SPIder. P I Koerier. d e. ! Redactioneel

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "SPIder. P I Koerier. d e. ! Redactioneel"

Transcriptie

1 wot gsponso oo: Koi Mi Ractionl Ht st kwataal van 2002 ligt alw acht ons. n ht vschit n hoplijk vlblovn stant van Als st in i gval n vnmnt om naa uit t kijkn, ht vijf jaacongs op 12 juni aanstaan, n lustumviing. n z koi wot xta aanacht bst aan ht fit at j z gwoon nit mag missn! V n twtal atikln. Ht st uitgbi atikl is afkomstig van Jf Jacobs n Jos Tinkns, ht tw atikl van Ané Hijstk n Rini van olingn. D stvolgn Koi zal in sptmb 2002 vschijnn. Uw kopij hivoo is wlkom tot n mt 15 augustus Voo avtntis n aanmling van vnmntn voo agnaubik kunt u contact opnmn mt acti nhousopgav! Ractionl...1! 5 jaacongs: als (aan)winst?!...1! Dvlopmnt an Valiation of a Mtics Bas Tsting Matuity Mol...2 # 1 ntouction...2 # 2 Objctivs an Dvlopmnt Appoach... 3 # 3 Concptual Basis of th mol...4 # 4 Th Famwok of th Mol...5 # 5 Th tuctu of th Mol...6 # 6 Cas tuis...8 # 7 Cunt tatus an Futu Outlook...9 # Rfncs...9! Gn vooln van achitctuu zon pocs, maa ansom ook nit # nliing # Achitctuu bhoft n pocs # ocs bhoft n achitctuu # Tw wln: gn vooln # Conclusi... 12! Wkgopn # Wkgop Tstpocsvbting & # Wkgop ntgal statgiën # Wkgop Mtikn # Wkgop nvoingsstatgiën # Wkgop in klin oganisatis... 13! Niuwsbichtn # Tsting Matuity Mol: Van tcti naa pvnti13 # Call fo aps ROFE 2002, Rovanimi, Finlan15 # Cs Michilsn; niuw bstuusli... 13! Evnmntnkaln... 16! Colofon... 17! 5 jaacongs: als (aan)winst?! 12 juni 2002 Holiay nn ostuinn oganist in samnwking mt Euofoum voo vijf k haa jaalijks congs. All n voo n fstlijk tintj in vom van m buitnlans kynot spks n n oo btaal fstlijk in t afsluiting. Ht pogamma bloof n boin kijk op ht vln van t gvn ict gkoppl aan visis op naast tokomst van it vakgbi. Ht bstuu hoopt at u in got gtal komt gnitn van zowl inhou als fstlijk xta s. als (aan)winst?! (oftwa ocss mpovmnt) is n van blangijkst ontwikklingn op ht vakgbi van softwa ngining. Nog sts wot ontwikkl aan vbting van mthon n tchnikn op it gbi mt als mst in ht oog spingn ontwikkling ht CMM (Capability Matuity Mol ntgation, n paktijk hbbn vschilln oganisatis - ook in Nlan - vaing opgaan mt topassing van softwapocsvbting. Waaom gaat nog sts zovl mis bij softwaontwikkling? Waaom zijn nog sts klantn i nit tvn zijn mt kwalitit van oo hun lvanci glv softwa? D tm "softwacisis" is al nkl cnnia ou. En van blangijkst antwoon aaop was om vbting van ht softwaontwikklpocs t han t nmn. D ontwikkling van CMM n invlo op paktijk van softwaontwikkling is goot. Maa, wat hft ons tot nu to gbacht? s ht in paktijk wklijk aanwinst gblkn t zijn i bloof was? s (aantoonbaa) winst t bhaln oo to t passn? Mi 2001 agina 1

2 Wat kunnn w in naast tokomst vwachtn? oftwa zal n blangijk ol blijvn spln in onz maatschappij. Daam blijft winst t bhaln oo softwa t ontwikkln. Of ht aabij nu gaat om maatwk voo spcifik gbuiks of om softwapakkttn i gnik topasbaa zijn. D kwalitit van i softwa blijft ooslaggvn in ht succs. is gblkn n aanwinst t zijn voo ht vakgbi. Als uw concuntn hun winstkansn m vgotn, zult ook u motn nagaan of winst t bhaln is. Kynot spks Jnnif taplton is btokkn gwst bij kwalititsvagn on softwa n softwaontwikkling. Zij was n van stuwn kachtn acht oganisati van QM (oftwa Quality Managmnt), n intnational confnti op it gbi. Tvns is zij nauw btokkn gwst bij ontwikkling van DDM. D combinati van z vaingn blooft n ignzinnig visi op ht pocs n mtho van softwaontwikkling. Matin ol is zowl nationaal n intnationaal bkn om zijn inzt om tstn n vbting van ht tstpocs t pofssionalisn. Hij zal zk kunnn wgvn ho kwalitit van softwa vbt mot won. Mik Kona n Juith Mogilnsky zijn bi nauw btokkn bij ontwikkling van CMM. n n onling bat zulln zij btknis van CMM voo ht votlicht bngn. ROGRAMMA Ontvangst Wlkomstwoo, Wilko van Asslonk Dos Agil + Fagil Jnnif taplton Koffipauz conomics of. D. Egon Bghout n tstn Matin ol Lunch bijag aan pocs van waacati Ds. W. Hassolt MBA RE, D. J. pangnbg Jaa oftwa ocss mpovmnt bij hilips Elctonics; aanpak n sultatn Thpauz CMM : Cultuu, Mnsn n Macht?. no Rots DEBAT CMM vsus CMM Mik Kona, Juah Mogilnsky Afsluiting Apitif n in Ein pogamma Aanmln kan via Congs sit, Dvlopmnt an Valiation of a Mtics Bas Tsting Matuity Mol1 Many oganizations an inustis continually stuggl to achiv th founation of a soun tsting pocss. Bcaus tsting is only maginally ass in softwa pocss impovmnt mols lik CMM, a spaat Tsting ocss mpovmnt mol is claly n. Th authos psnt a consotium of companis an oganizations opating in th Nthlans. Th consotium was fom to vlop a Tsting ocss mpovmnt mol. Th famwok of th mol is bas on th Tsting Matuity Mol (TMM), but consiabl nhancmnts a povi. Enhancmnts inclu aitional pocss aas, systmatic tatmnt of implmntation actions, povision of an instumntation ptoi incluing a tst assssmnt pocu, a tail mtics pogam to tmin ffctivnss an fficincy of th impovmnts an associat slction pocus fo impovmnt actions. Th sulting mol is ubb MB-TMM (Mtics Bas Tsting Matuity Mol). ubsquntly, MB-TMM is valiat by mans of allif xpimnts, an ajust o aapt whn ncssay. This pap asss th vlopmnt appoach of MB- TMM, an outlin of th mol, aly valiation xpimnts, cunt status an futu outlook. 1 ntouction oftwa tsting is coming of ag. A wi catalogu of xcllnt books on th subjct xists, spcialis jounals a availabl, focus confncs, sminas an wokshops a hl, spcial intst goups a in plac, nws goups flouish, taining svics a off an a ctification pogam xists. Nvthlss, many oganizations still stuggl with th founing of a soun tsting pocss. On of th asons is that xisting softwa vlopmnt matuity mols, lik CMM [10], hav not aquatly ass tsting issus no has th natu of a matu tsting pocss bn wll fin. What is a soun tsting pocss in th fist plac? How shoul you oganis an implmnt tst pocss impovmnt? How shoul you mb it into th oganization? What a th consquncs fo th oganization? n shot, guianc fo th pocss of tst pocss impovmnt is baly n, as wll as a mtho to masu th ma- 1 This pojct was subsiis by th Dutch Govnmnt (Ministy of Economic Affais). Mi 2002 agina 2

3 tuity lvl of tsting, analogous to th wily aopt Capability Matuity Mol (CMM) fo th softwa vlopmnt pocss. om wll known mols fo tst pocss impovmnt a TM (Tst mpovmnt Mol), TOM (Tst Oganization Matuity mol), T (Tst ocss mpovmnt mol), an TMM (Tsting Matuity Mol). Each of ths mols, of cous, has its own chaactistics, stngths an waknsss. n 1999 a ath uniqu initiativ was untakn: a numb of inustial companis, consultancy & svic agncis an an acamic institut, all opating an siing in th Nthlans, ci to jointly vlop, valiat an issminat a tsting impovmnt mol. This mol shoul unit th stngths an mov th waknsss of known impovmnt mols. Apat fom ict an shot-tm bnfits fo th paticipating patis, i.. impovmnt of thi own tsting pocsss an/o svics, a wily accpt an suppot tsting impovmnt mol has attactiv long-tm avantags, lik unification of tsting ucation, facilitation of th xchang of tst psonnl, cost uction, tsting fficincy, tc. This pap asss th achivmnts so fa. Chapt 2 scibs th objctivs of th mol an th vlopmnt appoach. Chapt 3 is concn with th concptual basis of th mol, which has la to th famwok of th mol, scib in chapt 4, whil th stuctu of th mol is ass in chapt 5. Chapt 6 scibs som pliminay xpimnts to valiat aspcts of th mol. Finally, chapt 7 givs th cunt status of th mol an th futu outlook. 2 Objctivs an Dvlopmnt Appoach A consotium was fom of inustial companis (Thals, fomly Hollans ignaal Appaatn B.V., Lucnt Tchnologis Nlan B.V. an hilips Elctonics Nlans B.V.), consultancy & svic oganizations (mpov Quality vics B.V., Quality Hous B.V.) an an acamic institut (Fits hilips nstitut, Univsity of Tchnology Einhovn). Th inustial patns opat in ivs an high-maning fils incluing fnc an civil systms, tlcommunication an satllits, consum an pofssional lctonics. Th consultancy & svic patns opat in softwa quality, tsting, an lat vocational taining. Th acamic patn is a tchnology sach institut affiliat with th Univsity of Tchnology Einhovn, spcialising in R&D fo tchnology-intnsiv companis. Th vlopmnt of a tsting impovmnt mol coul highly bnfit fom this uniqu bln of paticipants. Th inustial patns a th ivs fo applicability, usability, conctnss, conomic an businss viw. Th consultancy & svic patns mphasis th gnizability, salability, vsatility, lan-ability an commcability aspcts. Th acamic patn bings in th scintific founations an countbalancs th suppos pagmatic ointation of th oth patns. Th paticipating oganizations w psnt by thi (snio) tsting xpts. n aition, two stunts fom th Univsity of Tchnology Einhovn w availabl full-tim to wok on th mol in h contxt of thi gauation (Dg in nustial Engining & Managmnt cinc). n aly iscussions on th joint vlopmnt of such a mol a cntal qustion was whth stat vlopmnt fom scatch o us an xisting mol as basis. An if th latt appoach w takn, what woul b takn as bas mol? Th patns qui that th vlop mol b univsally applicabl (that is, not ga towas a spcific typ of businss) an intifi that th mol shoul at last: Dscib a cohnt an gnic st of stps an actions to impov a tsting pocss ovi wll-fin tst matuity lvls ovi an instumnt to asss tst matuity Dfin masumnts to tmin th ffctivnss of impovmnt actions Rcommn a mtics bas to slct pocss impovmnts, to tack an contol implmntation of impovmnt actions an to ajust an focus th pocss impovmnts. Th mol shoul minimally ass: ntgation of th tst impovmnt mol with softwa pocss impovmnts mols (lik CMM-W, CMM-) nstitutionalisation of tst mthos an tchniqus t-up of a tst oganization Mthos to vify an valiat systm wok poucts (.g. viw mthos) ioitisation an uction mthos of tst sts Fback mchanisms fo fct pvntion. Aft intnsiv libations an pliminay sach scans, it was ag to bgin a joint pojct an using an xisting tst impovmnt mol, TMM (Tsting Matuity Mol) as basis [1][2]. Th main asons fo this choic, suppot by all tsting xpts of th consotium patns, w that this mol alay sms to fulfil quit som of th objctivs that th consotium ha in min, that TMM flcts ov foty yas inustywi softwa tsting volution an that TMM was sign to b a countpat of th softwa pocss impovmnt mol CMM [10]. Howv, shoul th joint pojct suggst anoth bas mol (mol invstigations w inclu in th pojct) th choic coul b consi. Tntativly, th pojct was call MB-TMM (Mtics Bas Tsting Matuity Mol), mphasising that TMM was us as stating point, an that a Mtics Bas shoul b povi. A pojct poposal was compil in which th MB-TMM vlopmnt was ivi in fiv stags: Mi 2002 agina 3

4 tag 1 is focus on xtn invntoy an xamination of xisting softwa impovmnt mols, tst pocss impovmnt mols an an valuation of thi fit to th consotium s mol objctivs. n aition, bst pactics (in tsting) an tsting-lat stanas woul b intifi an collct. This stag is chaactis by stat-of-th at litatu invstigations concning impovmnt mols, softwa tsting an mticssign mthoologis. tag 2 is th R&D stag in which th sults of stag 1 a us to vlop a concptual famwok fo MB- TMM. Tst matuity lvls a fin an pocss aas a wok out in tail. n aition, th famwok fo th mtics bas is stablish. This stag livs th mol along with cohnt an gnic st of stps an actions to impov a tsting pocss. tag 3 is icat to th spcification an sign of th instumntation ptoi fo MB-TMM that sults fom wok stag 2. Focal points inclu tst assssmnt pocus, a tail mtics pogam an pocus fo slcting impovmnt actions. tag 4 is th xpimntal stag. MB-TMM an associat instumntation is put into pactic, with th goal to valiat an valuat (aspcts of) th mol an to ajust o fin it if ncssay. tag 5 is concn with th issmination of th mol an its associat instumntation. n tun, ach of th patns woul act as pojct la fo on o mo of th stags (o associat substags), to flct th joint-pojct chaact of th navou. Assignmnts a ma accoing to spcific xptis an/o spcial intst aas. All paticipants viw Wok poucts. 3 Concptual Basis of th mol Th fist stp towas th finition of a famwok fo MB-TMM was an xtn invntoy an xamination of xisting impovmnt mols an an valuation of thi fit to th consotium s mol objctivs [4][5]. Among th mols invstigat w gnal softwa impovmnt mols lik CMM an its succsso CMM-, CE, Bootstap, an softwa tsting spcific mols lik TMM, T, TA, MMAT, TCMM, TM, TM an TOM, incluing compaisons of mols [9]. n aition, th litatu was scann fo bst tst pactics an tst stanas as a ppaation fo lat pocss aa finitions [6]. Th litatu scan also inclu appoachs fo vlopmnt an application of mtics [7], as a ppaation to th vlopmnt of a mtics bas fo MB-TMM. Th compaison of TMM an oth Tst ocss mpovmnt Mols was of paamount intst fo th MB-TMM pojct. Though TMM was tntativly chosn as bas mol, th compaison of mols shoul justify th choic, by intifying stngths an waknsss of mols. Th mol compaisons as wll as a al-lif account of application of TMM justifi th choic fo TMM [8] [9]. TMM (Tsting Matuity Mol), vlop, in 1996 at th llinois nstitut of Tchnology [1][2] flcts th volutionay pattn of tsting pocss matuity gowth ocumnt ov th last sval cas, as outlin in a histoical mol povi by Glpin an Htzl [3]. A finit stngth of TMM is that it is foun on foty yas of inustial xpinc with softwa tsting. t pofits fom many past stuggls to fin a soun softwa tsting pocss. Also a vy stong point of TMM is its sign objctiv: to b a countpat of th popula softwa pocss impovmnt mol CMM. oftwa pocss impovmnt pogams can us TMM to complmnt CMM, as CMM os not aquatly ass softwa-tsting issus. On th oth han, it is also possibl to impov th tsting pocss inpnntly, though on shoul b awa that matuity lvls fo tsting an softwa vlopmnt must main clos to ach oth. TMM is a highly concptual mol. As such it fits vy businss nvionmnt. t lavs a lot of oom fo businss chaactistics an its tsting pocss. This is an attactiv thought but it also has th ownsi that TMM is not a cookbook fo stablishing o impoving a tsting pocss. t ns th hans an bains of an xpinc tst pocss impovmnt la to implmnt an ffctiv, fficint an manag tst pocss. Howv, th sam can b sai of vitually any oth impovmnt mol. On of th biggst waknsss of TMM is its ath poo sciption. Just compa th bif jounal-lik styl of th TMM sciption with th xtnsiv E s impovmnt mol. TMM s cusoy sciption causs a numb of lat waknsss. Lack of tail an insufficint xplanation of tms sults in inconsistnt usag of thos tms. Anoth waknss is th lativ un-psntation of goals o activitis fo popl managmnt an th tst oganization. Th vlopmnt of a matuing tst pocss implis th vlopmnt of a matuing tst oganization, which has not bn aquatly cov by TMM. Also missing in TMM is xplicit attntion fo th tst nvionmnt. Tst nvionmnt fs to tst quipmnt, tst systms, tst bs, tc. Tchnical softwa nvionmnts oftn qui spcial tst systms o quipmnt, which is quit oftn us by vlops as wll. A matuing tsting pocss also quis a matuing managmnt of th tst nvionmnt. Th tst nvionmnt is paamount in tsting an must thfo b ass in any tst pocss impovmnt mol. Mi 2002 agina 4

5 An issu ovlook o unpsnt by vitually all mols, incluing TMM, is that at th impovmnt actions of high matuity lvls cannot b pfom inpnntly fom oth oganizational ntitis. To impov th softwa pocss fom CMM lvl 4 on, alignmnt with.g. makting an sals patmnt, manufactuing patmnt is qui. To impov th softwa tsting pocss, th tst oganization has to b align with th vlopmnt patmnt, makting an sals tc. ocsss gt a wi an wi scop at high matuity lvls an consquntly qui tuning an alignmnt with oth patmnts. 4 Th Famwok of th Mol Cucial fo th futh vlopmnt of MB-TMM was th cision to go fo a continuous o a stag mol. n a continuous mol vy pocss aa is ass at vy matuity lvl. This implis that at vy matuity lvl all pocss aas a simultanously impov. This sms to b logical: all aspcts of th tsting pocss smoothly gow in matuity at th sam tim. n contast, a stag mol focuss on iffnt pocss aas p matuity lvl, although som pocss aas can b ass at multipl matuity lvls. Within th MB-TMM vlopmnt consotium an aly pfnc fo th continuous mol appoach mg. Howv, uing vlopmnt of th mol-famwok it was xpinc that a continuous mol stuctu pov ha to fin. A stag mol was shown to b much mo pactical, asi to sign an to implmnt. Th matuity lvls an most of th pocss aas of MB-TMM a about th sam as with TMM. Howv, th a sval majo iffncs btwn MB-TMM an TMM. n aition to TMM, th MB-TMM has: A CMM() lik stuctu, incluing CMM() tminology Comphnsiv an consistnt sciption of pocss aas Comphnsiv glossay of tms An xta Tst Envionmnt pocss aa An xta Oganizational Alignmnt pocss aa An xtnsion of th Tchnical Taining pocss aa with ca vlopmnt A sction Rcommn Litatu accompanying vy pocss aa A mtic bas to masu tst pocss impovmnt an to suppot th impovmnt pocss An impov assssmnt mol. Th mol with its matuity lvls an pocss aas is givn in figu 1. Basic tst pactics Oganiz an mb tst pactics Lvl 1: nitial Masu an align tst pactics Lvl 2: Manag - Tsting olicy an Goals - Tst lanning - Tst tchniqus/mthos - Tst Envionmnt Continuously impoving tst pactics Lvl 3: Dfin - Tst Oganisation - Tchnical taining pogam - Tst Lif Cycl an ntgation - Contol & Monito Tsting as fct tction Lvl 5: Optimizing - Dfct vntion - Quality Contol - Tst ocss Optimization Lvl 4: Quantitativly Manag an Oganizationally Align - Oganizational alignmnt - Rviws - Tst Masumnt ogam - oftwa Quality Evaluation Tsting as quality masumnt Tsting as functional quimnts vification Figu 1 Matuity lvls an ocss Aas of th Mtic Bas Tsting Matuity Mol MB-TMM Not that th layout of th mol is vy simila to CMM() an TMM. Just lik TMM, MB-TMM is to b consi as a companion to CMM(). At th MB-TMM lvl 1, th nitial lvl, th main objctiv of tsting is to show that softwa poucts wok. Tsting is pfom in an a hoc way, aft coing is on an whn tim allows. Tsting is a spial of fining an cocting poblms, without spaation. Th is a lack of soucs, tools an poply tain staff. Th a no pocss aas at this lvl. By th intouction of basic tst pactics, a basic tsting pocss mgs at MB-TMM lvl 2, th Manag lvl. Th objctiv of tsting is now fct tction. Tsting an bugging a now consi iffnt activitis. Tsting is still (xclusivly) xcuting co, but is now pfom in a systmatic an manag way. Tsting is plann, pfom an ocumnt. Tsts a conuct in a icat tst nvionmnt. Futh oganization of tsting an mbing into th vlopmnt lif cycl, allows th pocss matuity to is to TMM lvl 3, th Dfin lvl. Tsting has bcom a al vification of functional quimnts as lai own in a spcification ocumnt accoing to a fin an patabl pocss, ocumnt in stanas, pocus, tools an mthos. Tsting bgins alay at th quimnts phas an continus thoughout th lif cycl. A tst oganization is in plac an tsting is cognis as a pofssion, incluing a ca vlopmnt plan an associat taining pogam. Masu an align tst pactics a intouc to ach TMM lvl 4, th Quantitativly Manag an Oganizationally Align lvl. Tsting as now consi as quality masumnt of softwa poucts, in all Tsting as quality contol Mi 2002 agina 5

6 aspcts. Th conitions to opat at this lvl a cat by aligning th way-of-woking with oth oganizational ntitis. Quantitativ masumnts an statistical tchniqus an mthos contol th tsting pocss. At TMM lvl 5, th Optimizing lvl, tsting has volv to total softwa pouct quality contol, tsting is a stamlin, fin, manag an patabl pocss, wh costs, fficincy an ffctivnss can b quantitativly masu. Tsting is continuously impov an fin-tun in all aspcts. Dfct collction an analysis a pactis with mchanical pcision to pvnt fcts fom cuing. Matuity Lvl ocss Aa 1 ocss Aa 2 ocss Aa 3 Common Fatus Gnic actics Citical viws ATR s apply to only on pocss aa fin attibuts that intify catgois of pactics an activitis actics that apply to vy pocss to impov th pfomanc an contol. Gnic pactics a intifi fo ach common fatu xcpt fo Activitis fom Activitis ATR s Expct lmnts that a consi impotant fo achiving a pocss aa. Activitis only apply to th common fatu Activitis fom Mtics - Quantitativ infomation us to tack an contol implmntation of impovmnt actions, to ajust o focus pocss impovmnts. Tabl 1 Dsciption of th MB-TMM stuctu lmnts Goals Commitmnt to fom Ability to fom Activitis fom Dicting mplmntation Gnic actics Gnic actics Gnic actics Gnic actics Common Fatus an Gnic actics Common Fatus a pfin attibuts that goup Gnic actics into catgois. Common Fatus a mol componnts that a not at in any way, but a us only to stuctu th Gnic actics. Fiv Common Fatus a istinguish, stuctuing a total of lvn Gnic actics, as shown in tabl 2 blow, an tail in th main of this sction. Vifying mplmntation Gnic actics Common Fatus Gnic actics Figu 2 tuctu of th Mtic Bas Tsting Matuity Mol MB-TMM 5 Th tuctu of th Mol MB-TMM scibs pocss aas in a CMM-lik way. Th lmnts a scib in tabl 1 blow (incluing tminology us in TMM), whil figu 2 shows how th lmnts a combin into th stuctu. Commitmnt to fom Establish an oganizational policy Ability to fom ovi soucs Assign sponsibility Tain popl Establish a fin pocss Activitis fom Activitis MB-TMM lmnt TMM tm Dsciption Dicting mplmntation Manag configuations Masu th pocss sults Matuity Lvl ocss Aas Matuity Lvl Matuity Goals A fin stag in pocss impovmnt. Each matuity lvl stabiliss an impotant pat of th oganization s pocsss A goup of lat pactics pfom collctivly to achiv a st of objctivs, incluing what it os an th anticipat bhavio Vifying mplmntation Tabl 2 ntify an involv lvant stakhols Objctivly valuat ahnc Rviw status with businss managmnt Ovviw of CommonFatus an Gnic actics Goals Matuity ub-goals Uniqu chaactistics that scib what must b achiv to satisfy th pupos of a ctain pocss aa. Goals a qui lmnts, an Commitmnt to fom Establish an Oganizational olicy Mi 2002 agina 6

7 Th pupos of this gnic pactic is to fin oganizational xpctations fo th pocss an mak ths xpctations visibl to thos in th oganization that a affct. n th pocss aa sciptions, this gnic pactic is abbviat as olicy. Ability to fom ovi Rsoucs Th pupos of this gnic pactic is to nsu that th soucs ncssay to pfom th pocss as fin by th plan a availabl whn thy a n. Rsoucs inclu aquat funing, appopiat physical facilitis, skill popl an appopiat tools. Th intptation of th tm "aquat" pns on many factos an may chang ov tim. naquat soucs may b ass by incasing soucs o by moving quimnts, constaints, an commitmnts. n th pocss aa sciptions, this gnic pactic is abbviat as Rsoucs. Assign Rsponsibility Th pupos of this gnic pactic is to nsu that th is accountability thoughout th lif of th pocss fo pfoming th pocss an achiving th spcifi sults. Th popl assign must hav th appopiat authoity to pfom th assign sponsibilitis. Rsponsibility can b assign using tail job sciptions o by living ocumnts, such as a pocss plan. Dynamic assignmnt of sponsibility is anoth lgitimat way to pfom this pactic, as long as th assignmnt an accptanc of sponsibility is assu thoughout th lif of th pocss. n th pocss aa sciptions, this gnic pactic is abbviat as Rsponsibility. Tain opl Th pupos of this gnic pactic is to nsu that th popl hav th ncssay skills an xptis to pfom o suppot th pocss. Appopiat taining is qui to th popl who will b pfoming th wok. Ovviw taining is povi to oint popl who intact with thos pfoming th wok. Taining suppots succssful. mplmntation of th pocss by stablishing a common unstaning an by impating th skills an knowlg n to pfom accoing to th pocss. n th pocss aa sciptions, this gnic pactic is abbviat as Taining. Establish a Dfin ocss Th pupos of this gnic pactic is to stablish an maintain a sciption of th pocss that is tailo fom th oganization's st of stana pocsss to ass th ns of a spcific instantiation. With a fin pocss, vaiability in how th pocsss a pfom acoss th oganization is uc; an pocss assts, ata, an laning can b ffctivly sha. Th sciptions of th fin pocsss povi th basis fo planning, pfoming, an managing th activitis, wok poucts, an svics associat with th pocss. n th pocss aa sciptions, this gnic pactic is abbviat as ocss. Activitis fom Activitis Th pupos of this gnic pactic is to scib th activitis that must b pfom to stablish th pocss. Typically, a st of lat activitis is ncssay to aquatly ass ach pocss aa. n th pocss aa sciptions, this gnic pactic is abbviat as Activity. Dicting mplmntation Manag Configuations Th pupos of this gnic pactic is to stablish an maintain th intgity of th signat wok poucts of th pocss (o thi sciptions) thoughout thi usful lif. Th signat wok poucts a spcifically intifi in th plan fo pfoming th pocss, along with a spcification of th lvl of configuation managmnt. Diffnt lvls of configuation managmnt a appopiat fo iffnt wok poucts at iffnt points in tim. n th pocss aa sciptions, this gnic pactic is abbviat as Configuation mgt. Masu th ocss Th pupos of this gnic pactic is to pfom ict ay-to-ay monitoing an contol of th pocss an to collct infomation iv fom planning an pfoming th pocss. Appopiat visibility into th pocss is maintain so that coctiv action can b takn whn ncssay. This pactic is pfom so that pfomanc infomation can b inclu in th oganization's pocss assts an ma availabl to thos who a (o who will b) planning an pfoming th sam o simila pocsss. Th infomation is sto in th oganizational masumnt positoy an th oganizational libay of pocss-lat assts. n th pocss aa sciptions, this gnic pactic is abbviat as Masu. ntify an nvolv Rlvant takhols Th pupos of this gnic pactic is to stablish an maintain ncssay involvmnt of stakhols thoughout xcution of th pocss. nvolvmnt assus that intactions qui by th pocss a accomplish an pvnts affct goups o iniviuals fom obstucting pocss xcution. n th pocss aa sciptions, this gnic pactic is abbviat as takhols. Vifying mplmntation Objctivly Evaluat Ahnc Th pupos of this gnic pactic is to povi cibl assuanc that th pocss is implmnt as plann an satisfis th lvant policis, quimnts, stanas, an objctivs. opl not ictly sponsibl fo managing o pfoming th activitis of th pocss typically valuat ahnc. As a sult, cibl assuanc of ahnc can b povi vn uing tims whn th pocss is un stss (.g., whn th ffot is bhin schul o ov bugt). n Mi 2002 agina 7

8 th pocss aa sciptions, this gnic pactic is abbviat as Ahnc. Rviw tatus with Businss Managmnt Th pupos of this gnic pactic is to povi businss managmnt with appopiat visibility into th pocss. Businss managmnt inclus thos lvls of managmnt in th oganization abov th immiat lvl of managmnt sponsibl fo th pocss. Ths viws a fo manags who povi sponsoship an ovall guianc fo th pocss, not fo thos who pfom th ict ay-to-ay monitoing an contol of th pocss. Diffnt manags hav iffnt ns fo infomation about th pocss. Ths viws hlp nsu that infom cisions on th planning an pfomanc of th pocss can b ma. Thfo, ths viws a xpct to b both pioic an vnt ivn. n th pocss aa sciptions, this gnic pactic is abbviat as Rviw. 6 Cas tuis val cas stuis hav alay bn cai out to both valiat an laboat intifi pocss aas. Th objctiv is to povi pocss aas with opational instumnts such as mthos, tchniqus an tools that suppot spcific pocus of a pocss aa. On of th instumnts that has bn vlop is a Risk Analysis Mtho that suppots pactitions in th pocss aa Rviws. Anoth xampl is a st of pactical guilins, that has bn vlop to tac quimnts, an that svs pactitions in th pocss aa contol an monitoing. Both vlopmnts will b ass bifly in th following. Th pocss aa Rviws om patns in th MB-TMM pojct xpinc poblms with inspcting (vy) lag ocumnts. nspctions an viws a xpnsiv an oftn th a only limit soucs availabl. On of th main qustions is how to ci which pats of a ocumnt hav to b chck? Th consotium ci to vlop a Risk Analysis Mtho that suppots th intification of th citical pats of a ocumnt an th tmination of th fct nsity of thos citical pats. As such th Risk Analysis Mtho can b us to tmin which pats of a ocumnt hav to b viw o inspct n fact th Risk Analysis Mtho is us fo pioitising inspction ffot. Th mtho consists of fiv stps. n th fist stp th citical ocumnt pats a intifi. Citicality is fin as th g of impact that a sv fct in a spcific pat of a ocumnt can hav on th final pouct o vlopmnt pocss. n stp 2 fct nsity factos a tmin. Dfct nsity factos a factos that influnc th quality of a ocumnt. An xampl is th tim pssu un that a ocumnt has bn wittn. Exampls of oth factos influncing th fct nsity a: Amount of us, Us of stanas an chcklists, Domain xpinc of autho, tc. n stp 3 th citical pags a associat with th fct nsity factos. n stps 4 an 5 fct nsitis a calculat p pag an it is tmin on basis of a sampling algoithm which pats of th ocumnt hav to b inspct. Th Risk Analysis Mtho has alay bn appli in th xpimnts. Th pocss aa Contol an Monito. Th pupos of monitoing an contol is to povi insight into th tst pojct s pfomanc so that it can b manag. Th ocss Aa Contol an monito asss th managmnt of a tst pojct by mans of th contolling an monitoing of pogss of th tst pojct an th quality of th poucts bing tst. Contol an monitoing is th pocss aa in that among oths quimnt managmnt pocsss a allocat. Rquimnt Managmnt is th pocss of managing changs to th systm quimnts. As such it ncompasss both chang managmnt an ocumnt maintnanc. Concpts such as quality of quimnts an configuation managmnt of quimnts hav bn laboat on basis of cas an litatu stuis. n th following w will scib ths two concpts bifly. Quality of quimnts Rquimnts shoul b abl to pass th Quality Gat [13]. A goo quimnt stats somthing that is ncssay, vifiabl, attainabl, an is fomulat in a cla an unambiguous mann. Th Quality Gat consists of a numb of qustions an chcks that n to b pfom on ach quimnt, in o fo it to pass th quality contol. NAA has vlop a tool that assists in th valuation th quality of th quimnts spcification ocumnt an th iniviual quimnts [12]. Th Automat Rquimnts Masumnt (ARM) tool sachs quimnt ocumnts fo ctain quality inicatos. Th tool scans th txt of th spcification fo spcific pimitivs an kps tack of thm. Bas on ths finings, a jugmnt is ma on th quality of th spcification an th quimnts iniviually. Th Quality Gat (tchniqu) an ARM (tool) w consi as usful mans to pfom an intak chck on th quimnts, to s if thy a tstabl, an usabl fo th vlopmnt pocss. Bas on th cas stuis an th litatu sach also guilins hav bn vlop gaing th stablishmnt of spcification an styl stanas. ojct paticipants shoul b tain in th us of thos stanas. Configuation managmnt of quimnts. Th most impotant aspct of quimnt managmnt was consi to b th tacability. Tacability is ssntial fo aquat chang managmnt an ocumnt maintnanc. Bas on a cas stuy th iffnt typs of tacability hav bn fin. Th th typs of tacability a spctivly: Hoizontal tacability Hoizontal tacability is th possibility to tac lations btwn quimnts of (sub)poucts an/o compo- Mi 2002 agina 8

9 nnts that mg in th vlopmnt pocss fom quimnts to analysis, sign an implmntation (incluing tsting). Vtical tacability Vtical tacability is th possibility to tac lations btwn (sub)poucts an/o componnts that mg fom top-own o bottom-up compositions of quimnts. Tmpoal tacability Tmpoal tacability is th possibility to tac lations btwn (sub)poucts an/o componnts an associat ocumntation that mg though tim. Fo ach of th th typs of tacability guilins hav bn vlop to suppot tst pofssionals with configuation managmnt of tst poucts. 7 Cunt tatus an Futu Outlook Th cunt status of th MB-TMM pojct is that th xploation phas has bn finish an that th sign phas is wll un its way. Th latt is flct in this pap by th sciptions of th MB-TMM fam an th pocss aas (which a alay fin up to lvl 4). Fom a contnt point of viw a ky issu in th futh vlopmnt of th MB-TMM will b th stag/continuous aspct. Although th MB-TMM is cuntly claly a stag mol of fiv lvls, th patns in th consotium fl that thy can ass continuous aspcts of th MB-TMM as wll. To b abl to o so thy fin so-call ky issus in impovmnt that appa at ach lvl. Ths ky issus a spctivly opl, Oganization, Tchnology an ocss. By making cla at ach lvl an in ach pocss aa in what way an to what xtnt ths ky issus a ass th stuctu of th MB-TMM will b stngthn. Futh this will sv as an ai to chck th compltnss of th MB-TMM, both at ach lvl an fo th whol MB-TMM. Making th ky issus xplicit can also b us as basis fo th vlopmnt of th assssmnt appoach in th sns that tsting oganizations will b assss by focussing on ths ky issus in paticula. Although th scop of th MB-TMM is systms tsting it shoul b stss h that cuntly most of th pocss aa sciptions hav a stong softwa tsting ointation. This is caus by th actual intsts, knowlg an skills of th consotium patns. Howv CMM, which has as scop systms impovmnt, is still th main fnc fo th vlopmnt of MB- TMM. n th xpimnts that will tak plac in th nxt months it has to bcom cla whth th scop of th pocss aa sciptions has to b nlag fom softwa to systms an in what way this has to b on. Cunt activitis a th vlopmnt of th mtic bas an th assssmnt appoach an pocus. Rgaing th mtic bas it has bn ci that ach pocss aa will contain Goal Qustion Mtic [11] pocus to vlop a mtics pogam fo th valuation an tmination of th ffctivnss of spcific tsting impovmnt activitis. With spct to th assssmnt appoach a numb of chcklists hav alay bn vlop that will b valiat an nich in th xpimnts. Vaious xpimnts will tak plac in th nxt months. W mntion h fo xampl th al-lif xpimnts in that th usag of th pocss aa sciptions will b valiat in tsting pojcts at th patns oganizations. Futh, pototyp instumnts such as th assssmnt chcklists will b appli in th tsting patmnts o aas of th patns oganizations. Rgaing th isk analysis mtho, this instumnt will b valiat using histoical ata of cntly cai out viw activitis. Cuntly th ownship of th MB-TMM is bing tmin. t is likly that on th shot tm a MB-TMM platfom oganization will b vlop that will xploit th MB-TMM an that is sponsibl fo issmination (via Wb an book publications), maintnanc an impovmnt activitis. This platfom oganization will vlop clos lations with lvant oth oganizations, instituts an/o spcialists in th fil of systms an softwa pocss matuity, such as E, QU, Bunstin tc. Rfncs Bunstin., uwanassat T., an Calson C., 1996-a. [1] Dvloping a Tsting Matuity Mol. at 1. Cosstalk, Jounal of Dfns oftwa Engining, 9, no. 8, Also availabl on: [2] Bunstin., uwanassat T., an Calson C., 1996-b. Dvloping a Tsting Matuity Mol. at 2. Cosstalk, Jounal of Dfns oftwa Engining, 9, no. 9, Also availabl on: [3] Glpin D. an Htzl B., 1988, Th Gowth of oftwa Tsting, Communications of th ACM, 31, no. 6, [4] Ham, Matijn, 2001-a, MB-TMM. tat of th at litatu. at 2, MB-TMM pojct pot F-M [5] Ham, Matijn, 2001-b, Tsting in oftwa ocss mpovmnt, MB-TMM pojct pot F-M [6] Ham, Matijn, Vnnaal, Eik van, 2001, MB-TMM. tat of th at litatu. at 1, MB-TMM pojct pot F-M [7] Ham, M., winkls R., Tinkns J.J.M., 2001, Mtics an Masumnt, MB-TMM pojct pot F [8] Jacobs J., van Moll J. & toks T., 2000, Th ocss of Tst ocss mpovmnt, XOOTC Magazin, 8, 2 [9] winkls, Ron, A Compaison of TMM an oth Tst ocss mpovmnt Mols, MB-TMM ojct Rpot F [10] aulk, M, Cutis B., Chissis M.B. an Wb, C., 1993, Capability Matuity Mol fo oftwa, oftwa Engining nstitut, Cangi Mllon Univsity Mi 2002 agina 9

10 [11] Van olingn R., Bghout E., 1999, Th Goal/Qustion/Mtic Mtho, A pactical gui fo quality impovmnt of softwa vlopmnt, McGaw-Hill [12] Wilson W. t al, 1996, Automat Quality Analysis of Natual Languag Rquimnts pcifications, oftwa Assuanc Tchnology Cnt [13] Robtson., 1996, An Ealy tat to Tsting; How to Tst Rquimnts. ap psnt at Euota 1996 Jf Jacobs, hilips minconuctos, Einhovn an Jos Tinkns, Fits hilips nstitut, Univsity of Tchnology Einhovn! Gn vooln van achitctuu zon pocs, maa ansom ook nit Ov onbkba ban tussn pouct n pocs D laatst tij is in ivs mia vl aanacht voo achitctuu van softwapouctn. Ht hbbn van n go ontwp n us ook n go achitctuu is noozaklijk voo n succsvol pouct, maa is m noig. Ht hbbn van n go achitctuu staat namlijk nit op zichzlf. Zon juist pocssn in n pojct n/of oganisati gaat ht uitinlijk toch falikant mis. Lt op: ansom ook. En omgving waain namlijk all pocssn tot in puntjs vzog zijn, maa wlk nit bschikt ov n go pouctachitctuu, ijft toch op n mislukking af. nliing D lati tussn pouct n pocs in softwa ngining lijkt n kip/i poblm. Mt n go pocs makn w cht nit altij go pouctn, maa n go pouct gaat uitinlijk tn on als w gn go pocssn hbbn om ht t onstunn. En als w al accptn at ht n kip/i poblm is an ijst nog vaag: Wi is kip n wi ht i?. Waa motn w nu bginnn? Bginnn w nu st mt pocssn, of motn w st ht pouct nzttn? Ov ht st: ht pocs, is laatst jan vl gzg n gschvn binnn softwa pocs impovmnt wl (). Ov at laatst: ht pouct, wot laatst tij sts m gspokn; mt nam ht onwp achitctuu kijgt aabij g vl aanacht. oftwaachitctuu is momntl n hot issu. D nn hivoo zijn ivs. E zijn laatst tij n goot aantal bokn op makt gbacht ov it onwp, wlk aanacht voo ht onwp stimuln. Daanaast wot sts m gaccpt at n go ontwp basis is voo n succsvol pouct. Bovnin won achitctuuvaagstukkn gvo vanuit tonmn aanacht voo CBD (componnt bas vlopmnt), EA (ntpis application intgation), BD (puchas bas vlopmnt) n L (softwa pouct lins). Dz aanacht voo achitctuu is nit ghl tn oncht, aangzin n achitctuu in tonmn mat moglijkhn n onmoglijkhn van n softwapouct bpaalt. Tlln w aabij op at softwapouctn sts flxibl won ingzt n sts maa w zoanig aangpast won om aan aanvulln isn t volon, an komn w al snl tot slotsom at één van succscitia voo softwapouctn ht hbbn van juist achitctuu is. Wat it juist nu pcis inhout is cht moilijkhi. Wl uilijk is at it vait ov vschilln pouctn, omgvingn, topassingn, gbuiks, poblmn, bijfspocssn, n glijk. W nmn stlling at in huiig paktijk, zowl in inusti als in wtnschap, n vl t stikt schiing tussn pouct n pocs wot oogvo. Bin zijn cht onlosmaklijk aan lkaa vbonn. En pouct komt tot stan tijns n pocs, n n pocs is bon van lk pouct. En go pocs gaant cht gn go pouctn, maa om n go pouct t makn hft mn zk gn bhoft aan n slcht pocs. Bi bnaingn om n go pouct t makn, pouctgicht aanpak (mils bijvoobl aanacht voo n go achitctuu) n pocsgicht aanpak (mils ht finiën n stuctun van pocssn), bstaan cht voonamlijk spaaat van lkaa. Vaak wot binnn ht thma softwaachitctuu mtafoo gtokkn naa bouwwl. Dit gbut on ht mom van: Wat in softwabouw allmaal fout gaat, gaat in bouwwl wl go. sonn i z laatst stlling gbuikn hbbn blijkbaa nog nooit n huis latn bouwn. Wij hantn aaom liv mtafoo van n muzikcompositi. D compositi is n stuk softwa, mt als basis n achitctuu, gmaakt oo componist n vastglg in patituu. Ht muzikstuk tijns uitvoing is ht uitinlijk systm tijns gbuik, mt ht okst als pojcttam n iignt als pojctli. En mooi uitvoing komt slchts tot stan oo n juist combinati van z facton. n fit is n muzikstuk in wklijkhi ook n stuk soft -wa. Achitctuu bhoft n pocs En go muzikstuk, n pfct compositi, is nit automatisch fijn om naa t luistn. Ht okst at ht splt, iignt, conctzaal, bpaln bijvoobl z stk ht uitinlijk sultaat. Zo is ht ook voo n softwaachitctuu. En achitctuu kan nog zo go zijn, toch bpaln uitinlijk implmntatipocssn, wijzigingspocssn, kwalitits-pocssn n glijk of n go pouct wot opglv. Mozat hft bijvoobl pachtig compositis gschvn, maa n vzamling willkuig muzikantn zogt nog nit vanzlfspkn voo n mooi uitvoing. Mi 2002 agina 10

11 oftwa ngining pocssn i blangijk zijn n onstunn zijn aan n go softwaachitctuu zijn bijvoobl: Wijzigingnbh van gbuiksisn. Wijzigingnbh is g blangijk. Eisn n wnsn vann namlijk vootun. En go achitctuu vookomt n hoop wijzigingn n maakt ht makklijk an wijzigingn oo t von. Daavoo hft mn us n pocs noig, ongacht achitctuu. n it pocs wot aanacht ggvn aan ht ocumntn, pioititn toknnn, plannn n valin van wijzigingsvoostlln. Zon it pocs volut ht pouct tot n bi van aanpassingn, waa ook achitctuu uitinlijk aan tn on gaat. chattn n bgotn. Om n achitctuu op ht afgspokn momnt omgzt t hbbn naa n pouct, mot gschat won. Zowl oolooptij, bnoig aantal manun n t vwachtn aantal foutn, mot gschat won. Zon n go pocs is ht onmoglijk om go schattingn t kunnn makn. Zoon komt ht pouct an nog sts t laat, t uu, of t vol mt poblmn bij gbuik tcht. D achitctuu is an wllicht wl go, maa klant nog sts ontvn. Vsibh. Ht bhsn van ht aantal vsis, ht vstkkn van vschilln vaiantn, afhanln n oplossn van poblmn is n blangijk pocs. En go achitctuu maakt vschilln vsi n vaiantn moglijk, n vookomt wllicht poblmn, maa sonanks is n onstunn pocs voo noig. Rviws. D achitctuu van n softwapouct is gn inpouct. D ingbuik koopt gn achitctuu. N, ingbuik koopt n softwa pouct. Contoln of n achitctuu aansluit bij uitinlijk bhoftn n consistnt is mt vooaf gfini gbuiksisn zal gaan motn won. Daavoo won viws gbuikt. Expimntn tonn aan at ht succs van viws voonamlijk afhanklijk is van ht viw-pocs. Achitctuu bhsing. Ht finiën van n softwa achitctuu aan ht bgin van n pojct is noozaklijk. Echt, als ontwikklaas vop in ht pocs zich nit aan afspakn houn, is wl n mooi achitctuu op papi, maa wijkt wklijk pouctachitctuu aa vanaf. D kwalititszogpocssn, mt auits op pocs n pouct stlln zk at gmaakt afspakn ook won nagkomn. Onaannms. En go achitctuu maakt ht moglijk vast afspakn t makn ov communicati/intfacs tussn apat ln. Dit maakt ht go moglijk om onaannms aan t stun n (lijk) onafhanklijk t latn wkn. Echt, pocssn zijn nog sts noig om z aan t stun n t contoln. Zon glijk pocssn loopt ht pojct, onanks n go achitctuu, nom isico s. n bovnstaan lijst hbbn w nkl typisch softwa ngining pocssn aanggvn i n voowaa vomn om n go achitctuu tot n succsvol pouct t latn lin. D an kant is cht ook blangijk. Wlk aspctn van n achitctuu zijn blangijk om pocssn t latn slagn? ocs bhoft n achitctuu En go okst, mt n uitmuntn iignt gft gn gaanti voo n mooi uitvoing. D compositi i mn pobt t spln hft n got invlo. mms: gabag in, gabag out. Dat gl ook voo softwapocssn. Als mn in n softwapojct n pouct maakt waaaan gn go achitctuu tn gonslag ligt, loopt ht ghl ggaan op n fiasco uit. Zon spcifik namn t willn nomn, wtn w allmaal at bpaal compositis nooit mooi zulln won, ongacht wi z splt. Ht blang van achitctuu voo n go pocsoganisati wot mt nam uilijk bij volgn onwpn: Hgbuik. Ook in pocswl wot al jan gpaat ov hgbuik. Zon n go achitctuu kan cht nooit systmatisch hgbuik bikt won. Vaningn. Ht is noozaklijk om op n pofssionl mani mt vaningn om t gaan, on m mt wijzigingsvzokn, chang contol boas, tc. En slcht pouctachitctuu maakt vaningn cht z complx. En go achitctuu zogt voo at mst waaschijnlijk vaningn alln lokal consquntis hbbn. chattn n wok-bakown-stuctus. Bi zijn noozaklijk voo planning n bhsing van pocssn. Bi won cht bij vooku gbas op pouctachitctuu. D pouctbakown-stuctu bpaalt wok-bakownstuctu. Communicati. Zk wann pojcttams got won is communicati n kitik succsfacto (n vak nog n faalfacto). Go communicati wot vgmakklijkt als uilijk is wlk olln, vantwoolijkhn n bvoghn aanwzig zijn. Dz zakn won in pocsocumntn vastglg, maa communicati kan cht vl nvouig vlopn wann tams aan go gfini subsystmn gkoppl zijn. Ht mog inmils wl uilijk zijn: pocs n pouct motn han in han gaan. En go achitctuu zon onstunn pocssn, of n go pocsoganisati zon go pouctachitctun, zogt slchts voo bpkt succs. En als ht al tot succs lit komt ht ooat mnsn ht tkot van zwakk componnt compnsn. Ht samngaan van pouct- n pocsblik op softwa ngining lijkt zo vint, maa in paktijk bhanln w z wl altij apat. Mi 2002 agina 11

12 Tw wln: gn vooln Ht got nal van opsplitsing in pouct vsus pocs is voonamlijk at ht ook tw apat wln zijn. Kijk bijvoobl ns naa pocswl, waa mnsn zich gopn in bijvoobl EG, Quality Wk, Ns n ECOM confntis. n z wl wot t winig aanacht ggvn aan ht pouct zlf. Achitctuu onwpn komn aa ook nauwlijks aan bo. D booschap lijkt t zijn: als ht pocs maa go is, an komt ht mt ht pouct ook wl go. Dat is natuulijk onzin. En zichzlf spctn okst n iignt kist zogvulig zijn compositis n componist. D pouctwl aantgn komt samn in bijvoobl ht LAC in Nlan n intnationaal op WCA, RE, OOLA, NCOE, RUC n CE confntis, waa vl aanacht is voo pouctaspctn n mollingtchnikn, voo bijvoobl achitctun. n z wl wot ht pocs tvl als n black-box bschouw. E wot t vl aangnomn at ht pocs wl in o is. Ook i bnaing is nit tcht. En componist i zk wil zijn at n compositi op n bpaal mani gspl wot, zal zogn voo n nauw samnwking mt iignt. En opmklijk paalll aan muzikwl is wl nauk op mnslijk aspctn. Nt als in softwa ngining kist n iignt z zogvulig zijn okstln. Daanaast hbbn componistn wklijk n naam opgbouw. Dat zin w w wl in bouwwl voo achitctn, maa nit of nauwlijks binnn softwa ngining. Wat w wl van kunnn ln is at mnslijk componnt xtm blangijk is. Aanpakkn uit zowl pocs- n pouctwl hbbn oogaans n ovvn focus op hun ign blvingswl. Al houn w alls constant: compositi, instumntn, locati, iignt n glijk, kwalitit van iniviul musici n hun kwalititn in samnwking zijn van ooslaggvn invlo op ht insultaat. Dglijk mnslijk aspctn won go bschvn in ht opl-cmm mol, n van min bkn CMM s. Him wot ht laatst punt in ihok tchnologi (achitctuu), pocs n mnsn afgkt. Conclusi W hbbn aanggvn at pocs n pouct han in han gaan n at binnn achitctuustoming naa onz mning vl t winig aanacht is voo pocssn. Ht hbbn van n go achitctuu, maa zon juist pocssn om bijvoobl wijzigingn af t hanln, vsibh t on, n kwalititszog uit t von, stvnt n pojct toch op n mislukking af. W willn onz stlling nog wl wat stk makn: En (avtnti) Mi 2002 agina 12

13 oganisati of pojct wlk CMM lvl 2 pocssn nit op o hft, haalt nauwlijks vooln uit n go softwaachitctuu. Ansom hft n lvl 2 oganisati mt n slcht pouctachitctuu nog sts n hl goot poblm. D n hivoo is at ht ontbkn van z pocssn voo zogt at ht pouct tn on gaat aan n aantal typisch poblmn, onanks go pouctachitctuu. Ht mst ston is at binnn huiig paktijk, zowl in inusti als wtnschap, pouctwl n pocswl naast lkaa bstaan n langs lkaa hn lijkn t wkn. Ht is us zaak at bi wln gïntg won n van lkaa gaan ln. D pocswl mot gbuik gaan makn van pouctachitctun, n pouctwl mot bginnn juist pocssn t installn. Als w at voo lkaa kijgn, an kunnn w inlijk moglijkhn ontplooin i bi wln in zich bgn. amngvat, lati tussn pouct n pocs is hlmaal gn kip/i poblm. ntgnl: ht is n kip/haan poblm! n softwa ngining houn w kip n haan alln in apat hokkn. Nu alln nog uitzokn in wlk volgo, combinati, glmaat, omstanighn, n glijk, w tot bst n/of mst in komn. Ané Hijstk, Q-labs n Rini van olingn, CMG! Wkgopn Wkgop Tstpocsvbting & Hibij n kot vslag van onz wkgopbijnkomst van wonsag 17 apil. Ht ol van z bijnkomst was ht stuctun n pioitn van facton i w voig k mt bainstomn vkgn han. Ht gaat hi om facton i invlo hbbn op omvang van 'ht gat' tussn Tstn n Ontwikkling. Dat ol hbbn w nog nit bikt. D bijnkomst ging van stat mt ht op ht bo tknn van uw contoun van n mol zoals w at aan ht cën zijn (inclusif lati van it mol mt gnom facton). Hiuit blk at ht ook moglijk was om st an onln van ht mol uit t gaan wkn, bijvoobl ho w omvang van ht 'ht gat' kunnn mtn: wat kan als mtlat inn? Na wat iscussi hbbn w voo gkozn om oosponklijk aanpak t blijvn volgn n st facton v uit t wkn. Al on kwamn w acht at w sts w n iscussi kgn ov wat w nu ignlijk on 'ht gat' vstaan, n at ht noozaklijk is om st n uilijk finiti van 'ht gat' tussn Tstn n Ontwikkling t bpaln. Mt ht opstlln van i finiti zijn w gstat, maa at hbbn w nog nit af kunnn onn. Daanaast blk ht vstanig om scop van onz activititn in st instanti t bpkn tot Accptati tsts in n aministativ omgving. Lat kunnn w alsnog scop vbn. T voobiing van volgn bijnkomst gaan w volgn activititn uitvon: * Bschijf 'ht gat' voo ht aspct 'oganisati' (Hans) * Bschijf 'ht gat' voo ht aspct 'communicati' (Bam) * tuctu lijst mt facton (Dé) D volgn bijnkomst is gplan op 19 juni 2002 om 18:00-20:00, wom bij NQA in Viann. Vanaf 17:30 staan boojs klaa! Contactpsoon: Dé Robbn mobil: mail : Wkgop ntgal statgiën Onwp: mplmntati van Rational Ros n Datum: 13 juni van tot uu Locati: wot nog bkn gmaakt Contactpsoon: Michl Rutgs tl.: mail: Wkgop Mtikn Contactpsoon: Hans Vonk tl.: , fax: mail: Wkgop nvoingsstatgiën Contactpsoon: Jal Mij tlfoon: mail: Wkgop in klin oganisatis Contactpsonn: G Fisch, tl Tju Naus, tl: mail: Kijk glmatig op wbsit voo actul wkgop mlingn n bijnkomstn. D wkgopn nvoingsstatgiën, in Klin Oganisatis n Mtikn hbbn lk n ign wbsit, i via is t bikn.! Niuwsbichtn Cs Michilsn; niuw bstuusli Gaag nm ik ht stokj ov van Mak van Vln n zal in ht kot its vtlln ov mijn activititn van laatst 20 jaa, voo zov ht mt oftwa Ontwikkling t makn hft. D bginjan tachtig knmktn zich oo hobbyism n vl stui. Voo n l naast ht wk volg ik Hog nfomatica Opliing aan Mi 2002 agina 13

14 Hogschool Einhovn n aana Tchnisch nfomatica aan Tchnisch Univsitit Dlft. Aan ht bgin van HO kwam ik in aanaking mt n aantal nthousiast hilips mnsn i aan ht pionin wan mt softwa voo obotachtig systmn. Dit contact li uitinlijk tot n st siuz baan als systmbh bij hilips in Einhovn. Zo n goot bijf hft als vool at vl kansn liggn voo ignn i z oppakkn. Dat hb ik gun aaop volgn 12 jan mt hl vl plzi gaan. Na ht bouwn van gafisch n atabas goiënt systmn, kon ik m spcialisn in ht bnkn van oplossingn voo zognom N-complt poblmn. Dit hft m, naast vl huistikn, uitinlijk gbacht bij Nual Ntwkn n mt nam Gntisch Algoitmn. Echt n luk tij, misschin bij n an glgnhi kan ik aa nog ns its m van vtlln. Als vanzlfspkn komn allli takn bij: n stukj pojctliing, vantwoolijkhi voo kwalitit van pouct n pocs, O invon voo ontwikklafling, spcifik voo softwa afling, D (Dvlopmnt ocss mpovmnt) invon voo hl ontwikklafling. Na i twaalf fantastisch jan bij hilips wil ik mijn vlugls wat v uitslaan n kon at naa hatlust on bij n gopj z togwij mnsn in Utcht on naam ht Quality Managmnt Comptnc Cnt van Oigin (ignlijk n ou BO-cl n achtaf bzin was at ignlijk n hl stk n plziig fomul). Daa bstk ht wkvl naast oftwa Ontwikkling; ook bstuulijk nivaus n vic Managmnt. n kot tij aakt ik bkn mt kwalititsmolln n w in glgnhi gstl om z ook aawklijk in paktijk t bngn. Eignlijk gappig at j vanuit zo n positi als avisu w mt hl an mnsn kunt samnwkn, ook mt j ou wkgv ovigns. En knmkn voobl hivan was pio waain hilips BET n company-wi vbtpogamma lanc. Ht hoofkantoo van Consum Elctonics, stijs on liing van Ai Baan, wil aabij ht go voobl gvn n maakt samn mt mij n bgin om hun pocssn in kaat t bngn. k hb ook nog vl go hinningn aan TL implmntatis bij vic Managmnt aflingn. Ht mst knmkn cht van mijn QMCC-pio was, at ik m bgon t alisn at mnslijk aspctn n vl vooaanstaan ol zoun motn kijgn. Dit is van topassing op all vbtactivititn op wlk nivau an ook van n oganisati. En kantnatikl uit Jan Timm pio mt kop Managmnt is simpl n aaon tkst mnsn i gns in glovn makn hoogst vwachtingn waa gft go w waa ht in paktijk vaak cht om aait. ins voig jaa wk ik bij Océ-Tchnologis in Vnlo aan tw opachtn: allst n pojct om softwa ontwikkling tot n go in t bngn n aanaast ht v vom n inhou gvn aan ht ouct Cati ocs. Dit laatst hft vl t makn mt an isciplins n hft aaig wat ovnkomstn mt mijn bginpio. n n aantal opzichtn vol ik m an ook w tug in ht nst, maa an in n an ol. Mijn nthousiasm n ovtuiging at w in Nlan vl t bin hbbn op ht gbi van oftwa Ontwikkling hbbn mij uitinlijk ook bij gbacht. k zi in ook n moglijkhi om mt nam vanuit paktijk n stntj bij t agn als ht gaat om consoliati van htgn w bikt hbbn (vasthoun n ontsluitn van knnis n vaing), motivati bij invoing van vbtpogamma s n natuulijk ang om t innovn. k hoop at ik its voo julli mag btknn. Tll m an will fogt, show m an may mmb, involv m an will ca. (Ol Chins povb) Cs Michilsn, Tsting Matuity Mol: Van tcti naa pvnti Dit atikl is cntlijk gpublic in oftwa Rlas Magazin: Ht afglopn cnnia laat zich knmkn oo bwustwoing in softwa inusti at continu kwalititsvbting van ooslaggvn btknis kan zijn om op lang tmijn t kunnn ovlvn. Dit kan on an vklaa won ooat makt sts hog kwalititsisn stlt aan softwapouctn. Voo n blijvn btouwba wking inn softwapouctn van hog kwalitit t zijn. Daavoo won softwaoganisatis gwongn om kwalititssystmn t ontwpn n in t ichtn i kwalitatif hoogwaaig softwapouctn kunnn vootbngn. En kwalititssystm at is ontwopn voo softwaoganisatis is ht Capability Matuity Mol. Ht Capability Matuity Mol (CMM) is oo sofwa inusti als ka algmn gaccpt om kwalitit van haa softwapocssn (n in ht vlng hivan haa softwapouctn) continu t gaan vbtn. Tstn is n cuciaal onl van n volwassn softwaontwikklpocs. Onanks go sultatn mt ivs kwalititsmthoikn, is T-inusti nog sts v vwij van foutloz softwa. Vlal nmt tstn zo n 30 40% van ht total bugt voo haa kning. n ht CMM wot cht maa z bpkt aanacht ggvn aan ht tstpocs. Als antwoo op z poblmatik is ht Tsting Matuity Mol ontwikkl. Mi 2002 agina 14

15 Ht Tsting Matuity Mol (TMM) is n mol at tn aanzin van ht CMM als complmntai wot gposition n n ka schpt voo ht vbtn van kwalitit van tstpocssn. Ht vollig atikl is t ownloan via Eik van Vnnaal (mpov Quality vics BV) Call fo aps ROFE 2002, Rovanimi, Finlan Thm an cop Th main thm of ROFE (ROuct FocusE oftwa pocss impovmnt) is pofssional softwa pocss impovmnt () motivat by pouct an svic quality ns. is facilitat by softwa pocss assssmnt, softwa masumnt, pocss moling, an tchnology tansf. t has bcom a pactical tool fo quality softwa ngining an managmnt. Th businss of vloping nw applications lik mobil an ntnt svics o nhancing th functionality of a vaity of poucts by mb softwa is matuing an mting hash businss alitis. Th n fo pofssional softwa vlopmnt, quality, an cost/ffctivnss is bcoming vint an th is a n to spa byon its taitional aas. Thfo w ncouag paps an iscussions in nw application omains in aition to th mo taitional paps. Ths may inclu quality issus lat to pocsss, mthos, tchniqus, tools, nabling tchnologis an applications. Th pupos of th confnc is to bing into th light th most cnt finings an sults of th aa an to stimulat iscussion btwn th sachs, xpinc pofssionals an tchnology povis fo. Th lag numb of paticipants coming fom inusty confims that th confnc povis a vaity of up-toat topics an tackls inusty poblms. Topics Th main topics of th confnc inclu: oftwa ocss mpovmnt ocss Assssmnt ocss Molling ocss Establishmnt Masumnt oftwa Quality Quality tanas Mthos an Tools Expimntal oftwa Engining Oganizational Laning/Expinc Factoy opl ssus nustial Expincs an Cas tuis Bst pactics Lssons Lan W ncouag paps in th omains of: Mobil an Wilss Applications an vics Tlcom an ntnt Applications Emb ystms ubmit paps o xpinc pots to in Micosoft Wo, DF, o ostscipt by July 29, Accpt contibutions will b inclu in th confnc pocings. Th pocings of ROFE 2002 will b publish by ping in th Lctu Nots of Comput cinc (LNC) sis. las not that only thos paps will b consi fo viw which o not xc 15 pags an ah to th layout instuctions tail in th layout guilins. las ownloa th authoing guilins an mak su that you pap fulfils all fomat quimnts. All LNC volums a publish both in pint an in lctonic fom. Authos of accpt paps will thfo b ask to submit to th volum itos a singl-si pintout of th final vsion of thi contibution as wll as souc fils of all pats of th manuscipt, as scib in th authoing guilins. Not that fo a pap to b publish in th pocings th authos hav to sign a copyight fom. anls, Wokshops &Tutoials opos panls o wokshops on intsting topics fom on-going sach o inustial pojcts. oposs of panls o wokshops a xpct to paticipat in oganizing thm. oposals shoul inclu an outlin an an inication of tim qui. Tutoials shoul b ith half o full ay. las sn poposals to by July 29,2002 Ky ats ap submission alin: July 29,2002 anls, Wokshops &Tutoials submission alin: July 29,2002 Notification of accptanc: ptmb 18,2002 Final cama ay paps u: Octob 7,2002 Confnc ats: Dcmb 9-11,2002 nfomation Mi 2002 agina 15

16 ! Evnmntnkaln D vnmntnkaln bvat n ovzicht van intnational confntis op ht gbi van, mtikn n softwapouctkwalitit. Daanaast zijn activititn van opgnomn. Ook national vnmntn op ht gbi van softwapouct- n pocsvbting kunnn in z vnmntnkaln won opgnomn. Mils Koi kan n oganisato van glat vnmntn n slct gop van gïntssn bikn. Voo commciël vnmntn zoals confntis, wokshops, lzingn n ansootig bijnkomstn vaagt acti n klin bijag in kostn. D volgn Koi zal volgns planning vschijnn in sptmb W vzokn u om aankonigingn voo vnmntnkaln uitlijk op 15 augustus bij acti t bzogn. Mi 21 mi: Wkgop nvoingsstatgiën, Amstam Contactpsoon: Jal Mij tlfoon: mail: 30 mi: Wkgop voo Klin Oganisatis ctaiaat: Tju Naus tlfoon: mail: Juni: 12 juni: 5 jaacongs: Onwp: als (aan)winst?! Lokati: Holiay nn ostuinn tij: uu info & aanmling: Cantijn sctaiatn wbsit: 13 juni: Wkgop ntgal statgiën Onwp: mplmntati tools Augustus: 27 augustus: Wkgop nvoingsstatgiën, Banvl Contactpsoon: Jal Mij tlfoon: mail: ptmb: 12 sptmb: Wkgop ntgal statgiën Onwp: in RAD omgving 26 sptmb: plnai sssi onwp: wot nog bkn gmaakt plaats: Motl Vught tij: uu info & aanmling: Cantijn sctaiatn wbsit: Oktob: 15 oktob: Wkgop nvoingsstatgiën, Won Contactpsoon: Jal Mij tlfoon: mail: Novmb: 14 novmb: Wkgop ntgal statgiën Onwp: D intgal aanpak Contactpsoon: Michl Rutgs tl.: mail: 19 novmb: plnai sssi onwp: onbkn plaats: Motl Vught tij: uu info & aanmling: Cantijn sctaiatn wbsit: Dcmb: Dcmb 9-11, ROFE Confnc 4 th ntnational Confnc on ouct Focus oftwa ocss mpovmnt laats: Rovanimi, Finlan nfo: 10 cmb: Wkgop nvoingsstatgiën, Einhovn Contactpsoon: Jal Mij tlfoon: mail: Kijk glmatig op wbsit voo actul wkgop mlingn n bijnkomstn. D wkgopn nvoingsstatgiën, in Klin Oganisatis n Mtikn hbbn lk n ign wbsit, i via is t bikn. Mi 2002 agina 16

17 ! Colofon D acti bstaat uit: Rnsk Hnzl, Nils Malotaux, Maatn Wijsman. Voo actis n vagn m.b.t. Koi kunt u zich wnn tot: Racti Koi, Rnsk Hnzl Luchthavnwg , 5657 EA Einhovn tl.: , fax: mail: nin u in tokomst n hinningsbicht wilt ontvangn ov atum van kopijsluiting, stuu an n - mail mt "opnam copylijst" naa nfomati ov is t vinn op wbsit: Voo actis n bijagn op wbsit kunt u zich ichtn tot: Racti wb, Nils Malotaux mail: Dz koi kwam tot stan mt mwking van Vision Consot N R Malotaux - Consultancy Dlnam in nin u actif wilt paticipn in n Koi in tokomst wilt ontvangn, kunt u zich aanmln als lnm in bij: ctaiaat tichting p/a Cantijn ctaiatn ostbus 2047, 4200 BA Goinchm tl.: , fax: mail: wbsit: Aanmling kan ook via ht aanmlingsfomuli op wbsit van : D activititn van won gsponso oo financiël bijagn van: QU KZA CMG Atos Oigin nvantiv Quint Wllington Rwoo Mi 2002 agina 17

Handboek Jan Soldaat. Starterkit voor stapsgewijs invoeren van. procesverbetering P I. Werkgroep SPI in Kleine Organisaties

Handboek Jan Soldaat. Starterkit voor stapsgewijs invoeren van. procesverbetering P I. Werkgroep SPI in Kleine Organisaties Hanbok Jan Solaat S Statkit voo stapsgwijs invon van pocsvbting Wkgop S in Klin Oganisatis Statkit: waaom, wat n ho Opzt psntati: Achtgon wkgop Waaom n Statkit? Ho tot stan gkomn? Wat bit Statkit? Wat

Nadere informatie

Kloof? Hoezo kloof? N R Malotaux. Niels Malotaux P I. 030-228 88 68 niels@malotaux.nl www.malotaux.nl/nrm. Consultancy. N R Malotaux Consultancy

Kloof? Hoezo kloof? N R Malotaux. Niels Malotaux P I. 030-228 88 68 niels@malotaux.nl www.malotaux.nl/nrm. Consultancy. N R Malotaux Consultancy 1 Kloof? Hozo kloof? Nils Malotaux 030-228 88 68 nils@malotaux.nl www.malotaux.nl/nm S/TstNt - 26 sptmb 2002 Nils Malotaux 2 Kwalitit op tij consultant Coach voo sultaat in pojctn S wkgopn: Klin Oganisatis

Nadere informatie

De activiteiten van SPIder worden gesponsord door financiële bijdragen van:

De activiteiten van SPIder worden gesponsord door financiële bijdragen van: Dz gogvul Koi gft infomati ov confnti van 23 sptmb, n ovzichtsatikl van ht initiatif bij ABN AMRO, n vvolg op kwalitit van opn souc softwa iscussi, n atikl ov Quality Function Dploymnt tchnik als hulp

Nadere informatie

De activiteiten van SPIder worden gesponsord door financiële bijdragen van:

De activiteiten van SPIder worden gesponsord door financiële bijdragen van: n st Koi van 2003 n niuwjaaswns van ht bstuu, n kot atikl ov ol van ankpuntn in n vann oganisati, n n uitgbi atikl ov tatkit. n niuwsubik staat n call fo paps voo Euo confnc 2003, n bokvmling n n niuw

Nadere informatie

De activiteiten van SPIder worden gesponsord door financiële bijdragen van:

De activiteiten van SPIder worden gesponsord door financiële bijdragen van: n z Koi n uitgbi tugblik op laatst plnai sssi ov Kloof tussn ontwikkln n tstn mt tw atikln. Tvns hbbn w n acti ontvangn op ht RO atikl van Davi Rico uit voig Koi. Maa w bginnn mt knnismaking van aul imons.

Nadere informatie

De activiteiten van SPIder worden gesponsord door financiële bijdragen van:

De activiteiten van SPIder worden gesponsord door financiële bijdragen van: Ook in tijn van oolog n Koi, n wl n mt n uitgbi atikl ov ht wann van n vijgav van n pouct, tw kot atikln ov nzijs succsfacton voo ht slagn van n tajct, n anzijs ov kwalititsvhoging oo gbuikmaking van opn

Nadere informatie

K o e r i e r. SPIder Conferentie Speciale Editie 2009

K o e r i e r. SPIder Conferentie Speciale Editie 2009 ptmb 2009 Numm 2009-3 K o i Confnti pcial Eiti 2009 www.st-.nl Ractionl Voo j ligt jaalijks Confntispcial van Koi. Dz koi staat vollig in ht tkn van Confnti van 6 oktob 2009 in E. W hbbn n intssant pogamma

Nadere informatie

De activiteiten van SPIder worden gesponsord door financiële bijdragen van:

De activiteiten van SPIder worden gesponsord door financiële bijdragen van: Dz Koi bvat vlli infomati voo mtik lifhbb. Ht NEMA stlt zich voo aan ht publik n hoopt op n nauw samnwking in pocsvbting. D wkgop mtikn hft n bijnkomst ov Quantitativ Risk Managmnt. V vaagt acti nog aanacht

Nadere informatie

De activiteiten van SPIder worden gesponsord door financiële bijdragen van:

De activiteiten van SPIder worden gesponsord door financiële bijdragen van: Na n gslaag confnti blikkn w nog vn tug oo ht plaatsn van n atikl van Jns as. D foto s van confnti zijn t zin op: http://van-loon.xs4all.nl/album/pi+congs+2003. Hans assnbug gft infomati ov global outsoucing.

Nadere informatie

SPIder Koerier. Redactioneel

SPIder Koerier. Redactioneel wot gsponso oo: Koi Januai 2002 www.st-spi.nl Ractionl D onk, kot wintagn. Mt ht uitbngn van z koi is ht jaa 2001 al w voobij. En zoals altij hbbn w kunnn van ho snl alls gaat. D ovgang van zwmbok naa

Nadere informatie

K o e r i e r. Zomereditie 2009

K o e r i e r. Zomereditie 2009 Numm 2009-2 K o i Zomiti 2009 www.st-.nl Ractionl D zomiti van Koi ligt hi voo j. ommig van ons zijn al mt vakanti gwst n ann hbbn vakanti nog t go. Glukkig val ik on laatst catgoi. Ofwl, Koi als lctuu

Nadere informatie

K o e r i e r. Lente Editie 2009

K o e r i e r. Lente Editie 2009 Numm 2009-1 K o i Lnt Eiti 2009 www.st-.nl Ractionl Ht schaatsn op natuuijs ligt al w acht ons. Nit all bstuusln zijn bukvij gblvn, maa scha is s w aaig hstl. k hoop an ook at lzs van Koi mt nam hbbn gnotn

Nadere informatie

NIEUW. archivering in Outlook!

NIEUW. archivering in Outlook! NIEUW achvng n Outlook! www.wns.com D Outlookachvng van WnRIS maakt communcat nzchtljk, ook bj Cana BV. Sctass Lk kjgt all algmn -mal bnnn, waaon n nfomataanvaag van Acaon. Zj slaat aanvaag va Outlookachvng

Nadere informatie

SPIder Koerier. Winter Editie 2008

SPIder Koerier. Winter Editie 2008 Dcmb 2008 Numm 2008-4 Koi Wint Eiti 2008 www.st-.nl Ractionl intklaas is nu in ht lan n misschin als u it lst is hij al w t paa n boot vtokkn ichting zon. Nu w van intklaas hbbn ghoo wat w go n min go

Nadere informatie

5/12/2012. Preventie van turnover in de patiëntenzorg naar een sterker retentiebeleid in zorg en andere bedrijven Antwerpen, december 2012

5/12/2012. Preventie van turnover in de patiëntenzorg naar een sterker retentiebeleid in zorg en andere bedrijven Antwerpen, december 2012 Rtntimanagmnt Pvnti van tnov in d patiëntnzog naa n tk tntiblid in zog n and bdijvn Antwpn, dmb 202 Lzing nav. Laning EC Pyhih wlzijn in d patiëntnzog, initiatif Kal d Got-Hoghool Fank Vand Sijp, Dito

Nadere informatie

Verslag afronding van het project Samenspel Formele en Informele zorg rondom mensen met Dementie, LVB en NAH.

Verslag afronding van het project Samenspel Formele en Informele zorg rondom mensen met Dementie, LVB en NAH. Vslag afonding van ht pojct Samnspl Foml n Infoml zog ondom mnsn mt Dmnti, LVB n NAH. D afondnd studidag vond plaats op 8 sptmb 2015 op d bijzond locati d Vnissag t Bussum, n voomalig fot. Voo dz middag

Nadere informatie

ASSESSMENT. Assessment. Wat is een assessment? Belang voor deelnemers Belang voor de werkgever Vijf stappen Waarom kiezen voor HRD Group? Interesse?

ASSESSMENT. Assessment. Wat is een assessment? Belang voor deelnemers Belang voor de werkgever Vijf stappen Waarom kiezen voor HRD Group? Interesse? Assssmnt Assssmnt Wat is n assssmnt? Blang voor dlnmrs Blang voor d wrkgvr Vijf stappn Waarom kizn voor HRD Group? Intrss? Bnt u gïntrssrd in onz assssmnts? Nm dan grust contact mt ons op. T 030-6911138

Nadere informatie

Het combineren van requirements engineering

Het combineren van requirements engineering Ht combinrn van rquirmnts nginring n tstn En moglijk tokomst Jan Jaap Canngitr Dirctur Productmanagmnt SYSQA B.V. jcanngitr@sysqa.nl #jjcanngitr SYSQA Almr 1 Agnda Essnti rquirmnts nginring Id op hoofdlijnn

Nadere informatie

Beschermingskasten Bewakingskasten Voor AED (Automatische Externe Defibrillators)

Beschermingskasten Bewakingskasten Voor AED (Automatische Externe Defibrillators) Bschmingskastn Bwakingskastn Voo AED (Automatisch Extn Dfibillatos) D hat- n admhalingsstilstand, bt bknd als «plotsling dood», is d blangijkst doodsoozaak in wsts landn. Daaom gaan ovhid n bdijvn ov tot

Nadere informatie

Stoer, ik kan het heus wel! Zomerprogramma. Zomertour 2015. Buitenschoolse opvang Ondersteboven. 20 juli tot en met 28 augustus 2015

Stoer, ik kan het heus wel! Zomerprogramma. Zomertour 2015. Buitenschoolse opvang Ondersteboven. 20 juli tot en met 28 augustus 2015 Zomrprogramma Buitnschools opvang Ondrstbovn KION Zomrtour 2015 Brikbaarhid in d vakanti T 024 348 07 30 E bsoondrstbovn@ kion.nl Graag vóór 9.00 uur afmldn 20 juli tot n mt 28 augustus 2015 Stor, ik kan

Nadere informatie

Poort, school voor havo en mavo

Poort, school voor havo en mavo Poort, school voor havo n mavo i t i b m a t m Voor lrlingn Voorbriding op n succsvoll lrloopbaan Wil j naar Poort, dan wil j latr naar ht HBO. Poort is n havo-mavoschool, di jou motivrt om naar ht HBO

Nadere informatie

Derde editie. Tweede Fase. du français garan

Derde editie. Tweede Fase. du français garan r z j i w mthod Drd diti Twd Fas aîtris m n n o b n U! d D accor ti! du français garan Drd diti Twd Fas lrn voor d praktijk én succs op d xamns. Mt d niuw, drd diti van wrkn lrlingn daar nog dolgrichtr

Nadere informatie

Kennismaking met Photoshop

Kennismaking met Photoshop Hoofdstuk Knnismaking mt Photoshop Hoofdstuk, ht bgin van onz boind tocht doorhn Photoshop. Waarschijnlijk was j tot nu to gwoon om mt programma s van Microsoft t wrkn. Z hbbn allmaal n zlfd look n fl.

Nadere informatie

oefenbundel voor het tweede leerjaar

oefenbundel voor het tweede leerjaar ofbudl voo ht twd ljaa lihoud aad bo taal: pictogamm mdiëig Tijd voo Taal acct - Taal 2 taalbschouwig taal: lz schijv acctactivitit Tijd voo Taal acct - Taal 2 vijkig spllig: i, i mdiëig Tijd voo Taal

Nadere informatie

Noordhoff Uitgevers bv

Noordhoff Uitgevers bv a Statistik Ongvr 6 miljon guln at is ruim miljar guln. 0 kg marihuana in 99 is onwaarshijnlijk winig. Zkr vrglkn mt anr jarn. D juist waar is 9 0 7 9 6. In 99 is r voor ruim 07 miljon guln onrshpt. Dit

Nadere informatie

t J a g e r t j Beste ouders / verzorgers,

t J a g e r t j Beste ouders / verzorgers, Nr 03 11 oktobr 2013 Tlfoon: (013) 4672792 -mail algmn: bs.hubrtus@xpctprimair.nl -mail dirctur: candid.kassls@xpctprimair.nl Intrnt: www.hubrtusschool.nl Kalndr: 12 okt Hrfstvakanti t/m 27 oktobr 28 okt

Nadere informatie

Hierbij de Stijl Nieuwsbrief van september. Elke maand wordt de nieuwsbrief verstuurd Deze verschijnt in de laatste week van de maand.

Hierbij de Stijl Nieuwsbrief van september. Elke maand wordt de nieuwsbrief verstuurd Deze verschijnt in de laatste week van de maand. Bst Stijlldn, bst Oudrs Hirbij d Stijl Niuwsbrif van sptmbr. Elk maand wordt d niuwsbrif vrstuurd Dz vrschijnt in d laatst wk van d maand. Waarom n niuwsbrif? Als stijlmstrs vindn w ht blangrijk dat alls

Nadere informatie

De activiteiten van SPIder worden gesponsord door financiële bijdragen van:

De activiteiten van SPIder worden gesponsord door financiële bijdragen van: D zomhitt lijkt ht bijfsinitiatif nit t hbbn bwlm, gzin ht aantal niuwsbichtn at ons hft bikt. En aanzt tot oplving van conomi? augustus 2002 is aul Hniks uit ht bstuu gtn. Wij bankn aul voo zijn inzt

Nadere informatie

Derde editie. onderbouw

Derde editie. onderbouw r z j i w mthod Drd diti ondrbouw ir! la f t m d o h t En m municrn mt n m Motivrn n lrn co modrn n h sc ti ak pr op t ch mthod gri Drd diti ondrbouw D mthod is vrdr ontwikkld n aangpast. Dat is t zin

Nadere informatie

Jaargang 4, nummer 12, datum: 17 februari 2015

Jaargang 4, nummer 12, datum: 17 februari 2015 Jgng 4, numm 12, dtum: 17 fui 2015 Bst ouds of vzogs, Volgnd wk is ht lw Voojsvknti n mt ht w vn d fglopn dgn, volt ht ook uitn f n to l ls vooj. W wnsn idn lvst n hl pttig vknti n zin lk 2 mt hoplijk

Nadere informatie

Maandag 13 januari 2014, week 3. Deze Nieuwsflits bestaat uit 6 pagina s. eze maand ben ik, Sjoerdtsje Pasma, waarnemend directeur op school.

Maandag 13 januari 2014, week 3. Deze Nieuwsflits bestaat uit 6 pagina s. eze maand ben ik, Sjoerdtsje Pasma, waarnemend directeur op school. Maandag 13 januari 2014, wk 3 z Niuwsflits bstaat uit 6 pagina s Van d dircti z maand bn ik, Sjordtsj Pasma, waarnmnd dirctur op school. Ik bn dirctur op CBS Rgnboog in Lns n bn op maandagmiddag aanwzig

Nadere informatie

Nieuwsbrief. Thema s Trefwoord. Kalender. jaargang 10 - nummer 16-29 oktober 2015

Nieuwsbrief. Thema s Trefwoord. Kalender. jaargang 10 - nummer 16-29 oktober 2015 Niuwsbrif jaargang 10 - nummr 16-29 oktobr 2015 Thma s Trfwoord Wk 45 Thma: Arm n rijk D proft Amos zit ho in ht noordn van ht land d arm mnsn stds armr n d rijkn stds rijkr wordn. Dat vrschil zorgt voor

Nadere informatie

duidelijke taal El español, lengua mundial! Spaanse taal en cultuur studeren in Nijmegen El español, lengua mundial!

duidelijke taal El español, lengua mundial! Spaanse taal en cultuur studeren in Nijmegen El español, lengua mundial! Afgstudd, n dan? j tcht voo all bnodigd Als j bnt afgstudd in d Spaans infati ov stags n abidsmakt. taal n cultuu hb j vl moglijkh- Zi ook www.u.nl/csl. duidlijk taal dn op d abidsmakt. J kunt voobld ondzok

Nadere informatie

INHOUD. Inleiding Kwaliteit Onderwijs & Studiebegeleiding Faciliteiten & Communicatie VU-Imago

INHOUD. Inleiding Kwaliteit Onderwijs & Studiebegeleiding Faciliteiten & Communicatie VU-Imago N Z ES T U D I E. N Z ET E K MS T. T I J DV RÉ C H T EI N S P R A A K! U n v s t a S t u d n t n a a d v k z n g n2 0 1 4-V k n g s p o g a mmav U S INHUD Inldng Kwaltt ndwjs & Studbgldng Faclttn & Communcat

Nadere informatie

Leiden Leadership Programme: Leiderschap in Praktijk

Leiden Leadership Programme: Leiderschap in Praktijk Lidn Ladrhip Programm: Lidrchap in Praktijk Programma 15.35 Vic Rctor Magnificu Ritj van Dam 15.45 Kort ovrzicht van ht programma door Sytk Midma 15.50 Informati ovr d Praktijkopdracht n Sminar door Nikol

Nadere informatie

Betalen voor parkeren gaat voortaan via sms!

Betalen voor parkeren gaat voortaan via sms! chnkn aan pcifik mobilititpoblmn in d tad/gmnt. Flxibilitit naa uitbiding Ht uitbidn van btalnd pakzon of ht vandn van gldig paktaivn of tijdn kan onmiddlijk in ht ytm aangpat wodn. D adggvn n d gldig

Nadere informatie

Stoer, ik kan het heus wel! Zomerprogramma. Zomertour 2015. Buitenschoolse opvang Jump/Ondersteboven. 20 juli tot en met 28 augustus 2015

Stoer, ik kan het heus wel! Zomerprogramma. Zomertour 2015. Buitenschoolse opvang Jump/Ondersteboven. 20 juli tot en met 28 augustus 2015 Zomrprogramma Buitnschools opvang Jump/Ondrstbovn KION Zomrtour 2015 Brikbaarhid in d vakanti M 06 51 45 38 03 E bsojumpondrstbovn@ kion.nl Graag vóór 9.00 uur 20 juli tot n mt 28 augustus 2015 Stor, ik

Nadere informatie

Maatregel 7 - Het verhalen van de schade op de dader

Maatregel 7 - Het verhalen van de schade op de dader Maagl 7 - H vhaln van d schad op d dad Waaom? Bij agssi n gwld onsaa vaak schad schad aan godn van d wknm of wkgv, bijvoobld n auo. Maa ook onsaa vl pijn n ld, immaiël schad of is gvolgschad. H klink bijna

Nadere informatie

Kinderboekenweek. Wie heeft de gouden griffel gewonen? : Simon van der geest. Welk boek heeft de gouden griffel gewonen?

Kinderboekenweek. Wie heeft de gouden griffel gewonen? : Simon van der geest. Welk boek heeft de gouden griffel gewonen? Kindrboknwk Dit jaar vond d Kindrboknwk plaats van 7 t/m 18 oktobr. Dit hbbn w op school ook gvird. W haddn grot opning, waarbij Mstr Hans tw profjs voordd n w op ht lidj van Kindrn voor Kindrn gingn dansn.

Nadere informatie

NEVAC examen Elementaire Vacuümtechniek Vrijdag 11 april 2003, 14:00-16:30 uur. Vraagstuk 1 (EV-03-1) (25 punten)

NEVAC examen Elementaire Vacuümtechniek Vrijdag 11 april 2003, 14:00-16:30 uur. Vraagstuk 1 (EV-03-1) (25 punten) NEVAC xmn Elmntir Vuümthnik Vrijg 11 pril 2003, 14:00-16:30 uur Vrgstuk 1 (EV-03-1) (25 puntn) En vuümsystm wort gëvur mt n olivrij pompsystm, t stt uit n voorvuümpomp n n turomolulirpomp. D pompsnlhi

Nadere informatie

Nieuwsbrief Leerlingen. In deze nieuwsbrief. Schooljaar 2014-2015 Januari nr. 5

Nieuwsbrief Leerlingen. In deze nieuwsbrief. Schooljaar 2014-2015 Januari nr. 5 Niuwsbrif Lrlingn Vrbouwingsplannn Achtr d schrmn wordt hard gwrkt aan d vrbouwingsplannn voor d school. Inmiddls is r n Voorlopig Ontwrp vastgstld n is d omgvingsvrgunnig aangvraagd bij d gmnt. Indin

Nadere informatie

Zondag 13 maart 2016. Aanvang: 19.00 uur Regenboogkerk Epe Ontmoetingsdienst Thema: Wijs mij de weg

Zondag 13 maart 2016. Aanvang: 19.00 uur Regenboogkerk Epe Ontmoetingsdienst Thema: Wijs mij de weg Zondag 13 maart 2016. Aanvang: 19.00 uur Rgnboogkrk Ep Ontmotingsdinst Thma: Wijs mij d wg Voorgangr: Ds. A. M. van d Wtring Muzikal mdwrking: Chr. mannnkoor L o o f t d n H r O.l.v.: Frddy V l d k a m

Nadere informatie

Jongeren Stem. Wat speelt er? Wat zou jij kiezen? Inhoud. Interview burgemeester... 2. Wie zijn wij?... 2

Jongeren Stem. Wat speelt er? Wat zou jij kiezen? Inhoud. Interview burgemeester... 2. Wie zijn wij?... 2 Jongrn Stm Wat splt r? Wat zou jij kizn? Inhoud Bst lzrs, Intrviw burgmstr... 2 Wi zijn wij?... 2 En jugdkrant voor én door jongrn; zo mot ht zijn!... 2 Ho zit ht nu?... 3 Intrviws kandidatn... 4 Links

Nadere informatie

Hoe bepaal ik zelf mijn eerste indruk ronde 1 : Hoofddorp

Hoe bepaal ik zelf mijn eerste indruk ronde 1 : Hoofddorp Functi vormgving Ho bpaal ik zlf mijn rst indruk rond 1 : Hoofddorp workshop houdrs rlvant bijgdragn ghl vormgving workshophoudrs Bdrijfsarts 8 8 8 6 8 HR Advisur 8 9 8 8 8 Consulnt 6 7 5 5 6 voldd nit

Nadere informatie

Buurtvereniging De Hoef. Nieuwsbrief. December 2014

Buurtvereniging De Hoef. Nieuwsbrief. December 2014 Buurtvrniging D Hof Niuwsbrif 10 Dcmbr 014 F n g a d t s F n ij Inhoud Voorwoord Van d bstuurstafl Trugblik n vooruitblik activititn Niuwtjs n tips Intrnt n Facbook Inbraakprvnti En vilig n schoon bgin

Nadere informatie

b) Wat doe jij, als je stress hebt, om rustiger te c) Ben jij het eens met de stelling van Kim? a) Heb jij wel eens stress? Hoe voelt dat?

b) Wat doe jij, als je stress hebt, om rustiger te c) Ben jij het eens met de stelling van Kim? a) Heb jij wel eens stress? Hoe voelt dat? Gzondhid L ht atikl Kim ov anti-tl op pagina 3 van Kidwk. L ht atikl Kim ov anti-tl op pagina 3 van Kidwk. A B C L ht atikl Kim ov anti-tl op pagina 3 van Kidwk. 1) Kim ov anti-tl a) Hb jij ht wl n hl

Nadere informatie

WAARIN SAMENWERKEN: Mr. J.M.A-H. Luns, k Excellentie,

WAARIN SAMENWERKEN: Mr. J.M.A-H. Luns, k Excellentie, R A A D VAN N E D E R L A N D S E W E R K G E V E R S V E R B O N D E N WAARIN SAMENWERKEN: VERBOND VAN NEDERLANDSCHE WERKGEVERS CENTRAAL SOCIAAL WERKGEVERS-VERBOND NEDERLANDS KATHOLIEK WERKGEVERS VERBOND

Nadere informatie

Recreatieprogramma. Recreatieprogramma

Recreatieprogramma. Recreatieprogramma Rcratiprogramma Rcratiprogramma Zatrdag 16 Augustus 2014 - Vrijdag 22 augustus 2014 Hallo! Mijn naam is Jop Snop! ma: h t t k is h w z D Zomr! Hallo allmaal, Hir voor julli ht programma van dz wk! Er zijn

Nadere informatie

Business Intelligence bij Nashuatec Services Benelux William Mimpen, 27 Februari 2007. Het cement tussen strategie en medewerkers

Business Intelligence bij Nashuatec Services Benelux William Mimpen, 27 Februari 2007. Het cement tussen strategie en medewerkers Businss Inllignc bij Nashuac Svics Bnlux William Mimn, 7 Fbuai 007 William Mimn, Mng Knowldg Cn BNL H cmn ussn sagi n mdwks Fin & cijfs NRG Gou BNL: Emloys: 1900 in h Bnlux Cusoms: 50000 Makaandl: 0% Nashuac

Nadere informatie

In figuur 5-1 zie je een afbeelding van de snelheidsmeter en de kilometerteller van een nieuwe auto.

In figuur 5-1 zie je een afbeelding van de snelheidsmeter en de kilometerteller van een nieuwe auto. Opgvn Vrkr In ht vrkr spln snlhi n krht n lngrijk rol. W zulln topssingn kijkn wrij voorl ook vilighi in ht vrkr n o zl komn. Opgv 1 In figuur 5-1 zi j n fling vn snlhismtr n kilomtrtllr vn n niuw uto.

Nadere informatie

Buurtparkjes en speelplekken

Buurtparkjes en speelplekken Oktobr 2014 PAGINA 1 In dit nummr Buurtparkjs n splplkkn Niuwbouw Vinknstraat n Parkitstraat bijna klaar! Start wrkzaamhdn opnbar ruimt. Aanlg niuw rioolstlsl Schoon grondwatr Crossbaan, ht succs Binnnkort

Nadere informatie

Uniek in woonbeleving

Uniek in woonbeleving Unik in woonblving Top locati h c s o B n D! P unt Unik in Brabant 7 dagn pr wk gopnd Gratis parkrn Punt! woonwarnhuis Ht Punt! Op ht RtailPark in Dn Bosch opnt Punt! En 6000 m² groot woonwarnhuis mt n

Nadere informatie

Samenspel in verandering 20 januari 2012

Samenspel in verandering 20 januari 2012 Samnspl in vrandring 20 januari 2012 Jan Paul tn Brink Huidig situati, co-xistnti Spcial vld REC s Rgulir vld WSNS/SWV VO F C S p c i a a l F C R g u l i r Niuw situati Splvld Passnd Ondrwijs F C S p c

Nadere informatie

ANGSTSTOORNISSEN EN HYPOCHONDRIE: DIAGNOSTIEK EN BEHANDELING (DUTCH EDITION) FROM BOHN STAFLEU VAN LOGHUM

ANGSTSTOORNISSEN EN HYPOCHONDRIE: DIAGNOSTIEK EN BEHANDELING (DUTCH EDITION) FROM BOHN STAFLEU VAN LOGHUM Read Online and Download Ebook ANGSTSTOORNISSEN EN HYPOCHONDRIE: DIAGNOSTIEK EN BEHANDELING (DUTCH EDITION) FROM BOHN STAFLEU VAN LOGHUM DOWNLOAD EBOOK : ANGSTSTOORNISSEN EN HYPOCHONDRIE: DIAGNOSTIEK STAFLEU

Nadere informatie

Opdrachten. Ja, ik ben erg sterk. Ik kan wel 48 kg. dragen!! 1. Welke 2 koffers kan hij tegelijk dragen?

Opdrachten. Ja, ik ben erg sterk. Ik kan wel 48 kg. dragen!! 1. Welke 2 koffers kan hij tegelijk dragen? M5 Opdachtn 1. Wlk 2 kffs kan hij tglijk dagn? Ja, ik bn g stk. Ik kan wl 48 kg. dagn!!. 24 kg. 26 kg. 25 kg. 27 kg E. 24 kg ntl j antwd : () 24 kg +. kg (wat j hbt gkzn) mag nit m dan 48 kg zijn. + +

Nadere informatie

De Slimste Handleiding ter Wereld

De Slimste Handleiding ter Wereld D Slimst Hndliding t Wld 1. Inliding vsi 2.5 Wlkom bij d Slimst Hndliding t Wld, d gids di u l lidn doohn ht voobidn n uitvon vn D Slimst Mns t Wld, mt bhulp vn ht bijgvogd flsh-pogmm n nd documntn. 2.

Nadere informatie

Ajodakt. Rekenen. Cijferen Mix. Cijferen groep 8. Colofon. Zelfstandig werken. Antwoorden. Rekenen. Groep 8

Ajodakt. Rekenen. Cijferen Mix. Cijferen groep 8. Colofon. Zelfstandig werken. Antwoorden. Rekenen. Groep 8 Cijn Mix Ajokt Coloon Rknn Cijn gop Autus Mjnn vn Gmn Cokky Stolz ThimMulnho ontwikklt lmiln voo Pimi Onwijs, Vootgzt Onwijs, Bopsonwijs n Volwssnnuti n Hog Onwijs Zlstnig wkn Rknn Gop Antwoon Dit ntwoonokj

Nadere informatie

Docentenhandleiding. Voorkom het pesten door op jonge leeftijd het begrip pesten uit te leggen.

Docentenhandleiding. Voorkom het pesten door op jonge leeftijd het begrip pesten uit te leggen. Docntnhaliding Voorkom ht pstn door op jong lftijd ht bgrip pstn uit t lggn. st collga docnt INLEIDING Ht schoolpakkt. Door lid of vri t wordn van "" ontvangt u ht schoolpakkt n n aluminium bordj van "".

Nadere informatie

Van Contrafeytsel* tot Selfie

Van Contrafeytsel* tot Selfie Van Contrafytsl* tot Slfi *portrt, bltnis. Rubns Privé toont d allrmooist n mst intim portrttn di Rubns ooit gmaakt hft. D wrkn dindn als hrinnring, nt als foto s vandaag n bijna 400 jaar latr zittn dz

Nadere informatie

Bij de toepassing van de in paraplubestemmingsplan bedoelde ontheffing wordt verstaan onder:

Bij de toepassing van de in paraplubestemmingsplan bedoelde ontheffing wordt verstaan onder: HOOFDSTUK 2. REGELS PARAGRAAF 1 TOEPASSINGSREGELS Artikl 1 Topssingsrik Inin nit op gron vn nr plingn vn in ijlg 1 gnom stmmingsplnnn vrijstlling/onthffing kn worn vrln zijn urgmstr n wthours vog onthffing

Nadere informatie

Aanvoer van afval en grondstoffen. Op 10 januari zal het eerste afval voor BAVIRO worden aangevoerd. Dit gaat met containervrachtwagens

Aanvoer van afval en grondstoffen. Op 10 januari zal het eerste afval voor BAVIRO worden aangevoerd. Dit gaat met containervrachtwagens Nummr 7 Pagina 1 van 2 Dcmbr 2010 BAVIRO Niuwsbrif Nr. 7 SITA REnrgy, Potndrf 2, 4703 RK Roosndaal. 0165-534492 communicati@baviro.nl www.baviro.nl Gacht lzr, Via dz niuwsbrif informrn wij u ovr d voortgang

Nadere informatie

RECEPTEERKUNDE: PRODUCTZORG EN BEREIDING VAN GENEESMIDDELEN (DUTCH EDITION) FROM BOHN STAFLEU VAN LOGHUM

RECEPTEERKUNDE: PRODUCTZORG EN BEREIDING VAN GENEESMIDDELEN (DUTCH EDITION) FROM BOHN STAFLEU VAN LOGHUM Read Online and Download Ebook RECEPTEERKUNDE: PRODUCTZORG EN BEREIDING VAN GENEESMIDDELEN (DUTCH EDITION) FROM BOHN STAFLEU VAN LOGHUM DOWNLOAD EBOOK : RECEPTEERKUNDE: PRODUCTZORG EN BEREIDING VAN STAFLEU

Nadere informatie

General info on using shopping carts with Ingenico epayments

General info on using shopping carts with Ingenico epayments Inhoudsopgave 1. Disclaimer 2. What is a PSPID? 3. What is an API user? How is it different from other users? 4. What is an operation code? And should I choose "Authorisation" or "Sale"? 5. What is an

Nadere informatie

Opleidingen. AutoCAD Inventor Revit 3ds Max 2013/2 0 1 4. C Be

Opleidingen. AutoCAD Inventor Revit 3ds Max 2013/2 0 1 4. C Be 2013/2 0 1 4 Oplidingn Invnto Rvit 3ds Max TEC / CAD Collg HBO & MBO-Instituut 3xd Awa TEC/CAD Collg BV Kknbos 1018 B 6546 BA NIJMEGEN T 024 356 56 77 www.cadcollg.nl info@cadcollg.nl n 3x A d lux Bst

Nadere informatie

Opleiding HR Business Partner

Opleiding HR Business Partner Opliding HR Businss Partnr D z b o at th p o s n g st a ë n id i s p ic i l op r a u V P N on d n d va On t ko r v a n g hl ting 20% o op p l id d 1 o mo i dul f m ng! s r Dat volg kan n?! Opliding HR

Nadere informatie

Een uitgave van katholieke basisschool De Kinderarcke. Deze wordt eens in de twee weken verstuurd aan alle ouders.

Een uitgave van katholieke basisschool De Kinderarcke. Deze wordt eens in de twee weken verstuurd aan alle ouders. UIT DE SCHOOL GEKLAPT NUMMER 2 Dondrdag 18 sptmbr 2014 En uitgav van katholik basisschool D Kindrarck. Dz wordt ns in d tw wkn vrstuurd aan all oudrs. DE KOP IS ER AF Wat n zindrnd n inspirrnd bgin van

Nadere informatie

Sports Center. 22 juni 2011

Sports Center. 22 juni 2011 Titl procs: Klachtnblid Tilburg Univrsity Procsignaar: Ing Schprs Paraaf kwalititsfunctionaris Vrsi nr.: 2 Bsprokn mt: M.T. d.d. 13 april 2011 Vastgstld in M.T. d.d. 22 juni 2011 Pndragon d.d. 10 aug.

Nadere informatie

1.1 Doel. levertijd. 1 Voorraad 13. 2 Opslag van een hoeveelheid geneesmiddelen. Behalve voor het

1.1 Doel. levertijd. 1 Voorraad 13. 2 Opslag van een hoeveelheid geneesmiddelen. Behalve voor het Voorraad 1 Lrdoln Aan ht ind van dit hoofdstuk wt j: z wat ht dol is van ht aanhoudn van n voorraad; z wat voorraadvorming btknt; z wat d buffrfuncti van n voorraad is; z dat ht houdn van n gnsmiddlnvoorraad

Nadere informatie

Dit is wat de IVW u allemaal. oplevert

Dit is wat de IVW u allemaal. oplevert Dit is wt IVW u llml oplt D uitstk liggig i mtopoolgio Amstm jlg omstiti, it gbi hft l l zichzlf. Ht zij cht ms i ctif zij smwk, i succs mk. Voo zichzlf oo lk. Ht twk IVW splt i blgijk ol. E cti igig,

Nadere informatie

Appartement kopen? Check de VvE!

Appartement kopen? Check de VvE! Appartmnt kopn? Chck d VvE! VvE chcklist Bnt u van plan n bovn- of n bndnwoning t kopn? En huis in n portik? Of n huis mt n gmnschapplijk opgang n n trappnhuis? Dan hft u grot kans dat uw niuw woning ondrdl

Nadere informatie

Voorwoord. Daarna zitten komende twee maanden net als altijd boordevol megaleuke activiteiten met voor elk wat wils.

Voorwoord. Daarna zitten komende twee maanden net als altijd boordevol megaleuke activiteiten met voor elk wat wils. Voorwoord Bst oudrs, ldn n sympathisantn D dagn wordn kortr, donkrdr n koudr maar nits dat ons wrhoudt om r dz maandschors opniuw stvig voor t gaan. Hlaas motn w dz maandschors wl startn mt n dagj vrijaf.

Nadere informatie

MINISTERIE VAN BUITENLANDSE ZAKEN

MINISTERIE VAN BUITENLANDSE ZAKEN MINISTERIE VAN BUITENLANDSE ZAKEN MINISTERRAAD / Tk ^ " 'S GRAVENHAGE S7 - - ^ 3 1 MEI 19W ƒ / AAN: D M i n i s t r - P r s i d n t V o o r z i t t r van d Raad van M i n i s t r s Dinstondrdl; Ondrwrp:

Nadere informatie

Huisstijlhandboek. Algemene richtlijnen & instructies voor gebruik van de huisstijl

Huisstijlhandboek. Algemene richtlijnen & instructies voor gebruik van de huisstijl Huisstijlhandbok Algmn richtlijnn & instructis voor gbruik van d huisstijl Jongrn Svnum Huisstijlhandbok Jongrn Svnum Inhoud Inliding pag 4 Huisstijl pag 5 Bldmrk pag 6 Huisstijlklurn pag 8 Voorbldn van

Nadere informatie

vavo 2016/17 (certificate

vavo 2016/17 (certificate vavo 2016/17 gmn l A t z g t Vo o r i js w r d n O n Volwassn r n diploma w jaa in één of t vo, havo of vwo a vmbo-tl /m aarvan of dln d n). (crtificat mick (20) zakt voor zijn havo n koos rvoor t gaan

Nadere informatie

af! Zomerprogramma Klaar voor de Zomertour 2016 Buitenschoolse opvang Kloek 18 juli tot en met 26 augustus 2016 Bereikbaarheid in de vakantie

af! Zomerprogramma Klaar voor de Zomertour 2016 Buitenschoolse opvang Kloek 18 juli tot en met 26 augustus 2016 Bereikbaarheid in de vakantie Zomrprogramma Buitnschools opvang Klok KION Zomrtour 2016 Brikbaarhid in d vakanti M 06 10 21 14 01 E bsoklok@kion.nl Graag vóór 9.00 uur afmldn 18 juli tot n mt 26 augustus 2016 Klaar voor d start af!

Nadere informatie

Welke drie redenen kun je noemen voor het feit dat hun aantal in Zuid-Afrika achteruit is gegaan?

Welke drie redenen kun je noemen voor het feit dat hun aantal in Zuid-Afrika achteruit is gegaan? Rout B 1 Zwrtvotpinguïns Zwrtvotpinguïns zijn ngpst n ht wtrlvn. Doort hun kort vrn iht tgn lkr zittn, zijn z shrm tgn ht kou wtr. Bovnin hn z onr hun hui n ikk vtlg. Zwrtvotpinguïns mkn l uit vn volgn

Nadere informatie

dans kunst & cultuur Zuiderlicht pen College HUIS UITNODIGING 13 februari 2016 29 januari 2016 13 februari VAKKEN EN LESSEN ALLE VAKKEN EN LESSEN

dans kunst & cultuur Zuiderlicht pen College HUIS UITNODIGING 13 februari 2016 29 januari 2016 13 februari VAKKEN EN LESSEN ALLE VAKKEN EN LESSEN UITNODIIN OPN HUI 29 jauai Kal du Jadistaat 54 J ijgt i d st las hl vl va, di allmaal bij d odbouw ho. J it hiod. Ht is gllig school mt lu doct gllig ati gulda 1a J ijgt md mal p jaa appot j wodt da altijd

Nadere informatie

T I P S I N V U L L I N G E N H O O G T E T E G E N P R E S T A T I E S B O M +

T I P S I N V U L L I N G E N H O O G T E T E G E N P R E S T A T I E S B O M + T I P S I N V U L L I N G E N H O O G T E T E G E N P R E S T A T I E S B O M + A a n l e i d i n g I n d e St a t e nc o m m i s si e v o or R ui m t e e n G r o e n ( n u g e n o em d d e St at e n c

Nadere informatie

Een kind is meer dan taal

Een kind is meer dan taal po En kind is mr dan taal n rknn IEP Adviswijzr & IEP Eindtots Alls voor grop 8 Burau ICE D niuw gnrati totsn n xamns inhoudsopgav 4 Inliding Hoofd, hart én handn: n kind is mr dan taal n rknn alln. 5

Nadere informatie

CREA-ATELIERS. van de gemeentelijke. www.facebook.com/cultuurdienstlochristi. foursquare.com/jeugdlochristi

CREA-ATELIERS. van de gemeentelijke. www.facebook.com/cultuurdienstlochristi. foursquare.com/jeugdlochristi CREA-ATELIERS knutsln, tknn n kokn van d gmntlijk cultuur- n jugddinst www.jugdlochristi.b/cra www.facbook.com/jugddinstlochristi www.facbook.com/cultuurdinstlochristi www.uitmtvlig.b twittr.com/jugdlochristi

Nadere informatie

Producten voor thuis & tuin

Producten voor thuis & tuin Pouctn voo thus & tun laa schoo 2015 2014All pouctn won gmaakt oo llngn van ht Da Vnc Collg Paktkonws W wkn zon wnstoogmk. Mt opngst wot mataal voo ht makn van nuw pouctn gkocht. Nstkast Ht ksl s mt n

Nadere informatie

Baderie Almere 50+ TOERNOOI

Baderie Almere 50+ TOERNOOI Badri Almr 50+ TOERNOOI 1 novmbr 2014 n 2 novmbr 2014 Hir had uw advrtnti kunnn staan. Info: info@bv-almr.nl Plaats: Evnt: Bowling Vrniging Almr organisrt op Zatrdag 1 Novmbr n Zondag 2 Novmbr 2014 Badri

Nadere informatie

Recreatieprogramma. Mexico. Sport. Kinderclub. Knutselen

Recreatieprogramma. Mexico. Sport. Kinderclub. Knutselen Rcratiprogramma Zatrdag 31 jli t/m vrijdag 6 agsts 2010 Camping d'n Ul Ptstraat 8 6235 NN Ulstratn (043) 3647769 www.campingdnl.nl info@campingdnl.nl Mxico D L B R V r on' m a in n 'g program Zo zo n n

Nadere informatie

Stoer, ik kan het heus wel! Zomerprogramma. Zomertour 2015. Buitenschoolse opvang Onder De Wieken. 20 juli tot en met 28 augustus 2015

Stoer, ik kan het heus wel! Zomerprogramma. Zomertour 2015. Buitenschoolse opvang Onder De Wieken. 20 juli tot en met 28 augustus 2015 Zomrprogramma Buitnschools opvang Ondr D Wikn KION Zomrtour 2015 Brikbaarhid in d vakanti M 06 83 24 24 35 E bsoondrdwikn@ kion.nl Graag vóór 9.00 uur afmldn 20 juli tot n mt 28 augustus 2015 Stor, ik

Nadere informatie

herkennen herkennen fsdfdsfdssfdq

herkennen herkennen fsdfdsfdssfdq hrknnn hrknnn hrknnn fsdfdsfdssfdq : n t s p op h s k Wor h n k r h o? n t s p j 1 hrknnn rknnn DOELGROEP WAAR EN WANNEER? INHOUD DUUR All liding Op SB s, gwstavondn, Workshopwknd, nz. Dri ondrdln: pstn

Nadere informatie

Aanvraagformulier Persoonsgebonden Budget Verpleging en Verzorging

Aanvraagformulier Persoonsgebonden Budget Verpleging en Verzorging Anvrgormulir Prsoonsgonn Bugt Vrplging n Vrzorging DEEL 3: Bugtpln Dit ugtpln wort oor vrzkr o wttlijk vrtgnwoorigr ingvul. 1 (En tolihting op ht ormulir stt in ijlg) 1. Grssr Dit ormulir is stm voor:

Nadere informatie

Bepaling toezichtvorm gemeente Stein

Bepaling toezichtvorm gemeente Stein Bepaling toezichtvorm 2008-2011 gemeente Stein F i n a n c i e e l v e r d i e p i n g s o n d e r z o e k P r o v i n c i e L i m b u r g, juni 2 0 0 8 V e r d i e p i n g s o n d e r z o e k S t e i

Nadere informatie

LEERJAAR 3 MUZISCHE VORMING

LEERJAAR 3 MUZISCHE VORMING VOORBEELDMATERIAAL HOEKENBOX LEERJAAR 3 MUZISCHE VORMING P. 02-03 Bldopvoding STOELEN D lrlingn ontwrpn n stol voor n figuur uit n sprookj. P. 04-05 Dramatisch Spl TABLEAU VIVANT mt KEITH HARING D lrlingn

Nadere informatie

Tevens is op basis van het DO 2e fase een partiёle herziening bestemmingsplan Weusthag opgesteld. Deze is in procedure gebracht.

Tevens is op basis van het DO 2e fase een partiёle herziening bestemmingsplan Weusthag opgesteld. Deze is in procedure gebracht. SAMENVATTING RAADSVOORSTEL ZAAKNUMMER BEHANDELEND AMBTENAAR SECTOR PORT. HOUDER 1001631 Hstr, Paula RU-PS Jannk Oud Alink ONDERWERP Krditaanvraag uitvoring 2 fas projct Infra Wusthag AGENDANUMMER SAMENVATTING

Nadere informatie

xmcare EPD Uw zorg geregeld!

xmcare EPD Uw zorg geregeld! xmcar EPD Uw zor rld! B ha n id ht rh zic a in lba n i sp wak b Cliënt Bhandlaar Carla, 17 jaar Etstoornis Brt, 57 jaar Psychiatr Carla is 17 jaar n woont bij haar oudrs in Brunsim. Ruim 5 jaar ldn is

Nadere informatie

af! Zomerprogramma Klaar voor de Zomertour 2016 Buitenschoolse opvang Drakesteyn 18 juli tot en met 26 augustus 2016 Bereikbaarheid in de vakantie

af! Zomerprogramma Klaar voor de Zomertour 2016 Buitenschoolse opvang Drakesteyn 18 juli tot en met 26 augustus 2016 Bereikbaarheid in de vakantie Zomrprogramma Buitnschools opvang Drakstyn KION Zomrtour 2016 Brikbaarhid in d vakanti M 06 23 93 85 50 E bsodrakstyn.schorn@ kion.nl Graag vóór 9.00 uur afmldn 18 juli tot n mt 26 augustus 2016 Klaar

Nadere informatie

KALENDER VOOR ADVENT EN KERST

KALENDER VOOR ADVENT EN KERST KALENDER VOOR ADVENT EN KERST Modrs van Jzus Tamar Rachab Ruth Batsba Maria 27 NOVEMBER 1 JANUARI 2011 Stunpunt Liturgi Dputatn Krkmuzik n Dputatn Erdinst Kon. Wilhlminalaan 3-5 3818 HN Amrsfoort t. 033-4569892

Nadere informatie

Correctievoorschrift VWO

Correctievoorschrift VWO Corrctivoorschrift VWO 008 tijdvak wiskund B Ht corrctivoorschrift bstaat uit: Rgls voor d boordling Algmn rgls 3 Vakspcifik rgls 4 Boordlingsmodl 5 Inzndn scors Rgls voor d boordling Ht wrk van d kandidatn

Nadere informatie

L i mb u r g s e L a n d m a r k s

L i mb u r g s e L a n d m a r k s L i mb u r g s e L a n d m a r k s P r o g r a m m a I n v e s t e r e n i n S t ed e n e n D o r p e n, l i j n 2 ; D e L i m b u r g s e I d e n t i t e i t v e r s i e 1. 0 D o c u m e n t h i s t o

Nadere informatie

DE WATERTOREN. project. Duurzaamheid is meetbaar te maken

DE WATERTOREN. project. Duurzaamheid is meetbaar te maken projct ONTWERP O DE WATERTOREN Novmbr 2004 ontmotn Bob Custrs n Michil Haas lkaar voor ht rst doordat n oud studignoot van Bob n mdwrkr van NIBE n ontmoting arrangrt. Bid hrn wordn ht al snl ns dat z d

Nadere informatie

cleantech Situering Eco2Profit

cleantech Situering Eco2Profit clantch Bdijvntinn Situing Eén van d kntakn van d Povincial Ontwikklingsmaatschappij Limbug is d uitbouw van n kwantitatif n kwalitatif aanbod van vstigingsuimt voo ondnmingn. Rds nkl jan schnkt POM Limbug

Nadere informatie

Hoeveel warmte heb je nodig om een stof op te warmen? Water is erg geschikt om warmte in op te slaan?

Hoeveel warmte heb je nodig om een stof op te warmen? Water is erg geschikt om warmte in op te slaan? 1 Wrmtr. Oprht 1.1 Hov wrmt h j noig om n stof op t wrmn? =,5 5,= 1,1 1 = 1 15= 6, 1 1 1 T = T = =,9,1 18, 1 = 1, 9 kg 9 Opgv 1. Wtr is rg gshikt om wrmt in op t sn? Om 1 kg ijs 1 op t wrmn h j 6 noig.

Nadere informatie

Voorkom forse inkomensterugval bij arbeidsongeschiktheid met WIA aanvullende verzekeringen

Voorkom forse inkomensterugval bij arbeidsongeschiktheid met WIA aanvullende verzekeringen km fs nkmnstgval bj abdsngschkthd mt W aanvllnd vkngn lgmn nfmat s bstmd v wkgvs n wknms d gaag m wlln wtn v d aanvllnd W vkngn n d bch lst wlk nadlg gvlgn d Wt nkmn n bd (W) v ht nkmn van wknms kan hbbn

Nadere informatie

Gelijknamige breuken kun je eenvoudig bij elkaar optellen of van elkaar aftrekken:

Gelijknamige breuken kun je eenvoudig bij elkaar optellen of van elkaar aftrekken: Brukn optlln n ftrkkn Vrknnn Opgv 1 Ton n Hns stlln smn n grot pizz. Ton t d hlft vn d pizz op, Hns t 3 dl vn d pizz. 8 Wlk dl vn d pizz tn z smn op? Wlk dl vn d pizz t Ton mr op dn Hns? nm: Imgs/R1003.jpg

Nadere informatie

Hoofdstuk 1 - Functies differentiëren

Hoofdstuk 1 - Functies differentiëren V-a V-a Hoostuk - Funtis irntiërn lazij Na sonn h in m 000 900 800 A 0 0 t in s 80 97 m/s t 0 : h 00 000 00 7 m/s t 0 0 0 t 80 : h 0 00 00, m/s t 80 00 80 O, 00 0, 7 0, 00 Voor n voor is hlling 0, 7. (

Nadere informatie