casus 3 Casus Mw. C. 13 jaar Overplaatsing vanuit

Nadere informatie

KROMSTAND VAN DE PENIS

KROMSTAND VAN DE PENIS KROMSTAND VAN DE PENIS OPERATIE VOLGENS NESBIT - Patiëntinformatie - Inleiding Tijdens uw bezoek op de raadpleging heeft uw behandelend uroloog met u gesproken over de mogelijkheid om met een operatie

Nadere informatie