Bovenbouw HAVO / VWO. Onderdeel 1. Relaties: wensen en grenzen

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Bovenbouw HAVO / VWO. Onderdeel 1. Relaties: wensen en grenzen"

Transcriptie

1 Bovenbouw HAVO / VWO Onderdeel 1 Relaties: wensen en grenzen

2 2

3 Toelichting onderdeel 1: wensen en grenzen In het eerste onderdeel van Lang Leve de Liefde Bovenbouw (LLL-BB) wordt het thema relaties en seks geïntroduceerd. Dit onderdeel bestaat uit 3 oefeningen, verspreid over 2 lesuren. In de eerste les ligt de nadruk op de wensen ; wat is er leuk aan relaties (oef 1.) en hoe zit het met verlangen naar seks en intimiteit (oef 2.)? En verschilt dit tussen jongens en meisjes? In de tweede les gaat het over seksuele grenzen; hoe ver wil je gaan? En hoe laat je dat dan merken? Programma Les 1: Relaties en seks Oef 1. Introductieoefening (ca. 20 min.) p. 4 Oef 2. Verlangens en opwinding (ca. 10 min.) p. 5 Les 2: Wensen en grenzen Oef 3. Wat wil je wel wat wil je niet (ca. 40 min.) p. 6 Benodigdheden Les 1 Oef. 1: Post-its & schoolbord Oef. 2: PC met internetverbinding en beamer of digiboard Les 2 Oef. 3: Printjes van Lang Leve de Liefde website (bijlagen) 3

4 Les 1 Relaties en seks In deze les gaat het over verlangens in relaties en bij het vrijen. De eerste oefening is een klassikale discussie over wat jongens en wat meisjes zoeken in een relatie (oef. 1). In de tweede oefening wordt in een filmpje aan de hand van de seksuele opwindingscurve (animaties en cartoons) laten zien hoe verlangen en opwinding verschild tussen jongens (mannen) en meisjes (vrouwen). Oefening 1 Introductieoefening Samenvatting van de oefening Aan de hand van enkele stellingen discussiëren de leerlingen over verschillende aspecten van relaties. Wat zoek je in een relatie? Is dit voor jongens anders dan voor meisjes? En kun je van internet iets leren over seks? Doel van de oefening - Leerlingen beseffen dat seksuele en relationele wensen per persoon verschillen - Leerlingen beseffen dat je in media ideeën over seks en relatie op kunt doen maar dat deze niet altijd overeenkomen met wat jij of je partner wilt Stappen 1. Op bord een schema maken met een kolom voor meisjes en een kolom voor jongens. 2. De leerlingen op 3 post-its (geeltjes) 3 dingen laten opschrijven die ze belangrijk of leuk (zouden) vinden aan relaties. 3. Vervolgens de geeltjes laten opplakken in hun kolom. 4. Daarna nabespreken aan de hand van de stelling (zie onder; stelling 1) en in nabespreking zien of jongens en meisjes inderdaad verschillen. En of meisjes en jongens onderling ook verschillen. U kunt de leerlingen eerst laten stemmen over een stelling (eens oneens) en vervolgens kijken of dit overeenkomt met de uitslag van de geeltjes. Wellicht ook verschillen tussen jongeren met een verschillende (etnische) achtergrond. 5. Vervolgens door naar de volgende vraag; de leerlingen op een post-it laten opschrijven welke informatie of ideeën over seks ze op internet of via de media op doen. 6. Wederom post-its laten opplakken en nabespreken (zie onder; stelling 2) Stellingen 1. Meisjes vinden samen zijn het belangrijkst in een relatie, jongens de seks Nabespreking: Dingen die vaak worden genoemd als positief aan een relatie zijn intimiteit, tederheid, vertrouwen, respect, op je gemak voelen, liefde, zorgzaamheid, toekomst, gelijkheid, openheid, samen zijn. Uit onderzoek blijkt dat jongens en meisjes niet zo veel verschillen in wat ze het belangrijkst vinden in een (vaste) relatie. Het klopt dat jongens/mannen meestal meer interesse hebben in seks, maar dat wil niet zeggen dat ze dit alleen maar belangrijk vinden. Ook jongens vinden intimiteit en samen zijn belangrijk. 4

5 2. Van internet kun je leren hoe je fijne/goede seks kunt hebben Nabespreking: Dit hangt af van de site en bedenk altijd dat iedereen anders is. Bij sommige sites kun je leuke ideeën of kennis op doen, maar er zijn ook sites die een onrealistisch beeld van de werkelijkheid geven. Bedenk bij alles wat je in de media ziet steeds of jij je daar ook prettig bij voelt en check ook steeds waar je partner zich prettig bij voelt. Fijne seks is samen ontdekken wat voor jullie fijn is. Er zijn geen richtlijnen voor wat fijn of niet fijn is. Wat de een leuk vindt, kan de ander niet prettig vinden. Een site waar leerlingen betrouwbare informatie kunnen vinden is bijvoorbeeld Of bij een seksuologe. Misschien kunnen de leerlingen zelf ook nog sites noemen? Tips bij deze oefening Wanneer de situatie in uw klas zich niet leent voor het zelf door de leerlingen laten opplakken van de geeltjes (bijvoorbeeld als leerlingen te verlegen zijn), dan kunt u er ook voor kiezen om zelf de geeltjes te verzamelen en op het bord te plakken. In dit geval is het wel handig als leerlingen op hun geeltje vermelden of ze man of vrouw zijn. Of u moet eerst alle geeltjes bij de meiden en daarna bij de jongens verzamelen. De stellingen voor de nabespreking staan ook in de leerlingenomgeving (bovenbouw) van de (onderdeel 1, oef 1) website. Oefening 2 Verlangens en opwinding Samenvatting van de oefening In deze oefening bekijken leerlingen de korte film (ca. 8 minuten) over de seksuele opwindingscurve. In deze film vertelt seksuologe Eva Buitenhuis over seksueel verlangen, seksuele opwinding, en het orgasme. De uitleg wordt afgewisseld met animaties en cartoons waarin de opwindingscurve voor mannen en voor vrouwen wordt getoond. Doel van de oefening - Leerlingen kennen de verschillende fasen van seksuele opwinding - Leerlingen zijn zich er van bewust dat seksuele opwinding en verlangen kan verschillen tussen mannen en vrouwen en ook tussen personen. - Leerlingen beseffen dat fijne seks vooral te maken heeft met ontspannen zijn Stappen De film is te vinden in de leerlingenomgeving bovenbouw van de lang leve de liefde website: (onderdeel 1, oef 2). 5

6 Les 2 Wensen & grenzen In deze les denken leerlingen na over wanneer je over de grens gaat op relationeel of seksueel gebied. Oefening 3 Wat wil je wel wat wil je niet Samenvatting van de oefening In deze oefening denken leerlingen aan de hand van voorbeeld situaties na over seksueel grensoverschrijdend gedrag. Wanneer gaat iets over de grens? Hoe voorkom je dat? Wat wil je wel, wat wil je niet? En verschilt dit per persoon en per situatie? Doel van de oefening - leerlingen denken na over wanneer iets grensoverschrijdend is en hoe je dit kunt voorkomen - Leerlingen erkennen dat wensen en grenzen in relaties kunnen verschillen - Leerlingen beseffen het belang van het van te voren bedenken van wat je wel en niet wilt op seksueel en relationeel gebied. - Leerlingen weten verschil tussen duidelijk en niet duidelijk communiceren van wat je wilt. Stappen 1. De leerlingen groepjes van 4 personen laten vormen met degenen die naast hen zitten of voor/achter hen zitten (even stoel omdraaien). Probeer als het kan heterogene groepen (jongens/meisjes, culturele achtergrond) te maken, zodat verschillende meningen binnen een groepje aan bod kunnen komen. 2. Elk groepje krijgt een van de situaties met de erbij behorende vragen (zie hieronder en zie de printversie in de leerlingenomgeving (bovenbouw) van de website (onderdeel 1, oef 3)). De groepjes krijgen ongeveer 15 minuten om de situatie te lezen en gezamenlijk de vragen te beantwoorden. De antwoorden schrijven ze op een groot vel papier. 3. Daarna klassikaal nabespreken. Per groep de vragen voor de betreffende situatie laten beantwoorden en zo nodig aan de andere groepjes aanvulling vragen. Indien nodig, doorvragen tot het antwoord volledig is. Zie suggesties voor nabespreking hieronder. 4. Oefening afsluiten met bespreken van de conclusies (zie hieronder). Indien de situatie in uw klas zich hier niet voor leent, kunt u er voor kiezen om de onderwerpen individueel te laten voor bereiden en daarna klassikaal te bespreken i.p.v. in kleine groepjes. Bij tijdgebrek kunt u de voorbereiding ook als huiswerk opdracht meegeven zodat u de les meteen kunt beginnen met nabespreking. Belangrijk Deze oefening is niet bedoeld om jongeren schrik aan te jagen. Het is bedoeld om jongeren te laten nadenken over wat ze wel of niet zouden willen op seksueel en relationeel gebied en vooral hoe je dat dan duidelijk communiceert. Het is goed als jongeren beseffen wat er mis kan gaan, maar vervolgens is het dan vooral belangrijk om te weten hoe je dit kunt voorkomen. 6

7 Situaties en vragen. Situatie 1 Wie A zegt Een meisje en een jongen zijn verliefd. Ze hebben al een tijdje verkering. Ze zijn bij hem thuis. Ze liggen op zijn bed lekker tv te kijken en beetje te zoenen en strelen. De jongen wil verder gaan en wil haar uitkleden. Maar het meisje weert hem af. Ze gaan door met zoenen en de jongen probeert het opnieuw. Het meisje zegt nee, dat wil ik nog niet, en ze wil bij hem vandaan rollen. De jongen houdt haar tegen en zoent haar weer. Het meisje doet weer mee. De situatie herhaalt zich. Hij zegt: we kunnen nu niet meer stoppen, dat kan je me niet aan doen. Het meisje geeft dan maar toe. Na afloop kleed het meisje zich snel aan en gaat naar huis. Vragen bij situatie 1 met feedback voor nabespreking 1. Vind jij dit grensoverschrijdend gedrag? Waarom wel, waarom niet? Bij grensoverschrijdend gedrag denkt men meestal eerst aan verkrachting, aanranding en loverboys. Maar wat het meest voorkomt is licht grensoverschrijdend gedrag zoals subtiele vormen van dwang, verbale manipulatie, chanteren om je zin te krijgen of misbruik maken van iemands dronkenschap. Ondanks dat het hier gaat om een lichte vorm van grensoverschrijding gaat de jongen toch over de grens van het meisje heen. Niet alleen fysiek (hij houdt haar tegen als ze wil wegrollen) maar ook verbaal ( we kunnen nu niet meer stoppen ) gaat hij over de grens van wat het meisje (niet) wil en prettig vindt. 2. Hoe denk je dat het meisje zich voelt? Teleurgesteld in haar vriendje. Balen dat ze toch heeft toegegeven. Verdrietig. Ze dacht dat ze wel duidelijk was. 3. Het meisje wilde niet verder gaan, maar ze wilde ook haar vriendje niet teleurstellen. Heeft het meisje duidelijk laten merken dat ze niet verder wilde? Waarom wel of niet? Wat had ze anders kunnen doen? In eerste instantie zegt het meisje duidelijk dat ze het niet wilt en houdt ze de jongen tegen. Ook probeert ze bij hem weg te rollen. Maar vervolgens blijft het meisje zoenen en geeft het meisje toch toe. Dit geeft een onduidelijk signaal af. Het was beter geweest als ze bij haar grens was gebleven en had volgehouden dat ze niet verder wilde gaan. Dan had ze zich beter en opgelucht gevoeld. Meisjes zijn vaak bang dat de jongen boos wordt als ze nee zeggen, maar meestal is dit niet zo. Als de jongen echt van je houdt, dan vindt hij het juist fijn als je eerlijk en duidelijk bent over wat je wilt. En als de jongen wel boos wordt? Dan is het toch geen leuk vriendje? Er zijn verschillende manieren om aan te geven dat je iets niet wilt. Je kunt gewoon zeggen dat je iets niet wilt, en uitleggen waarom. Je kunt ook iemands hand tegen houden door deze vast te pakken. 4. De jongen zegt we kunnen nu niet meer stoppen, dat kan je me niet aan doen (wie A zegt moet ook B zeggen). Heeft de jongen gelijk? Nee. Je kunt altijd van gedachten veranderen. Een ingang gezet proces verplicht nooit tot doorgaan. Besef wel dat het makkelijker is om je grens te bewaken als je dit eerder aangeeft. Wanneer je eenmaal aan het vrijen bent is het vaak moeilijker om nog nee te zeggen. Geef dus op tijd aan wat je wel en niet wilt. Wat is op tijd? Als jij en je partner al bezig zijn met vrijen, is het lastig om nog te stoppen. Maar om al te beginnen over wat je wel en niet wilt qua seks op je eerste afspraak is misschien wat snel. Zoek een rustig, intiem moment uit, 7

8 wanneer je bijv. wel al gezellig dicht bij elkaar zit/ligt maar nog niet helemaal bloot bent. 5. Heeft de jongen gemerkt dat ze niet verder wilde? Hoe? Wat had hij anders kunnen doen? Hoe had hij zich dan gevoeld? De jongen wilde duidelijk wat anders dan het meisje. Hij heeft de signalen van het meisje waarschijnlijk wel begrepen, maar omdat ze steeds weer ging zoenen en zich uiteindelijk toch liet overlaten, kan dit de jongen verward hebben. Echter, in plaats van het steeds te proberen had hij er ook met het meisje over kunnen praten. Nu heeft hij uiteindelijk zijn zin gehad, maar hoe leuk was het op deze manier? Achteraf zal de jongen zich schuldig voelen. Misschien wil het meisje hem wel niet meer zien? Het kan wel vaker gebeuren dat jij en je partner allebei andere verwachtingen hebben. Of wat anders willen. Daarom is het altijd goed hier over te praten. Dan kun je allebei niet teleurgesteld raken. Wat voor jou een duidelijk signaal is, kan voor je partner niet duidelijk te zijn. Als je twijfelt, kun je het dus maar beter vragen. 6. Stel, de jongen en het meisje hebben eerder al wel eens gevreeën samen. Of stel het gaat om een getrouwd stel. Wat zou je antwoord op de vragen zijn in dat geval? Vind je het dan ook grensoverschrijdend? Het is vaak moeilijker om nee te zeggen tegen (bepaalde vormen van) vrijen als je het al een keer met die persoon hebt gedaan. Het schept een soort verwachting, ook naar je zelf toe. Je hebt het al een keer eerder gedaan, dus waarom nu dan niet? Toch heb je altijd alle recht om in een nieuwe, volgende situatie terug te komen op een eerdere beslissing. Uit onderzoek blijkt dat het soms moeilijker kan zijn om nee te zeggen tegen een vaste partner dan tegen een losse partner of one-night stand. Je houdt van je vaste partner en je wilt hem of haar niet kwetsen. Bij een losse partner of onenight stand heb je in dat opzicht minder te verliezen. Wat je vaak hoort is dat bij een vaste partner het vrijen er nu eenmaal bij hoort. Toch is het goed om in de gaten te houden dat je partner plezieren wat anders is dan je partner tegen je eigen wensen en grenzen in tevreden houden. 7. Stel, de situatie was andersom. Het meisje haalt de jongen over om verder te gaan. Wat zou je antwoord op de vragen zijn in dat geval? Vind je het dan ook grensoverschrijdend? Bij grensoverschrijding denkt men vaak dat jongens altijd daders zijn en meisjes altijd slachtoffer. Toch gebeurt het ook andersom. En ook dan is het grensoverschrijdend gedrag. Het kan dat het meisje meer wil of andere verwachtingen heeft dan de jongen. Of dat de jongen geen nee durft te zeggen omdat dit niet stoer is. Praat er dus over. Jij beslist zelf hoe fijn je relatie is. En waar je wel of niet aan toe bent. 8. Kun je zelf nog andere situaties bedenken die kunnen leiden tot grensoverschrijding? En hoe kun je die situaties voorkomen? Andere situaties die kunnen zorgen dat je over de grens gaat zijn: onder invloed van alcohol zijn, wanneer je partner een stuk ouder is dan jij, je hebt met iemand zitten flirten en voelt je nu verplicht om verder te gaan. Deze situaties kun je voorkomen door bij het stappen geen of matig alcohol te gebruiken en te zorgen dat je altijd in de buurt van je vrienden bent. Bij een partner die een stuk ouder is, is het goed om al van te voren te praten over wat jouw verwachtingen zijn en de verwachtingen van je partner. Het is goed om op tijd en duidelijk aan te geven hoe ver je wilt gaan. Flirten is leuk, maar hou in de gaten dat je de ander niet te veel uitdaagt. Je bent nooit verplicht om verder te gaan, maar je brengt jezelf in een moeilijke situatie. 8

9 Situatie 2 Striptease Een meisje is op internet aan het chatten met een jongen van school. Ze is aan het flirten. Ze daagt hem uit om zijn six-pack voor de webcam te laten zien. Hij zegt dat hij niet wil. Maar het meisje haalt hem over door te beloven dat zij daarna wat zal laten zien. De jongen geeft dan toch toe. Hij maakt er een wat onhandige striptease van. Dan hoort hij ineens gejoel. Hij merkt dat het meisje samen met twee vriendinnen zijn striptease hebben bewonderd. Vragen bij situatie 2 met feedback voor nabespreking 1. Vind jij dit grensoverschrijdend gedrag? Waarom wel, waarom niet? Het lijkt gewoon een flauwe grap, maar het gaat wel over de grens. De jongen wil eigenlijk niet, maar laat zich toch overhalen. Omdat hij het meisje leuk vind en het meisje ook het signaal afgeeft dat ze hem leuk vindt (ze flirt). De jongen vertrouwt het meisje en gaat, tegen zijn zin, toch strippen. 2. Hoe denk je dat de jongen zich voelt? De jongen zal zich erg vervelend voelen en zich waarschijnlijk schamen. Hoe moet dat als hij morgen naar school gaat? Zullen ze hem dan uitlachen? Hij zal spijt hebben dat hij zich liet overhalen en hij zal ook boos zijn op het meisje. En verdrietig, want hij dacht dat het meisje hem leuk vond. 3. Hoe denk je dat het meisje zich voelt? Het meisje heeft zich misschien laten overhalen door haar vriendinnen? In dat geval zal ze zich stiekem toch schuldig voelen. Ook al lacht ze hard met haar vriendinnen mee. Misschien krijgt ze achteraf toch spijt van wat ze heeft gedaan. 4. De jongen wilde niet strippen. Uiteindelijk doet hij het toch. Wat had hij anders kunnen doen? Volhouden en het meisje duidelijk maken dat hij dat niet wil. Hij kan over iets ander beginnen, of een grapje er van maken. Of zeggen dat ze het misschien later ooit nog wel eens ziet. 5. Denk je dat de jongen de striptease ook had gedaan als hij wist dat er andere meekeken? Waarschijnlijk niet, want hij wilde toch al niet. 6. Stel het meisje had zijn striptease opgenomen en op haar hyvespagina geplaatst? Zou dit de situatie veranderen? Hoe en waarom? Veel mensen, en vooral ook jongeren, beseffen niet dat alles wat je op internet zet vrij toegankelijk is voor iedereen. Je hebt geen controle op wat er gebeurd met foto s die van jou zijn genomen, en of er misschien een filmpje van je wordt gemaakt via de webcam. 7. Stel, de jongen en het meisje hadden verkering. Zou dit de situatie veranderen? Hoe en waarom? Als je verkering hebt ben je misschien sneller geneigd om via internet foto s of andere dingen te delen en je misschien uit te kleden voor de webcam. Echter, ook dan moet je je niet overhalen als jij je er niet prettig bij voelt. En zelfs als je de ander vertrouwt en het lijkt je wel spannend: bedenk altijd dat alles wat je via internet doet vrij toegankelijk is voor iedereen. Je weet nooit zeker wie het te zien krijgt. 9

10 8. Stel, de jongen en het meisje kenden elkaar alleen van internet. Zou dit de situatie veranderen? Hoe en waarom? Als de jongen en het meisje elkaar niet kennen en niet bij elkaar op school zitten, dan is het misschien iets minder erg. Je kunt elkaar (en die vriendinnen) in ieder geval niet zo snel tegen komen. Maar je weet het natuurlijk nooit zeker. Pas dus altijd op. 9. Stel, het meisje zat alleen. Of stel, de kamer zal helemaal vol met vriendinnen. Zou dit de situatie veranderen? Hoe en waarom? Als het meisje alleen had gezeten, was het misschien wat minder erg geweest. Hoewel ze het dan natuurlijk de volgende dag aan haar vriendinnen kan vertellen. Als de hele kamer vol vriendinnen had gezeten, had de jongen zich waarschijnlijk nog veel vervelender gevoeld. 10.Stel, de situatie was andersom. Dus de jongen vraagt het meisje om zich uit te kleden. Zou dit de situatie veranderen? Hoe en waarom? Voor een meisje zou het nog vervelender kunnen zijn, want uiteindelijk is een blote six-pack minder bloot dan als je in je BH of blote borsten voor de webcam staat en wordt uitgelachen door een groepje jongens. 11.Wat zou jij wel en wat zou jij niet op internet delen? Denk bijvoorbeeld aan verschil in privacy tussen berichten via en chat of berichten via de hyves pagina. En foto s versturen per mail of op je hyvespagina zetten. is veiliger dan chat. Als je die andere persoon tenminste echt kent en zeker weet dat die persoon betrouwbaar is. Bedenk steeds dat alles wat je via internet plaatst ook in handen van iemand anders kan komen. Conclusie Situatie 1 is te voorkomen door duidelijk aan elkaar te communiceren wat je wel en niet wilt. Het is niet altijd makkelijk om op zo n moment te bedenken wat je wilt. Er spelen verschillende emoties een rol. Daarom is het handig om al eerder voor jezelf te bepalen wat je wel of niet wilt. Dus voordat je met je partner afspreekt. Voornemens helpen om ook in moeilijke situatie je gedrag te reguleren. Als je van tevoren al een idee hebt van wat je (niet) wil, dan is het op het moment suprême makkelijker uit te voeren en minder een verrassing. Als je niet, of niet duidelijk communiceert over wat je wel of niet wilt, dan leidt dit tot misverstanden. Situatie 2 is te voorkomen door nooit zomaar privé zaken te delen via internet. Laat je niet overhalen. Bedenk van te voren wat je wel of niet op internet wilt delen en met wie. 10

Seksualiteit: Grenzen en Wensen

Seksualiteit: Grenzen en Wensen IJBURGCOLLEGE.NL Seksualiteit: Grenzen en Wensen Leerlingen handleiding Michiel Kroon Lieve leerling, Het is belangrijk om op een open en goede manier over seks te kunnen praten. De lessenserie die in

Nadere informatie

Info. Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten. Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde

Info. Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten. Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde Info Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde Inhoud INHOUD 1. Waar gaat het over 3 2. Aanraken 4 3. Hoe noem jij dat? 5 4. Baas over

Nadere informatie

Bovenbouw HAVO / VWO. Onderdeel 2. Veilig en onveilig vrijen: anticonceptie

Bovenbouw HAVO / VWO. Onderdeel 2. Veilig en onveilig vrijen: anticonceptie Bovenbouw HAVO / VWO Onderdeel 2 Veilig en onveilig vrijen: anticonceptie 2 Toelichting onderdeel 2: Anticonceptie In het tweede onderdeel van Lang Leve de Liefde Bovenbouw (LLL-BB) wordt het thema veilig

Nadere informatie

WERKBLADEN Seksuele intimidatie

WERKBLADEN Seksuele intimidatie WERKBLADEN Seksuele intimidatie 1 Waarom dit boekje? 1.1 Zet een rondje om het goede antwoord. Seksuele intimidatie komt vaak voor. Ja Nee Seksuele intimidatie komt weinig voor. Ja Nee Mannen worden vaker

Nadere informatie

Seksueel grensoverschrijdend gedrag

Seksueel grensoverschrijdend gedrag Kriebels in je buik Seksueel grensoverschrijdend gedrag 1 Seksueel grensoverschrijdend gedrag Groep 8 90 min Begrippen Seksuele grensoverschrijding, seksueel misbruik, vertrouwenspersoon, veilig thuis

Nadere informatie

WAAROM DIT BOEKJE? VERBODEN

WAAROM DIT BOEKJE? VERBODEN WAAROM DIT BOEKJE? Dit boekje gaat over seksuele intimidatie op het werk. Je hebt te maken met seksuele intimidatie als een collega je steeds aanraakt. Of steeds grapjes maakt over seks. Terwijl je dat

Nadere informatie

Waar gaan we het over hebben?

Waar gaan we het over hebben? Waar gaan we het over hebben? Onderwerp: Sommige meisjes zijn heel snel verliefd, andere meisjes zullen niet snel of misschien zelfs helemaal niet verliefd worden. Dit is bij ieder meisje anders. Wat gebeurt

Nadere informatie

Inhoud. Mijn leven. de liefde en ik

Inhoud. Mijn leven. de liefde en ik Inhoud Inleiding...3 Hoofdstuk 1 Gevoelens... 4 Hoofdstuk 2 Ontmoeten... 6 Hoofdstuk 3 Verliefd... 8 Hoofdstuk 4 Date... 10 Hoofdstuk 5 Verkering... 12 Hoofdstuk 6 Intimiteit... 14 Hoofdstuk 7 Seks...

Nadere informatie

Werkvormen: Lesdoelen: Filmpjes: Benodigdheden: Kinderboeken: Les 8: Verliefd. Lesoverzicht

Werkvormen: Lesdoelen: Filmpjes: Benodigdheden: Kinderboeken: Les 8: Verliefd. Lesoverzicht Les 8: Verliefd Lesoverzicht Lesdoelen: Kinderen weten dat gevoelens van verliefdheid leuk maar ook lastig kunnen zijn; Kinderen zijn zich ervan bewust dat je op verschillende types mensen verliefd kunt

Nadere informatie

Kop. Romp. Lesbrief Seksualiteit Leerjaar 1-Profiel1,2,3

Kop. Romp. Lesbrief Seksualiteit Leerjaar 1-Profiel1,2,3 Lesbrief Seksualiteit Leerjaar 1-Profiel1,2,3 Tijd: 50 minuten Voorbereiding: op www.meerdanliefde.nl is veel informatie te vinden in redelijk eenvoudige taal. Ook in het App Note Mouse draaiboek staan

Nadere informatie

Eenzaam. De les. Inhoud. Doel. Materiaal. Belangrijk. les

Eenzaam. De les. Inhoud. Doel. Materiaal. Belangrijk. les 8 Inhoud 1 Eenzaam De Soms ben je alleen en vind je dat fijn. Als alleen zijn niet prettig aanvoelt, als je niet in je eentje wilt zijn, dan voel je je eenzaam. In deze leren de leerlingen het verschil

Nadere informatie

Werkblad Seksuele Diversiteit. KaartjesspeL voorkant

Werkblad Seksuele Diversiteit. KaartjesspeL voorkant KaartjesspeL voorkant Kaartjesspel achterkant Wat betekent LHBT? Ben je in de war als je bi bent? Hoe word je homo? Wat is coming out? Op welke leeftijd ontdek je dat je homo of lesbisch bent? Op welke

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

Waar gaan we het over hebben?

Waar gaan we het over hebben? Waar gaan we het over hebben? Onderwerp: Wat gebeurt er met je als je een leuk meisje of jongen tegenkomt? Je vindt de ander leuk en misschien word je wel verliefd. Eerst wil je heel vaak bij hem of haar

Nadere informatie

FOUT VRIENDJE? PAS OP! Hulp. Internet. Heb je vragen? Bel dan naar Meldpunt Jeugdprostitutie, tel.: 0900 044 33 22.

FOUT VRIENDJE? PAS OP! Hulp. Internet. Heb je vragen? Bel dan naar Meldpunt Jeugdprostitutie, tel.: 0900 044 33 22. PAS OP! Hulp Heb je vragen? Bel dan naar Meldpunt Jeugdprostitutie, tel.: 0900 044 33 22. Internet Wil je meer lezen? Kijk op www.jipdenhaag.nl/loverboys En test jezelf op www.loverboytest.nl Dit is een

Nadere informatie

GOED VRIENDJE? FOUT VRIENDJE?

GOED VRIENDJE? FOUT VRIENDJE? Hulp Heb je vragen? Bel dan naar Veilig Thuis, tel.: 0800 2000 Internet Wil je meer lezen? Kijk op www.jipdenhaag.nl En test jezelf op www.loverboytest.nl Dit is een uitgave van JIP Den Haag en Middin.

Nadere informatie

Waar gaan we het over hebben?

Waar gaan we het over hebben? Waar gaan we het over hebben? Onderwerp: Wat gebeurt er met je als je een leuk meisje of jongen tegenkomt. Je vindt de ander leuk en misschien word je wel verliefd. Dan wil je heel vaak bij hem of bij

Nadere informatie

Presentatie: Over de grens

Presentatie: Over de grens Presentatie: Over de grens Doel en focus WE CAN YOUNG-campagne Vergroten van seksuele en relationele weerbaarheid van jongeren. Respect hebben voor grenzen van jezelf en die van anderen Vormen van seksueel

Nadere informatie

Gevaarlijke liefde. Weet jij wie die jongen is? Zit hij ook bij ons op school? Mooi hè, Kim? Maar wel duur! Ik geloof dat hij Ramon heet!

Gevaarlijke liefde. Weet jij wie die jongen is? Zit hij ook bij ons op school? Mooi hè, Kim? Maar wel duur! Ik geloof dat hij Ramon heet! Gevaarlijke liefde Gevaarlijke liefde In de pauze Mooi hè, Kim? Maar wel duur! Weet jij wie die jongen is? Zit hij ook bij ons op school? Als je verliefd wordt ben je in de wolken. Tegelijk voel je je

Nadere informatie

Waar gaan we het over hebben?

Waar gaan we het over hebben? Waar gaan we het over hebben? Onderwerp: grenzen aangeven en respecteren Tijdens de bijeenkomst over intimiteit hebben we al besproken dat het belangrijk is om je grenzen aan te geven en ook de grenzen

Nadere informatie

Over: www.bewareofloverboys.nl

Over: www.bewareofloverboys.nl 1 Naam: www.bewareofloverboys.nl Voordat je begint met de opdrachten? Lees dit door: Als je je niet prettig voelt bij het lezen van bepaalde dingen: Stop met het lezen van deze site. Praat erover met iemand

Nadere informatie

Wensenkaart. Wensen en grenzen Oefening 1.1 Werkblad. Meisjes. Als jij uitgaat en een leuk jongen ontmoet, wat hoop je dan dat er gebeurt?

Wensenkaart. Wensen en grenzen Oefening 1.1 Werkblad. Meisjes. Als jij uitgaat en een leuk jongen ontmoet, wat hoop je dan dat er gebeurt? Wensen en grenzen Oefening 1.1 Werkblad Wensenkaart Als jij uitgaat en een leuk jongen ontmoet, wat hoop je dan dat er gebeurt? onderbouw Dat we oogcontact hebben Echt niet! L Misschien wel Natuurlijk!

Nadere informatie

Bloos je van bloot? Benodigheden. Lesdoelen. Begrippen. Bloot, naakt, privé, persoonlijk, cultuur, grenzen aangeven, respect, meisjes, jongens

Bloos je van bloot? Benodigheden. Lesdoelen. Begrippen. Bloot, naakt, privé, persoonlijk, cultuur, grenzen aangeven, respect, meisjes, jongens Kriebels in je buik Bloos je van bloot? 1 Bloos je van bloot? Groep 6 120 min Begrippen Bloot, naakt, privé, persoonlijk, cultuur, grenzen aangeven, respect, meisjes, jongens Benodigheden Knutselmateriaal

Nadere informatie

Waar gaan we het over hebben?

Waar gaan we het over hebben? Waar gaan we het over hebben? Onderwerp: De puberteit is naast de lichamelijke veranderingen ook de periode waarin je op een andere manier naar jezelf en de mensen om je heen gaat kijken. Dit komt omdat

Nadere informatie

Lesdoelen: Werkvormen: Benodigdheden: Kinderboeken: Les 11: Wat is seks? Lesoverzicht

Lesdoelen: Werkvormen: Benodigdheden: Kinderboeken: Les 11: Wat is seks? Lesoverzicht Les 11: Wat is seks? Lesoverzicht Lesdoelen: Kinderen kunnen verschillende betekenissen geven aan seksualiteit. Kinderen zijn zich ervan bewust dat iedereen seksuele gevoelens heeft, en dat je je daarvoor

Nadere informatie

inhoud Inhoudsopgave Literatuur Trefwoorden register

inhoud Inhoudsopgave Literatuur Trefwoorden register inhoud Inhoudsopgave 1. Liefde is 2. Gods plan met seksualiteit 3. Seksualiteit verbindt 4. Verschillen jongens en meiden 5. Schat op het spel 6. Je schat beschermen 7. Seks in je eentje 8. Geen slaaf

Nadere informatie

De do s and don ts van flirten op internet

De do s and don ts van flirten op internet introductie Gemaakt door Redactie I-respect.nl (eerder verschenen op www.internetsoa.nl van de stichting Mijn Kind Online). Onderwerp Flirten Doel Bewust worden van eigen grenzen en die van anderen, bij

Nadere informatie

Op het internet en ook op Twitter, Facebook en Badoo is veel informatie te vinden. Dat is heel makkelijk. Je kan er met bekenden kletsen.

Op het internet en ook op Twitter, Facebook en Badoo is veel informatie te vinden. Dat is heel makkelijk. Je kan er met bekenden kletsen. WAAR HET Op het internet en ook op Twitter, Facebook en Badoo is veel informatie te vinden. Dat is heel makkelijk. Je kan er met bekenden kletsen. Op Facebook bijvoorbeeld: maak je makkelijk vrienden.

Nadere informatie

Meten van mediawijsheid. Bijlage 6. Interview. terug naar meten van mediawijsheid

Meten van mediawijsheid. Bijlage 6. Interview. terug naar meten van mediawijsheid Meten van mediawijsheid Bijlage 6 Interview terug naar meten van mediawijsheid Bijlage 6: Het interview Individueel interview Uitleg interview Ik zal je uitleggen wat de bedoeling is vandaag. Ik ben heel

Nadere informatie

Wensenkaart. Wensen en grenzen Oefening 1.1 Werkblad. Jongens. Als jij uitgaat en een leuk meisje ontmoet, wat hoop je dan dat er gebeurt?

Wensenkaart. Wensen en grenzen Oefening 1.1 Werkblad. Jongens. Als jij uitgaat en een leuk meisje ontmoet, wat hoop je dan dat er gebeurt? Wensen en grenzen Oefening 1.1 Werkblad Wensenkaart Als jij uitgaat en een leuk meisje ontmoet, wat hoop je dan dat er gebeurt? onderbouw Dat we oogcontact hebben Echt niet! L Misschien wel Natuurlijk!

Nadere informatie

Het kinderprotocol. Inhoud: 1. Inleiding; het kinderprotocol 2. Goed gedrag kun je leren 3. De schoolregels 4. Pesten/ gepest worden 5.

Het kinderprotocol. Inhoud: 1. Inleiding; het kinderprotocol 2. Goed gedrag kun je leren 3. De schoolregels 4. Pesten/ gepest worden 5. Het kinderprotocol Inhoud: 1. Inleiding; het kinderprotocol 2. Goed gedrag kun je leren 3. De schoolregels 4. Pesten/ gepest worden 5. Slot 1. Het kinderprotocol: Op de Flamingoschool vinden we het erg

Nadere informatie

Waar gaan we het over hebben?

Waar gaan we het over hebben? Waar gaan we het over hebben? Onderwerp: Mensen vinden het vaak prettig om elkaar aan te raken. Dat kan een knuffel zijn van je ouders, een vriendschappelijke stomp tijdens een stoeipartij met vrienden

Nadere informatie

Seksuele. weerbaarheid. Lesdoelen: Werkvormen: Benodigdheden: Filmpje: Kinderboeken: Les 13: Wat is seksueel misbruik en waar vind je hulp?

Seksuele. weerbaarheid. Lesdoelen: Werkvormen: Benodigdheden: Filmpje: Kinderboeken: Les 13: Wat is seksueel misbruik en waar vind je hulp? IV Seksuele weerbaarheid Les 13: Wat is seksueel misbruik en waar vind je hulp? Lesoverzicht: Lesdoelen: Kinderen krijgen inzicht in aard, omvang en gevolgen van seksueel misbruik en seksuele grensoverschrijding.

Nadere informatie

Lesdoelen: Werkvormen: Benodigdheden: Prentenboeken: Les 10: Hoe zeg ik nee. Lesoverzicht. Basis

Lesdoelen: Werkvormen: Benodigdheden: Prentenboeken: Les 10: Hoe zeg ik nee. Lesoverzicht. Basis Les 10: Hoe zeg ik nee Lesoverzicht Lesdoelen: Kinderen weten het verschil tussen prettige en onprettige situaties en kunnen deze herkennen. Kinderen weten dat ze onprettige aanrakingen mogen weigeren.

Nadere informatie

Voor meer informatie over dit onderzoek kunt u contact opnemen met Lisette van Vliet: lisette.van.vliet@eenvandaag.

Voor meer informatie over dit onderzoek kunt u contact opnemen met Lisette van Vliet: lisette.van.vliet@eenvandaag. Onderzoek Sexting 7 april 2015 Over het onderzoek Aan dit online onderzoek, gehouden van 26 februari tot en met 9 maart 2015 deden 1852 jongeren mee, waaronder 961 middelbare scholieren. De uitslag is

Nadere informatie

3 Pesten is geen lolletje

3 Pesten is geen lolletje Na deze les kun je: het verschil tussen plagen en pesten noemen; jouw ervaringen met pesten vertellen; uitleggen hoe je pesten kunt stoppen; afspraken maken over pesten. 3 Pesten is geen lolletje Pesten

Nadere informatie

Waar gaan we het over hebben?

Waar gaan we het over hebben? Waar gaan we het over hebben? Onderwerp: Als je verliefd op iemand bent is dat vaak een fijn gevoel. Als de ander dan ook verliefd op jou is, wordt dit gevoel alleen maar sterker. Het is echter niet altijd

Nadere informatie

VRIENDSCHAP EN RELATIES

VRIENDSCHAP EN RELATIES VRIENDSCHAP EN VRIENDSCHAP Als je in de puberteit komt, wordt vriendschap belangrijk. Je vrienden kies je zelf uit. Er zijn mensen die één boezemvriend of één hartsvriendin hebben. Andere mensen hebben

Nadere informatie

Over de streep. Uit de knoop. 3. Als je me echt kent, zou je weten dat.. 3. Cadeautje.. 3. Stap over de streep als 3.

Over de streep. Uit de knoop. 3. Als je me echt kent, zou je weten dat.. 3. Cadeautje.. 3. Stap over de streep als 3. Over de streep Inhoud Over de streep. 1. Zaalindeling... 2. Hoe ziet de dag eruit?.. 2. Hoe ziet de workshop eruit?.. 2. De groep(en). 2. Wat te doen als.. 3. Hoe. 3. Uit de knoop. 3. Als je me echt kent,

Nadere informatie

Educatief materiaal bij de voorstelling Buurman en Buurvrouw, groep 3 en 4

Educatief materiaal bij de voorstelling Buurman en Buurvrouw, groep 3 en 4 bas Educatief materiaal bij de voorstelling Buurman en Buurvrouw, groep 3 en 4 In deze lesbrief staan een aantal ideeën die u na de voorstelling met de kinderen kunt doen. U krijgt deze lesbrief voorafgaand

Nadere informatie

Reality Reeks Verwerkingsopdrachten. Mooi meisje Verliefd op een loverboy

Reality Reeks Verwerkingsopdrachten. Mooi meisje Verliefd op een loverboy Reality Reeks Verwerkingsopdrachten Mooi meisje Verliefd op een loverboy Lees blz. 3. Woont Laura in de stad of op het platteland? Hoe weet je dat? Lees blz. 5 en 7. Woont Laura s oma al lang op de boerderij?

Nadere informatie

JEUGDIGEN. Hulp na seksueel misbruik. vooruitkomen +

JEUGDIGEN. Hulp na seksueel misbruik. vooruitkomen + > vooruitkomen + Hulp na seksueel misbruik JEUGDIGEN Heb jij seksueel misbruik meegemaakt of iemand in jouw gezin, dan kan daarover praten helpen. Het kan voor jou erg verwarrend zijn hierover te praten,

Nadere informatie

LEERKRACHTGEDEELTE ACTIVITEIT HOE-FILE: HOE MAAK IK HET UIT? VAN LIEF NAAR EX.

LEERKRACHTGEDEELTE ACTIVITEIT HOE-FILE: HOE MAAK IK HET UIT? VAN LIEF NAAR EX. LEERKRACHTGEDEELTE ACTIVITEIT HOE-FILE: HOE MAAK IK HET UIT? VAN LIEF NAAR EX. Omschrijving van de activiteit De leerlingen lezen tips over correct handelen als je het uitmaakt met je lief. Ze bespreken

Nadere informatie

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben Ik ben wie ik ben Naam: Johan Vosbergen Inhoudsopgave Inleiding... 3 De uitslag van Johan Vosbergen... 7 Toelichting aandachtspunten en leerdoelen... 8 Tot slot... 9 Pagina 2 van 9 Inleiding Hallo Johan,

Nadere informatie

! LERAREN HANDBOEK!!! 1e Editie, 2014

! LERAREN HANDBOEK!!! 1e Editie, 2014 LERAREN HANDBOEK 1e Editie, 2014 1. Je eerste Workshop Om te beginnen In dit Leraren Handboek vind je een paar tips en tricks die je kunnen helpen bij het voorbereiden van je workshop. Als je nog nooit

Nadere informatie

Trainershandleiding Brugklas Bikkels. Inkijkexemplaar

Trainershandleiding Brugklas Bikkels. Inkijkexemplaar Trainershandleiding Brugklas Bikkels versie 2014 Inhoudsopgave Introductie Organiseer je training Praktische tips De werkmap Powerpoint presentatie Ouderbrieven Draaiboek Bijeenkomst 1 Bijeenkomst 2 Bijeenkomst

Nadere informatie

Die nacht draait Cees zich naar me toe. In het donker voel ik heel zachtjes zijn lippen op mijn wang.

Die nacht draait Cees zich naar me toe. In het donker voel ik heel zachtjes zijn lippen op mijn wang. Vanavond ga ik mijn man vertellen dat ik bij hem wegga. Na het eten vertel ik het hem. Ik heb veel tijd besteed aan het maken van deze laatste maaltijd. Met vlaflip toe. Ik hoop dat de klap niet te hard

Nadere informatie

8e jaargang nummer 3 november 2007 +14. Liefde

8e jaargang nummer 3 november 2007 +14. Liefde 8e jaargang nummer 3 november 2007 +14 Liefde Verenigingsblad voor jongeren van 12 tot 16 jaar Verschijnt zeven keer per jaar Jaargang 8 Nummer 3 ISSN: 1568-8844 Redactie: Hennie Groenendijk Jacob Hoekman

Nadere informatie

Waar gaan we het over hebben?

Waar gaan we het over hebben? Waar gaan we het over hebben? Onderwerp: Veel jongens en mannen masturberen. Er zijn minder meisjes en vrouwen die masturberen. Sommigen jongens doen het elke dag, anderen misschien maar eens per week

Nadere informatie

pest eruit? De baas spelen

pest eruit? De baas spelen Hoe ziet iemand die een ander pest eruit? Waarschijnlijk heb je wel gemerkt dat het ontzettend moeilijk is om zo n beschrijving te geven. Dat is logisch want er bestaat niet iemand die eruit ziet als een

Nadere informatie

Waar gaan we het over hebben?

Waar gaan we het over hebben? Waar gaan we het over hebben? Onderwerp: Mensen vinden het vaak prettig om elkaar aan te raken. Dat kan een knuffel zijn van je ouders, een vriendschappelijke stomp tijdens een stoeipartij met vrienden

Nadere informatie

Introductie. Onzichtbaar op internet. GEMAAKT DOOR: Redactie i-respect. ONDERWERP: Communiceren. DOEL: Spelen met identiteit

Introductie. Onzichtbaar op internet. GEMAAKT DOOR: Redactie i-respect. ONDERWERP: Communiceren. DOEL: Spelen met identiteit Onzichtbaar op internet introductie GEMAAKT DOOR: Redactie i-respect ONDERWERP: Communiceren DOEL: Spelen met identiteit DOELGROEP: 13-14 jaar, onderbouw voortgezet onderwijs KORTE BESCHRIJVING: Deze les

Nadere informatie

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Communiceren met je puber Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van jongeren van 12-18 jaar

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Communiceren met je puber Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van jongeren van 12-18 jaar DOELSTELLINGEN Ouders zijn zich ervan bewust dat je altijd en overal communiceert Ouders wisselen ervaringen met elkaar uit over hoe de communicatie met hun pubers verloopt Ouders verwerven meer inzicht

Nadere informatie

Handleiding lesmethode Groep 8 Brugklas Bikkels. Inkijkexemplaar

Handleiding lesmethode Groep 8 Brugklas Bikkels. Inkijkexemplaar Handleiding lesmethode Groep 8 Brugklas Bikkels versie 2016 Inhoudsopgave Introductie 4 Verantwoording Methodiek 5 Doorgaande lijn Po en Vo 6 Preventief en curatief 7 Organiseer je les 8 Praktische tips

Nadere informatie

Lesbrief bij Ik weet je te vinden van Netty van Kaathoven voor groep 6, 7 en 8

Lesbrief bij Ik weet je te vinden van Netty van Kaathoven voor groep 6, 7 en 8 Lesbrief bij Ik weet je te vinden van Netty van Kaathoven voor groep 6, 7 en 8 Inhoud van deze lesbrief - Thema s in het boek - Lesopzet - Doel van de les - Uitwerking - Bijlage: opdrachtenblad Thema s

Nadere informatie

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S 2 Ik en autisme In het vorige hoofdstuk is verteld over sterke kanten die mensen met autisme vaak hebben. In dit hoofdstuk vertellen we over autisme in het algemeen. We beginnen met een stelling. In de

Nadere informatie

Seksuele vorming. Anticonceptie en zwangerschap

Seksuele vorming. Anticonceptie en zwangerschap Seksuele vorming Anticonceptie en zwangerschap Colofon Uitgeverij: Edu Actief b.v. 0522-235235 info@edu-actief.nl www.edu-actief.nl Auteur: Rianne Gritter Inhoudelijke redactie: Tessel Mulder, Philein

Nadere informatie

4 Denken. in het park een keer gebeten door een hond. Als Kim een hond ziet wil ze hem graag aaien. Als

4 Denken. in het park een keer gebeten door een hond. Als Kim een hond ziet wil ze hem graag aaien. Als 4 Denken In dit hoofdstuk vertellen we hoe jij om kan gaan met je gedachten. Veel gedachten maak je zelf. Ze bepalen hoe jij je voelt. We geven tips hoe jij jouw gedachten en gevoelens zelf kunt sturen.

Nadere informatie

Interviews: - interview: vragen gast - vragen pleeggezin - vragen aan begeleider van Open Thuis - Interview met de dienst VMG :

Interviews: - interview: vragen gast - vragen pleeggezin - vragen aan begeleider van Open Thuis - Interview met de dienst VMG : Bijlage Interviews: - interview: vragen gast - vragen pleeggezin - vragen aan begeleider van Open Thuis - Interview met de dienst VMG : Interview: vragen gast : Levensgeschiedenis: Zie dossier Hoe vind

Nadere informatie

Seksualiteit bij jongeren met een (chronische) aandoening

Seksualiteit bij jongeren met een (chronische) aandoening Seksualiteit bij jongeren met een (chronische) aandoening Op de polikliniek van het Universitair Kinderziekenhuis St Radboud ziekenhuis willen wij je met deze folder informatie geven over seksualiteit

Nadere informatie

KIJK IN JE BREIN LESMODULE BASISSCHOOL LEERLING

KIJK IN JE BREIN LESMODULE BASISSCHOOL LEERLING LESMODULE BASISSCHOOL LEERLING 1. DE HERSENEN 1.1 HOE ZIEN HERSENEN ERUIT? VRAAG WIE KAN VERTELLEN WAT HERSENEN ZIJN? VRAAG HEBBEN KINDEREN KLEINERE HERSENEN DAN GROTE MENSEN? 1.2 WANNEER GEBRUIK JE ZE?

Nadere informatie

DEEL 1. WERKBOEK 5 Eigen keuze. 2015 Monique van Dam YOU: De keuze is aan jou!

DEEL 1. WERKBOEK 5 Eigen keuze. 2015 Monique van Dam YOU: De keuze is aan jou! DEEL 1 1 WERKBOEK 5 Eigen keuze Inhoud 2 1. Hoe zit het met je keuzes? 3 2. Hoe stap je uit je automatische piloot? 7 3. Juiste keuzes maken doe je met 3 vragen 9 4. Vervolg & afronding 11 1. Hoe zit het

Nadere informatie

Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou!

Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou! Hallo Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou Als je ouders uit elkaar zijn kan dat lastig en verdrietig zijn. Misschien ben je er boos over of denk je dat het jouw

Nadere informatie

Workshop Seksuele opvoeding een gave (op) gave

Workshop Seksuele opvoeding een gave (op) gave Workshop Seksuele opvoeding een gave (op) gave Seksuele opvoeding l 18-22 jaar oud Wat is de bagage die uw kind meegekregen moet hebben rond sekuele vorming als hij/zij volwassen is geworden? uw kind als

Nadere informatie

Waar een wil is, is een Weg!

Waar een wil is, is een Weg! 5 tips om moeiteloos voor jezelf te kiezen en een stap te zetten. Waar een wil is, is een Weg! - Lifecoach http://www.facebook.com/arlettevanslifecoach 0 Je bent een ondernemende 40+ vrouw die vooral gericht

Nadere informatie

Inleiding IN DIT BOEK LEES JE WAAROM STEUN, RESPECT EN VERTROUWEN BIJ VRIENDSCHAP HOREN.

Inleiding IN DIT BOEK LEES JE WAAROM STEUN, RESPECT EN VERTROUWEN BIJ VRIENDSCHAP HOREN. Inleiding Met wie heb je de meeste lol? En wie bel je als je een probleem hebt? Vaak zijn dat je. Sommige mensen hebben veel, andere mensen hebben er maar een paar. Vriendschap is belangrijk in ons leven.

Nadere informatie

Wervelende. Voorlichtingsshow

Wervelende. Voorlichtingsshow De Wervelende Voorlichtingsshow Introductieles/Omkadering 1. HINTS Doelstelling: Taal en termen kennen. Werkwijze: Om beurten krijgt men een woord in het oor gefluisterd door de begeleider De deelnemer

Nadere informatie

VOORTGEZET ONDERWIJS FIJN IN JE EIGEN LIJF

VOORTGEZET ONDERWIJS FIJN IN JE EIGEN LIJF VOORTGEZET ONDERWIJS FIJN IN JE EIGEN LIJF 1 Algemene informatie Beste docent, Voor u ligt de toolkit die RADAR voor u heeft ontworpen. Vanuit de resultaten van de Diverscity-meter is deze toolkit voor

Nadere informatie

Inleiding Agenda van vandaag

Inleiding Agenda van vandaag Inleiding Agenda van vandaag Werkgebied GGD Deelname aan het ZAT Afname KIVPA vragenlijst Jongerenspreekuur op aanvraag (per mail aangevraagd) overleg mentoren, zorg coördinator en vertrouwenspersoon Preventief

Nadere informatie

Vrienden kun je leren

Vrienden kun je leren Vrienden kun je leren Hallo! Wij zijn Reinder en Berber, en wij hebben de afgelopen maanden hard gewerkt om dit boekje te maken, speciaal voor jongeren met het syndroom van Asperger. Hieronder vind je

Nadere informatie

Let s talk about sex Eerste hulp bij seksuele voorlichting

Let s talk about sex Eerste hulp bij seksuele voorlichting Let s talk about sex Eerste hulp bij seksuele voorlichting Normen en waarden De spelleider wijst iemand aan die een casus voorlegt waarin seksuele voorlichting is gegeven aan een cliënt. Bespreek in tweetallen

Nadere informatie

Hoe werkt het? Wat heb je nodig? Disclaimer.

Hoe werkt het? Wat heb je nodig? Disclaimer. Hoi! Wat ontzettend leuk dat je mee doet aan de Jouw Lichaam. Jouw Genot. 5 daagse! Ik ben blij dat je mij de kans geeft om jou te helpen meer genot tussen de lakens voor jezelf te creëren. Zodat jij echt

Nadere informatie

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben Ik ben wie ik ben Naam: Lisa Westerman Inhoudsopgave Inleiding... 3 De uitslag van Lisa Westerman... 7 Toelichting aandachtspunten en leerdoelen... 8 Tot slot... 9 Pagina 2 van 9 Inleiding Hallo Lisa,

Nadere informatie

Teksten bewerkt uit het gezinsboek Ons Dagelijks Brood veertigdagentijd van pastoor M. Hagen door EBP voor www.kinderenbiddenvoorkinderen.

Teksten bewerkt uit het gezinsboek Ons Dagelijks Brood veertigdagentijd van pastoor M. Hagen door EBP voor www.kinderenbiddenvoorkinderen. Bidden Teksten bewerkt uit het gezinsboek Ons Dagelijks Brood veertigdagentijd van pastoor M. Hagen door EBP voor www.kinderenbiddenvoorkinderen.nl en kinderactiviteiten www.lambertuskerk-rotterdam.nl

Nadere informatie

Doorlopende leerlijn naar thema Nationaal Media Paspoort. Nationale Academie voor Media en Maatschappij

Doorlopende leerlijn naar thema Nationaal Media Paspoort. Nationale Academie voor Media en Maatschappij Doorlopende leerlijn naar thema Nationaal Media Paspoort 1 THEMA 1. Weet wat je ziet Alles wat je ziet in de media is door iemand met bepaalde bedoeling gemaakt. Deze producent wordt door allerlei dingen

Nadere informatie

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling 8 tips voor een goed gesprek met je leerling Edith Geurts voor Tijdschrift Kindermishandeling Het kan zijn dat je als leerkracht vermoedt dat een kind thuis in de knel zit. Bijvoorbeeld doordat je signalen

Nadere informatie

Hoe je je voelt. hoofdstuk 10. Het zal je wel opgevallen zijn dat je op een dag een heleboel verschillende gevoelens hebt. Je kunt bijvoorbeeld:

Hoe je je voelt. hoofdstuk 10. Het zal je wel opgevallen zijn dat je op een dag een heleboel verschillende gevoelens hebt. Je kunt bijvoorbeeld: hoofdstuk 10 Hoe je je voelt Het zal je wel opgevallen zijn dat je op een dag een heleboel verschillende gevoelens hebt. Je kunt bijvoorbeeld: zenuwachtig wakker worden omdat je naar school moet, vrolijk

Nadere informatie

Sociaal op social media

Sociaal op social media groepsfase performing VOORBEREIDING Lesdoel Nodig Kwink van de Week Een sterke groep Kwink thuis Emotiewoordenschat Mediawijsheid: Ik houd rekening met de gevoeligheden van de ander. - Downloads Poster

Nadere informatie

1. Waarom? 2. Hoe? Beantwoord de volgende vragen en vul in bij je digitale paspoort:

1. Waarom? 2. Hoe? Beantwoord de volgende vragen en vul in bij je digitale paspoort: Beantwoord de volgende vragen en vul in bij je digitale paspoort: 1. Waarom? Waarom is het voor jou belangrijk om slim naar reclame te kijken en je niet zomaar te laten beïnvloeden door reclame trucjes?

Nadere informatie

Wanneer vertel je het de kinderen? Kies een moment uit waarop je zelf en de kinderen niet gestoord kunnen worden.

Wanneer vertel je het de kinderen? Kies een moment uit waarop je zelf en de kinderen niet gestoord kunnen worden. Hoe vertel je het de kinderen? Op een gegeven moment moet je de kinderen vertellen dat jullie gaan scheiden. Belangrijk is hoe en wat je hen vertelt. Houd rekening daarbij rekening met de leeftijd van

Nadere informatie

VLIEG OP! Laura van Hal & STIP Producties

VLIEG OP! Laura van Hal & STIP Producties 4+ VLIEG OP! Laura van Hal & STIP Producties GRENZELOZE LESBRIEF Deze lesbrief is bedoeld als ondersteuning van de voorstelling VLIEG OP!. Er zijn opdrachten die voorafgaand aan de voorstelling gedaan

Nadere informatie

De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar

De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar De afgelopen weken was het niet zo leuk bij Pim thuis. Zijn moeder lag de hele dag in bed. Ze stond niet meer op, deed geen boodschappen

Nadere informatie

HEY WAT KAN JIJ EIGENLIJK GOED? VERKLAP JE TALENT IN 8 STAPPEN

HEY WAT KAN JIJ EIGENLIJK GOED? VERKLAP JE TALENT IN 8 STAPPEN E-blog HEY WAT KAN JIJ EIGENLIJK GOED? VERKLAP JE TALENT IN 8 STAPPEN In talent & groei Het is belangrijk om je talent goed onder woorden te kunnen brengen. Je krijgt daardoor meer kans om het werk te

Nadere informatie

Wil jij minderen met social media?

Wil jij minderen met social media? Wil jij minderen met social media? Uitgave van Stichting Be Aware Januari 2016 Hulpboekje social media 1 Hoe sociaal zijn social media eigenlijk? Je vindt dat je teveel tijd doorbrengt op social media.

Nadere informatie

FEEDBACK GEVEN IN ZELFSTURENDE TEAMS. Yvette Paludanus

FEEDBACK GEVEN IN ZELFSTURENDE TEAMS. Yvette Paludanus FEEDBACK GEVEN IN ZELFSTURENDE TEAMS Yvette Paludanus 2 Dit boekje is tot stand gekomen dankzij de vragen en verhalen van medewerkers in de zorg. Wil je een exemplaar van dit boekje bestellen? Wil je begeleiding

Nadere informatie

Luisteren en samenvatten

Luisteren en samenvatten Luisteren en samenvatten Goede communicatie, het voeren van een goed gesprek valt of staat met luisteren. Vaak denk je: Dat doe ik van nature. Maar schijn bedriegt: luisteren is meer dan horen. Vaak luister

Nadere informatie

Geweld in huis raakt kinderen. Informatie en advies voor ouders. huiselijkgeweldwb.nl 0900 126 26 26. 5 cent per minuut

Geweld in huis raakt kinderen. Informatie en advies voor ouders. huiselijkgeweldwb.nl 0900 126 26 26. 5 cent per minuut Geweld in huis raakt kinderen Informatie en advies voor ouders Grafisch ontwerp: Ontwerpstudio 2 MAAL EE Bij huiselijk geweld tussen (ex-)partners worden kinderen vaak over het hoofd gezien. Toch hebben

Nadere informatie

Grenzeloze vrijheid? Discussiebijeenkomst tienerclub

Grenzeloze vrijheid? Discussiebijeenkomst tienerclub Grenzeloze vrijheid? Discussiebijeenkomst tienerclub Leeftijd: 12-16 jaar Tijdsduur: 1 uur Doelen - De jongeren denken na over de betekenis van de muur tussen Israël en de Palestijnse gebieden in het dagelijks

Nadere informatie

Liefde en relaties. Programma Doelen Benodigdheden Introductie Opdracht 1 Relaties Opdracht 2 Mannen en vrouwen Afronding van de les Bijlage 1 t/m 3

Liefde en relaties. Programma Doelen Benodigdheden Introductie Opdracht 1 Relaties Opdracht 2 Mannen en vrouwen Afronding van de les Bijlage 1 t/m 3 LANG LEVE DE LIEFDE MBO - LIEFDE EN RELATIES - 17 Liefde en relaties Programma Doelen Benodigdheden Introductie Opdracht 1 Relaties Opdracht 2 Mannen en vrouwen Afronding van de les Bijlage 1 t/m 3 18

Nadere informatie

Een nieuwe generatie Disney-schurken

Een nieuwe generatie Disney-schurken 17 SEPTEMBER 2015 TV Een nieuwe generatie Disney-schurken 19 fden nog lang Door Menno Woudt - En ze lee ookje. Maar hoe en gelukkig. Zo eindigt elk spr echt verder? gaan al die verhalen eigenlijk scendants

Nadere informatie

Discussie aan de hand van stellingen

Discussie aan de hand van stellingen Discussie aan de hand van stellingen Tijdsduur 20 a 30 minuten Doel Deelnemers leren een eigen mening te vormen over seksueel grensoverschrijdend gedrag, genderongelijkheid en sekse Werkvorm Discussie

Nadere informatie

MANIEREN OM MET OUDERPARTICIPATIE OM TE GAAN

MANIEREN OM MET OUDERPARTICIPATIE OM TE GAAN Blijf kalm; Verzeker je ervan dat je de juiste persoon aan de lijn hebt; Zeg duidelijk wie je bent en wat je functie is; Leg uit waarom je belt; Geef duidelijke en nauwkeurige informatie en vertel hoe

Nadere informatie

5.4 Praten met ouders

5.4 Praten met ouders seksualiteit. Bespreek daarom ook eens met je Turkse of Marokkaanse collega s welke waarden jullie samen belangrijk vinden in de seksuele ontwikkeling. Verschillende meningen zijn geen probleem, zolang

Nadere informatie

Verbindingsactietraining

Verbindingsactietraining Verbindingsactietraining Vaardigheden Open vragen stellen Luisteren Samenvatten Doorvragen Herformuleren Lichaamstaal laten zien Afkoelen Stappen Werkafspraken Vertellen Voelen Willen Samen Oplossen Afspraken

Nadere informatie

Vragenlijst: Wat vind jij van je

Vragenlijst: Wat vind jij van je Deze vragenlijst is bedacht door leerlingen. Met deze vragenlijst kunnen leerlingen er zelf achter kunnen komen wat andere leerlingen van hun school vinden. De volgende onderwerpen komen langs: Sfeer op

Nadere informatie

Informatie boekje. MSN & Hyves. voor jongeren van behandelgroepen

Informatie boekje. MSN & Hyves. voor jongeren van behandelgroepen Informatie boekje MSN & Hyves voor jongeren van behandelgroepen 24 Inhoudsopgave Voorwoord 3 Hoofdstuk 1 MSN 4 1.1. Wat is MSN? 4 Dit informatieboekje is ontwikkeld door: Manon van de Linde & Chrissy Pijnenburg

Nadere informatie