Detailontwerp van de Domein Decompositie in WAQUA en TRIWAQ. Technisch Rapport TR01-06 versie 2.6 (4 april 2014)

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Detailontwerp van de Domein Decompositie in WAQUA en TRIWAQ. Technisch Rapport TR01-06 versie 2.6 (4 april 2014)"

Transcriptie

1 Experts in Technisch Rekenwerk Postbus AG DELFT tel fax Detailontwerp van de Domein Decompositie in WAQUA en TRIWAQ Technisch Rapport TR01-06 versie 2.6 (4 april 2014) Datum 4 april 2014 Auteur(s) dr.ir. E.A.H. Vollebregt dr.ir. M.R.T. Roest dr.ir. B. van t Hof In opdracht van Rijkswaterstaat/RIKZ Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enigerlei wijze hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen, of op enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de opdrachtgever danwel VORtech Computing, Postbus 260, 2600 AG DELFT. c VORtech Computing 2014.

2 Technisch Rapport TR01-06 versie 2.6 (4 april 2014) ii Log-sheet Versie Auteur Datum Opmerkingen 0.8 EV/MR/BH concept versie van detail ontwerp voor fase 1 van overeenkomst RKZ-951 (realisatie eerste versie DDHOR). 0.9 EV/MR/BH aangepaste concept versie van detail ontwerp voor fase 1 van overeenkomst RKZ-951 (realisatie eerste versie DDHOR). 1.0 EV/MR/BH definitieve versie van detail ontwerp voor fase 1 van overeenkomst RKZ-951 (realisatie eerste versie DDHOR). 1.1 EV/MR/BH aangepaste versie waarin de feitelijke implementatie is vastgelegd voor fase 2b van overeenkomst RKZ-951 (realisatie eerste versie DDHOR). 1.2 EV/BH ddhor-02-w: automatische partitie van randpunten, aanpassing definitie van enclosures. ddhor-03-w: toestaan van half-gekoppelde cellfaces aan uiteindes van interfaces. 1.3 EV ddhor-05-w: eliminatie van COCLIB-oud uit WAQ- PRE en COPPOS EV ddhor-11-p: kleine correcties Figuur 5.2, en sectie EV/BH/CV DDHRVR01: domein decompositie met horizontale en vertikale verfijning. 2.1 EV ddhrvr-11-p: verbeteringen aan invulling en gebruik van ISBBOU. 2.2 EV/BH Aanpassingen aan de data-analyse in het kader van het droogvalproject. 2.3 EV c65666: aanpassingen aan de data-analyse n.a.v. opname niet-hydrostatisch rekenen.

3 Technisch Rapport TR01-06 versie 2.6 (4 april 2014) iii Versie Auteur Datum Opmerkingen 2.4 EV c65667: aanpassingen aan de data-analyse n.a.v. opname horizontaal turbulentiemodel EV c77580: kleine wijzigingen m.b.t. samecell interpolatiemethode EV c77580: kleine wijzigingen in areas-file 2.5 EV c77580: automatische partitie van subdomeinen van areas-files 2.6 BvtH c74231: koppeling op basis van uitgaande info; dataanalyse trscnt BvtH c74231: kleine verbetering van de efficiëntie in het uitgaande-informatie schema

4 Technisch Rapport TR01-06 versie 2.6 (4 april 2014) iv Samenvatting Domein decompositie is een algemene techniek voor het vergroten van de vrijheid van gebruikers van WAQUA en TRIWAQ in het definiëren van gebiedsschematisaties. Bijvoorbeeld biedt het de mogelijkheid om het rekenrooster dat wordt gebruikt te verfijnen in gebieden waarin men sterk is geïnteresseerd, of in gebieden waar zich zeer lokale processen afspelen (rond sluizen en dergelijken). Tegelijkertijd kan met domein decompositie de doortijd voor een simulatie sterk worden teruggebracht doordat fijne vermazing (horizontaal) of een groot aantal lagen (vertikaal) slechts voor een deel van het domein toegepast kan worden in plaats van voor het domein als geheel. In dit rapport presenteren we het detail ontwerp voor WAQUA/TRIWAQ met domein decompositie met horizontale en vertikale verfijning. Het gaat daarbij over de versie van WAQUA/TRIWAQ die in het DDHOR+VERT project is ontwikkeld (opdracht RKZ-1260), waarin horizontale en vertikale verfijning gelijktijdig in een enkele simulatie kunnen worden gebruikt. De inhoud van het rapport is echter niet beperkt tot de uitbreidingen die nodig waren voor deze combinatie. Het doel is namelijk om een overzicht te geven over het totale ontwerp van domein decompositie en (in mindere mate) parallel rekenen in WAQUA/TRIWAQ. Met de huidige domein decompositie versie van WAQUA/TRIWAQ kan de gebruiker delen van verschillende (reguliere/bestaande) gebiedsschematisaties (siminp-files) specificeren en gezamenlijk laten doorrekenen. Hiervoor moeten de buitenranden van de geselecteerde stukken met elkaar samenvallen, maar mogen er wel verschillende roosterfijnheden worden gebruikt. De verfijningsfactoren mogen verschillen tussen x- en y-richtingen en mogen variëren langs een interface. Wel moeten de roosterlijnen uit het grove domein doorlopen in het naburige fijnere domein. In de vertikale richting gelden soortgelijke eisen: het aantal gekoppelde lagen van het fijnere domein mag verschillen per laag van het grove domein, maar de laaginterfaces van het grove domein moeten wel doorlopen in het fijnere domein. Voor het selecteren van de stukken per siminp-file hoeft de gebruiker alleen een roosteropdeling aan te leveren in een format dat consistent is met dat van parallel rekenen en vertikale verfijning. De programmatuur bepaalt op basis hiervan de coördinaten van de buitenranden van de verschillende stukken. Met de roosteropdeling kunnen de geselecteerde stukken van de verschillende siminp-files ook verder worden onderverdeeld ten behoeve van de combinatie met parallel rekenen, en voor het gebruik van vertikale verfijning binnen een siminp-file. Een voordeel van het gebruik van vertikale verfijning binnen een enkele siminp-file is dat de resultaten van verschillende deeldomeinen worden verzameld in een enkele SDS-file, en dat de benodigde communicaties iets sneller worden uitgevoerd. Daar staat tegenover dat in deze

5 Technisch Rapport TR01-06 versie 2.6 (4 april 2014) v SDS-file alle uitvoerdata zijn geïnterpoleerd naar de fijnste vertikale resolutie (grote file), en dat er bij het gebruik van aparte siminp-files meer controles op de consistentie van gegevens van verschillende deeldomeinen worden uitgevoerd. In dit rapport wordt een gedetailleerde beschrijving gegeven van de gehanteerde aanpak voor het realiseren van de domein decompositie en parallelle functionaliteit. Deze beschrijving betreft: een overzicht van de aanpak voor domein decompositie en parallel rekenen, met betrekking tot numerieke methoden en met betrekking tot de implementatie-aspecten; de globale systeem-structuur, de gebruikte componenten en hun samenhang, en een algemene beschrijving van de vereiste aanpassingen aan de componenten voor implementatie van domein decompositie; de uitbreidingen in de numerieke methoden, met betrekking tot waterbeweging, stoftransport en turbulentie, iteratieve procedures, benodigde interpolaties en initialisaties; een specificatie van de eisen aan de te koppelen roosters per siminp-file en beschrijving van de procedure die is ontwikkeld voor het bepalen van de koppeling; een beschrijving van de communicatie-bibliotheek, met name ten aanzien van de interne structuur (min of meer object geörienteerd); de veranderingen aan alle componenten voor het mogelijk maken van horizontale verfijning en voor de combinatie HOR+VERT. Belangrijke keuzen bij het ontwerp zijn: Een gekoppelde run bestaat uit een of meer (DDHOR-)domeinen die ieder kunnen zijn onderverdeeld in meerdere deeldomeinen en die ieder een inactief gedeelte mogen bevatten. Welke domeinen er in een run zijn wordt opgegeven in de DDHOR-configuratiefile. Ieder domein wordt gedefiniëerd middels een aparte simulatie invoerfile (siminp-file). Per deeldomein kan het aantal lagen en de laagverdeling worden ingesteld (middels aparte include-files in de siminp-file per deeldomein). Het wel of niet simuleren van transport en turbulentie kan ook per domein worden aan/uitgezet. De gebruiker specificeert deeldomeinen door middel van een areas file aan de partitioner COPPRE, die voor ieder deeldomein een aparte SDS-file aanmaakt. COPPRE wordt voor iedere siminp-file (ieder rooster) afzonderlijk uitgevoerd in de pre-processing fase (waqpre.pl). Bij gebruik van vertikale verfijning binnen een siminp-file worden WAQPRE en COPPRE per deeldomein afzonderlijk uitgevoerd. Pas bij aanvang van de processing fase (waqpro.pl) zijn de te koppelen roosters bekend. Controles op de consistentie van de invoer per rooster worden daarom door het masterproces COEXEC uitgevoerd.

6 Technisch Rapport TR01-06 versie 2.6 (4 april 2014) vi Het matchen van de koppelbare randen van verschillende deeldomeinen gebeurt automatisch, de gebruiker hoeft niet op te geven welke deeldomeinen aan elkaar gekoppeld zijn. Het matchen wordt generiek opgezet, en zowel door COEXEC (t.b.v. controles) als WAQPRO (initialisatie van de communicaties) uitgevoerd. Als rekenmethode wordt voor de waterbeweging een methode op basis van de uitgaande informatie per subdomein gebruikt, zowel bij 1:1-koppeling (parallel rekenen) als bij verfijning. Er worden flux-correctie schema s gebruikt. Verder wordt de methode bepaald door de gebruikte interpolatietechnieken en iteratieve oplosmethoden voor gedistribueerde stelsels van vergelijkingen. De communicatie-bibliotheek COCLIB bevat krachtige bouwstenen voor interpolatie en voor het herordenen van waardes. Bij het communiceren tussen deeldomeinen van verschillende DDHOR-domeinen wordt een tijdelijk opslagformaat gebruikt, de zogenaamde overlap set. De collector COPPOS houdt rekening met niet-gebruikte gedeeltes van roosters bij het samenvoegen van SDS-files die samen niet het globale rooster van een siminp-file overdekken.

7 Technisch Rapport TR01-06 versie 2.6 (4 april 2014) vii Inhoudsopgave Log-sheet Samenvatting ii iv 1 Inleiding Inleiding domein decompositie Historische beschouwing Doel van het huidige rapport Indeling van dit rapport Gerelateerde documenten Globaal ontwerp voor parallel rekenen en domein decompositie Toepassingen van domein decompositie Basisprincipes voor domein decompositie in WAQUA/TRIWAQ Systeem-architectuur voor parallel rekenen Systeem-architectuur voor domein decompositie Strategie m.b.t. numerieke aspecten Detail ontwerp van de architectuur en de run-procedures Inleiding Globale systeem-architectuur DDHOR+VERT Functie van de runprocedures Aanpassingen aan waqpre.pl voor domein decompositie Aanpassingen aan waqpro.pl voor domein decompositie Globaal ontwerp numerieke aspecten in WAQPRO Inleiding Discretisatie in gekoppelde runs Oplossing van de gediscretiseerde vergelijkingen Globaal ontwerp communicatiebibliotheek COCLIB Uitgangspunten van COCLIB Globaal overzicht over COCLIB

8 Technisch Rapport TR01-06 versie 2.6 (4 april 2014) viii 5.3 De update-operatie voor parallel rekenen Verschillende vormen van interpolatie Interpolatie: basisoperaties en coëfficiëntensets Tijdelijk geheugen in de update-operatie Koppelingscategoriën Stramien van de update-operatie Configuratie van samengestelde conversiemethoden Invulling van communicatie-interfaces Glossary Verdere uitbreidingen Detail ontwerp aanpassingen WAQPRO Inleiding Details van de discretisaties Details van de horizontale interpolatiemethodes Details van de vertikale interpolatiemethodes Oplossing van de gediscretiseerde vergelijkingen Iteratie op basis van uitgaande informatie (trssuw) Configuratie van de communicaties door WAQPRO Administratie van roosterpunt-verzamelingen Overige aspecten in WAQPRO Het matchen van (deel-)roosters voor DDHOR Inleiding Specificatie van het globaal discretisatie rooster Specificatie van de guardband; samengesteld gestructureerde roosters Specificatie van de overlap sets Invulling van de guardband; het matching probleem Procedure voor het matchen van deelroosters Detail ontwerp communicatiebibliotheek COCLIB Introductie Interne werking: entiteiten en datastructuren Overzicht van de wijzigingen aan COCLIB t.b.v. DDHOR+VERT De gebruikersroutines Interne werking COCLIB: indeling in subroutines Detail ontwerp aanpassingen COEXEC Inleiding De structuur van COEXEC Het lezen van de invoer Uitvoeren van controles Informatie naar WAQPRO sturen

9 Technisch Rapport TR01-06 versie 2.6 (4 april 2014) ix 10 Detail ontwerp aanpassingen COPPRE Inleiding Toevoegen van guard bands Instelbaar maken van de guardbandbreedte Toestaan van SUBDOMAIN= 1 in de areas-file Het eigenaarschap van ongebruikte punten Automatische partitie van een subdomein van een decompositie Automatische partitie van randpunten De afhandeling van enclosures in de areas-file Verschillende ownerships van s/u/v/d-punten Voorzieningen voor gedeeltelijk tijdsafhankelijke arrays Detail ontwerp aanpassingen COPPOS Inleiding Beperkt aantal deeldomeinen Nullen in de conversie tabellen Verschillende ownerships voor s/u/v/d-punten Toevoegen extra informatie Aanpassen arrays khu en khv Referenties 11-5 A Data-analyse van TRIWAQ A-1 A.1 Data requirements complete time-step A-1 A.2 WASSIM-FLOW: Subroutine WASSFF A-12 A.3 WASSPU-FLOW: Subroutine WASCSC A-15 A.4 WASSPU-FLOW: Subroutine WASUXC A-17 A.5 TRIWAQ-FLOW: Subroutine TRSVIZ A-20 A.6 TRIWAQ-FLOW: Subroutine TRSCWI A-22 A.7 TRIWAQ-FLOW: Subroutine TRSCUE A-23 A.8 TRIWAQ-FLOW: Subroutine TRSSUW A-29 A.9 WASSIM-FLOW: Subroutine WASKNU A-48 A.10 WASSIM-FLOW: Subroutine WASCVU A-49 A.11 TRANSPORT: Subroutine WASDFC A-53 A.12 TRIWAQ-TRANSPORT: Subroutine TRSDIF A-57 A.13 TRIWAQ-TURBULENCE: Subroutine TRSTUR A-68 A.14 TRIWAQ-HYDRO: Subroutine WASHDY A-72

10 Technisch Rapport TR01-06 versie 2.6 (4 april 2014) 1-1 Hoofdstuk 1 Inleiding 1.1 Inleiding domein decompositie Domein decompositie is een algemene techniek voor het vergroten van de vrijheid van gebruikers van WAQUA en TRIWAQ in het definiëren van gebiedsschematisaties. Bijvoorbeeld biedt het de mogelijkheid om het rekenrooster dat wordt gebruikt te verfijnen in gebieden waarin men sterk is geïnteresseerd, of in gebieden waar zich zeer lokale processen afspelen (rond sluizen en dergelijken). Tegelijkertijd kan met domein decompositie de doortijd voor een simulatie sterk worden teruggebracht doordat fijne vermazing in het ene deel van het domein kan worden gebruikt samen met grovere vermazing in een ander deel. 1.2 Historische beschouwing De afgelopen jaren is door Rijkswaterstaat/RIKZ een flinke inspanning gepleegd om domein decompositie voor WAQUA/TRIWAQ te realiseren (zie ook [11]). Allereerst is er in 1999 een testversie ontwikkeld van domein decompositie met vertikale verfijning voor TRIWAQ ( DDVERT : het aantal lagen kan per deeldomein verschillen). Deze testversie is dermate goed ontvangen dat reeds vrij snel is besloten om hem te operationaliseren. Deze operationalisatie is in juli 2001 afgerond met de opname in SIMONA beheer en onderhoud. Daarnaast is in 2000 een prototype ontwikkeld van domein decompositie met horizontale verfijning ( DDHOR : de horizontale maaswijdte kan per deeldomein verschillen). Met dit prototype is de technische haalbaarheid alsmede ook de gebruikersvriendelijkheid van de voorgestelde benadering geëvalueerd. In 2001 is een eerste complete versie van WAQUA/TRIWAQ met horizontale verfijning gerealiseerd. Daarbij is de functionaliteit uitgebreid ten opzichte van het prototype DDHOR, bijvoorbeeld voor simulaties met stoftransport en met het k ɛ turbulentiemodel. Verder is de gebruikersvriendelijkheid van domein decompositie met horizontale verfijning sterk verbeterd, met name door het automatisch matchen van roosters in plaats van het opgeven van gekoppelde randen door de gebruiker. De eerste versie DDHOR is in 2001 en 2002 geëvalueerd voor verschillende toepassingen en is eind 2002 opgenomen in SIMONA beheer en onderhoud. Tegelijkertijd is een cursus

11 Technisch Rapport TR01-06 versie 2.6 (4 april 2014) 1-2 georganiseerd voor gebruikers en geïnteresseerden om de mogelijkheden en het gebruik van domein decompositie en parallel rekenen onder de aandacht te brengen. In het najaar van 2002 is een volgende stap gestart in de ontwikkeling van domein decompositie, namelijk het inwendig in de programmatuur op elkaar afstemmen van de implementaties van horizontale en vertikale verfijning, en het mogelijk maken van beide soorten domein decompositie binnen een enkele simulatie. De daarbij gerealiseerde DDHOR+VERT versie van WAQUA/TRIWAQ is het onderwerp van dit rapport. In 2005 is er een nieuwe ontwikkeling in gang gezet. Hierbij is het mogelijk gemaakt om simulatie van transport (zout) en turbulentie per DDHOR-domein aan of uit te kunnen zetten. Ook wordt onderzoek gedaan naar een nieuwe manier voor het oplossen van het gekoppelde probleem, waarmee op termijn tijdstapkoppeling mogelijk kan worden gemaakt. Dit onderzoek heeft in 2008 een nieuwe koppelingsmethode opgeleverd, waardoor het gebruik van horizontale verfijning nauwelijks extra iteraties meer met zich meebrengt. 1.3 Doel van het huidige rapport Het uiteindelijke doel van dit rapport is om een beschrijving te geven van de manier waarop domein decompositie en parallel rekenen in WAQUA/TRIWAQ zijn gerealiseerd. Dit betreft enerzijds het geven van een overzicht van de gevolgde benadering, uitgangspunten, principiële ontwerpbeslissingen en van de globale structuur van het complete simulatiesysteem WAQUA/TRIWAQ met domein decompositie. Aan de andere kant betreft het ook het geven van gedetailleerde informatie over de uitwerking van de gekozen strategie in de uiteindelijke implementatie. Het voorliggende ontwerp zou moeten kunnen worden gebruikt om een beeld te krijgen van het totale systeem. Maar vooral is het ook bedoeld om een uitgangspunt te bieden bij de implementatie van de nieuwe functionaliteit, als referentie voor verder programmeerwerk aan en voor operationalisatie van de gerealiseerde programmatuur. In eerdere versies van dit rapport (tot en met versie 1.3.1) was het doel om alleen de uitbreidingen voor realisatie van DDHOR te beschrijven. De manier waarop parallel rekenen en DDVERT zijn geïmplementeerd werd daarbij als bekend verondersteld. Dit heeft zijn weerslag in de huidige versie van het document. Deze versie heeft daarom nog niet als doel om een compleet overzicht te geven over alle vormen van domein decompositie en parallel rekenen. 1.4 Indeling van dit rapport De rest van dit rapport is als volgt ingedeeld: Hoofdstuk 2 geeft een overzicht over de aanpak voor domein decompositie en beschrijft de globale systeem-architectuur: de samenhang tussen de verschillende componenten. Ook wordt een overzicht gegeven van de aansturing van het systeem door gebruikers.

12 Technisch Rapport TR01-06 versie 2.6 (4 april 2014) 1-3 De systeem-architectuur wordt verder uitgewerkt in Hoofdstuk 3. Hierbij komen ook de run-procedures waqpre.pl en waqpro.pl aan de orde. Vervolgens geven hoofdstukken 4 en 5 een overzicht van de numerieke aspecten van domein decompositie in WAQPRO, en van de opzet van de communicatie bibliotheek COCLIB. Daarbij vormen de gewenste numerieke methoden van WAQPRO min of meer de functionele eisen aan COCLIB. Hoofdstuk 6 geeft extra details van de numerieke aspecten van domein decompositie in WAQPRO. Daarbij wordt onder andere aandacht besteed aan de gebruikte interpolatiemethodes. Een speciale module in WAQPRO betreft het uitzoeken hoe de roosters van verschillende DDHOR-domeinen op elkaar aansluiten. Dit zogenaamde matchen van roosters wordt in Hoofdstuk 7 beschreven. Deze component wordt zowel door COEXEC als WAQPRO gebruikt. Vervolgens worden de verschillende componenten voor parallel rekenen en domein decompositie in detail besproken. Dit zijn achtereenvolgens het detail ontwerp van COCLIB (hoofdstuk 8), het master-programma COEXEC (hoofdstuk 9), de partitioner COPPRE (hoofdstuk 10), en de collector COPPOS (hoofdstuk 11). 1.5 Gerelateerde documenten De huidige versie van deze ontwerpbeschrijving richt zich door zijn ontstaansgeschiedenis voornamelijk op het gebruik van meerdere siminp-files (horizontale verfijning). De achtergronden van parallel rekenen en domein decompositie met vertikale verfijning worden verder toegelicht in het cursusmateriaal van de cursus Domein decompositie en Parallel rekenen in SIMO- NA, met name het cursusboek voor Module 3 [7]. Gedetailleerdere informatie over vertikale verfijning is te vinden in het detail ontwerp [11] van de DDVERT functionaliteit zoals die is geoperationaliseerd in SIMONA. Een overzicht van WAQUA/TRIWAQ met domein decompositie kan ook worden verkregen via de verschillende vormen van gebruikersdocumentatie: de User s Guide for parallel WAQUA/TRIWAQ and for Domain Decomposition [12]; de Quick Reference Guide WAQUA [5]; het cursusmateriaal van de cursus Domein decompositie en Parallel rekenen in SIMO- NA, met name het cursusboek van Module 1 [6]. Voor meer algemene informatie over parallel rekenen, domein decompositie en over de in dit document gehanteerde terminologie is het reeds genoemde cursusmateriaal een goed startpunt, met name Module 1 van de cursus.

13 Technisch Rapport TR01-06 versie 2.6 (4 april 2014) 2-1 Hoofdstuk 2 Globaal ontwerp voor parallel rekenen en domein decompositie 2.1 Toepassingen van domein decompositie WAQUA en TRIWAQ zijn numeriek wiskundige modellen voor simulatie van de ondiepwatervergelijkingen in twee (WAQUA, dieptegemiddeld) en drie ruimtedimensies (TRIWAQ). Deze modellen bestaan uit de gebruikte differentiaalvergelijkingen, de ruimte en tijdsdiscretisaties, de solvers voor stelsels van algebraïsche vergelijkingen, en een veelheid aan implementatiekeuzes. Centraal in de numerieke benadering van de ondiepwatervergelijkingen in WAQUA en TRIWAQ staat het gebruik van een gestructureerd rooster. De meeste gebruikte discretisaties voor de differentiaalvergelijkingen zijn gebaseerd op de eindige differentiemethode, die een sterk regelmatig rooster vereist. Daarnaast worden ook eindige volume benaderingen toegepast die ook zijn gebaat bij het gebruik van gestructureerde roosters. De kustgebieden die worden gesimuleerd hebben daarentegen willekeurig complexe geometriën. Daarom zijn er diverse voorzieningen in WAQUA/TRIWAQ geïmplementeerd: onderverdelen van het rechthoekige rooster [1... M] [1... N] in land en water (trappetjesranden), kromlijnige roosters (boundary fitted coordinates), en een flexibele laagverdeling voor de vertikale richting in TRIWAQ (ademend rooster). Ook met de genoemde voorzieningen blijven er beperkingen volgen uit het gebruik van eindige differentiebenaderingen en gestructureerde roosters: er moet veel rekenwerk worden verzet om de ondiepwatervergelijkingen te simuleren met de gewenste resolutie. Daarom is het gebruik van parallelle computers voor de simulatie met WAQUA/TRIWAQ gewenst. wanneer men hoge resolutie wil hebben in een klein gedeelte van een gesimuleerd gebied dan werkt dit door in de rest van het rooster, ook wanneer kromlijnige roosters worden gebruikt. Het is daarom gewenst om in de een of andere vorm horizontale en vertikale roosterverfijning te kunnen gebruiken.

14 Technisch Rapport TR01-06 versie 2.6 (4 april 2014) 2-2 in verschillende situaties is het moeilijk om een werkelijke geometrie af te beelden op een enkel kromlijnig rooster: driehoekig eiland, netwerk van riviertakken. Het is daarom gewenst om voor verschillende gedeeltes van een te simuleren gebied aparte roosters te kunnen maken en die dan in een enkele simulatie te kunnen doorrekenen. Heel in het kort staat hier dat parallel rekenen en domein decompositie nodig zijn voor het sneller kunnen uitvoeren van grootschalige berekeningen, voor het uitsparen van rekenwerk, en voor het vergroten van de modelleerflexibiliteit voor gebruikers. Parallel rekenen is vrijwel volledig geïmplementeerd voor WAQUA en TRIWAQ. Vrijwel alle simulaties kunnen worden uitgevoerd op een parallelle computer, ook alle simulaties die gebruik maken van domein decompositie. Alleen specifieke functionaliteit zoals de gebruikersroutine en de Lagrangiaanse tijdsintegratie zijn niet beschikbaar in parallelle runs. Voor domein decompositie is de situatie iets complexer, omdat er heel veel verschillende mogelijkheden zijn met betrekking tot modelleerflexibiliteit. In het kort komt het erop neer dat met de huidige versie DDHOR+VERT van WAQUA/TRIWAQ met domein decompositie verschillende gebieden gekoppeld kunnen worden gesimuleerd als de roosters netjes op elkaar aansluiten. De roosterlijnen van een grover domein moeten doorlopen in het fijnere buurdomein, zowel in het horizontale vlak als vertikaal (laaginterfaces). Daarbij is het systeem behoorlijk flexibel ten aanzien van bijvoorbeeld verfijningsfactoren of de lokale geometrie nabij de interfaces tussen verschillende domeinen. Ook mogen transport en turbulentie onder voorwaarden per rooster worden aan- of uitgezet. Daarentegen moeten andere instellingen wel identiek zijn in alle deeldomeinen: tijdstap, iteratieparameters, e.d. De complete beschrijving van de mogelijkheden en beperkingen van domein decompositie in WAQUA/TRIWAQ wordt in de gebruikershandleiding gegeven. 2.2 Basisprincipes voor domein decompositie in WA- QUA/TRIWAQ In dit rapport gaan we in op de vraag hoe bouw je een versie van WAQUA/TRIWAQ die de hierboven beschreven mogelijkheden realiseert?. Deze vraag heeft vele verschillende kanten, kan op totaal verschillende manieren worden aangepakt. In dit rapport kiezen we er daarbij voor om eerst de voor ons belangrijkste uitgangspunten op een rij te zetten Afschermen van parallel rekenen voor gebruikers en numerieke programmeurs Een belangrijke randvoorwaarde (functionele eis?) bij de initiële ontwikkeling van parallel TRIWAQ is geweest dat gebruikers en programmeurs die op het gebied van parallel rekenen niet deskundig zijn met het systeem moesten kunnen (blijven) werken. Deze randvoorwaarde geldt onverkort bij de verdere ontwikkeling naar domein decompositie, en is een belangrijk criterium voor de vergelijking van verschillende ontwerpalternatieven. Verschillende keuzes

15 Technisch Rapport TR01-06 versie 2.6 (4 april 2014) 2-3 in de huidige opzet van WAQUA/TRIWAQ met domein decompositie zijn hierop terug te voeren Zelfstandige rekenprocessen, geen aannames over omgeving Een tweede basisprincipe dat wordt gehanteerd is dat rekenprocessen in een gekoppelde simulatie zo min mogelijk aannames mogen maken over de omgeving waarin ze worden gebruikt. Het hoort voor een rekenproces niet uit te maken of er in totaal drie of acht subdomeinen zijn, of dat hij informatie verkrijgt van twee of vier buren. Het zou zelfs niet mogen uitmaken als de informatie uit een database wordt verkregen in plaats van uit een ander rekenproces, zolang de verkregen informatie dezelfde is. Kortom, rekenprocessen moeten beschrijven welke invoer ze verwachten en welke uitvoer ze produceren, en mogen verder niet afhankelijk zijn van de omgeving. Dit principe is min of meer voortgekomen uit de initiële eis om ook parallelle computers met gedistribueerd geheugen te kunnen gebruiken, en uit de wens om zo veel mogelijk aan te sluiten bij de bestaande programmatuur (m.n. het memory management van SIMONA). Inmiddels is echter duidelijk dat het ontkoppelen van het rekenproces en de omgeving waarbinnen dat wordt gebruikt op zichzelf belangrijk is, met name voor het beheersen van de complexiteit van programmatuur voor gekoppelde simulaties Heldere componenten op basis van generieke principes Een derde wezenlijke eigenschap van de huidige domein decompositie programmatuur is dat verschillende functies in duidelijk afgebakende programma s of modules zijn ondergebracht, en dat deze programma s/modules generiek zijn opgezet. In de randprogrammatuur is zo min mogelijk kennis verwerkt van de applicatie (WAQUA/TRIWAQ) of het applicatiedomein (ondiepwatermodellering) waarvoor de randprogrammatuur initiëel is ontwikkeld. Dit is voortgekomen uit de wens om de programmatuur ook voor andere applicaties te kunnen gebruiken en uit de wetenschappelijke context van de eerste versie van parallel TRIWAQ. De heldere scheiding tussen de modules en de generieke technieken ervan zijn een belangrijke factor in de beheersbaarheid en uitbreidbaarheid van de huidige programmatuur. 2.3 Systeem-architectuur voor parallel rekenen De globale architectuur die wordt gehanteerd voor gekoppelde simulaties wordt geïllustreerd aan de hand van de systeemstructuur voor parallel rekenen, zie Figuur 2.1. Een aantal belangrijke aspecten van deze systeemstructuur is als volgt: 1. Het externe gedrag van parallel WAQUA/TRIWAQ is hetzelfde als van de sequentiele versie, in die zin dat een enkele globale invoer (SDS-)file wordt geconverteerd in een enkele globale uitvoerfile. De eindgebruiker hoeft hierdoor in principe niet meer te weten van parallel rekenen dan hoeveel subdomeinen er worden gebruikt, de details van

16 Technisch Rapport TR01-06 versie 2.6 (4 april 2014) 2-4 Data Input File Data Description File Partitioner Comm. Library WAQUA WAQUA WAQUA WAQUA WAQUA WAQUA Executive Collector Output File Figuur 2.1: Globale systeemstructuur voor parallel WAQUA/TRIWAQ. de parallellisatie zijn grotendeels verborgen. Ook kan parallel rekenen hierdoor worden gebruikt in combinatie met alle standaard pre- en postprocessing programma s. 2. De partitioner is geïntroduceerd om het rekenrooster te verdelen in min of meer evengrote stukken, en om in overeenstemming hiermee de gegevens van de initiële globale

17 Technisch Rapport TR01-06 versie 2.6 (4 april 2014) 2-5 SDS-file te distribueren over de deeldomeinen. Hij zorgt ervoor dat ieder rekenproces een SDS-file krijgt toegewezen die vrijwel volledig aan het format van sequentiëel WAQUA/TRIWAQ voldoet. De collector doet het tegenovergestelde, voegt de uitvoerdata per deeldomein samen tot een globale uitvoerfile. Het distribueren en collecteren van de gegevens is strikt gescheiden van het rekenen door de rekenprocessen. Dit zorgt ervoor dat er binnen een rekenproces geen verwarring kan ontstaan tussen de globale en lokale dimensies van allerlei soorten arrays. Het distribueren en collecteren is gebaseerd op een krachtig mechanisme voor het beschrijven van datastructuren. De precieze inhoud van een SDS-file wordt beschreven in een invoerfile (data description file), zodat applicatie-programmeurs nieuwe datastructuren kunnen toevoegen zonder aanpassingen aan de partitioner en collector. 3. De executive (het masterproces) heeft slechts een zeer beperkte functie. Hij zorgt voor het opstarten van de rekenprocessen, voor het verzamelen van de diagnostische uitvoer in een enkele file, en voor het signaleren en afhandelen van problemen met de rekenprocessen. 4. De WAQUA/TRIWAQ rekenprocessen zijn ieder apart instantiaties van het volledige programma, inclusief file I/O, initialisaties, e.d. Het gezichtspunt dat hierbij wordt gebruikt is dat van het koppelen van verschillende simulaties, in plaats van dat een enkele simulatie wordt opgesplitst. Ten behoeve van deze koppeling is het oorspronkelijke programma uitgebreid, onder andere met een nieuw type randvoorwaarde en met communicatie van waardes bij subdomeinranden. Verder wordt de oorspronkelijke programmacode volledig hergebruikt. Het gezichtspunt van gekoppelde zelfstandige simulaties wordt in praktijk gebruikt voor het realiseren van domein decompositie en voor on-line koppelingen. Voor zulke koppelingen is het nuttig als de rekenprocessen zo min mogelijk aannames maken over de omgeving waarbinnen ze draaien. Mede hierom hebben de rekenprocessen in een parallelle run slechts beperkte informatie over de overall-structuur van de berekening. 5. De communicatie tussen de verschillende rekenprocessen is strikt gescheiden van de berekeningen in het programma. Aan de ene kant is dit gedaan vanwege portabiliteit, opdat het precieze communicatiesysteem van de parallelle computer kan veranderen zonder grote gevolgen voor het parallelle programma. Een belangrijkere reden voor het introduceren van een aparte communicatiebibliotheek is echter het verstoppen van details voor applicatie-programmeurs. Bijvoorbeeld de boekhouding van de precieze vorm van subdomeinranden en buurprocessen voor applicatie-programmeurs. De communicatiebibliotheek is gebaseerd op krachtige generieke mechanismes, hiermee wordt volledige vrijheid bij het opdelen van grillige rekenroosters geïmplementeerd. In deze aspecten zijn de basisprincipes van de vorige paragraaf te herkennen. Verder zijn hiermee de bouwstenen van de parallelle programmatuur genoemd: de partitioner COPPRE, de executive COEXEC, de rekenprocessen WAQPRO, de communicatiebibliotheek COCLIB,

18 Technisch Rapport TR01-06 versie 2.6 (4 april 2014) SDS d1 1 SDS d1 n1 SDS dn 1... SDS dn nn WAQUA... WAQUA WAQUA WAQUA Comm.Library Executive SDS d SDS d1 n1 SDS dn 1... SDS dn nn Collector... Collector SDS d1 SDS dn Figuur 2.2: Globale systeemstructuur voor domein decompositie (processing-fase waqpro.- run ). en de collector COPPOS. In de volgende paragraaf wordt dit verder uitgewerkt voor domein decompositie. 2.4 Systeem-architectuur voor domein decompositie Figuur 2.2 geeft een overzicht van de systeemstructuur waarmee domein decompositie wordt gerealiseerd in WAQUA/TRIWAQ. Het gaat daarbij specifiek om de processing fase, d.w.z. het uitvoeren van de daadwerkelijke simulatie, nadat de modelinvoer van de gebruiker is gecontroleerd en geconverteerd naar een aantal binaire SDS-bestanden (d.i. de pre-processing fase). Er zijn een aantal duidelijke overeenkomsten tussen de structuur van domein decompositieberekeningen van Figuur 2.2 en die van parallelle berekeningen (Figuur 2.1): een gekoppelde berekening bestaat uit meerdere rekenprocessen, die ieder hun eigen invoer- en uitvoerfiles hebben. Zowel in domein decompositie- als in parallelle berekeningen zijn dit binaire SDS-bestanden. de rekenprocessen worden opgestart en enigszins gemanaged door de executive: detecteren van core-dumps en verzamelen van schermuitvoer van de rekenprocessen.

19 Technisch Rapport TR01-06 versie 2.6 (4 april 2014) 2-7 de rekenprocessen werken met elkaar samen door gegevens uit te wisselen via de communicatiebibliotheek. De verschillen tussen de twee plaatjes zijn als volgt: in parallelle runs wordt het opdelen van de globale SDS-file voor het gehele domein door de partitioner tot de processing fase gerekend, in domein decompositie berekeningen zit het opdelen in de pre-processing fase. In het eerste geval wordt het partitioneren/decomponeren zo veel mogelijk verborgen voor de gebruiker, in het tweede geval heeft de gebruiker hier logischerwijs meer bemoeienis mee. in parallelle runs horen alle rekenprocessen bij een enkel globaal domein, in domein decompositie runs kunnen er meerdere domeinen zijn. De term globaal domein wordt gebruikt om het gebied van een enkele model-invoerfile (siminp-file) mee aan te duiden. In veel gevallen is dit ook equivalent met een enkel rekenrooster. Na af van het rekenen door de rekenprocessen wordt de uitvoer per globaal domein, per siminp-file, gecollecteerd naar een globale SDS-file. in parallelle runs bestaat het communiceren uit het één-op-één kopiëren van roosterwaardes van het ene rekenproces naar het andere, in geval van domein decompositie kan hierbij interpolatie worden toegepast. 2.5 Strategie m.b.t. numerieke aspecten De in de vorige paragrafen gepresenteerde systeem-architectuur is onlosmakelijk verbonden met een bepaalde manier van benaderen van de numerieke aspecten van domein decompositie. Het meest wezenlijk in deze beschouwing van de numerieke aspecten is dat de discretisaties van de differentiaalvergelijkingen nabij de interfaces tussen verschillende domeinen niet (direct) worden opgeschreven in termen van roosterwaardes van de verschillende domeinen, maar dat in plaats daarvan per domein alleen wordt gewerkt met (geïnterpoleerde) waardes op het rooster van het eigen domein. In echte roosterpunten die in de buurt van koppelingsranden liggen worden de gebruikelijke discretisaties toegepast alsof de interface niet bestaat. Een aantal van de waardes die daarbij worden gebruikt wordt echter door middel van interpolatie verkregen. Dit principe wordt geïllustreerd in Figuur 2.3. Het is een belangrijke truc voor het beheersbaarmaken van het complete numerieke model met domein decompositie. Door deze aanpak is er bij de berekeningen voor een enkel rooster namelijk geen informatie nodig over de naburige roosters, zoals verfijningsfactoren e.d. De echte roosters per globaal domein moeten in de huidige versie van WAQUA/TRI- WAQ met domein decompositie precies op elkaar aansluiten. In het horizontale vlak moeten de hoekpunten van roostercellen van een grover domein precies samenvallen met hoekpunten van roostercellen van het fijnere domein, en in de vertikale richting moeten de laaginterfaces van het grove domein aansluiten op laaginterfaces van het fijne domein. Op het wiskundige niveau is de opdeling van het totale te simuleren gebied dus niet overlappend, op het discrete niveau wordt zogenaamde minimale overlap gebruikt.

20 Technisch Rapport TR01-06 versie 2.6 (4 april 2014) 2-8 Figuur 2.3: Roosters van twee domeinen met 1:2 verfijning, met de interpolatiepunten per domein omcirkeld. Op de interfaces tussen twee domeinen worden de roosterpunten van het fijne domein als de echte roosterpunten beschouwd. Hier worden de differentiaalvergelijkingen gediscretiseerd, zulke punten worden verder discretisatiepunten genoemd. De roosterwaardes op de interface van het grove domein worden verkregen via interpolatie, de bijbehorende roosterpunten worden daarom interpolatiepunten genoemd. De verzameling van alle echte (discretisatie) roosterpunten van alle domeinen samen vormt het globale discretisatie-rooster. Dit rooster is zelf niet eenvoudig gestructureerd, maar is wel samengesteld uit eenvoudig gestructureerde roosters. De eenvoudig gestructureerde roosters per deeldomein worden uitgebreid met een zogenaamde guardband voor het opslaan van de geïnterpoleerde waardes nabij interfaces met andere deeldomeinen. Hiervoor worden waar nodig alle arrays van het deeldomein met een paar extra rijen en kolommen uitgebreid. Deze guardband zorgt ervoor dat de berekeningen van een deeldomein compleet kunnen worden uitgevoerd op basis van de arrays van het eigen deeldomein, dat er onderweg geen interactie met de andere deeldomeinen is. Alleen moeten van tijd tot tijd de waardes in de guardband van de eigen arrays worden gekopiëerd, de guardband moet consistent worden gehouden met de originele waardes uit de overeenkomstige roosterpunten van buurdomeinen. Het algoritme per WAQUA/TRIWAQ rekenproces bestaat daarom uit het afwisselend uitvoeren van berekeningen voor het eigen deeldomein en uitwisselen van waardes bij subdomeinranden met buurdomeinen. De communicatie tussen en interpolatie van waardes van de verschillende rekenprocessen/deeldomeinen wordt volledig afgeschermd binnen de communicatiebibliotheek. Op deze manier heeft de introductie van horizontale en vertikale verfijning slechts vrij beperkte consequenties voor de rekenprogrammatuur, en wordt de domein decompositie-functionaliteit gerealiseerd als directe uitbreiding van de principes die voor parallel rekenen worden gehanteerd. Tenslotte wordt opgemerkt dat de gehanteerde benadering van aparte arrays per deeldomein en uitwisseling tussen de deeldomeinen niet alleen van belang is voor het beheersbaar houden van de berekeningen van de rekenprocessen zelf, maar dat deze benadering ook bij uitstek geschikt is voor het gebruik op distributed memory parallelle computers. De rekenprocessen kunnen eenvoudig op verschillende computers worden opgestart en via het netwerk met elkaar communiceren. Daarbij is de grof-korrelige afwisseling tussen reken- en commu-

Detailontwerp van de Domein Decompositie in WAQUA en TRIWAQ. Technisch Rapport TR01-06 versie 2.6 (1 april 2015)

Detailontwerp van de Domein Decompositie in WAQUA en TRIWAQ. Technisch Rapport TR01-06 versie 2.6 (1 april 2015) Experts in Technisch Rekenwerk Postbus 260 2600 AG DELFT tel. 015-285 0125 fax. 015-285 0126 vortech@vortech.nl Detailontwerp van de Domein Decompositie in WAQUA en TRIWAQ Technisch Rapport TR01-06 versie

Nadere informatie

HANDS-ON TRAINING DOMEIN DECOMPOSITIE Cursusboek Module 2

HANDS-ON TRAINING DOMEIN DECOMPOSITIE Cursusboek Module 2 HANDS-ON TRAINING DOMEIN DECOMPOSITIE Cursusboek Module 2 HANDS-ON TRAINING DOMEIN DECOMPOSITIE Cursusboek Module 2 Version : 1.0, oktober 2002 Maintenance : see www.helpdeskwater.nl/waqua Copyright :

Nadere informatie

VORtech Computing. Experts in Technisch Rekenwerk MEMO. Verwerking van diagonale overlaten in WAQUA. BvtH/M08.079. Onderwerp. Documentinformatie

VORtech Computing. Experts in Technisch Rekenwerk MEMO. Verwerking van diagonale overlaten in WAQUA. BvtH/M08.079. Onderwerp. Documentinformatie Experts in Technisch Rekenwerk Postbus 260 2600 AG DELFT MEMO Datum Auteur(s) Onderwerp BvtH/M08.079 24-nov-2008 Bas van 't Hof Verwerking van diagonale overlaten in WAQUA tel. 015-285 0125 fax. 015-285

Nadere informatie

VORtech Computing. Experts in Technisch Rekenwerk MEMO. Onderzoek van cache-eecten in de performance van Waqua/Triwaq

VORtech Computing. Experts in Technisch Rekenwerk MEMO. Onderzoek van cache-eecten in de performance van Waqua/Triwaq Experts in Technisch Rekenwerk MEMO EV/M08.093 Datum 30 december 2008 Auteur(s) Onderwerp Edwin Vollebregt Postbus 260 2600 AG DELFT tel. 015-285 0125 fax. 015-285 0126 vortech@vortech.nl Onderzoek van

Nadere informatie

Introductie Parallel Rekenen en Domein Decompositie

Introductie Parallel Rekenen en Domein Decompositie Introductie Parallel Rekenen en Domein Decompositie Cursus Domein Decompositie en Parallel Rekenen in SIMONA Module 1. Edwin Vollebregt, VORtech Computing Inhoud Waarom parallel rekenen? Geschiedenis parallel

Nadere informatie

VORtech Computing. Experts in Technisch Rekenwerk MEMO. Ontwerp en prototyping van 3D overlaten in TRIWAQ. EV/M07.077 Datum 2 januari 2008

VORtech Computing. Experts in Technisch Rekenwerk MEMO. Ontwerp en prototyping van 3D overlaten in TRIWAQ. EV/M07.077 Datum 2 januari 2008 Experts in Technisch Rekenwerk MEMO EV/M7.77 Datum 2 januari 28 Auteur(s) Onderwerp dr.ir. E.A.H. Vollebregt Postbus 26 26 AG DELFT tel. 15-285 5 fax. 15-285 6 vortech@vortech.nl Ontwerp en prototyping

Nadere informatie

Introductie Domein Decompositie en Parallel Rekenen in SIMONA Cursusboek Module 1

Introductie Domein Decompositie en Parallel Rekenen in SIMONA Cursusboek Module 1 Introductie Domein Decompositie en Parallel Rekenen in SIMONA Cursusboek Module 1 Introductie Domein Decompositie en Parallel Rekenen in SIMONA Cursusboek Module 1 Version : 1.0, oktober 2002 Maintenance

Nadere informatie

Programmeren aan Parallel WAQUA/TRIWAQ Cursusboek Module 3

Programmeren aan Parallel WAQUA/TRIWAQ Cursusboek Module 3 Programmeren aan Parallel WAQUA/TRIWAQ Cursusboek Module 3 Programmeren aan Parallel WAQUA/TRIWAQ Cursusboek Module 3 Version : 1.0, oktober 2002 Maintenance : see www.helpdeskwater.nl/waqua Copyright

Nadere informatie

Automatisering van de calibratie van WAQUA riviermodellen

Automatisering van de calibratie van WAQUA riviermodellen Experts in Technisch Rekenwerk MEMO EV/M04.101 Datum 1 november 2006 Auteur(s) Onderwerp Documentinformatie E.A.H. Vollebregt, C. van Velzen Automatisering van de calibratie van WAQUA riviermodellen Postbus

Nadere informatie

AFO 142 Titel Aanwinsten Geschiedenis

AFO 142 Titel Aanwinsten Geschiedenis AFO 142 Titel Aanwinsten Geschiedenis 142.1 Inleiding Titel Aanwinsten Geschiedenis wordt gebruikt om toevoegingen en verwijderingen van bepaalde locaties door te geven aan een centrale catalogus instantie.

Nadere informatie

RELEASE NOTES UPDATE RELEASE SIMONA0612 (december 2006)

RELEASE NOTES UPDATE RELEASE SIMONA0612 (december 2006) RELEASE NOTES UPDATE RELEASE SIMONA0612 (december 2006) RIJKSWATERSTAAT RIKZ Inhoud Inhoud... 2 1. Inleiding... 3 2. Informatie voor gebruikers... 3 2.1 Niet-hydrostatisch rekenen in TRIWAQ... 3 2.2 Horizontaal

Nadere informatie

Optimale koppeling in domein-decompositieberekeningen

Optimale koppeling in domein-decompositieberekeningen Experts in Technisch Rekenwerk Postbus 26 26 AG DELFT MEMO BvtH/M7.47 Datum 5 juli 28 Auteur(s) Onderwerp Bas van 't Hof Optimale koppeling in domein-decompositieberekeningen tel. 5-285 25 fax. 5-285 26

Nadere informatie

Visie op de BasisSoftware. Next Generation Hydro-Software. SIMONA gebruikersdag 9 november 2010

Visie op de BasisSoftware. Next Generation Hydro-Software. SIMONA gebruikersdag 9 november 2010 Visie op de BasisSoftware Next Generation Hydro-Software 9 november 2010 Voor vandaag Inleiding Next Generation Hydro-Software Doelstelling De basis: Delta Shell FLOW3D flexible mesh Fasering / producten

Nadere informatie

Software Design Document

Software Design Document Software Design Document Mathieu Reymond, Arno Moonens December 2014 Inhoudsopgave 1 Versiegeschiedenis 2 2 Definities 3 3 Introductie 4 3.1 Doel en Scope............................. 4 4 Logica 5 4.1

Nadere informatie

RELEASE NOTES UPDATE RELEASE SIMONA0709 (september 2007)

RELEASE NOTES UPDATE RELEASE SIMONA0709 (september 2007) RELEASE NOTES UPDATE RELEASE SIMONA0709 (september 2007) RIJKSWATERSTAAT RIKZ Inhoud Inhoud... 2 1. Inleiding... 3 2. Informatie voor gebruikers... 3 2.1 Samenvoeging van de rekenkernen van WAQUA en TRIWAQ...

Nadere informatie

Voorstel contactmoment

Voorstel contactmoment Voorstel contactmoment Welbergweg 80-84 Postbus 768 7550 AT Hengelo Tel: 074 259 40 08 Fax: 074 256 64 24 Door: N. Bruins 2-2- 2011 Versiebeheer Versie Status Datum Auteur Reden wijziging 0.1 Concept 20-01-

Nadere informatie

Oplossingsvrij specificeren

Oplossingsvrij specificeren Oplossingsvrij specificeren ir. J.P. Eelants, projectmanager Infrabouwproces CROW Samenvatting De methodiek van oplossingsvrij specificeren richt zich niet alleen op het formuleren van functionele eisen.

Nadere informatie

Archimate risico extensies modelleren

Archimate risico extensies modelleren Archimate risico extensies modelleren Notatiewijzen van risico analyses op basis van checklists versie 0.2 Bert Dingemans 1 Inleiding Risico s zijn een extra dimensie bij het uitwerken van een architectuur.

Nadere informatie

Technisch Ontwerp W e b s i t e W O S I

Technisch Ontwerp W e b s i t e W O S I Technisch Ontwerp W e b s i t e W O S I WOSI Ruud Jungbacker en Michael de Vries - Technisch ontwerp Website Document historie Versie(s) Versie Datum Status Omschrijving / wijzigingen 0.1 20 nov 2008 Concept

Nadere informatie

Installatiehandleiding. Facto minifmis

Installatiehandleiding. Facto minifmis Installatiehandleiding Facto minifmis 1. Installatie Facto MiniFMIS 1.1 Achtergrond Facto MiniFMIS biedt facilitaire organisaties een eenvoudige en gebruikersvriendelijke hulpmiddel bij het uitvoeren van

Nadere informatie

Handleiding: inlezen WESP data

Handleiding: inlezen WESP data Modelit Rotterdamse Rijweg 126 3042 AS Rotterdam Telefoon +31 10 4623621 info@modelit.nl www.modelit.nl Handleiding: inlezen WESP data Datum Versie 1: 18 Mei 2004 Versie 2: 25 Mei 2004 Modelit KvK Rotterdam

Nadere informatie

RELEASE NOTES UPDATE RELEASE SIMONA0712 (december 2007)

RELEASE NOTES UPDATE RELEASE SIMONA0712 (december 2007) RELEASE NOTES UPDATE RELEASE SIMONA0712 (december 2007) RIJKSWATERSTAAT RIKZ Inhoud Inhoud... 2 1. Inleiding... 3 2. Informatie voor gebruikers... 3 2.1 Grootschalige vernieuwing van het temperatuurmodel

Nadere informatie

Software Engineering Groep 4

Software Engineering Groep 4 Software Engineering Groep 4 Software Design Description Jeroen Nyckees (Design Manager) Jan-Pieter Hubrecht (Project Manager) 3 e Bachelor Computerwetenschappen se4-1112@wilma.vub.ac.be 11 december 2011

Nadere informatie

Functie beschrijving: inlezen WESP data

Functie beschrijving: inlezen WESP data Modelit Rotterdamse Rijweg 126 3042 AS Rotterdam Telefoon +31 10 4623621 info@modelit.nl www.modelit.nl Functie beschrijving: inlezen data Datum 4 Mei 2004 aangepaste versie: 8 Mei 2004 Modelit KvK Rotterdam

Nadere informatie

Overzichten genereren in het FMIS

Overzichten genereren in het FMIS Overzichten genereren in het FMIS 1. Algemeen Het FMIS is een database-applicatie waarin een gigantische set aan gegevens zit. Deze gegevens worden beheerd door gebruik te maken van de verschillende modules:

Nadere informatie

Software Test Plan. Yannick Verschueren

Software Test Plan. Yannick Verschueren Software Test Plan Yannick Verschueren November 2014 Document geschiedenis Versie Datum Auteur/co-auteur Beschrijving 1 November 2014 Yannick Verschueren Eerste versie 1 Inhoudstafel 1 Introductie 3 1.1

Nadere informatie

HERGEBRUIK VAN REQUIREMENTS

HERGEBRUIK VAN REQUIREMENTS HERGEBRUIK VAN REQUIREMENTS EEN PRAKTISCHE AANPAK BUSINESS ANALYSE CENTER OF EXCELLENCE - SYNERGIO Inhoudsopgave 1 HERGEBRUIK VAN REQUIREMENTS... 3 1.1 GEBRUIKEN VERSUS HERGEBRUIKEN... 4 2 STRATEGIE...

Nadere informatie

1 Inleiding. 3 Handmatig... invoeren zaken basis 4 Verwerken... zaken 5 Afhandelen... van zaken. 7 Uitgebreidere... zaak opties

1 Inleiding. 3 Handmatig... invoeren zaken basis 4 Verwerken... zaken 5 Afhandelen... van zaken. 7 Uitgebreidere... zaak opties 2 Supportdesk Pro Introductie Inhoudsopgave I Supportdesk Pro 3 1 Inleiding... 3 2 Werkwijze... 3 II Zaken 4 1 Introductie... 4 2 Zaken beheren... 4 3 Handmatig... invoeren zaken basis 4 4 Verwerken...

Nadere informatie

Verplichtingen administratie. Brochure - Verplichtingen administratie

Verplichtingen administratie. Brochure - Verplichtingen administratie Brochure - Verplichtingen administratie Ontwikkeld door: Van der Heijde Automatisering B.V. Registratie van verplichtingen van debiteuren en aan crediteuren Uitgebreide structuur voor autorisatie van verschillende

Nadere informatie

Simona2011-RC: 64-bit Linux

Simona2011-RC: 64-bit Linux Simona2011-RC: 64-bit Linux Simona2011-RC Belangrijkste wijzigingen in Simona2011-RC Netcdf in waqwnd Barriersturing over domeingrenzen Visipart geschikt voor DDHOR Nieuw platform: linux64 met openmpi

Nadere informatie

Griepepidemie. Modelleren B. Javiér Sijen. Janine Sinke

Griepepidemie. Modelleren B. Javiér Sijen. Janine Sinke Javiér Sijen Janine Sinke Griepepidemie Modelleren B Om de uitbraak van een epidemie te voorspellen, wordt de verspreiding van een griepvirus gemodelleerd. Hierbij wordt zowel een detailbenadering als

Nadere informatie

Installatie en configuratie 1.1. Licentie Systeem. Dé specialist in ruimtelijke informatievoorziening

Installatie en configuratie 1.1. Licentie Systeem. Dé specialist in ruimtelijke informatievoorziening 1.1 Installatie en configuratie, Licentie Systeem Dé specialist in ruimtelijke informatievoorziening Copyright Deze publicatie is een uitgave van Crotec BV, s-hertogenbosch (KvK Oost Brabant 1715 9294)

Nadere informatie

Elektronisch factureren

Elektronisch factureren Elektronisch factureren Inleiding Elektronisch Factureren in RADAR is mogelijk vanaf versie 4.0. Deze module wordt niet standaard meegeleverd met de RADAR Update maar is te bestellen via de afdeling verkoop

Nadere informatie

Software Test Documentation

Software Test Documentation FACULTEIT INGENIEURSWETENSCHAPPEN & WE- TENSCHAPPEN DEPARTMENT OF COMPUTER SCIENCE AND APPLIED COMPUTER SCIENCE Software Test Documentation Software Engineering Nicolas Carraggi, Youri Coppens, Christophe

Nadere informatie

PROJECT PLAN VOOR DE IMPLEMENTATIE VAN EEN STANDAARD SITE VOOR DE VERENIGING O3D

PROJECT PLAN VOOR DE IMPLEMENTATIE VAN EEN STANDAARD SITE VOOR DE VERENIGING O3D PROJECT PLAN VOOR DE IMPLEMENTATIE VAN EEN STANDAARD SITE VOOR DE VERENIGING O3D Auteur : P. van der Meer, Ritense B.V. Datum : 17 juli 2008 Versie : 1.3 2008 Ritense B.V. INHOUD 1 VERSIEBEHEER...1 2 PROJECT

Nadere informatie

De link tussen onderzoek en praktijk op het gebied van gebouwsimulatie

De link tussen onderzoek en praktijk op het gebied van gebouwsimulatie De link tussen onderzoek en praktijk op het gebied van gebouwsimulatie Piet Standaert Physibel Samenvatting Als ontwikkelaar van bouwfysische software bevindt men zich in een positie tussen onderzoek en

Nadere informatie

GAMP Toegepast op de DeskTopXorter Besturing DeskTopXorter

GAMP Toegepast op de DeskTopXorter Besturing DeskTopXorter GAMP Toegepast op de DeskTopXorter Besturing DeskTopXorter 2 Opdrachtgever : Opdrachtnemers : Ing. P. van den Berg Michel van Reenen Thijs Mommen GAMP Toegepast op de DeskTopXorter Besturing DeskTopXorter

Nadere informatie

Beschrijving toolset Netwerk/Protocol/Applicatie test Datum 11 januari 2012 Auteur Louis de Wolff Versie 1.0

Beschrijving toolset Netwerk/Protocol/Applicatie test Datum 11 januari 2012 Auteur Louis de Wolff Versie 1.0 Beschrijving toolset Netwerk/Protocol/Applicatie test Datum 11 januari 2012 Auteur Louis de Wolff Versie 1.0 Netwerk evaluatie tools Inleiding In een pakket geschakelde netwerk gebeurt de communicatie

Nadere informatie

Bijlage Inlezen nieuwe tarieven per verzekeraar

Bijlage Inlezen nieuwe tarieven per verzekeraar ! Bijlage inlezen nieuwe tarieven (vanaf 3.2) Bijlage Inlezen nieuwe tarieven per verzekeraar Scipio 3.303 biedt ondersteuning om gebruikers alle tarieven van de verschillende verzekeraars in één keer

Nadere informatie

RELEASE NOTES. (april 2010)

RELEASE NOTES. (april 2010) RELEASE NOTES MAJOR RELEASE SIMONA2010 (april 2010) Deltares voert het beheer en onderhoud aan de SIMONA-software uit op basis van de Service Level Agreements (SLA) met het Ministerie van Verkeer en Waterstaat.

Nadere informatie

Zeon PDF Driver Trial

Zeon PDF Driver Trial Zakelijke software voor verkoop, dienstverlening en administratie Handleiding module Document Uitgaande correspondentie genereren Uitgaande correspondentie terugvinden Persoonlijk geadresseerde mailings

Nadere informatie

Organisatie SYSQA B.V. Pagina 1 van 6 Titel Overzicht Versie 1.0 Onderwerp Overzicht blackbox testtechnieken Datum 15 februari 1996

Organisatie SYSQA B.V. Pagina 1 van 6 Titel Overzicht Versie 1.0 Onderwerp Overzicht blackbox testtechnieken Datum 15 februari 1996 Organisatie SYSQA B.V. Pagina 1 van 6 Black-Box Test Technieken Er zijn een aantal test specificatie technieken, verder testtechnieken genoemd, die bruikbaar zijn binnen het black-box acceptatietesten.

Nadere informatie

Offective > CRM > Vragenlijst

Offective > CRM > Vragenlijst Offective > CRM > Vragenlijst Onder het menu item CRM is een generieke vragenlijst module beschikbaar, hier kunt u zeer uitgebreide vragenlijst(en) maken, indien gewenst met afhankelijkheden. Om te beginnen

Nadere informatie

Handleiding voor de DWO-auteursomgeving voor het maken van eigen opdrachten

Handleiding voor de DWO-auteursomgeving voor het maken van eigen opdrachten Handleiding voor de DWO-auteursomgeving voor het maken van eigen opdrachten 1 Inhoud Inleiding 3 Voorbereiding 3 Een bestaande activiteit aanpassen 4 Een volledig nieuwe activiteit ontwerpen 5 Berekeningen,

Nadere informatie

TMAP NEXT DOCUMENT OVERZICHT TOEGEPASTE TESTVORMEN

TMAP NEXT DOCUMENT OVERZICHT TOEGEPASTE TESTVORMEN TMAP NEXT DOCUMENT OVERZICHT TOEGEPASTE TESTVORMEN Copyright Sogeti Nederland B.V. te Vianen Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar worden gemaakt (voor willekeurig welke doeleinden)

Nadere informatie

{button Installeer Zelfstudie Bestanden, execfile(seedatauk.exe,tutorial 12.ctb;Tutorial 12.see;Design.SEE)}

{button Installeer Zelfstudie Bestanden, execfile(seedatauk.exe,tutorial 12.ctb;Tutorial 12.see;Design.SEE)} # $ + K Berekenen van Volume tussen Twee Vlakken Deze zelfstudie maakt gebruik van de modules Volumes, Digitaal Terrein Model en Tekenconstructies. Opmerking: Deze zelfstudie kan niet worden voltooid met

Nadere informatie

Informatica 2 Studiehandleiding

Informatica 2 Studiehandleiding Informatica 2 Studiehandleiding Embedded Systems Engineering Groep: ES1D ir drs E.J Boks 25-02-2010 Inhoud 1 Inleiding... 2 2 Doelstelling... 3 3 Beoordeling... 4 4 Eisen aan het verslag... 6 Voorbeeld

Nadere informatie

Ontwerpdocument: Operationaliseren WAQUA in COSTA

Ontwerpdocument: Operationaliseren WAQUA in COSTA Experts in Technisch Rekenwerk MEMO 07.058 Datum 3 december 2007 Auteur(s) Onderwerp Documentinformatie Erwin Loots Ontwerpdocument: Operationaliseren WAQUA in COSTA Postbus 260 2600 AG DELFT tel. 015-285

Nadere informatie

Resultaten IBIS project. SISLink conferentie 19 juni 2009 Bote Folkertsma, Studielink

Resultaten IBIS project. SISLink conferentie 19 juni 2009 Bote Folkertsma, Studielink Resultaten IBIS project SISLink conferentie 19 juni 2009 Bote Folkertsma, Studielink Onderwerpen Projectdoel en -resultaten Analyse knelpunten IBIS concept Hoe verder Projectdoel IBIS Verkenning van de

Nadere informatie

Kennis na het volgen van de training. Na het volgen van deze training bent u in staat:

Kennis na het volgen van de training. Na het volgen van deze training bent u in staat: Training Trainingscode Duur Gepubliceerd Taal Type Leermethode Kosten SF2015V8 4 dagen 02/02/2015 Nederlands & Engels Developer, basis Invidueel & klassikaal Op aanvraag Deze training richt zich op het

Nadere informatie

Deelplan IC ICT-omgeving 2015 Gemeente Lingewaard

Deelplan IC ICT-omgeving 2015 Gemeente Lingewaard Deelplan IC ICT-omgeving 2015 Gemeente Lingewaard Pagina 1 van 6 Inhoudsopgave 1. Aanleiding 3 2. Structureel / incidenteel 3 3. Opdrachtgever 3 4. Opdrachtnemer 3 5. Relevante wet- en regelgeving 3 6.

Nadere informatie

math inside Model orde reductie

math inside Model orde reductie math inside Model orde reductie Model orde reductie Met het voortschrijden van de rekenkracht van computers en numerieke algoritmen is het mogelijk om steeds complexere problemen op te lossen. Was het

Nadere informatie

Cashflow programma. Doel Verdeling van gegevens over toekomstige periodes via verschillende verdeelschema s.

Cashflow programma. Doel Verdeling van gegevens over toekomstige periodes via verschillende verdeelschema s. Doel Verdeling van gegevens over toekomstige periodes via verschillende verdeelschema s. Om een overzicht te krijgen van de cashflow van een bedrijf, wil je dat prognoses qua inkomsten en uitgaven op een

Nadere informatie

Ordening van processen in een ziekenhuis

Ordening van processen in een ziekenhuis 4 Ordening van processen in een ziekenhuis Inhoudsopgave Inhoud 4 1. Inleiding 6 2. Verantwoording 8 3. Ordening principes 10 3.0 Inleiding 10 3.1 Patiëntproces 11 3.2 Patiënt subproces 13 3.3 Orderproces

Nadere informatie

Stap 5. Koppel vervolgens de Stages aan de AIOS op het blad AIOS Stageplaats (figuur 5). Nu kunnen de Stage specifieke afspraken aangemaakt worden.

Stap 5. Koppel vervolgens de Stages aan de AIOS op het blad AIOS Stageplaats (figuur 5). Nu kunnen de Stage specifieke afspraken aangemaakt worden. Met de Excelapplicatie Opleidingskalender kunt u afspraken in het kader van de opleiding met AIOS per Ziekenhuis/Opleiding per specialisme plannen en beheren. Introductie Deze Excelapplicatie is gemaakt

Nadere informatie

Technisch ontwerp. Projectteam 6. Project "Web Essentials" 02 april 2009. Versie 2.1.0

Technisch ontwerp. Projectteam 6. Project Web Essentials 02 april 2009. Versie 2.1.0 Projectteam 6 Faculteit Natuur en Techniek Hogeschool Utrecht Projectleider: Hans Allis, hans.allis@student.hu.nl Technisch ontwerp Project "Web Essentials" 02 april 2009 Versie 2.1.0 Teamleden: Armin

Nadere informatie

Een eenvoudig algoritme om permutaties te genereren

Een eenvoudig algoritme om permutaties te genereren Een eenvoudig algoritme om permutaties te genereren Daniel von Asmuth Inleiding Er zijn in de vakliteratuur verschillende manieren beschreven om alle permutaties van een verzameling te generen. De methoden

Nadere informatie

ENERGIE BEDRIJVEN EN ICT

ENERGIE BEDRIJVEN EN ICT ENERGIE BEDRIJVEN EN ICT De energiemarkt in Nederland is continu in beweging. Nieuwe toetreders veroveren marktaandeel en slimme meters, sectorwijzigingen en splitsing zorgen voor veranderingen. Energiebedrijven

Nadere informatie

Functioneel ontwerp. Regisseur

Functioneel ontwerp. Regisseur Functioneel ontwerp Regisseur Datum: Woensdag 2 maart 2005 Auteur: L. Kuunders Versie: 0.3 E-mail: leon@kuunders.info Functioneel Ontwerp Regisseur Pagina: 1 Inhoudsopgave INLEIDING... 3 FUNCTIONALITEIT

Nadere informatie

Bulkfacturatie. Functioneel ontwerp uitbreiding Coachview.net. Dé nieuwe manier van samenwerken

Bulkfacturatie. Functioneel ontwerp uitbreiding Coachview.net. Dé nieuwe manier van samenwerken Bulkfacturatie Functioneel ontwerp uitbreiding Coachview.net Dé nieuwe manier van samenwerken 20 juni 2012 Pagina 1 van 10 Inleiding Dit document beschrijft de aanpassingen m.b.t. bulkfacturatie. Auteur(s):

Nadere informatie

Auteur boek: Vera Lukassen Titel boek: Word Gevorderd 2010. 2011, Serasta Uitgegeven in eigen beheer info@serasta.nl Eerste druk: augustus 2012

Auteur boek: Vera Lukassen Titel boek: Word Gevorderd 2010. 2011, Serasta Uitgegeven in eigen beheer info@serasta.nl Eerste druk: augustus 2012 Auteur boek: Vera Lukassen Titel boek: Word Gevorderd 2010 2011, Serasta Uitgegeven in eigen beheer info@serasta.nl Eerste druk: augustus 2012 ISBN: 978-90-817910-7-6 Dit boek is gedrukt op een papiersoort

Nadere informatie

Hoofdstuk 26: Modelleren in Excel

Hoofdstuk 26: Modelleren in Excel Hoofdstuk 26: Modelleren in Excel 26.0 Inleiding In dit hoofdstuk leer je een aantal technieken die je kunnen helpen bij het voorbereiden van bedrijfsmodellen in Excel (zie hoofdstuk 25 voor wat bedoeld

Nadere informatie

januari TTNWW Handleiding TST tools voor het Nederlands als Web services in een Workflow Meertens Instituut, Joan Muyskensweg 25, 1096 CJ Amsterdam

januari TTNWW Handleiding TST tools voor het Nederlands als Web services in een Workflow Meertens Instituut, Joan Muyskensweg 25, 1096 CJ Amsterdam januari 2013 TTNWW Handleiding TST tools voor het Nederlands als Web services in een Workflow Meertens Instituut, Joan Muyskensweg 25, 1096 CJ Amsterdam Table of Contents Inleiding... 3 Gebruik van de

Nadere informatie

Ontwikkelaar ICT. Context. Doel

Ontwikkelaar ICT. Context. Doel Ontwikkelaar ICT Doel Ontwikkelen en ontwerpen van ICT-producten, binnen overeen te komen dan wel in een projectplan vastgelegde afspraken ten aanzien van tijd, budget en kwaliteit, opdat overeenkomstig

Nadere informatie

RELEASE NOTES. (oktober 2010)

RELEASE NOTES. (oktober 2010) RELEASE NOTES RELEASE CANDIDATE SIMONA2011-RC (oktober 2010) Deltares voert het beheer en onderhoud aan de SIMONA-software uit op basis van de Service Level Agreements (SLA) met het Ministerie van Verkeer

Nadere informatie

Aansluiten op VPI. (VolmachtBeheer Producten Interface)

Aansluiten op VPI. (VolmachtBeheer Producten Interface) Aansluiten op VPI (VolmachtBeheer Producten Interface) Auteur : Max Wout en Bram Doveren (Colimbra) Versie : 1.1 Datum : 27 april 2009 Inhoudsopgave 1 Algemeen... 3 1.1 Aanleiding... 3 1.2 Doel van dit

Nadere informatie

Research & development

Research & development Research & development Publishing on demand Workflow ondersteuning Typesetting Documentproductie Gespecialiseerd document ontwerp Web ontwerp en onderhoud Conversie Database publishing Advies Organisatie

Nadere informatie

ACCEPETEREN RESERVERING

ACCEPETEREN RESERVERING E-mail Templates In i-reserve is het mogelijk gestandaardiseerde e-mails te verzenden. Het verzenden van dergelijke mails kan volledig worden geautomatiseerd: u maakt dan gebruik van zogenaamde automatische

Nadere informatie

Sparse columns in SQL server 2008

Sparse columns in SQL server 2008 Sparse columns in SQL server 2008 Object persistentie eenvoudig gemaakt Bert Dingemans, e-mail : info@dla-os.nl www : http:// 1 Content SPARSE COLUMNS IN SQL SERVER 2008... 1 OBJECT PERSISTENTIE EENVOUDIG

Nadere informatie

Dienstroosterplanning een probleem?

Dienstroosterplanning een probleem? Dienstroosterplanning een probleem? Niet met ICMT & SAGA Gebruikersvriendelijke en overzichtelijke planningssoftware ICMT Dienstroosters 2 Hét zorg-informatiesysteem Een zorg-informatiesysteem heeft geen

Nadere informatie

AFO 139 Automatische export

AFO 139 Automatische export AFO 139 Automatische export 139.1 Inleiding Vubis Smart beschikt over de mogelijkheid om volledig automatisch beschrijvingen te exporteren naar bestanden op de server. Andere bibliotheken (ongeacht of

Nadere informatie

Software Processen. Ian Sommerville 2004 Software Engineering, 7th edition. Chapter 4 Slide 1. Het software proces

Software Processen. Ian Sommerville 2004 Software Engineering, 7th edition. Chapter 4 Slide 1. Het software proces Software Processen Ian Sommerville 2004 Software Engineering, 7th edition. Chapter 4 Slide 1 Het software proces Een gestructureerd set van activiteiten nodig om een software systeem te ontwikkelen Specificatie;

Nadere informatie

INTERNETBOEKHOUDEN HANDLEIDING BANKING MODULE

INTERNETBOEKHOUDEN HANDLEIDING BANKING MODULE INTERNETBOEKHOUDEN HANDLEIDING BANKING MODULE INHOUD INHOUD... 2 INLEIDING... 3 ALVORENS TE STARTEN... 4 UITGAAND BETALINGSVERKEER... 6 Samenstellen werklijst betalingen vanuit de openstaande verrichtingen...

Nadere informatie

NHibernate als ORM oplossing

NHibernate als ORM oplossing NHibernate als ORM oplossing Weg met de SQL Queries Wat is ORM? ORM staat in dit geval voor Object Relational Mapping, niet te verwarren met Object Role Modeling. ORM vertaalt een objectmodel naar een

Nadere informatie

Inrichting Systeem: Locaties & Toegang

Inrichting Systeem: Locaties & Toegang Inrichting Systeem: Locaties & Toegang EasySecure International B.V. +31(0)88 0000 083 Info@EasySecure.nl Support.EasySecure.nl v2.0.11 22-09-2014 In deze handleidingen worden de volgende functies binnen

Nadere informatie

De arbeidsmarkt voor leraren po 2015-2020 Regio Utrecht

De arbeidsmarkt voor leraren po 2015-2020 Regio Utrecht De arbeidsmarkt voor leraren po 2015-2020 Regio datum 16 maart 2015 auteurs dr. Hendri Adriaens dr.ir. Peter Fontein drs. Marcia den Uijl CentERdata, Tilburg, 2015 Alle rechten voorbehouden. Niets uit

Nadere informatie

Installatiehandleiding. Installatiehandleiding voor de ODBC-driver

Installatiehandleiding. Installatiehandleiding voor de ODBC-driver Installatiehandleiding Installatiehandleiding voor de ODBC-driver van UNIT4 Multivers (Accounting) Online 8.1 Copyright 2013 UNIT4 Software B.V., Sliedrecht, The Netherlands Alle rechten voorbehouden.

Nadere informatie

Nieuw in KUBUS Spexx 5

Nieuw in KUBUS Spexx 5 Nieuw in KUBUS Spexx 5 KUBUS Spexx5 is een grote update ten opzichte van haar voorganger in diverse opzichten. De belangrijkste vernieuwing is de flexibiliteit bij het kiezen van de gewenste data-bronnen

Nadere informatie

Invoering en fasering van het project SIMONA

Invoering en fasering van het project SIMONA P2: li Invoering en fasering van het project SIMONA Guus Segal Inhoud Pagina 1 Inleiding 1 2 Indeling in fasen 2 3 Uitwerking van fase 1 7 3.1 Inschatting van de benodigde middelen 7 4 Uitwerking van fase

Nadere informatie

BTW Code conversie Legal Eagle Boekhouding versie 2.18.x naar 2.19.0. 2012 Sdu uitgevers

BTW Code conversie Legal Eagle Boekhouding versie 2.18.x naar 2.19.0. 2012 Sdu uitgevers BTW Code conversie Legal Eagle Boekhouding versie 2.18.x naar 2.19.0 2012 Sdu uitgevers BTW Code conversie Legal Eagle Boekhouding Inhoudsopgave BTW Code Conversie Legal Eagle Boekhouding... 3 Tips...

Nadere informatie

Opdracht 3: Baanintegratie: Planeet in een dubbelstersysteem

Opdracht 3: Baanintegratie: Planeet in een dubbelstersysteem PLANETENSTELSELS - WERKCOLLEGE 3 EN 4 Opdracht 3: Baanintegratie: Planeet in een dubbelstersysteem In de vorige werkcolleges heb je je pythonkennis opgefrist. Je hebt een aantal fysische constanten ingelezen,

Nadere informatie

Bent u ook zoveel tijd kwijt met het zoeken naar de laatste en enig juiste! - versie van uw marktonderzoek

Bent u ook zoveel tijd kwijt met het zoeken naar de laatste en enig juiste! - versie van uw marktonderzoek Bent u ook zoveel tijd kwijt met het zoeken naar de laatste en enig juiste! - versie van uw marktonderzoek Heeft u zich ook al eens afgevraagd waarom uw concurrent zo veel goedkoper kan zijn? Waarschijnlijk

Nadere informatie

Opfrisdocument elektronische aangifte

Opfrisdocument elektronische aangifte Opfrisdocument elektronische aangifte Inleiding: Omdat wij regelmatig vragen krijgen over de elektronische aangifte, hebben wij e.e.a. maar eens voor u op een rijtje gezet. Uitgangspunt van dit document

Nadere informatie

Uitgebreid eindwerkvoorstel Lokaliseren van personen en objecten met behulp van camera s

Uitgebreid eindwerkvoorstel Lokaliseren van personen en objecten met behulp van camera s Uitgebreid eindwerkvoorstel Lokaliseren van personen en objecten met behulp van camera s Sofie De Cooman 21 December 2006 Stagebedrijf: Interne begeleider: Externe begeleider: BarcoView Koen Van De Wiele

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting (Dutch summary)

Nederlandse samenvatting (Dutch summary) Nederlandse samenvatting (Dutch summary) Ditproefschriftpresenteerteen raamwerk voorhetontwikkelenvanparallellestreaming applicaties voor heterogene architecturen met meerdere rekeneenheden op een chip.

Nadere informatie

KDE afstandsbediening-instellingen. Michael Zanetti Vertaler/Nalezer: Tom Albers

KDE afstandsbediening-instellingen. Michael Zanetti Vertaler/Nalezer: Tom Albers Michael Zanetti Vertaler/Nalezer: Tom Albers 2 Inhoudsopgave 1 Inleiding 5 1.1 Benodigdheden....................................... 5 2 Gebruik 6 2.1 Afstandsbedieningen en modi...............................

Nadere informatie

Getting Started Guide

Getting Started Guide Getting Started Guide Basecone Instellingen en Help Instellingen en Help voor super users versie 1.0 oktober 2012 Welkom bij Basecone! Met deze gebruikshandleiding Instellingen en Help voorzien wij u van

Nadere informatie

Aansluithandleiding Omgevingsloket online. Webservices PRODUCTIEOMGEVING. Directie Concern Informatievoorziening Beheer

Aansluithandleiding Omgevingsloket online. Webservices PRODUCTIEOMGEVING. Directie Concern Informatievoorziening Beheer Aansluithandleiding Omgevingsloket online Webservices PRODUCTIEOMGEVING Koningskade 4 Postbus 20901 2500 EX Den Haag Contactpersoon Postbus.functioneelbeheerolo @minienm.nl Betreft Aansluithandleiding

Nadere informatie

Uw eigen vragen maakt u eenmaal aan en kunt u gebruiken bij elke inspectie.

Uw eigen vragen maakt u eenmaal aan en kunt u gebruiken bij elke inspectie. Vanaf deze versie is het mogelijk uw inspectie uit te breiden met eigen vragen, uw eigen vragen kunt u koppelen aan bijvoorbeeld de vloeren, daken, gevels of installaties. Uw eigen vragen maakt u eenmaal

Nadere informatie

Legal Eagle archiveren vanaf versie 2.20

Legal Eagle archiveren vanaf versie 2.20 Legal Eagle archiveren vanaf versie 2.20 Sdu uitgevers/advocatensupport Sdu Uitgevers www.scherpinsupport.nl juni 2013 1 Inhoud Legal Eagle archiveren vanaf versie 2.20... 1 Vooraf.... 3 1. Archiveerfuncties...

Nadere informatie

Vraag 1. Vraag 1a TERUGKOPPELING PROEFTENTAMEN. Software architecture

Vraag 1. Vraag 1a TERUGKOPPELING PROEFTENTAMEN. Software architecture Software architecture IM0203 TERUGKOPPELING PROEFTENTAMEN Vraag 1 Vraag 1a Veel van de in het werkboek besproken patterns kunnen ingezet worden voor het referentiesysteem. We lopen de patterns hier stuk

Nadere informatie

1. Milieuklacht... 2 1.1 Handleiding opladen XML in mkros... 2 2. Werken met Refertes... 5

1. Milieuklacht... 2 1.1 Handleiding opladen XML in mkros... 2 2. Werken met Refertes... 5 1. Milieuklacht............................................................................................. 2 1.1 Handleiding opladen XML in mkros......................................................................

Nadere informatie

Gebruikershandleiding Simulatiemodel lichtuitstoot. G.L.A.M. Swinkels

Gebruikershandleiding Simulatiemodel lichtuitstoot. G.L.A.M. Swinkels Gebruikershandleiding Simulatiemodel lichtuitstoot G.L.A.M. Swinkels 2009 Wageningen, Wageningen UR Glastuinbouw Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen

Nadere informatie

V-model is anno 20NU

V-model is anno 20NU Het V-model is een modellering van een voortbrengingsproces, van wens tot en met een oplossing. Het wordt veel toegepast in de IT maar is niet alleen toepasbaar op IT projecten. Het V-model helpt inzicht

Nadere informatie

5 Programmastructuur

5 Programmastructuur 5 Programmastructuur Om het informatieplan en de daarin beschreven componenten is het aan te raden een programma- en projectenorganisatie in te richten. Volgend schema geeft de verschillende actoren en

Nadere informatie

Starters Handleiding DuboCalc Project versie 4.0 21 juni 2015. DuboCalc Project 4.0 StartersHandleiding

Starters Handleiding DuboCalc Project versie 4.0 21 juni 2015. DuboCalc Project 4.0 StartersHandleiding Starters Handleiding DuboCalc Project versie 4.0 21 juni 2015 DuboCalc Project 4.0 StartersHandleiding Inhoud 1 Aan de slag met DuboCalc Project... 5 1.1 Wat is DuboCalc Project?... 5 1.2 Starten van

Nadere informatie

BTW Code conversie Legal Eagle Boekhouding versie 2.18.x naar 2.19.0. 2012 Sdu uitgevers

BTW Code conversie Legal Eagle Boekhouding versie 2.18.x naar 2.19.0. 2012 Sdu uitgevers BTW Code conversie Legal Eagle Boekhouding versie 2.18.x naar 2.19.0 2012 Sdu uitgevers BTW Code conversie Legal Eagle Boekhouding Inhoudsopgave BTW Conversie Legal Eagle Boekhouding... 3 2012 Gebruikershandleiding

Nadere informatie

Bijlage 9. UNI 120621.9 REB GD. Releasebeleid

Bijlage 9. UNI 120621.9 REB GD. Releasebeleid Releasebeleid Ondanks alle aan de samenstelling van de tekst bestede zorg, kan Newway Retail Solutions bv (Newway) géén enkele aansprakelijkheid aanvaarden voor eventuele directe en/of indirecte schade,

Nadere informatie

Auteur: Niels Bons. Handleiding Koepeldatabase Zakelijk toerisme: aanmelden organisatie. 2014, Provincie Fryslân. Uitgegeven in eigen beheer

Auteur: Niels Bons. Handleiding Koepeldatabase Zakelijk toerisme: aanmelden organisatie. 2014, Provincie Fryslân. Uitgegeven in eigen beheer Auteur: Niels Bons Handleiding Koepeldatabase Zakelijk toerisme: aanmelden organisatie 2014, Provincie Fryslân Uitgegeven in eigen beheer (mail@infofryslan.nl) Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze

Nadere informatie

module 5 2008 Instruct, Postbus 38, 2410 AA Bodegraven - 1 e druk: november 2008

module 5 2008 Instruct, Postbus 38, 2410 AA Bodegraven - 1 e druk: november 2008 Europees Computer Rijbewijs module 5 ACCESS 2007 2008 Instruct, Postbus 38, 2410 AA Bodegraven - 1 e druk: november 2008 ISBN: 978 90 460 0493 7 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden

Nadere informatie