Verslag SE & BIM VERSLAG SYSTEMS ENGINEERING EN BIM. Naam: Vincent Jongman Datum: Coach: Dhr. M. Mossel. Saxion Hogescholen, te Enschede

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Verslag SE & BIM VERSLAG SYSTEMS ENGINEERING EN BIM. Naam: Vincent Jongman Datum: 02-07-2012 Coach: Dhr. M. Mossel. Saxion Hogescholen, te Enschede"

Transcriptie

1 Verslag SE & BIM VERSLAG SYSTEMS ENGINEERING EN BIM Naam: Vincent Jongman Datum: Coach: Dhr. M. Mossel Saxion Hogescholen, te Enschede Bij dit verslag hoort de Handleiding SE&BIM

2 INLEIDING In dit verslag wordt mijn gehele stageperiode besproken. Ik zal beschrijven wat ik gedaan heb, en wat mijn resultaten zijn. Tevens dient dit verslag als onderlegger voor de handleiding. In dit verslag zal (achtergrond) informatie worden gegeven, en de handleiding vermeld duidelijk de stappen die gezet moeten worden. De eerste hoofdstukken van dit verslag gaan over het verloop van mijn stage. In de daaropvolgende hoofdstukken duik ik dieper in de materie, en zet ik uiteen wat mijn bevindingen zijn. Dit verslag gaat over de combinatie van Systems Engineering en BIM (Building Information model) Dit zijn twee systemen die gebruikt worden om het bouwproces beter te laten verlopen. Door deze twee systemen te combineren, kan een nog beter resultaat worden verkregen, echter, tot op heden is er nog niet veel bekend over de combinatie van Systems Engineering en BIM. In dit verslag probeer ik te onderzoeken of deze twee systemen kunnen worden gecombineerd, en hoe dit wordt gedaan. Ik wens u veel plezier bij het lezen van dit verslag.

3 INHOUDSOPGAVE Inleiding... 1 Inhoudsopgave De stage BIM Het onderzoek De opzet van het onderzoek De vraagstelling Het beoogde resultaat Het Pilotproject Wat is BIM... 8 Wat betekend BIM voor projecten Wat is Systems Engineering Een project als een systeem Verzameling van eisen en behoeften Hoe werkt het systeem Opstellen van de systeemeisen Wie bouwt het systeem Het systeem ontwerpen en controleren Het werk voorbereiden Het systeem bouwen Wat zijn de raakvlakken Waar liggen de meeste problemen Hoe kan BIM met Systems Engineering samenwerken Stap 1. Een breder BIM model Stap 2. Inventarisatie van het systeem Stap 3. Inventarisatie van Stakeholders en Klanteisen Stap 4. Het bedenken van Concepten Stap 5. Het vertalen van Klanteisen naar Systeemeisen Stap 6. Inventarisatie van de Marktpartijen

4 Stap 7. Ontwerpen Stap 8. Verifiëren en Valideren Stap 9. Het werk voorbereiden Stap 10. Het werk bouwen en beheren Het Pilotproject toetsen Stap 1. De voorbereiding Stap 2. De inrichting van de workspace Stap 3. Inventarisatie van het systeem Stap 4. Inventarisatie van de stakeholders Stap 5. Inventarisatie van de klanteisen Stap 6. Het bedenken van concepten Stap 7. Het vertalen van de klanteisen in systeemeisen Stap 8. Inventarisatie van de marktpartijen Stap 9. Ontwerpen Deelconclusie Conclusie Afsluiting Bronvermelding... 46

5 1. DE STAGE BIM Allereerst zal ik u kort toelichten wat de stage BIM precies inhoudt. BIM staat voor Building Information Model(ing). Het is een methode van samenwerking tussen verschillende partijen, binnen één integraal model, of meerdere modellen die met elkaar verbonden zijn. Binnen BIM zijn er diverse thema s te noemen, die door de verschillende stagiairs van de BIM stage worden uitgezocht. De stagiairs lopen stage bij een bedrijf, waar een bepaald onderzoeksthema wordt onderzocht. Een van deze thema s is Systems Engineering en BIM. Dit is het thema waar ik me deze stageperiode mee bezig zal houden. De stage bestaat uit één dag school, en vier dagen stage bij het bedrijf. Bij de lessen op school worden diverse thema s besproken en leert men te werken met de thema s binnen BIM. Enkele voorbeelden zijn: Installaties, Rendering, Constructie etc. In deze lessen worden colleges en gastcolleges gegeven. Naast deze lessen loopt men stage bij een bedrijf. In mijn geval is dit Saxion, en de Stichting Pioneering. Hier onderzoek ik de combinatie tussen Systems Engineering en BIM. 2. HET ONDERZOEK. Dit onderzoek gaat over de combinatie van Systems Engineering en Building Information Modeling. (BIM) Deze twee methodieken zijn bedacht om een project efficiënter te doorlopen, en betere resultaten te verkrijgen. Dit leidt uiteindelijk tot een klantgerichter product, een reducering van de risico s en minder faalkosten. Echter, deze twee methodieken werken tot op heden niet samen in de bouwsector. Het zijn twee verschillende methoden die verschillend van elkaar werken. Dit onderzoek is erop gericht de raakvlakken tussen deze twee systemen te vinden en een samenwerking te genereren. Op deze manier worden de voordelen van beide methodieken benut, wat leidt tot een beter product en bouwproces. DE OPZET VAN HET ONDERZOEK Het onderzoek bestaat uit de volgende onderdelen: Onderzoek doen naar Systems Engineering en BIM. Systems Engineering en BIM combineren. De bevindingen testen in een Pilotproject. Kennis vergaren en kennis delen met diverse bedrijven binnen de Stichting Pioneering. In dit verslag worden deze onderdelen besproken.

6 3. DE VRAAGSTELLING In het Plan van Aanpak heb ik een aantal vragen gesteld, waar ik antwoord op probeer te vinden tijdens mijn onderzoek. Hieronder zijn deze vragen nogmaals weergegeven. Hoofdvraag: Is het mogelijk om BIM en Systems Engineering te laten samenwerken, en hoe kan men dit bereiken. Deze vraag is zeer uitgebreid. Om meer duidelijkheid te krijgen wat deze vraag inhoud en het makkelijker te maken om de hoofdvraag te beantwoorden, worden er deelvragen bedacht. Deelvraag 1: Hoe kunnen BIM en Systems Engineering worden gecombineerd? Subdeelvraag 1: Kan de opdrachtanalyse in het model worden gestopt? Subdeelvraag 2: Kan de inventarisatie van behoeften en eisen in het model worden gestopt? Subdeelvraag 3: Kan het conceptvormingsproces in het model worden gestopt? Subdeelvraag 4: Kan de Functionele Analyse in het model worden gestopt? Subdeelvraag 5: Kan het programma van Eisen in het model worden gestopt? Subdeelvraag 6: Kunnen de verschillende marktpartijen samenwerken in het model? Subdeelvraag 7: Kunnen afwegingen en opties in het model worden gestopt? Subdeelvraag 8: Kunnen verificatieplannen in het model worden gezet? Subdeelvraag 9: Kunnen testrapporten in het model worden gezet? Deelvraag 2: Wat is ervoor nodig om BIM en Systems Engineering te laten samenwerken? Subdeelvraag 1: Wat is mogelijke sofware voor BIM? Subdeelvraag 2: Wat is de mogelijke software voor Systems Engineering? Subdeelvraag 3: Is er software aanwezig die SE en BIM kan koppelen? Subdeelvraag 4: Is de software voor iedereen aanwezig? Subdeelvraag 5: Welke gegevens vanuit een project zijn nodig voor BIM? Subdeelvraag 6: Welke gegevens vanuit een project zijn nodig voor Systems Engineering? Deelvraag 3: Hoe steekt de samenwerking in elkaar? Subdeelvraag 1: Hoe werkt BIM en in welke stadia bevind het zich? Subdeelvraag 2: Hoe werkt Systems Engineering en ik welke stadia bevind het zich? Subdeelvraag 3: Wat zijn de raakvlakken tussen SE en BIM? Deelvraag 4: Wat zijn de consequenties van de samenwerking tussen BIM en Systems Engineering, in zowel het positieve als het negatieve vlak? Subdeelvraag 1: Wat zijn de voordelen van de samenwerking tussen BIM en Systems Engineering? Subdeelvraag 2: Wat zijn de nadelen van de samenwerking tussen BIM en Systems Engineering? Subdeelvraag 3: Werkt de combinatie van BIM en Systems Engineering Subdeelvraag 4: Kan de combinatie van BIM en Systems Engineering in de toekomst worden gebruikt?

7 4. HET BEOOGDE RESULTAAT Het beoogde resultaat is een goede samenwerking tussen BIM en Systems Engineering. De twee methodieken moeten in elkaar verstrengeld raken. In de toekomst moeten BIM en Systems Engineering niet meer als losse onderdelen worden gezien, maar als één gemeenschappelijk systeem dat ervoor zorgt dat een project optimaal wordt uitgewerkt. Dit betekend: een goede samenwerking, inzicht in het product, hogere kwaliteit voor een schappelijke prijs en geringe faalkosten.

8 5. HET PILOTPROJECT Een van de stappen van mijn onderzoek is het testen van de resultaten en de handleiding in een pilotproject. In dit hoofdstuk wordt het Pilotproject kort besproken. Het onderzoek wordt ondersteund door middel van een bestaand project. Het project wordt gebruikt om onderzoek in te doen naar Systems Engineering, BIM en een combinatie daarvan. Het pilotproject kan worden gebruikt om het onderzoek te testen, en resultaten te verzamelen. Het resultaat kan dan worden vergeleken met het bestaande project en zo kunnen de voordelen en de nadelen van het werken met BIM en Systems Engineering worden bekeken. Het project dat ik ga gebruiken is de Begraafplaats in Hellendoorn aan de Meester Ponsteenlaan. Dit betreft een nieuw te realiseren begraafplaats, waar de volgende onderdelen worden gebouwd: 1. Een padenstructuur 2. Een ingang met parkeerplaatsen en een toegangspoort. 3. Een toiletruimte 4. Een wachtruimte 5. Een dienstgebouw. Daarnaast wordt de omgeving ingericht met groenvoorziening in de vorm van bomen en gazons. Van dit project zijn enkele tekeningen en een uitgebreid programma van Eisen beschikbaar. Dat betekend dat dit pilotproject uitermate geschikt is om, vanaf de eerste fase, het project op te zetten met Systems Engineering en BIM volgens het stappenplan. Dit stappenplan vindt u in de bijgevoegde handleiding.

9 6. WAT IS BIM Om BIM en Systems Engineering te combineren, moet duidelijk zijn wat beide onderwerpen inhouden. Als eerste wordt BIM besproken: BIM (Building Information Model) is een methode van samenwerking tussen verschillende partijen binnen één integraal model, of meerdere aan elkaar gelinkte modellen. Met BIM kan er zowel worden ontworpen, als worden gebouwd en onderhouden. Het model bevat de gegevens van zowel de architect, constructeur, adviseurs, installateurs en aannemers. Op deze manier zit alle informatie in één systeem verwerkt, waardoor de overdracht van gegevens beter wordt. Er treedt minder gegevens verlies op, omdat iedereen in hetzelfde, al dan niet gelinkte, model werkt. Daarbij moet er een goede samenwerking, rolverdeling en controle worden opgesteld om het model leesbaar en bruikbaar te houden. Alle partijen moeten werken volgens één (open) standaard, zodat fouten en conflicten worden vermeden. Werken met de BIM methodiek resulteert in een beter product, minder faal en transactiekosten en een betere samenwerking met de diverse partijen. Door in één model te werken kunnen fouten sneller worden ingezien en worden verbeterd. De wijzigingen worden gelijk zichtbaar voor alle partijen die in het model werken. Een ander groot voordeel is de klantgerichtheid die men verkrijgt bij het toepassen van BIM. Door een 3D model te hebben (wat één onderdeel van BIM is), waar men een rondleiding door kan geven, kan men het project inzichtelijk maken voor opdrachtgevers. Vaak zijn opdrachtgevers leken, die weinig snappen van platte tekeningen en plattegronden. Een 3D model kan inzicht geven in wat getekend is. Op deze manier zien ze hoe het, voor hen ontworpen, gebouw eruit ziet en hoe het werkt. Eventuele verbeteringen kunnen gelijk door de opdrachtgever worden gezien en verbeterd. Echter, voor elk bedrijf is BIM anders. Ieder bedrijf heeft namelijk een eigen manier van (samen) werken en ieder bedrijf tekent anders, of in een andere fase. Zo is voor de architect de beginfase belangrijk en voor een staalleverancier de eindfase belangrijker. Deze fasen hebben een totaal verschillend detailniveau. Daarbij wil elk bedrijf andere resultaten of winst uit BIM halen. Hierdoor bestaat er geen duidelijke beschrijving of antwoord op de vraag Wat is BIM. De bovenstaande definitie probeert toch de overkoepelende definitie weer te geven, al is dit zeer moeilijk.

10 WAT BETEKEND BIM VOOR PROJECTEN BIM betekend voor ieder project iets anders, dit komt omdat voor de meeste bedrijven de rolverdeling nog niet vast staat. Er zijn namelijk twee manieren om te werken met BIM: Open BIM is samenwerken op basis van open uitwisselformaten (IFC) die geen eigendom zijn van een bepaalde softwareleverancier. Hierbij kan men modellen uitwisselen met andere partijen, die gebruik maken van een ander softwarepakket, gezien deze beter bij hun past. Nog niet alle softwarepakketen zijn geschikt voor het importeren van IFC. Vaak gaat het exporteren van data wel goed, maar op het moment van importeren gaat het verkeerd. Daarom wordt er vaak besloten om ieder partij in zijn eigen model te laten werken, waarna alle modellen in een programma als Solibri worden gezet. In Solibri kan men de modellen over elkaar heen leggen. Het programma herkent conflicten en wijzigingen, en geeft aan waar ze zitten. Vervolgens kan iedere partij zijn model individueel aanpassen in zijn eigen software aan de hand van de conflicten/wijzigingen die uit Solibri worden gehaald. Gesloten BIM is samenwerken op basis van gesloten uitwisselformaten die wel eigendom zijn van een bepaalde softwareleverancier. Hierbij kan met in principe modellen uitwisselen met andere partijen, die gebruik maken van hetzelfde softwarepakket. Hierbij is het meest bekende voorbeeld wellicht Autodesk. Autodesk levert zogenaamde Building Design pakketten waarbij alle software uit dat pakket met elkaar kan werken en communiceren. Het voordeel hiervan is dat men bestanden direct kan verbinden. Dit zorgt ervoor dat wijzigingen worden doorgevoerd, en zichtbaar is voor alle partijen die in dat model werken. Er bestaat zo geen dubbel werk meer. Dit brengt wel gevaren met zich mee. Zo is het mogelijk dat een constructeur een dragend element aanpast, terwijl de architect dit eigenlijk niet weet of wil. Daarom moeten er duidelijke afspraken worden gemaakt over wie aanpassingen mag doen. Omdat men momenteel nog veel bezig is met het zoeken naar de juiste software en een manier van samenwerken, is het belangrijk dat de ervaring over samenwerken wordt gedeeld met de rest van de bouw wereld, zodat iedereen er profijt van heeft. Het blijft een proces van geven en nemen.

11 7. WAT IS SYSTEMS ENGINEERING Systems Engineering is een hulpmiddel om een project optimaal te doorlopen Er zijn zeer veel verschillende systemen beschikbaar die werken volgens de Systems Engineering methode. Ik richt me vooral op de grote lijnen van Systems Engineering en richt me op de bouw. In dit hoofdstuk beschrijf ik wat Systems Engineering inhoudt. Ik beschrijf de verschillende fasen van het proces aan de hand van een schema dat is opgesteld door de Stichting Pioneering, afdeling Systems Engineering. (Toolkit Systems Engineering)

12 EEN PROJECT ALS EEN SYSTEEM Een project is een groot systeem van allemaal kleine onderdelen, die op hun beurt weer uit nog kleinere onderdelen bestaan. Alle onderdelen samen vormen het (totale) systeem, ofwel het project. Zaak is om al deze individuele onderdelen goed te laten werken, en te controleren of alle onderdelen samen (het systeem) ook goed werkt. De eerste fase in het SE proces is het analyseren van het systeem. Men moet goed kijken naar de opdracht, en zichzelf de vraag stellen wat er opgelost moet worden. Al die problemen moeten uiteen worden gezet. Ook moet men kijken welke problemen moeten worden opgelost. Relaties tussen de onderdelen moeten worden gevonden en worden beschreven. Wanneer al deze facetten zichtbaar zijn heeft men een duidelijk beeld van hoe het systeem in elkaar zit. Een duidelijk beeld hiervan zorgt ervoor dat men de grenzen duidelijk heeft, en het project kan ontleden. Ook heeft men een goed overzicht welke onderdelen met elkaar samenwerken en welke niet. Een project wordt volgens de Systems Engineering methode opgezet in een objectenboom, zie de onderstaande figuur. Deze objectenboom heeft als kenmerk dat het steeds breder wordt, naarmate men verder naar beneden werkt. Men gaat steeds gedetailleerder werken. Deze verdiepingsslagen komen overeen met de verschillende fasen in het bouwproces. Je hebt de SO, VO, DO, Werkvoorbereiding etc. Wanneer we deze fasen in het bovenstaande figuur zetten, zien we het volgende ontstaan:

13 Naast de klassieke fasen bestaat er momenteel ook een LOD fasering (Level of Development) Deze LOD fasen vervangen als het ware de klassieke structuur. De LOD fasen zijn als volgt opgebouwd: LOD 100: Massastudie De LOD 100 is de beginfase van het ontwerp. Het wordt ook wel de massastudie genoemd. In het traditionele proces was dit het structuurontwerp plus enkele aspecten van het Voorlopig ontwerp, Uit de massastudie kunnen volumes en oppervlakten worden gehaald. Daarnaast geeft het een globaal overzicht van de ruimten in een gebouw. LOD 200: Functioneel Ontwerp. In deze fase worden de wanden getekend, eventueel voorzien van kozijnen. De ruimten worden duidelijker. Uit de LOD200 kunnen oppervlakten, volumes en ruimte-indelingen worden gehaald. Daarnaast geeft het een overzicht van de kozijnen en de constructie. LOD 300: Materiaal specifiek. In deze fase worden materialen aan de onderdelen gehangen. De wanden, vloeren en daken krijgen een opbouw en de kozijnen een materiaalaanduiding. Daarnaast wordt de constructie verder uitgewerkt en gaan de installaties erin. Ook worden de ruimten gevuld met enkele interieurelementen LOD 400: Uitvoering. Deze fase gaat diep in op de detaillering. Elk onderdeeltje wordt gemodelleerd of aangegeven. Tevens worden die onderdelen van een materiaalspecificatie voorzien. Details worden volledig uitgewerkt en alle problemen moeten zijn opgelost. LOD 500: As Built. In deze fase moet het model zo gevormd zijn dat het eruit alsof het virtueel is gebouwd. (As Built) De werklieden hoeven het ontwerp alleen maar na te bouwen, en kunnen constant controleren of het gebouwde voldoet aan het As Built model

14 VERZAMELING VAN EISEN EN BEHOEFTEN Vervolgens gaat men de eisen en behoeften verzamelen, die uiteindelijk leiden tot systeemvereisten die kunnen worden gebruikt om te ontwerpen. Men begint met het vertalen van de wensen en belangen van alle stakeholders in Klanteisen. Daarbij wordt er ook een inventarisatie gemaakt van de stakeholders die inbreng hebben in het project. Aan deze eisen moeten prioriteiten worden gesteld. Zo ontstaat een chronologische lijst van eisen en behoeften op volgorde van prioriteit. Dit bestand kan worden gezien als een onderdeel van het Programma van Eisen. Het is belangrijk om in het gehele stadium van het project te controleren of dit bestand nog actueel is. Nieuwe eisen en behoeften, voortvloeiend uit de voortgang van het project, kunnen ingrijpende veranderingen tot stand brengen.

15 HOE WERKT HET SYSTEEM Vervolgens gaat men kijken hoe het systeem moet werken. Er moeten concepten worden bedacht. Dit is een verzameling van ideeën voortvloeiend uit de eisen, behoeften en randvoorwaarden. Wanneer een concept is bedacht, moet dit worden getoetst om te kijken of het haalbaar is. Dit heet een Haalbaarheidstoets. Concepten worden aan vooraf opgestelde criteria getoetst, en kunnen zo ook met elkaar worden vergeleken. Het is zaak om steeds te controleren of het concept voldoet aan alle gestelde eisen. Dit heet Verifiëren en Valideren. Kenmerk van deze concepten is dat ze in woorden worden beschreven en niet in plaatjes. Ze moeten begrijpelijk zijn voor leken. Een concept is de beschrijving van de werking van het gebouw. Ze worden bedacht door middel van Brainstormen. De concepten worden getoetst door middel van een haalbaarheidstoets (vaak in de vorm van een Trade-off matrix of een Multiple Criteria Analyse). OPSTELLEN VAN DE SYSTEEMEISEN Vervolgens moeten de eisen en behoeften van de belangstellenden worden vertaald naar duidelijke functionele eisen. De eerder gemaakte Klanteisenlijst wordt duidelijker gespecificeerd. Dit moet, omdat de Klanteisen vaak niet duidelijk genoeg zijn om mee te kunnen werken. Ze geven geen duidelijke informatie, en met kan lastig controleren of er uiteindelijk aan de eisen wordt voldaan. Daarom worden de klanteisen vertaald in Systeemeisen. Het kenmerk van deze systeemeisen is dat ze SMART geformuleerd. Dit betekend:

16 Specifiek: het is voor iedereen duidelijk wat er bedoeld wordt met een eis. Meetbaar: het is te meten of aan een eis is voldaan of niet Acceptabel: er is draagvlak voor een eis Realistisch: de eis is haalbaar. Tijdgebonden: het moet duidelijk zijn wanneer aan de eis moet worden voldaan. Een voorbeeld van een goed geformuleerde eis is: (bron: Stichting Pioneering, Toolkit Systems Engineering) De temperatuur in de woonkamer moet van 17 graden Celsius naar 19 graden Celsius kunnen stijgen in minder dan een uur, bij een buitentemperatuur van 0 graden Celsius. Dit is beter gespecificeerd dan de eerder gestelde klanteis: De temperatuur in de woonkamer moet snel comfortabel zijn als het buiten vriest. Met deze eisen kan uiteindelijk worden ontworpen. Wanneer deze goed beschreven zijn, en voor iedereen inzichtelijk zijn, kan er in elk stadium worden gecontroleerd of het systeem aan de eisen voldoet. Wanneer dit niet zo is, kan er vroegtijdig worden ingrepen. Deze systeemeisen zijn een belangrijk onderdeel van het Programma van Eisen. Daarom moet steeds worden nagegaan of alle behoeften en eisen van de belanghebbenden zijn verwerkt en of ze nog actueel zijn WIE BOUWT HET SYSTEEM Het systeem moet uiteindelijk gebouwd worden en hiervoor moeten externe partijen voor worden ingeschakeld. Er moet een goed en duidelijk contract worden gevormd met de verschillende marktpartijen en er moet duidelijk zijn wat er wordt gebouwd, hoe en wanneer dit gebeurd. Een goed team zorgt voor een goede uitwerking van het project. Daarom moet men een inventarisatie maken van alle partijen die meewerken aan het project, zoals: Architecten, Aannemers, Leveranciers, Adviesbureaus etc. HET SYSTEEM ONTWERPEN EN CONTROLEREN Na een grondige controle van het Programma van Eisen en een inventarisatie van de concepten, kan men beginnen met het ontwerp. Het ontwerpen begint met een massastudie. Deze massastudie (LOD100) geeft aan hoe een ontwerp er globaal uit moet komen te zien. Het geeft een overzicht van de kubieke meters inhoud, en de vierkante meters aan oppervlak. Hier wordt een prijs aan gehangen. De massastudie geeft antwoord op de globale eisen, die bovenaan in de eisenboom staan. Verdieping en detaillering komt later in het ontwerpproces. (zie de onderstaande afbeelding)

17 Het ontwerpproces wordt steeds verder en gedetailleerder uitgewerkt. Men duikt dieper in de objectenboom en de eisenboom. Zo worden alle fasen doorgenomen. Steeds weer wordt er een connectie tussen de eisen en objecten gemaakt. Het Ontwerpproces werkt volgens de Systems Engineering methode, volgens een bepaald schema. (lees meer in de handleiding) Dit schema zorgt ervoor dat men begrijpt wat het probleem is, deze helder heeft en op zo n goed mogelijke manier ontwerpt. Daarnaast moet de oplossing worden gecontroleerd of het voldoet aan de gestelde eisen. De output, ofwel de oplossing van een bepaald onderdeel kan weer input zijn voor een ander onderdeel. Het is zaak steeds te controleren of het onderdeel voldoet aan de eisen, maar ook of het systeem in zijn geheel werkt. Een detail kan nog zo goed uitgewerkt zijn. Als het niet werkt in het gehele systeem is het nog steeds niets waard. Het is dus belangrijk om het ontwerp te verifiëren. Een goede overzichtelijke hulpmiddel is het

18 opstellen van Verificatieplannen. Hierin vermeld men duidelijke welke eisen er zijn (voortvloeiend uit het Programma van Eisen) en hoe dit is verwerkt in het systeem. Ook moet worden aangegeven op welke manier er kan worden gecontroleerd of er aan een bepaalde eis is voldaan. Dit kan vervolgens worden afgevinkt op de verificatie-lijst. Wanneer de hele lijst is afgevinkt, voldoet men theoretisch aan het Programma van Eisen.

19 HET WERK VOORBEREIDEN Het systeem is ontworpen, en moet nu worden gebouwd. Omdat het systeem zeer complex kan zijn en uit vele onderdelen kan bestaan moet het eerst goed worden voorbereid. Een goede voorbereiding kan er voor zorgen dat problemen en conflicten tijdig worden opgemerkt en worden opgelost. Dit voorkomt problemen in een later stadium, en beperkt uiteindelijk de faalkosten. Het is zaak om een verificatieplan op te stellen voor de uitvoering. Het verificatieplan van het ontwerp wordt uitgebreid, zodat men op de bouw kan gaan controleren. Verificatie kan gebeuren door middel van een meting, een calculatie of een visuele inspectie. De resultaten hiervan vormen een bewijs dat er aan een eis is voldaan of niet. (zie de volgende afbeelding) Wanneer de verificatieplannen zijn opgesteld, kunnen de uitvoeringtekeningen worden gemaakt. Het is zaak deze tekeningen steeds te controleren en te verifiëren, zodat conflicten en problemen zoveel mogelijk worden beperkt. Voorbeeld van een verificatieplan HET SYSTEEM BOUWEN Uiteindelijk kan het systeem worden gebouwd. Dit moet volgens het Programma van Eisen en het model (As-Built model). Steeds moet worden gecontroleerd en worden bewezen dat een eis correct is uitgevoerd. Deze bewijzen kunnen worden verzameld in een rapport, zodat voor de opdrachtgever inzichtelijk is dat er aan een eis is voldaan. Het rapport dient dus als bewijsmateriaal. Pas als alles akkoord is, kan het gebouw worden opgeleverd. Het gebouw kan daarna in gebruik worden genomen. Tijdens de ingebruikname kan er worden gevalideerd. Er wordt gecontroleerd of het gebouwde aan het As Built model en de verwachtingen voldoet. Dit gaat meestal d.m.v. evaluaties en interviews onder de gebruikers. Wanneer een gebouw is gebouwd moet het op een gegeven moment worden onderhouden. Dit gebeurt wanneer het systeem of een onderdeel daarvan niet meer naar behoren werkt. In de Systems Engineering wordt al heel vroeg gekeken naar het Beheer en Onderhoud van een gebouw. Men wil de kosten van Beheer en Onderhoud inzichtelijk maken, zodat men een beeld heeft van de kosten van het gebouw in de toekomst. (Life Cycle Cost) Wanneer een gebouw aan het einde van zijn levensduur is, en onderhoud geen zin meer heeft of te duur wordt, kan het worden gesloopt. Er wordt dan ruimte gemaakt voor een nieuw project. Er wordt dan weer vanaf het begin begonnen, de vicieuze cirkel van het bouwen.

20 8. WAT ZIJN DE RAAKVLAKKEN Bij BIM is het zaak dat er een goede samenwerking, rolverdeling en controle is. Door allemaal op dezelfde manier te werken, op een chronologische wijze, kan een beter resultaat worden geleverd. Systems Engineering heeft een methode waarbij er op deze manier kan worden gewerkt. Er wordt volgens een bepaald stappenplan gewerkt, waar controle en samenwerking een grote rol spelen. Systems Engineering kan het positieve effect van BIM versterken. In het BIM systeem kan een stappenplan worden gemaakt volgens de Systems Engineering Methode. Dit stappenplan kan in de softwareprogramma s worden verwerkt, en worden gerangschikt in een duidelijk structuur die voor alle partijen inzichtelijk is. BIM richt zich voornamelijk op het model, dat in het tekenprogramma wordt opgezet. Maar eigenlijk begint het proces van het realiseren van een bouwwerk al veel eerder, namelijk bij de projectanalyse en de inventarisatie van eisen en behoeften. Deze inventarisatie is een belangrijk document voor het controleren van het project in het gehele stadium. Dus BIM moet niet beginnen bij het 3D model, maar het moet beginnen waar Systems Engineering ook begint, namelijk bij de opdrachtanalyse. Hiervoor zal een methode moeten worden gezocht. Daarnaast kan BIM ook goed gebruikt worden om verschillende concepten of keuzen uit te zetten in het model. Deze verschillende keuzen kunnen, binnen het BIM model, worden gecontroleerd op haalbaarheid, zodat een verantwoorde keuze wordt gemaakt die het beste voor het project is, zowel in de begin van de gebruiksfase als in een later stadium, waar onderhoud een rol speelt. Kosten kunnen nog meer worden beperkt en men kan tot een nog beter resultaat komen. Systems Engineering (eisen en objectenboom) BIM (het 3D tekenmodel)

21 9. WAAR LIGGEN DE MEESTE PROBLEMEN Ik loop stage op Saxion, en werk samen met de Stichting Pioneering, waar dit onderzoek onderdeel van is. Het Pilotproject dat eerder is beschreven is reeds uitgevoerd, echter zonder het gebruik van BIM. Alleen Systems Engineering was er van toepassing. Bij de uitwerking van het project zijn er een aantal problemen opgedoken, die met BIM misschien kunnen worden opgelost. Men maakte binnen het Pilotproject gebruik van Systems Engineering, en wilden dus een compleet eisenpakket maken. Dit heeft men gedaan, maar men heeft ondervonden dat er op een gegeven moment een ontzettend groot eisenpakket is, waar geen overzicht meer is. Men werkte namelijk met Excel, en iedereen had een andere (niet-actuele) versie, wat samenwerking moeilijk maakt. Hierdoor ontstaan er fouten en problemen. Men ziet graag een beter en georganiseerder systeem ontstaan. Hierbij kan Systems Engineering en BIM helpen. Systems Engineering zorgt voor een goede opbouw van de eisenboom. BIM zorgt ervoor dat alle informatie in één database zit, en dat wijzigingen gelijk worden doorgevoerd naar alle partijen. Met het programma Relatics kunnen de eisen worden ingevoerd. Relatics zorgt voor een grote database waar de informatie in opgeslagen is. De database van Relatics, inclusief alle onderdelen (dus ook de 3D tekeningen en documenten die daarbij horen) vormen de BIM database. Alle informatie is gestructureerd en bij elkaar geordend.

22 Daarnaast wil men beter de varianten kunnen uitzetten en toetsen. Zo kan er worden getoetst welke variant het beste is, zonder gelijk de eerste de beste te kiezen. Op deze manier kan er een betere kwaliteit worden verkregen. Men ziet graag een goede toetsing van verschillende varianten, die ook aan de eisen voldoen. In Relatics kunnen de varianten naast elkaar worden uitgezet, en d.m.v. een MCA-matrix (Multiple Criteria Analyse) worden getoetst. Het 3D tekenen, dat bij BIM erg belangrijk is, kan worden gebruikt om de varianten in plaatjes uit te werken, en d.m.v. clashcontroles te controleren of het ontwerp goed is. Daarnaast kan het worden getest aan de eisen, en vervolgens in Relatics worden getoetst aan Beoordelingscriteria. Verder wil men het eisenpakket en het getekende 3D model met elkaar gaan verbinden. Er moet een link worden gelegd, zodat de eisen beschikbaar zijn in het 3D tekenmodel. Daarnaast moeten de eisen kunnen worden afgevinkt, wanneer er aan wordt voldaan. Het leggen van de link is een van de lastigste onderdelen. Er is nog geen echte koppeling tussen de Relatics Database en de 3D tekensoftware. Wel zijn er een tweetal bedrijven hiermee bezig. Daarnaast heb ik zelf het een en ander onderzocht. Meer hierover vind u in de handleiding.

23 10. HOE KAN BIM MET SYSTEMS ENGINEERING SAMENWERKEN Het combineren van Systems Engineering en BIM gaat aan de hand van een aantal stappen, die hieronder worden besproken. Er wordt stap voor stap aangegeven wat er wordt gedaan en hoe men dit kan doen. Deze stappen worden in de handleiding nader besproken, en van handige instructies en tips voorzien. STAP 1. EEN BREDER BIM MODEL. De combinatie begint met het inzien dat het huidige BIM informatiemodel veel te klein is. Je ziet dat men veelal pas met BIM begint bij het ontwerpen en tekenen van het systeem. Maar een project begint al in een veel eerder stadium. De methodiek van Systems Engineering begint wel bij het begin. Het begint bij het definiëren van het systeem. (zie figuur) Begin Systems Engineering Begin BIM Zoals te zien in dit bovenstaande figuur worden er heel wat fasen overgeslagen voordat BIM begint. Daarom zou BIM juist moeten beginnen bij het begin, bij Het systeem definiëren Systems Engineering en BIM maken dan een gelijke start.

24 Dit wordt bereikt door een breder informatiemodel op te stellen, waar het 3D tekenmodel (die tegenwoordig als het BIM wordt gezien) slechts een onderdeel van is. Dit wordt mogelijk gemaakt met het SE programma; Relatics. Wat is Relatics Relatics is een programma dat kan worden gebruikt bij Systems Engineering. Het is een online dienst waar meerdere gebruikers in kunnen loggen en kunnen meewerken aan het programma. Het is een systeem waar informatie in kan worden vastgelegd, en Break Down Structures mee kunnen worden gemaakt. Er is snel en eenvoudig toegang tot de informatie. Het systeem is te vergelijken met het Office programma Excel. Hier kunnen systeembomen, planningen en informatielijsten mee worden gemaakt. Dit kan binnen het systeem van Relatics ook. Het voordeel van Relatics is dat de informatie slechts één keer hoeft te worden ingevoerd en vervolgens gelijk wordt doorgevoerd en wordt doorgerekend. Met het gebruik van Relatics heeft men de informatie in één systeem staan, en deze is ook voor iedereen inzichtelijk. Zo ziet men waar, welke informatie vandaan komt, en door wie het is ingevoerd. Daarnaast kan men duidelijk maken wat een systeem of een opdracht inhoud, door Break Down Structures te maken, en systeembomen te ontwikkelen. Daarnaast kunnen de eisen en behoeften worden ingevoerd, en eenvoudig worden gecontroleerd en afgevinkt. Ook kan in het systeem documenten worden gestopt, zoals het BIM 3D teken-model. Deze is zo toegankelijk voor de personen die het bestand nodig hebben. In het 3D tekenmodel kan een link worden gelegd met de Relatics bibliotheek. Zodat de eisen altijd (ook tijdens het tekenen) beschikbaar zijn.

25 STAP 2. INVENTARISATIE VAN HET SYSTEEM. Een belangrijk onderdeel van Systems Engineering is het definiëren van het systeem. Dit doet men door een project op te delen in onderdelen, en die onderdelen weer op te delen in subonderdelen en nog kleinere elementen (objecten, componenten en elementen). Dit kan op elk gewenst detailniveau worden uitgevoerd. Door een project op te delen in onderdelen kunnen er makkelijker oplossingen worden bedacht, omdat men niet meer kijkt naar een ingewikkeld geheel, maar naar een kleiner en makkelijker oplosbaar deeltje. Alle oplossingen van alle onderdelen vormen samen de oplossing voor het project. (het geheel is de som der delen) Relatics maakt gebruik van een objectenboom. Dit is een iteratieve rangschikking van objecten. Alle objecten kunnen worden ingevoerd in Relatics. Later (in de teken/ontwerpfase) kan er een link worden gelegd naar een object, eis, werkzaamheid, persoon, functie of concept. Daarom is het van belang de objectenboom goed in te delen (lees meer in de handleiding) Een IFC bestand werkt ook met een objectenboom. Je tekent immers verschillende onderdelen die samen een geheel vormen. (object/sub-object) De objecten die in een IFC bestand zitten kun je dus linken met de objecten die in de Relatics Bibliotheek zitten. Deze koppeling wordt in de handleiding verder besproken.

26 STAP 3. INVENTARISATIE VAN STAKEHOLDERS EN KLANTEISEN. De volgende stap is een inventarisatie van de stakeholders met hun belangen (Klanteisen) Ten eerste de stakeholderanalyse. Om aan alle wensen van de belanghebbenden te voldoen moet men duidelijk maken wie er allemaal belang hebben bij een project. Er moet een inventarisatie worden gemaakt van personen. Dit heet een stakeholder analyse. Een stakeholder analyse kan bestaan uit de opdrachtgever(s), de omwonenden, de gemeente en overige overheidsinstanties, nutbedrijven etc. Zij hebben allemaal inbreng in een project. Hun inbreng wordt een klanteis genoemd. Een klanteis is een, nog niet gespecificeerde, eis die aangeeft wat het systeem volgens hen moet doen. Door de eisen een prioriteit te geven, heeft men een chronologisch overzicht. De klanteisen worden in een later stadium vertaald in systeemeisen. In Relatics kunnen de stakeholders worden ingevoerd en ingedeeld in groepen (organisaties) Zo kan er een groep buurtbewoners zijn, een groep gemeente, opdrachtgever(s) etc. Aan die personen kunnen klanteisen worden gekoppeld. De klanteisen worden in een eisenboom opgenomen (op precies dezelfde manier als de objectenboom) De klanteisen kunnen worden gegroepeerd door ze in te delen in functies en aspecten. (lees meer in de handleiding)

27 STAP 4. HET BEDENKEN VAN CONCEPTEN. Vanuit de klanteisen kunnen concepten worden bedacht. Concepten zijn beschrijvingen van een bepaald onderdeel van het project. In deze beschrijving wordt omschreven waar een onderdeel aan moet voldoen om het te laten werken. Het kenmerk van concepten is dat ze in woorden worden beschreven en niet in plaatjes. Ze moeten begrijpelijk zijn voor leken. Het is dus zaak ze op te stellen in duidelijke technische taal. Concepten worden bedacht door te Brainstormen. Men gaat nadenken over de manier waarop een systeem moet werken. De verschillende concepten worden getoetst door een haalbaarheidstoets in de vorm van een Trade-off Matrix of een Multiple Criteria Analyse. Hierbij worden verschillende criteria uiteengezet, en worden de criteria per concept becijferd. Het concept dat het beste uit de toets komt wordt uiteindelijk gekozen. Normaal gebeurt deze toets in het hoofd. Door het inzichtelijk te maken, kan later eenvoudig worden ingezien waarom iets is gekozen. De toets kan opnieuw worden gedaan wanneer blijkt dat een bepaald concept niet werkt. De overige concepten blijven bewaard, evenals de haalbaarheidstoets. In een later stadium kan daar weer gebruik van worden gemaakt. In Relatics kan Brainstormen en een Multiple Criteria Analyse uitvoeren. De bedachte concepten kunnen in een later stadium visueel worden gemaakt in een 3D tekenprogramma.

28 STAP 5. HET VERTALEN VAN KLANTEISEN NAAR SYSTEEMEISEN. De bestaande klanteisen moeten worden vertaald naar goed geformuleerde systeemeisen. Dit heet Functioneel Specificeren. Een klanteis wordt hierbij bewerkt tot een systeemeis, die duidelijke, meetbare informatie bevat. Met deze eisen kan men uiteindelijk ontwerpen. Deze systeemeisen hebben het kenmerk dat ze SMART zijn opgesteld: Specifiek: het is voor iedereen duidelijk wat er bedoeld wordt met een eis. Meetbaar: het is te meten of aan een eis is voldaan of niet Acceptabel: er is draagvlak voor een eis Realistisch: de eis is haalbaar. Tijdgebonden: het moet duidelijk zijn wanneer aan de eis moet worden voldaan. VOORBEELD: De temperatuur in de woonkamer moet van 17 graden Celsius naar 19 graden Celsius kunnen stijgen in minder dan een uur, bij een buitentemperatuur van 0 graden Celsius Met de systeemeisen kunnen oplossingen worden bedacht op bepaalde problemen. De oplossingen moeten bij de verificatiefase ook getoetst kunnen worden. Door een systeemeis goed op te stellen kan dit ook worden gedaan. Een SMART opgestelde eis maakt verificatie mogelijk. In Relatics kunnen de systeemeisen worden ingevuld, en worden gelinkt aan klanteisen, personen, functies, aspecten en objecten. Daarnaast kan er worden verwezen naar het brondocument of contract van de eis. De systeemeisen worden vervolgens gebruikt om oplossingen te bedenken per onderdeel/object. Voor het bedenken van oplossingen kan wederom een Brainstormsessie met haalbaarheidstoets worden gebruikt.

29 STAP 6. INVENTARISATIE VAN DE MARKTPARTIJEN. Naast stakeholders zijn er marktpartijen die helpen het project te verwezenlijken. Dit zijn bijvoorbeeld architecten, adviesbureaus, aannemers, leveranciers etc. Deze moeten worden geïnventariseerd, zodat aan die personen verantwoordelijkheden en taken kunnen worden gehangen. Op deze manier kan men zien wie verantwoordelijk is en wordt de schuld niet naar partijen doorgeschoven, zoals momenteel gebruikelijk is. In Relatics worden de marktpartijen op dezelfde manier ingevoerd als de stakeholders. De partijen kunnen eventueel weer worden ingedeeld in groepen. (organisaties) Aan de partijen kunnen weer eisen, objecten, taken, risico s en beheersmaatregelen worden gekoppeld. STAP 7. ONTWERPEN. In deze stap begint pas het daadwerkelijke tekenen. Dit is de stap waar het 3D tekenmodel een grote rol gaat spelen. In deze stap raken BIM en Systems Engineering elkaar het meest. Men gaat de systeemeisen vertalen in ontwerpen. Deze worden getekend in een 3D tekenprogramma, waaruit platte tekeningen kunnen worden gegenereerd. De verschillende ontwerpen worden getoetst door middel van de eerder besproken haalbaarheidstoets. Het tekenen gaat in het 3D tekenprogramma, zoals Revit, Allplan of Tekla. Het is de bedoeling dat er, vanuit de systeemeisen, een 3D model wordt gemaakt, waaruit tekeningen, lijsten en overzichten kunnen worden gegenereerd. Door meerdere 3D modellen te maken en deze te toetsen, door middel van een haalbaarheidstoets, kan het beste ontwerp worden gekozen. De haalbaarheidstoets vindt plaats in Relatics. Daar kunnen criteria-eisen worden opgesteld en door informatie naar Relatics te uploaden (zoals afbeeldingen, lijsten etc.) kunnen de verschillende ontwerpen worden getoetst. Op dit moment moet de Relatics bibliotheek worden gekoppeld met het softwareprogramma. Men wil namelijk niet moeten zoeken in een grote database, maar wil de informatie per object gelijk beschikbaar hebben. Dit kan door de objecten in de Relatics Bibliotheek te koppelen met de getekende objecten in het 3D tekenmodel. De objecten in Relatics bevatten alle informatie, zoals de bijbehorende eisen, verantwoordelijke personen, activiteiten, werkpakketten etc.

30 STAP 8. VERIFIËREN EN VALIDEREN. Verifiëren en Valideren zijn erg belangrijk in het Systems Engineering Proces. Ook is dit van grote waarde voor het BIM proces. Als eerste zal worden beschreven wat deze twee processen in houden. Verifiëren Verificatie is controleren of iets juist is gebouwd, dus volgens de gestelde eisen, randvoorwaarden en regels. Het is een proces dat continue, na afronding van elk onderdeel, moet worden uitgevoerd. Men moet namelijk weten of iets juist is gedaan. Fouten worden door Verificatie snel opgespoord, en er kan dan meteen een oplossing voor de fout worden bedacht. Validatie Validatie is controleren of het juiste is gebouwd. Dus, is gebouwd wat men heeft gevraagd. Dit proces werkt nauw samen met Verificatie. Validatie is het belangrijkste bij de ingebruikname van het project. Bij de ingebruikname wordt gekeken of het gebouw voldoet aan de verwachtingen. Dit gebeurt vaak d.m.v. evaluaties en interviews onder de gebruikers van het gebouw. Het Verificatieproces kan worden beheerd met Relatics. Per eis kan er een verificatiemethode worden gekozen, en kan worden afgevinkt of er aan een bepaalde eis is voldaan. De opdrachtgever keurt uiteindelijk het volledig getekende en gecontroleerde (As-built, zoals gebouwd) model goed. Wanneer men precies volgens dit goedgekeurde As Built model bouwt, is het theoretisch goed gebouwd. Echter, er moet nog wel worden gecontroleerd of het gebouw aan de verwachtingen voldoet. STAP 9. HET WERK VOORBEREIDEN. De volgende stap in het Systems Engineeringproces is het voorbereiden van het werk. In deze fase wordt het ontwerp (het getekende As Built 3D model) gecontroleerd d.m.v. verificatieplannen voor de uitvoering. De verificatieplannen voor het ontwerp worden aangevuld met nieuwe verificatiemogelijkheden. Eventuele on-opgespoorde fouten kunnen door middel van Clash-controles worden opgespoord. Doordat alle onderdelen in het BIM model staan (het is namelijk As-built getekend) kunnen alle onderdelen ook worden getest op fouten en conflicten. Theoretisch zouden alle problemen en fouten eruit kunnen worden gehaald. De verificatieplannen worden als volgt gemaakt. De eisen, die zijn opgesteld, moeten in het 3D model en op het werk (op de bouw) kunnen worden gecontroleerd, d.m.v. metingen, calculaties, visuele inspecties etc. Deze handelingen worden in afvinklijsten gezet, zodat men eenvoudig kan afvinken wanneer er aan een eis wordt voldaan. Daarnaast worden er Clashcontroles uitgevoerd om te kijken of de verschillende objecten samen geen conflicten vormen

31 STAP 10. HET WERK BOUWEN EN BEHEREN. Wanneer het bouwwerk wordt gebouwd, moet er iemand zijn die erop toeziet dat dit volgens het As-built model wordt gebouwd. Er moeten telkens verificatiemomenten worden ingevoerd. Het beste is om dit na afronding van een bepaald onderdeel te doen. Het betreffende onderdeel wordt afgevinkt op de verificatielijst. Wanneer men de lijst afwerkt, zal het gebouw op den duur aan alle eisen voldoen. Het gebouw voldoet dan aan het As-built model, en theoretisch aan de gestelde eisen van de opdrachtgever. De afgevinkte verificatieplan kan dienen als contract dat laat zien dat het werk naar behoren is uitgevoerd. Wanneer het gebouw is afgerond en het verificatieplan is afgevinkt is het van belang het hele werk te Valideren. Is het gevraagde ook daadwerkelijk gebouwd en voldoet het aan alle verwachtingen. Tijdens de ingebruikname worden evaluaties en interviews onder de gebruikers genomen. En aan de hand daarvan wordt gekeken wat beter kan. Deze informatie dient weer als kennis voor een volgend project. Ook moet het gebouw worden beheerd. Hierin speelt RGVO en BIM een belangrijke rol. Als het goed is, is er al vroegtijdig begonnen met het ontwerpen van onderhoudsscenario s. Deze gaan gelden wanneer het gebouw moet worden onderhouden. Dit onderdeel wordt echter niet besproken in dit verslag.

32 11. HET PILOTPROJECT TOETSEN De volgende stap is het toetsen van een deel van de handleiding aan de hand van het pilotproject. Op deze manier kan worden bekeken of de handleiding werkt, en waar nog problemen of aanvullingen gewenst zijn. Het pilotproject wordt getoetst aan de hand van het stappenplan in de handleiding. Per stap geef ik weer wat ik doe, en wat het resultaat van de handeling is. Ik maak gebruik van het softwareprogramma Relatics en Revit. Ik ga de eerder gestelde problemen proberen op te lossen. Deze problemen waren: Het eisenpakket in een systeem zetten, zodat alles duidelijk, inzichtelijk en geordend is. Varianten uiteenzetten, en toetsen. Het 3D tekenmodel koppelen aan de informatiedatabase (Relatics) Deze problemen ga ik proberen op te lossen en te toetsen. Daarvoor maak ik gebruik van het stappenplan (de Handleiding) Ik ga de stappen 1 t/m 9 uitwerken, omdat deze punten de voorgaande problemen omvatten. Ik ga slechts een deel van het pilotproject testen, omdat het gehele project te omvangrijk zou zijn, en een kleiner gedeelte de problemen beter zichtbaar maakt. STAP 1. DE VOORBEREIDING Het project begint met het maken van afspraken tussen de verschillende partijen. Men moet weten dat er met BIM en Systems Engineering wordt gewerkt, en dat er een andere manier van werken en samenwerken gewenst is. Daarnaast moet worden vastgesteld met welke softwarepakketten er wordt gewerkt. Er moet worden gekeken of deze pakketten informatie kunnen uitwisselen d.m.v. van IFC of een andere importeer-functie. In dit geval wordt er gewerkt met het softwarepakket Relatics en Autodesk Revit. Er kan natuurlijk ook worden gewerkt met andere softwarepakketten, zoals Allplan, Tekla etc. STAP 2. DE INRICHTING VAN DE WORKSPACE De tweede stap is het inrichten van de workspace. In de werkplek bevinden zich de volgende ruimtes. 1. Algemene Projectruimte. 2. Brainstormruimte. 3. Ruimte voor het uitvoeren van MCA-matrices. 4. Een discussieforum (dit template zal niet gebruikt worden in deze toets)

33 STAP 3. INVENTARISATIE VAN HET SYSTEEM De volgende stap is het inventariseren van het systeem, dus een objectenboom maken. Dit geschied door het project op te delen in kleine onderdelen, en deze weer op te delen in subonderdelen etc. Hoe gedetailleerd men deze objectenboom gaat uitwerken, ligt aan de fase (LOD fase) waarin men zit. Zo bestaat een LOD100 fase alleen uit massa s en eventueel ruimtes. De LOD 200 wordt al gedetailleerder met wanden vloeren en openingen. De objectenboom wordt per LOD fase dus verder uitgewerkt. Bij deze toetsing zal ik een objectenboom in de LOD100 fase uitwerken. Als voorbeeld wordt het sanitair gebouw op de begraafplaats genomen. Dit sanitair gebouw bestaat uit het sanitair gebouw met een informatievoorziening en daar aangesloten de hoofdentree en het hekwerk. Bij de hoofdentree zijn parkeerplaatsen bestemd. De hoofdonderdelen (objecten) zijn dus al bekend: Sanitair gebouw met informatievoorziening o Sanitair ruimte o Informatievoorziening Hoofdentree o Toegangshek o Omheining o Parkeerplaatsen Dit zijn de hoofdonderdelen. Deze onderdelen bestaan natuurlijk nog uit veel meer onderdelen. Ik werk de objectenboom uit voor de onderdelen die ik nodig heb, en die in deze fase (LOD100 fase) voorkomen. Ik zorg ervoor dat ik de objecten die ik nu in de objectenboom stop, ook de objecten zijn die ik straks ga tekenen. Zo kan het getekende worden verbonden met de objectenboom. De objecten in de objectenboom worden weer verbonden met de eisen. Hieronder is een afbeelding te zien van de objectenboom in Relatics:

34 STAP 4. INVENTARISATIE VAN DE STAKEHOLDERS De volgende stap is de inventarisatie van de stakeholders. Dit proces is lastig na te bootsen, omdat deze toets wordt gehouden zonder dat er stakeholders meedoen. Toch worden er, op basis van de eisen een aantal stakeholders genoemd. Er zijn een aantal stakeholders in dit project: Opdrachtgever: Gemeente Hellendoorn Gemeentelijke wetgeving Algemene Wetgeving (Bouwbesluit etc.) Gebruikers

35 STAP 5. INVENTARISATIE VAN DE KLANTEISEN De volgende stap is de inventarisatie van alle klanteisen. De klanteisen worden naar voren gebracht door de stakeholders. Allemaal hebben ze inbreng in het project. Het is zaak al deze eisen vast te leggen. Sommige eisen zijn beter gespecificeerd dan andere, toch worden alle eisen van de stakeholders klanteisen genoemd. Ook de eisen die al duidelijker gespecificeerd zijn. Al deze eisen worden later opnieuw doorgenomen en vertaald in systeemeisen, waarmee men kan gaan ontwerpen. De eisen worden in Relatics ingevoerd, en gekoppeld aan de verantwoordelijke personen of organisaties (stakeholders) Daarnaast worden ze ingedeeld in functies en aspecten, zodat ze worden geordend op soort en overeenkomst. In een later stadium kunnen de klanteisen op basis van functie en aspect worden gesorteerd. Dit is handig bij de vertaling van de klanteisen in systeemeisen. De klanteisen kunnen makkelijker worden gecombineerd tot één duidelijke systeemeis.

36 STAP 6. HET BEDENKEN VAN CONCEPTEN De volgende stap is het bedenken van concepten. Er worden, aan de hand van het gevraagde en de eisen, een aantal mogelijkheden bedacht, die zullen worden getoetst d.m.v. een haalbaarheidstoets, ofwel een MCA Matrix. Het bedenken van concepten en het toetsen ervan geschied in de Relatics werkplaats. Er worden nog geen tekeningen gemaakt. Het is zaak de concepten in woorden te beschrijven. Het sanitair-gebouw uit het pilotproject zal wederom worden gebruikt. Het sanitair-gebouw dient te bestaan uit een sanitair-voorziening voor Valide en Mindervalide mensen. Daarnaast dient er een centrale meterkastruimte aanwezig te zijn. Verder dient de informatievoorziening en de toegangspoort te worden gecombineerd met het sanitair-gebouw. Het eerste concept bestaat uit twee afzonderlijke gebouwtjes, met daartussen een poort. In het ene gebouw bevindt zich de sanitair-voorziening, en in het andere gebouw de informatievoorziening. De twee functies zijn gescheiden van elkaar, en markeren de ingang als een belangrijk punt. Het tweede concept is één gebouw waar zowel de informatievoorziening, als de sanitairvoorziening is opgenomen. Eén gebouw is goedkoper als twee gebouwen en de toegankelijkheid is beter, doordat alles in één gebouw zit. Deze twee concepten worden van elkaar afgewogen in een MCA Matrix. (zie de onderstaande afbeelding) Concept 1. Concept 2. Kosten 1 2 Toegankelijkheid 1 2 Uitstraling 2 1 Bouwtijd 1 2 Noot: De beste keuze krijgt de meeste punten. Hieruit blijkt dat concept 2. Het beste scoort op basis van de criteria. Dit concept kan nu verder worden uitgewerkt.

37 STAP 7. HET VERTALEN VAN DE KLANTEISEN IN SYSTEEMEISEN De volgende stap is het vertalen van de Klanteisen in goede systeemeisen. Zoals de handleiding heeft beschreven, moeten deze SMART geformuleerd worden. Met de systeemeisen kan worden ontworpen en het ontwerp kan ook worden gecontroleerd aan de systeemeisen. Het is zaak deze goed te vertalen. De klanteisen zijn ingedeeld in functies en aspecten. Daarnaast staan ze in een eisenboom, waar de samenhang tussen de eisen kan worden afgelezen (denk hierbij aan onderliggende eisen) Door deze handige indeling kunnen de klanteisen met overeenkomsten worden opgespoord, en op deze manier worden vertaald in één duidelijk gespecificeerde systeemeis. Het kan dus voorkomen dat meerdere klanteisen binnen één systeemeis vallen. In Relatics kan worden aangegeven welke klanteisen onderdeel zijn van een bepaalde systeemeis. Zoals eerder vermeld moeten de systeemeisen SMART worden geformuleerd. Dit zorgt ervoor dat een eis duidelijk is, en dat verificatie mogelijk is. De SMART geformuleerde eis moet aan de volgende voorwaarden voldoen: Specifiek: het is voor iedereen duidelijk wat er bedoeld wordt met een eis. Meetbaar: het is te meten of aan een eis is voldaan of niet. Acceptabel: er is draagvlak voor een eis. Realistisch: de eis is haalbaar. Tijdgebonden: het moet duidelijk zijn wanneer aan de eis moet worden voldaan. Voorbeeld: Klanteis: Het toegangshek dient voldoende breedte te hebben voor gelijktijdige doorgang van een lijkwagen met dragers ernaast. Systeemeis: Het toegangsgek dient een breedte te hebben van 1.00 meter voor een lijkwagen, vermeerder met 1.00 meter aan beide zijden, voor de dragers. Wat neer komt op een totale breedte van 3.00 meter.

38 STAP 8. INVENTARISATIE VAN DE MARKTPARTIJEN De volgende stap is de inventarisatie van de marktpartijen. Deze stap wordt overgeslagen, aangezien er bij deze toetsing geen marktpartijen zijn, en deze stap (nog) geen belang heeft voor dit onderzoek. Pas wanneer er daadwerkelijk gebouwd gaat worden, zal deze stap belangrijker zijn.

39 STAP 9. ONTWERPEN Bij deze stap begint het daadwerkelijke tekenen. De concepten die eerder zijn bedacht worden wederom getoetst aan beoordelingscriteria en gecontroleerd of het voldoet aan de eisen. De concepten waren: Het eerste concept bestaat uit twee afzonderlijke gebouwtjes, met daartussen een poort. In het ene gebouw bevindt zich de sanitair-voorziening, en in het andere gebouw de informatievoorziening. De twee functies zijn gescheiden van elkaar, en markeren de ingang als een belangrijk punt. Het tweede concept is één gebouw waar zowel de informatievoorziening, als de sanitairvoorziening is opgenomen. Eén gebouw is goedkoper als twee gebouwen en de toegankelijkheid is beter, doordat alles in één gebouw zit. Uit de toets is gebleken dat het tweede concept het beste is. Binnen dit concept kunnen weer meerdere varianten worden uitgedacht. Deze varianten worden uitgetekend in het 3D tekenprogramma om het concept visueel te maken. Ik heb de volgende varianten bedacht: 1. Gebouw met daarin de informatievoorziening, met aansluiting op de toiletten die vanuit de informatievoorziening bereikbaar zijn. Aan het gebouw zit de toegangspoort. Aan de andere zijde van de toegangspoort is de columbariumwand gesitueerd.

40 Dit gebouw heeft slechts een toegang, en is qua omvang kleiner dan die tweede variant. De meterkast is vanaf de begraafplaats bereikbaar. Achter het gebouw kunnen graven worden geplaatst. 2. Een gebouw met daarin de informatievoorziening en de toiletten. De toiletten zijn van buiten bereikbaar, en vanaf een andere deur is de informatievoorziening bereikbaar. Dit gebouw is groter dan de vorige. Het heeft een voorruimte voor de toiletten, en een aparte informatievoorziening. Het gebouw is ruimer, maar scheidt het sanitair van de informatievoorziening. De meterkast ligt aan de achterkant, met daar ook plaats voor graven.

Handleiding SE & BIM HANDLEIDING SYSTEMS ENGINEERING EN BIM. Naam: Vincent Jongman Datum: 02-07-2012 Coach: Dhr. M. Mossel

Handleiding SE & BIM HANDLEIDING SYSTEMS ENGINEERING EN BIM. Naam: Vincent Jongman Datum: 02-07-2012 Coach: Dhr. M. Mossel Handleiding SE & BIM HANDLEIDING SYSTEMS ENGINEERING EN BIM Naam: Vincent Jongman Datum: 02-07-2012 Coach: Dhr. M. Mossel Saxion Hogescholen, te Enschede Bij deze handleiding hoort het Verslag SE & BIM

Nadere informatie

Toepassing Building Information Modeling & Systems Engineering. Stichting Pioneering

Toepassing Building Information Modeling & Systems Engineering. Stichting Pioneering TOEPASSING BIM & SE OPDRACHTGEVER: PIONEERING STEEFHEIJNEN STUD.NR.134152 HERWIN VOORTMAN STUD.NR.137098 TUTOR: M.A.G.MOSSEL DATUM:JANUARI-2013 Titel: Plaats: Student: Student: Toepassing Building Information

Nadere informatie

Doel ITANNEX: Verbeteren van de kwaliteit van de bebouwde omgeving en van het proces waarmee het ontworpen, gerealiseerd en beheerd wordt

Doel ITANNEX: Verbeteren van de kwaliteit van de bebouwde omgeving en van het proces waarmee het ontworpen, gerealiseerd en beheerd wordt Doel ITANNEX: Verbeteren van de kwaliteit van de bebouwde omgeving en van het proces waarmee het ontworpen, gerealiseerd en beheerd wordt Aannemers Architectenbureaus Ingenieurs- en Adviesbureaus Installateurs

Nadere informatie

BIM Laatste BIM ontwikkelingen efficiency, kwaliteit en euro s. A.M. Slockers Admea / Smits van Burgst

BIM Laatste BIM ontwikkelingen efficiency, kwaliteit en euro s. A.M. Slockers Admea / Smits van Burgst BIM Laatste BIM ontwikkelingen efficiency, kwaliteit en euro s A.M. Slockers Admea / Smits van Burgst Voorstellen Anton Slockers Directeur Admea / Smits van Burgst Admea is onderdeel van de Smits van Burgst

Nadere informatie

Wat is BIM. BIM model

Wat is BIM. BIM model Sacon en BIM Bij Sacon worden sinds 2009 projecten ontworpen, uitgewerkt en virtueel gebouwd in een Bouwwerk Informatie Model of BIM met behulp van de software Revit van Autodesk. Met de opgebouwde ervaring

Nadere informatie

SE + BIM = integraal BIM?

SE + BIM = integraal BIM? SE + BIM = integraal BIM? Faalkosten Grote gevolgen 2 Faalkosten Kleinere gevolgen 3 Faalkosten Onduidelijke scope Ontwerpfouten Toenemende Complexiteit Communicatie Tijdsdruk 4 Succesvol realiseren Project

Nadere informatie

Building Information Modeling Informatie in een digitaal prototype van het ontwerp kostenmanagement bbn adviseurs juni 2013

Building Information Modeling Informatie in een digitaal prototype van het ontwerp kostenmanagement bbn adviseurs juni 2013 Building Information Modeling Informatie in een digitaal prototype van het ontwerp kostenmanagement bbn adviseurs juni 2013 bron: Ector Hoogstad Architecten BIM BIM is een term die in het vakgebied bouw

Nadere informatie

Oplossingsvrij specificeren

Oplossingsvrij specificeren Oplossingsvrij specificeren ir. J.P. Eelants, projectmanager Infrabouwproces CROW Samenvatting De methodiek van oplossingsvrij specificeren richt zich niet alleen op het formuleren van functionele eisen.

Nadere informatie

BIM in de praktijk. Alexander Hoos / Kuijpers

BIM in de praktijk. Alexander Hoos / Kuijpers BIM in de praktijk Alexander Hoos / Kuijpers TVVL Eindedaglezing, 4 april 2016 Alexander Hoos Informatie Manager Even voorstellen Installatie bedrijf Kuijpers (www.kuijpers.nl) Kerntaken: Procesoptimalisatie,

Nadere informatie

ORGANISATORISCHE IMPLENTATIE BEST VALUE

ORGANISATORISCHE IMPLENTATIE BEST VALUE ORGANISATORISCHE IMPLENTATIE BEST VALUE EEN ONDERZOEK NAAR DE IMPLEMENTATIE VAN BEST VALUE BINNEN EEN SYSTEMS ENGINEERING OMGEVING STEPHANIE SAMSON BEST VALUE KENNIS SESSIE WESTRAVEN 17 JUNI 09.00 12.00

Nadere informatie

BIM bij Schüco. Hilvarenbeek, 22-05-2013

BIM bij Schüco. Hilvarenbeek, 22-05-2013 Hilvarenbeek, 22-05-2013 Definities BIM: proces of product? Ontwikkelingen in de bouw Ontwikkelingen, software, werkwijze Ondersteuning voor architecten Schüco Revit Families Ondersteuning voor klanten

Nadere informatie

Slim bouwen met BIM 11 juni 2014

Slim bouwen met BIM 11 juni 2014 Bouwlokalen initiator Theo Peekstok projectcoördinator / partner multidisciplinair architectenbureau ? (afkomstig van hetnationaalbimplatform.nl ) BIM is gebaseerd op werken middels één model (database)

Nadere informatie

Building Information Modelling (BIM)

Building Information Modelling (BIM) Building Information Modelling (BIM) Nederland - Duitsland - Ghana - Ierland - Polen - Turkije www.bartels.nl De Van Heek parkeergarage in Enschede, in BIM uitgewerkt in Revit met architect en installatieadviseur

Nadere informatie

INNOVATIEF (SAMEN)WERKEN: BIM: BOUW INFORMATIE MODEL. De standaard van de toekomst! Guido Leenders, Arno Vonk

INNOVATIEF (SAMEN)WERKEN: BIM: BOUW INFORMATIE MODEL. De standaard van de toekomst! Guido Leenders, Arno Vonk BIM: Bouw Informatie Model De standaard van de toekomst! Guido Leenders, Arno Vonk Binnen de bouw is BIM inmiddels een op zichzelf staand begrip geworden. Tegenwoordig willen we projecten BIM-men of er

Nadere informatie

DESIGN BY PERFORMANCE IS EEN SOFTWARE GEDREVEN METHODE OM DE GEBOUWDE OMGEVING TE OPTIMALISEREN. INZENDING ARC-AWARDS INNOVATIE

DESIGN BY PERFORMANCE IS EEN SOFTWARE GEDREVEN METHODE OM DE GEBOUWDE OMGEVING TE OPTIMALISEREN. INZENDING ARC-AWARDS INNOVATIE DESIGN BY PERFORMANCE IS EEN SOFTWARE GEDREVEN METHODE OM DE GEBOUWDE OMGEVING TE OPTIMALISEREN. INZENDING ARC-AWARDS INNOVATIE IN EXTREEM KORTE TIJD BESLISSINGEN NEMEN OP BASIS VAN FEITEN ARCHITECTONISCH

Nadere informatie

BIM toepassing van A tot Z. Nieuwbouw Dimence Almelo

BIM toepassing van A tot Z. Nieuwbouw Dimence Almelo BIM toepassing van A tot Z Nieuwbouw Dimence Almelo Programma Welkom Animatie Rol van de opdrachtgever Het Dimence-team 4x een thema Pauze 4x èen thema Borrel Animatie Rol van de opdrachtgever René Siebring

Nadere informatie

Kwaliteitsbewaking en testen in ICT beheerorganisaties

Kwaliteitsbewaking en testen in ICT beheerorganisaties DKTP Informatie Technologie Veembroederhof 1 1019 HD Amsterdam Telefoon 020 427 52 21 Kwaliteitsbewaking en testen in ICT beheerorganisaties Voor de meeste projectgroepen die software ontwikkelen vormt

Nadere informatie

In revit 2013 een slim knopje (building story) ingebouwd om een onderscheid te maken tussen vloerniveaus en overige zaken. Deze knop is te vinden

In revit 2013 een slim knopje (building story) ingebouwd om een onderscheid te maken tussen vloerniveaus en overige zaken. Deze knop is te vinden IFC uitwisseling De 3D CAD software van vandaag en morgen vereisen een standaard bestandsformaat die door elke partij gebruikt kan worden. De standaardisatie ontwikkeling gaat vooral de laatste tijd erg

Nadere informatie

DE BIM-WERKMETHODIEK. Gezocht: BIM-Partners. Stap in de toekomst!

DE BIM-WERKMETHODIEK. Gezocht: BIM-Partners. Stap in de toekomst! DE BIM-WERKMETHODIEK Stap in de toekomst! Gezocht: BIM-Partners Hoe eerder u klaar bent voor BIM (Bouw Informatie Model), hoe meer u profiteert van de vele voordelen. Word BIM-partner van Schouten Techniek

Nadere informatie

Core Powertools - Koeling

Core Powertools - Koeling Core Powertools - Koeling Project WH3.1 Productontwikkeling MODULE (VAKCODE): BEROEPSPRODUCT: THCP Plan van Aanpak PERIODE: WH3.1 Productontwikkeling PROJECTLEDEN: Manuel Görlitz(12091715), Steven Leo(11113529),

Nadere informatie

Standaardisering..Waarom? Vanuit het oogpunt van de installateur. Alexander Hoos 09 mei 2016

Standaardisering..Waarom? Vanuit het oogpunt van de installateur. Alexander Hoos 09 mei 2016 Standaardisering..Waarom? Vanuit het oogpunt van de installateur Alexander Hoos 09 mei 2016 Even voorstellen Alexander Hoos Informatiemanager Technisch dienstverlener Kuijpers (www.kuijpers.nl) Kerntaken:

Nadere informatie

DE BIM WERKMETHODIEK. Gezocht: BIM-Partners. De toekomst is NU!

DE BIM WERKMETHODIEK. Gezocht: BIM-Partners. De toekomst is NU! Gezocht: BIM-Partners Waarom zou u aan ons BIM-proces deel willen nemen? Lees deze brochure en ontdek de mogelijkheden. Wacht niet langer en maak gebruik van ons uniek aanbod: Wordt BIM-partner van BolwerkWeekers.

Nadere informatie

Ton van t Hoff architect directeur. Edwin Buis projectcoördinator. Slim Bouwen met BIM. praktijkervaring met BIM

Ton van t Hoff architect directeur. Edwin Buis projectcoördinator. Slim Bouwen met BIM. praktijkervaring met BIM Ton van t Hoff architect directeur Edwin Buis projectcoördinator Slim Bouwen met BIM praktijkervaring met BIM 1. keuze voor BIM 2. implementatie BIM in bureau 3. voorbeeldprojecten met BIM 4. voorbeeldproject

Nadere informatie

Virtual Design & Construction. Sneller, beter, slimmer

Virtual Design & Construction. Sneller, beter, slimmer Virtual Design & Construction Sneller, beter, slimmer Virtual Design & Construction Sneller, beter, slimmer Royal HaskoningDHV biedt u met Virtual Design & Construction (VDC) een unieke methode om integraal

Nadere informatie

Virtueel Bouwen met BIM Serge Lefevere (BOECKX. architecture & engineering)

Virtueel Bouwen met BIM Serge Lefevere (BOECKX. architecture & engineering) Virtueel Bouwen met BIM 1 2 ++ CAD: COMPUTER AIDED DESIGN 2D / 3D ++ Van dom model 3 ++ Naar intelligent model Een Bouwwerk Informatie Model is een informatiemodel dat gemaakt en gebruikt wordt bij een

Nadere informatie

Software Test Plan. Yannick Verschueren

Software Test Plan. Yannick Verschueren Software Test Plan Yannick Verschueren November 2014 Document geschiedenis Versie Datum Auteur/co-auteur Beschrijving 1 November 2014 Yannick Verschueren Eerste versie 1 Inhoudstafel 1 Introductie 3 1.1

Nadere informatie

Kostenbeheersing * M2011 1. F. A. van Duijn

Kostenbeheersing * M2011 1. F. A. van Duijn Kostenbeheersing M2011 1 Kostenbeheersing * F. A. van Duijn Samenvatting M2011 3 1. Inleiding M2011 3 2. Wat is kostenbeheersing? M2011 4 3. De opbouw van het budget M2011 4 4. De nauwkeurigheid van het

Nadere informatie

Het Digitale Fundament van de Bouw Bibliotheek. BouwConnect is powered by

Het Digitale Fundament van de Bouw Bibliotheek. BouwConnect is powered by Het Digitale Fundament van de Bouw Bibliotheek BouwConnect is powered by BouwConnect: Sneller, Slimmer en Schoner BouwConnect is een samenwerking tussen KPN en De Twee Snoeken met als doel: Alle partijen

Nadere informatie

Investeringsvraagstuk 6kV installatie Optimizer+ in de praktijk

Investeringsvraagstuk 6kV installatie Optimizer+ in de praktijk Investeringsvraagstuk 6kV installatie Optimizer+ in de praktijk Optimizer+ is het revolutionaire hulpmiddel voor het opstellen, beheersen en optimaliseren van uw onderhoudsconcept. De softwaretool stelt

Nadere informatie

Albert Martinus. Symposium BIM in de watersector 11 mei 2016

Albert Martinus. Symposium BIM in de watersector 11 mei 2016 Albert Martinus Symposium BIM in de watersector 11 mei 2016 1 Hoe gaat het MKB pragmatisch om met BIM? Hoe groei je samen, publiek en privaat, op de ladder van BIM zodat we efficiënt dezelfde taal ontwikkelen.

Nadere informatie

De rol van BIM en ketenintegratie in het bouwproces en duurzaam bouwen voor opdrachtgevers. Presentatie Y. Hasnaoui, 19 juni 2012

De rol van BIM en ketenintegratie in het bouwproces en duurzaam bouwen voor opdrachtgevers. Presentatie Y. Hasnaoui, 19 juni 2012 De rol van BIM en ketenintegratie in het bouwproces en duurzaam bouwen voor opdrachtgevers Presentatie Y. Hasnaoui, 19 juni 2012 1 Doel van het Afstudeeronderzoek De mogelijkheden voor opdrachtgevers in

Nadere informatie

Technical Inspection Service (T.I.S.) in een notendop

Technical Inspection Service (T.I.S.) in een notendop Technical Inspection Service (T.I.S.) in een notendop Wat is TIS? Seconed voert als Technical inspection Service (T.I.S.) onafhankelijke beoordelingen uit betreffende de technische bouwkwaliteit van bouwwerken,

Nadere informatie

Plan van aanpak. Project : Let s Drop. Bedrijf : DropCo BV

Plan van aanpak. Project : Let s Drop. Bedrijf : DropCo BV Plan van aanpak Project : Let s Drop Bedrijf : DropCo BV Plaats, datum: Horn, 28 september 2012 Opgesteld door: 1205366 1205366smit@zuyd.nl Plan van Aanpak project Let s Drop pagina 1 Inhoudsopgave plan

Nadere informatie

BIM in de bouwkolom. Inhoud opgave: 1 Wat is BIM en moet ik er nu al wat mee doen?: 2. 2 BIM vereist een andere wijze van samenwerken: 2

BIM in de bouwkolom. Inhoud opgave: 1 Wat is BIM en moet ik er nu al wat mee doen?: 2. 2 BIM vereist een andere wijze van samenwerken: 2 . Inhoud opgave: 1 Wat is BIM en moet ik er nu al wat mee doen?: 2 2 BIM vereist een andere wijze van samenwerken: 2 3 Hoe was het ook al weer vóór BIM: 2 1 / 18 3.1 Nadelen. 2 4 Hoe gaat samenwerken met

Nadere informatie

Competenties met indicatoren bachelor Civiele Techniek.

Competenties met indicatoren bachelor Civiele Techniek. Competenties met indicatoren bachelor Civiele Techniek. In de BEROEPSCOMPETENTIES CIVIELE TECHNIEK 1 2, zijn de specifieke beroepscompetenties geformuleerd overeenkomstig de indeling van het beroepenveld.

Nadere informatie

Partner voor het leveren van alle soorten (industrie) gebouwen.

Partner voor het leveren van alle soorten (industrie) gebouwen. Webru Staal B.V. Eemslandweg 100a 7894 AE Zwartemeer T 0591 317 153 F 0591 316 314 E info@webrustaal.nl I www.webrustaal.nl WEBRU STAAL Partner voor het leveren van alle soorten (industrie) gebouwen. Webru,

Nadere informatie

Procesmanagement. Hoe processen beschrijven. Algra Consult

Procesmanagement. Hoe processen beschrijven. Algra Consult Procesmanagement Hoe processen beschrijven Algra Consult Datum: juli 2009 Inhoudsopgave 1. INLEIDING... 3 2. ORGANISATIE VAN PROCESMANAGEMENT... 3 3. ASPECTEN BIJ HET INRICHTEN VAN PROCESMANAGEMENT...

Nadere informatie

Memo gebruik ArchiCAD wandsparingen

Memo gebruik ArchiCAD wandsparingen Memo gebruik ArchiCAD wandsparingen Toelichting Memo Dit document is een aanwijzing voor een juiste overdracht van sparingen (b.v. Raam-, Deursparingen) in kalkzandsteenwanden. Dit memo is een aanvulling

Nadere informatie

Installatietechniek. Beroepsproduct: Groep: Periode: Blok H1.2. Ingeleverd op: Vrijdag 18 november 2011 om 12.00. Projectleden: Ingeleverd door:

Installatietechniek. Beroepsproduct: Groep: Periode: Blok H1.2. Ingeleverd op: Vrijdag 18 november 2011 om 12.00. Projectleden: Ingeleverd door: Installatietechniek TISD WH1.2 Plan Van Aanpak Beroepsproduct: Groep: Plan Van Aanpak WH11B2 Periode: Blok H1.2 Ingeleverd op: Vrijdag 18 november 2011 om 12.00 Projectleden: Ingeleverd door: Tutor: Luuk

Nadere informatie

BIM-HANDLEIDING SPAANSEN BOUWSYSTEMEN

BIM-HANDLEIDING SPAANSEN BOUWSYSTEMEN BIM-HANDLEIDING SPAANSEN BOUWSYSTEMEN Door : Engineering SBO Status : definitief Versie : 22-10-2015 INHOUDSOPGAVE 1. TOELICHTING... 3 2. OPEN BIM... 4 3. PROCES... 4 4. SAMENWERKINGSVORMEN... 4 A. VORM

Nadere informatie

Faalkosten. Faalkosten en preventiekosten. Uiting van faalkosten. Oorzaken van faalkosten. Uiting, oorzaken, preventie en remedies

Faalkosten. Faalkosten en preventiekosten. Uiting van faalkosten. Oorzaken van faalkosten. Uiting, oorzaken, preventie en remedies Faalkosten Uiting, oorzaken, preventie en remedies Hoge faalkosten zijn een probleem voor de bouwsector. Vooral in tijden van laagconjunctuur en krappe marges. In de breedste zin van het woord omvat de

Nadere informatie

Onderzoeksopzet. Marktonderzoek Klantbeleving

Onderzoeksopzet. Marktonderzoek Klantbeleving Onderzoeksopzet Marktonderzoek Klantbeleving Utrecht, september 2009 1. Inleiding De beleving van de klant ten opzichte van dienstverlening wordt een steeds belangrijker onderwerp in het ontwikkelen van

Nadere informatie

Handleiding bij het maken van een profielwerkstuk. april 2012

Handleiding bij het maken van een profielwerkstuk. april 2012 Handleiding bij het maken van een profielwerkstuk april 2012 Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. De tijdlijn 3. De verschillende fasen 4. Onderwerp zoeken 5. Informatie zoeken 6. Nog 10 tips 7. De beoordeling

Nadere informatie

De ontwikkelingen bij Stabiplan ondersteunen onze doelstellingen tot procesverbetering...

De ontwikkelingen bij Stabiplan ondersteunen onze doelstellingen tot procesverbetering... KLANT aan het woord 4 De ontwikkelingen bij Stabiplan ondersteunen onze doelstellingen tot procesverbetering... BIM denken, doen en delen met Stabicad Megens Installaties over een grotere orderportefeuille

Nadere informatie

Een houten huis in 10 stappen

Een houten huis in 10 stappen Een houten huis in 10 stappen Om u te helpen met de plannen voor uw nieuw te bouwen houten huis heeft Finnlogs een handig stappenplan opgesteld: Een houten huis in 10 stappen. Deze stappen geven u inzicht

Nadere informatie

Stappenplan. U (ver)bouwd uw huis niet zomaar. U wilt dat uw huis mooier wordt en beter bij u past. Daar heeft u ongetwijfeld al ideeën over.

Stappenplan. U (ver)bouwd uw huis niet zomaar. U wilt dat uw huis mooier wordt en beter bij u past. Daar heeft u ongetwijfeld al ideeën over. Introductie U (ver)bouwd uw huis niet zomaar. U wilt dat uw huis mooier wordt en beter bij u past. Daar heeft u ongetwijfeld al ideeën over. Het idee omzetten in werkelijkheid is voor velen een grote stap.

Nadere informatie

Het Digitale Huis. Samenwerkende software voor de bouw

Het Digitale Huis. Samenwerkende software voor de bouw Het Digitale Huis Samenwerkende software voor de bouw Het Digitale Huis is het eerste en grootste BIM-software project in Nederland. Uniforme Bouwdeelbibliotheek Het is bovendien het enige project dat

Nadere informatie

6. Project management

6. Project management 6. Project management Studentenversie Inleiding 1. Het proces van project management 2. Risico management "Project management gaat over het stellen van duidelijke doelen en het managen van tijd, materiaal,

Nadere informatie

Verdatarisering van bouwsector

Verdatarisering van bouwsector Verdatarisering van bouwsector Kostenmanagement & BIM 19 september 2013 2013 1 Imagine the result Gastspreker ir. T.A.L. (Ted) Peek ARCADIS, Financial Engineers T. 026-377 88 10 E. financialengineers@arcadis.nl

Nadere informatie

Voortgangsverslag werkend leren

Voortgangsverslag werkend leren Voortgangsverslag werkend leren EDP1 Rens Brouwer Voortgangsverslag werkend leren EDP1 Rens Brouwer Delft December 2012 Haagse Hogeschool Voorwoord Op dit moment ben ik duaal student. Dit houdt in dat

Nadere informatie

Papierloos bouwen. Bijlage II Bedrijfsbezoeken en interviews. Afstudeeronderzoek bij Hendriks Bouw en Ontwikkeling Door Ramon Bos & Jelle Verschuren

Papierloos bouwen. Bijlage II Bedrijfsbezoeken en interviews. Afstudeeronderzoek bij Hendriks Bouw en Ontwikkeling Door Ramon Bos & Jelle Verschuren Papierloos bouwen 2014 Bijlage II Bedrijfsbezoeken en interviews Afstudeeronderzoek bij Hendriks Bouw en Ontwikkeling Door Ramon Bos & Jelle Verschuren Bijlage II Bedrijfsbezoeken en interviews Om een

Nadere informatie

Bimmen met VBI. aandachtspunten voor samenwerking

Bimmen met VBI. aandachtspunten voor samenwerking aandachtspunten voor samenwerking VBIM01-002 BIM helpt Steeds meer partijen ontdekken dat als BIM juist wordt toegepast dit helpt om bouwprocessen efficiënter te laten verlopen en daardoor sneller en goedkoper.

Nadere informatie

Evo Evolutionary Project Management. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V.

Evo Evolutionary Project Management. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V. Evo Evolutionary Project Management Een introductie Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V. Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 10 Inhoudsopgave 1. INLEIDING... 3 2. EVO... 4 3. FASERING...

Nadere informatie

VAN PLAN NAAR PROJECT

VAN PLAN NAAR PROJECT 2 van plan naar project VAN PLAN NAAR PROJECT FASE 1 ORIENTATIE FASE 2 CONCRETISERING FASE 3 SUBSIDIE- project leider projectleider Kansen onderzoeken 1.1 projectleider Projectplan uitwerken 2.1 projectleider

Nadere informatie

didiclass 2.0 Opdrachtnemer: E-minor projectgroep Noordelijke Hogeschool Leeuwarden Opdrachtgever: Walter Geerts, de open universiteit

didiclass 2.0 Opdrachtnemer: E-minor projectgroep Noordelijke Hogeschool Leeuwarden Opdrachtgever: Walter Geerts, de open universiteit didiclass 2.0 Opdrachtnemer: E-minor projectgroep Noordelijke Hogeschool Leeuwarden Opdrachtgever: Walter Geerts, de open universiteit Projectgroepleden: Laurens Ruiter: laurens.ruiter@gmail.nl Dévit Schimmel:

Nadere informatie

Voorstel ontwikkeling duurzaamheidsparagraaf Zoetermeer. 1. Inleiding

Voorstel ontwikkeling duurzaamheidsparagraaf Zoetermeer. 1. Inleiding Voorstel ontwikkeling duurzaamheidsparagraaf Zoetermeer 1. Inleiding Zoetermeer wil zich de komende jaren ontwikkelen tot een top tien gemeente qua duurzaam leefmilieu. In het programma duurzaam Zoetermeer

Nadere informatie

LEVENSLOOPGESCHIKT BOUWEN: PRAKTISCHE OVERWEGINGEN

LEVENSLOOPGESCHIKT BOUWEN: PRAKTISCHE OVERWEGINGEN LEVENSLOOPGESCHIKT BOUWEN: PRAKTISCHE OVERWEGINGEN 'Ons streven is 6.000 nultredenwoningen in de gemeente in 2020'. En: 'Alle nieuwbouw realiseren wij levensloopgeschikt'. Dit zijn voorbeelden van ambities

Nadere informatie

DE JURIDISCHE KANT VAN BIM

DE JURIDISCHE KANT VAN BIM DE JURIDISCHE KANT VAN BIM Ervaringen uit de praktijk Hans Hendriks hhs@debimspecialist.nl @debimspecialist donderdag 14 februari 2013 Indeling presentatie 1. Thema s vanuit praktijk 2. Termen & Definities

Nadere informatie

Project Fasering Documentatie Applicatie Ontwikkelaar

Project Fasering Documentatie Applicatie Ontwikkelaar Project Fasering Documentatie Applicatie Ontwikkelaar Auteurs: Erik Seldenthuis Aminah Balfaqih Datum: 31 Januari 2011 Kerntaak 1 Ontwerpen van applicaties De volgordelijke plaats van de documenten binnen

Nadere informatie

URSEM 3D MODULAIRE STUDENTENWONINGEN

URSEM 3D MODULAIRE STUDENTENWONINGEN URSEM 3D MODULAIRE STUDENTENWONINGEN 1 Hoge kwaliteit optimaal product en proces Scherpe integrale prijs op aanvraag Korte bouwtijd twee keer zo snel Gerealiseerde projecten Studentenwoningen Delft 186

Nadere informatie

I N H O U D V E R B E T E R E N I N F O R M A T I E M A N A G E M E N T E N K E T E N S A M E N W E R K I N G

I N H O U D V E R B E T E R E N I N F O R M A T I E M A N A G E M E N T E N K E T E N S A M E N W E R K I N G WAT KOMT ER NA BIM I N H O U D Wat komt er na BIM BIM is het begin LEAN bouwen Projectinformatie altijd en overal beschikbaar Informatiemanagement verbeteren Samenwerken en communicatie Procesoptimalisatie

Nadere informatie

GAMP Toegepast op de DeskTopXorter Besturing DeskTopXorter

GAMP Toegepast op de DeskTopXorter Besturing DeskTopXorter GAMP Toegepast op de DeskTopXorter Besturing DeskTopXorter 2 Opdrachtgever : Opdrachtnemers : Ing. P. van den Berg Michel van Reenen Thijs Mommen GAMP Toegepast op de DeskTopXorter Besturing DeskTopXorter

Nadere informatie

Veel voor weinig. Ir A.W. Jansen MBA, Deerns raadgevende ingenieurs

Veel voor weinig. Ir A.W. Jansen MBA, Deerns raadgevende ingenieurs Veel voor weinig Ir A.W. Jansen MBA, Deerns raadgevende ingenieurs 1 Inleiding Introductie Innovatie in de bouw? Traditioneel werkproces Modern werkproces 2 bouwbranche Kenmerken Traditionele ambachtelijke

Nadere informatie

Handleiding profielwerkstuk HAVO examen 2016

Handleiding profielwerkstuk HAVO examen 2016 1. INLEIDING. Handleiding profielwerkstuk HAVO examen 216 Een van de onderdelen van het schoolexamen (SE) is het profielwerkstuk (PWS). Het PWS kun je beschouwen als een uitgebreide praktische toets. Het

Nadere informatie

BIM: kennis delen is macht! ing. Gerrie Mühren MBA Voorzitter, Benelux chapter buildingsmart

BIM: kennis delen is macht! ing. Gerrie Mühren MBA Voorzitter, Benelux chapter buildingsmart BIM: kennis delen is macht! ing. Gerrie Mühren MBA Voorzitter, Benelux chapter buildingsmart Inleiding Kennismaking: Beton- en Staalconstructeur Betontechnoloog IPMA gecertificeerd projectmanager Sinds

Nadere informatie

BIM VOOR HET BOUWEN. BIM om (Virtueel) te Bouwen

BIM VOOR HET BOUWEN. BIM om (Virtueel) te Bouwen BIM VOOR HET BOUWEN BIM om (Virtueel) te Bouwen 1 INHOUD Introductie Van wens naar gebouw in 4 stappen BIM = Informatiebeheer Herinrichting Ontwerpproces Voorbeelden 2 WIE ZIJN WIJ? BRUG VB is een innovatief

Nadere informatie

Virtueel Bouwen BIM Stand van toepassing

Virtueel Bouwen BIM Stand van toepassing Virtueel Bouwen BIM Stand van toepassing Jan Straatman, Balance & Result Organisatie Adviseurs b.v. 1 i.s.m. Willem Pel, Balance & Result en Hans Hendriks, debimspecialist 15 november 2010 Virtueel bouwen

Nadere informatie

Poortcontroles en afhandeling OLP

Poortcontroles en afhandeling OLP Stichting Bedrijfstakpensioenfonds voor het Schoonmaak- en Glazenwassersbedrijf Stichting Raad voor Arbeidsverhoudingen Schoonmaak- en Glazenwassersbranche Poortcontroles en afhandeling OLP De uitvoering

Nadere informatie

Inmeting en Opname. Voorlopig Ontwerp& Definitief Ontwerp. (Bouw)vergunning aanvraag. 2D, 3D en BIM tekenwerk. Maatvoering.

Inmeting en Opname. Voorlopig Ontwerp& Definitief Ontwerp. (Bouw)vergunning aanvraag. 2D, 3D en BIM tekenwerk. Maatvoering. Inmeting en Opname Voorlopig Ontwerp& Definitief Ontwerp (Bouw)vergunning aanvraag 2D, 3D en BIM tekenwerk Maatvoering Projectmanagement Wie zijn wij? Van Zaal Bouwtechniek is een onafhankelijk projectmanagementbureau

Nadere informatie

Bent u ook zoveel tijd kwijt met het zoeken naar de laatste en enig juiste! - versie van uw marktonderzoek

Bent u ook zoveel tijd kwijt met het zoeken naar de laatste en enig juiste! - versie van uw marktonderzoek Bent u ook zoveel tijd kwijt met het zoeken naar de laatste en enig juiste! - versie van uw marktonderzoek Heeft u zich ook al eens afgevraagd waarom uw concurrent zo veel goedkoper kan zijn? Waarschijnlijk

Nadere informatie

de BIM-werkmethodiek Gezocht: BIM-Partners Contactgegevens Ga voor die voorsprong: kom langs! Stap in de toekomst!

de BIM-werkmethodiek Gezocht: BIM-Partners Contactgegevens Ga voor die voorsprong: kom langs! Stap in de toekomst! Dit oriënterende gesprek is geheel vrijblijvend. Bel 0229-291 500 of mail naar bim@schoutentechniek.nl Contactgegevens De Marowijne 47 1689 AR Zwaag Postbus 20 1689 ZG Zwaag T (0229) 29 15 00 F (0229)

Nadere informatie

ADOMI-ASD 3D BIM én 2D technische tekenkracht

ADOMI-ASD 3D BIM én 2D technische tekenkracht ADOMI-ASD 3D BIM én 2D technische tekenkracht 3D BIM én 2D technische tekenkracht Met ADOMI en ASD beschikt u over een softwarecombinatie die helemaal is afgestemd op de Nederlandse bouw. ADOMI-ASD is

Nadere informatie

Building Information Modelling (BIM)

Building Information Modelling (BIM) Building Information Modelling (BIM) Nederland - Duitsland - Ghana - Ierland - Polen - Turkije www.bartels.nl Ervaring met BIM BIM, Building Information Modelling, is de oplossing die het mogelijk maakt

Nadere informatie

Les E-01 Projectmanagement

Les E-01 Projectmanagement Les E-01 Projectmanagement 1.1 Werken op projectbasis Op allerlei manieren werken mensen in het sociale leven samen om bepaalde doelen te verwezenlijken. Buurtbewoners organiseren een pleinfeest, verenigingsleden

Nadere informatie

Implementatie BIM in Nederlandse civiele- en infrabouw

Implementatie BIM in Nederlandse civiele- en infrabouw Implementatie BIM in Nederlandse civiele- en infrabouw Bijdrage voor Ronde tafel gesprek BIM voor infra en civieltechniek Brussel, 25 maart 2015 Jan-Hein Poodt Hoofd Havens, Vaarwegen & Tunnels Grontmij

Nadere informatie

Profielen. Inhoud. 1. Het profielwerkstuk. Stappenplan, tips en ideeën Profielwerkstuk

Profielen. Inhoud. 1. Het profielwerkstuk. Stappenplan, tips en ideeën Profielwerkstuk Ben je op zoek naar een onderwerp voor je profielwerkstuk? Dan is het Woudagemaal misschien interessant voor je. Profielen Volg je het profiel Natuur & Techniek, dan zit je goed! Want in dit stappenplan

Nadere informatie

Leren over: - BIM - SE - GIS - COINS

Leren over: - BIM - SE - GIS - COINS Leren over: - BIM - SE - GIS - COINS Inleiding Wouter Notenbomer Projectmanager, SBRCURnet MBO Bouwkunde HBO Bouwkunde TU Delft Architecture TU Delft Building Technology 2011 Vera Yanovshtchinsky architecten

Nadere informatie

Werken met een Architect. Jeroen de Vries Architecten

Werken met een Architect. Jeroen de Vries Architecten Werken met een Architect Jeroen de Vries Architecten WERKEN MET EEN ARCHITECT Je loopt rond met het idee je droomhuis te gaan bouwen of je huis te laten verbouwen, maar eigenlijk weet je niet precies hoe

Nadere informatie

Registreren, analyseren en verantwoorden

Registreren, analyseren en verantwoorden Registreren, analyseren en verantwoorden Inhoud DAS in het kort DAS in het kort 3 De voordelen voor u 4 Effecten meten 4 Uw opdracht verantwoorden 5 Werkwijze methodiseren 6 Samenwerking bevorderen 7 Kosten

Nadere informatie

Projectplan. Kernregistratie Medewerkers en inowit

Projectplan. Kernregistratie Medewerkers en inowit Projectplan Kernregistratie Medewerkers en inowit Veiligheidsregio Gelderland-Zuid (Josien Oosterhoff) Veiligheidsregio Haaglanden (Marieke van den Berg) NetAge AG5 28 augustus 2013 Inhoudsopgave 1 Inleiding...

Nadere informatie

Inspecties van brandveiligheid

Inspecties van brandveiligheid Voeg een foto in met formaat ca24 x 21; werkwijze: - zet in een map een foto of revit model klaar in jpg formaat. Maak dit bestand van te voren klein in windows picturemanager door afbeelding bewerken

Nadere informatie

Ticon. De volgende generatie projectmanagement

Ticon. De volgende generatie projectmanagement De volgende generatie Optimaal Het virtueel bouwproces model binnen de GWW Virtueel bouwproces model Het fundament van Ticon is het Virtueel bouwproces model. Dit datamodel is een collectie van alle projectgegevens

Nadere informatie

Archimate risico extensies modelleren

Archimate risico extensies modelleren Archimate risico extensies modelleren Notatiewijzen van risico analyses op basis van checklists versie 0.2 Bert Dingemans 1 Inleiding Risico s zijn een extra dimensie bij het uitwerken van een architectuur.

Nadere informatie

Kaderwoningen. Wijnen Architectuur bouwt met WoonConnect voor de toekomst

Kaderwoningen. Wijnen Architectuur bouwt met WoonConnect voor de toekomst Kaderwoningen Wijnen Architectuur bouwt met WoonConnect voor de toekomst De tijd dat je een Ford in alle kleuren kon kopen als het maar zwart was, ligt gelukkig ver achter ons. In de huidige tijd wil de

Nadere informatie

@martjandenhoed. Bureaumanager Architect @djgaarchitecten Gebruikt #Revit voor #BIM Bestuurslid RevitGG. Vader van 2 Getrouwd 32

@martjandenhoed. Bureaumanager Architect @djgaarchitecten Gebruikt #Revit voor #BIM Bestuurslid RevitGG. Vader van 2 Getrouwd 32 @martjandenhoed Bureaumanager Architect @djgaarchitecten Gebruikt #Revit voor #BIM Bestuurslid RevitGG Vader van 2 Getrouwd 32 architecten constructeurs bouwkundigen interieurarchitecten zorg onderwijs

Nadere informatie

Aan de slag. Het lint weergeven of verbergen Klik op Weergaveopties voor lint of druk op Ctrl+F1 om het lint weer te geven of te verbergen.

Aan de slag. Het lint weergeven of verbergen Klik op Weergaveopties voor lint of druk op Ctrl+F1 om het lint weer te geven of te verbergen. Aan de slag Microsoft Project 2013 ziet er anders uit dan eerdere versies. Daarom hebben we deze handleiding samengesteld om de leercurve zo kort mogelijk te maken. Werkbalk Snelle toegang Pas dit gebied

Nadere informatie

SOCIAL INFORMATION SYSTEM

SOCIAL INFORMATION SYSTEM De SIS is een tool die oplossingen biedt voor uitdagingen en vragen in de wijk. Het product is vooral sterk in het verbinden van belangen. Zo stelt het organisaties in staat makkelijk en efficiënt met

Nadere informatie

Slim samenwerken in de bouw ABB omarmt Bouw Informatie Modellering (BIM)

Slim samenwerken in de bouw ABB omarmt Bouw Informatie Modellering (BIM) Slim samenwerken in de bouw ABB omarmt Bouw Informatie Modellering (BIM) Tijdens grote bouwprojecten werken installateurs steeds vaker samen met andere partners, zoals architecten, aannemers en constructeurs.

Nadere informatie

De SYSQA dienst auditing. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V.

De SYSQA dienst auditing. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V. De SYSQA dienst auditing Een introductie Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V. Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 8 Inhoudsopgave 1 INLEIDING... 3 1.1 ALGEMEEN... 3 1.2 VERSIEBEHEER... 3

Nadere informatie

Presentatie BIM. BIM PRES 20140521 MS presentatie bouwlokalen

Presentatie BIM. BIM PRES 20140521 MS presentatie bouwlokalen Presentatie BIM BIM PRES 20140521 MS presentatie bouwlokalen 21 mei 2014 te Nuth SATIJNplus Architecten BIM, ja! En hoe nu verder? 2 + ca. 35 medewerkers + Vestiging in Born + 50 jaar ervaring + Hoog kwaliteitsniveau

Nadere informatie

Portal Planning Process

Portal Planning Process BROCHURE Portal Planning Process SAMENWERKEN AAN EEN WAARDEVOL PORTAAL BROCHURE PORTAL PLANNING PROCESS 2 Axians PORTAL PLANNING PROCESS BROCHURE Inhoud Introductie 4 3 Portal Planning Process 5 4 Uitdagingen

Nadere informatie

DICHTER BIJ DE REALITEIT ONTWIKKELINGSPLANNING MET BIM

DICHTER BIJ DE REALITEIT ONTWIKKELINGSPLANNING MET BIM DICHTER BIJ DE REALITEIT ONTWIKKELINGSPLANNING MET BIM Hoe de Oostenrijkse stad Linz een pionier werd op het gebied van 3D-stadsplanning 5 MINUTEN LEESTIJD INLEIDING Linz een pionier op het gebied van

Nadere informatie

ALFAmail Productdag. 23 september 2014. Progress with our knowledge make your company excel

ALFAmail Productdag. 23 september 2014. Progress with our knowledge make your company excel ALFAmail Productdag 23 september 2014 Even voorstellen.. Merel de Jong Marketing & Communicatie E-mail: m.de.jong@infostrait.nl Opleiding: HAN Arnhem, Marketing & Communicatie Werkervaring: 2013-heden

Nadere informatie

handleiding Veiligheidsplanner voorwoord inleiding De stappen van de Lokale stap 01 profiel stap 02 wat is het probleem? stap 03 wat doen wij al?

handleiding Veiligheidsplanner voorwoord inleiding De stappen van de Lokale stap 01 profiel stap 02 wat is het probleem? stap 03 wat doen wij al? handleiding lokale veiligheidsplanner 1 veiligheid door samenwerking handleiding handleiding lokale veiligheidsplanner 2 Welkom bij de internettoepassing Lokale. Het Centrum voor Criminaliteitspreventie

Nadere informatie

Managementinformatiesysteem

Managementinformatiesysteem Managementinformatiesysteem (aanvulling bij hele boek) Het opzetten van een managementinformatiesysteem Wanneer je een werkstuk moet maken, bijvoorbeeld over de houding van de Nederlanders ten opzichte

Nadere informatie

Welkom. Praktische Workshop BIM (10.00 uur 14.30 uur) Introductie - Marktontwikkelingen BIM-ID Praktijkvoorbeelden - Afsluiting

Welkom. Praktische Workshop BIM (10.00 uur 14.30 uur) Introductie - Marktontwikkelingen BIM-ID Praktijkvoorbeelden - Afsluiting Welkom Praktische Workshop BIM (10.00 uur 14.30 uur) Praktische Workshop BIM Radboud Baayen Jan Warnshuis Jaco Kamphorst Stefan van der Meulen Edgar van den Broek Jeroen van den Burg Hans Hendriks Programma

Nadere informatie

Integratie architectuur en bouwkundige uitwerking in voorbeeldprojecten met Allplan.

Integratie architectuur en bouwkundige uitwerking in voorbeeldprojecten met Allplan. Integratie architectuur en bouwkundige uitwerking in voorbeeldprojecten met Allplan. 27 mei 2011 Rotterdam Bureau Bouwkunde Nederland BBNL tekent al sinds 1990 digitaal in Arkey. Sinds 2006 ook met Allplan.

Nadere informatie

De BouwConnectie met S@les in de Bouw

De BouwConnectie met S@les in de Bouw De BouwConnectie met S@les in de Bouw Doel Verbetering van de communicatie in de bouw Terugdringen faalkosten en CO2-uitstoot Rendement verbeteren Hoe? Eén centrale bibliotheek met Integrale Eenduidige

Nadere informatie

BIM en renovatie & Slim omgaan met het bestek

BIM en renovatie & Slim omgaan met het bestek BIM en renovatie & Slim omgaan met het bestek BIMming Business seminar 27 februari 2013 Door: Jelle de Boer Erik Visser Onderzoek fase I Ontwikkelingsfase gericht Kennisvragen vanuit het MKB Onderzoeken:

Nadere informatie

BIM-Lab Virtueel bouwen en de toepassing van standaards. Module 3 Functionele specificatie en Ruimtelijke vormgeving

BIM-Lab Virtueel bouwen en de toepassing van standaards. Module 3 Functionele specificatie en Ruimtelijke vormgeving BIM-Lab Virtueel bouwen en de toepassing van standaards Module 3 Functionele specificatie en Ruimtelijke vormgeving BIM-Lab Georganiseerd door projectgroep COINS i.s.m. BIR Vijf samenhangende onderwijsmodulen

Nadere informatie