Ontwikkeling van een marktmodel voor Bionet In opdracht van Empowering Networks

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Ontwikkeling van een marktmodel voor Bionet In opdracht van Empowering Networks"

Transcriptie

1 Ontwikkeling van een marktmodel voor Bionet In opdracht van Empowering Networks J.F. Kennedylaan EH Baarn Postbus AD Baarn Plaats Datum Referentie Baarn 25 juni /ALL-BIO-IGM/MVN/JKU/MEL T F /ALL-BIO-IGM/MVN/JKU/MEL/

2 Ontwikkeling van een marktmodel voor Bionet In opdracht van Empowering Networks Inhoudsopgave 1 Samenvatting 3 2 Inleiding Aanleiding Doelstelling en resultaat Afbakening van het onderzoek Onderzoeksvragen Opbouw van het rapport Onderzoeksopzet 7 4 Lokaal biogasnet en marktmodel biogasnet Beschrijving van een lokaal biogasnet Definitie van een marktmodel voor een biogasnet Marktrollen en -partijen Inleiding Rollen binnen marktmodellen voor een biogasnet Voor biogasnetten relevante partijen Marktmodellen Biogasnet Inleiding Gaswetmodel Inleiding/algemeen Marktrollen en de partijen die ze spelen Zeggenschap en toezicht Schematische weergave Warmtenetmodel Inleiding/algemeen Marktrollen en de partijen die ze spelen Zeggenschap en toezicht Schematische weergave Warmtenetmodel II Model Lokaal energiebedrijf Marktrollen en de partijen die ze spelen Zeggenschap en toezicht Schematische weergave Model Lokaal energiebedrijf II Model Lokaal energiebedrijf III Toetsing marktmodellen Inleiding Toetsingskader Aanpak toetsing marktmodellen /ALL-BIO-IGM/MVN/JKU/MEL/

3 7.4 Resultaten eerste discussieronde Resultaten tweede discussieronde Keuze voorkeursmodel Uitwerking voorkeursmodel Inleiding Bionetmodel Inleiding/algemeen Marktrollen en de partijen die ze spelen Zeggenschap en toezicht Schematische weergave Aanvullende toetsing agency theory en common pool resources theory 37 9 Rechtsvorm biogasbedrijf Inleiding Beoordeling rechtsvormen Mogelijke uitwerking coöperatie biogasbedrijf Bijlage 1 Deelnemende personen 44 Bijlage 2. Vragenlijst interviews 45 Bijlage 3. Interviewverslagen /ALL-BIO-IGM/MVN/JKU/MEL/

4 1 Samenvatting 1.1 Inleiding Het technisch concept Bionet, dat door netbeheerder Alliander is ontwikkeld, gaat uit van directe invoeding van biogas op een lokaal gasnet en verbranding ervan in aangepaste HR-CV ketels van woningen. Het concept biogasnet dat op deze wijze wordt gecreëerd, is niet gereguleerd in de Gaswet, waardoor het daarin beschreven organisatiemodel niet van toepassing is. Alhoewel de totale business case van opwekking tot gebruik van biogas, ten opzichte van een vergelijkbaar concept positief is, kan de daadwerkelijke uitrol alleen plaatsvinden als duidelijk wordt welke partijen welke rollen hierbij dienen te spelen. Dit wordt het marktmodel genoemd. Doelstelling van dit onderzoek is het inventariseren van mogelijke marktmodellen en een keuze maken in een voorkeursmodel op basis van algemeen geaccepteerde criteria. 1.2 De vraagstelling De onderzoeksvragen van het project zijn: 1 Wat zijn mogelijke marktmodellen voor een lokaal (bio)gasnet? 2 Op basis van welke algemeen geaccepteerde criteria (maatschappelijk, financieel, juridisch, organisatorisch) kan een voorkeursmodel worden gekozen? 3 Hoe ziet het uitgewerkte voorkeursmodel er uit dat kan dienen als standaard bij implementatie? 1.3 De aanpak Bestaande marktmodellen zijn geïnventariseerd. Er zijn twee workshops met experts gehouden. Er zijn interviews afgelegd met diverse stakeholders. Het voorkeursmodel is getoetst aan de Agency theorie en common-pool resources-theorie. 1.4 De resultaten Antwoord op onderzoeksvraag 1 De volgende markmodellen voor een biogasnet zijn geïnventariseerd en hiervan zijn de belangrijkste kenmerken, marktrollen en partijen beschreven, en de wijze waarop het zeggenschap en toezicht is geregeld. Gaswetmodel Warmtenetmodel 1 Warmtenetmodel 2 Model lokaal energiebedrijf 1 Model lokaal energiebedrijf 2 Model lokaal energiebedrijf /ALL-BIO-IGM/MVN/JKU/MEL/

5 1.4.2 Antwoord op onderzoeksvraag 2 De volgende algemeen geaccepteerde criteria zijn geïnventariseerd. 1 Mate waarin het model past binnen de bestaande wet- en regelgeving. 2 Mate waarin in het model naar verwachting de klantwensen worden opgevolgd. 3 Mate waarin klanten beschermd worden tegen een eventueel monopolie. 4 Mate waarin het model tot lagere energiekosten voor de klant leidt en het risico van hogere energiekosten beperkt. 5 Mate waarin klanten invloed kunnen uitoefenen op de organisatie van de keten van productie tot levering. 6 Mate waarin producenten invloed kunnen uitoefenen op de organisatie van de keten van productie tot levering. 7 Mate waarin het model opschaalbaar is. Het model dient er zich toe te lenen dat er uitbreiding van het netwerk en het aantal aangesloten klanten. 8 Mate waarin het model opschaalbaar is. Het model dient er zich toe te lenen dat het aantal leveranciers van biogas kan worden uitgebreid. 9 Mate waarin het model onafhankelijk van de lokale context kan worden toegepast. 10 Mate van complexiteit: Vanwege de beperkte schaalgrootte van biogasnetten hebben modellen met een beperkt aantal organisaties en relaties de voorkeur. 11 Mate waarin het model de mogelijkheid biedt om het netbeheer uit te besteden aan professionele partijen. 12 Mate waarin de producent van biogas een gegarandeerde afzet heeft tegen een gegarandeerd prijsniveau. 13 Mate waarin het model bijdraagt aan de financiële haalbaarheid van het concept Bionet. 14 Mate (uitgangspunt: zoveel mogelijk biomassa, zo min mogelijk CO2, kabinetsdoelstelling) waarin het model de financierbaarheid van Bionet bevordert. 15 Mate waarin het model de financierbaarheid van de productie van biogas bevordert. 16 Mate waarin maatschappelijke baten worden geoptimaliseerd en maatschappelijke kosten geminimaliseerd (geoperationaliseerd als: De uitstoot van zo veel mogelijk CO2 voorkomen door zo veel mogelijk biomassa aan te wenden voor de productie van biogas) Antwoord op onderzoeksvraag 3 In een workshop werd door alle deelnemers geconcludeerd dat het Warmtenetmodel 1 aangevuld met het participatieaspect door klanten dat bij de modellen lokale energiebedrijven aan de orde is, het voorkeursmodel zou moeten zijn. In het Warmtenetmodel 1 wordt het marktmodel nagebootst dat bij warmtenetten gangbaar is, en wordt onder meer een lokaal Biogasbedrijf opgericht. Zeggenschap en het eigendom van het Biogasbedrijf kan liggen bij een energiebedrijf of een joint venture van een gemeente en een energiebedrijf en (in meer of mindere mate) bij klanten. Het blijkt dat de coöperatie en ook de vereniging in een eerste beoordeling het meest tegemoet komen aan de eisen en wensen die mogelijk aan een op te richten Biogasbedrijf kunnen worden gesteld. Het is ook goed mogelijk om verschillende rechtsvormen te koppelen, zo kan een coöperatie participeren in een BV, of kan een BV of stichting onder de coöperatie hangen /ALL-BIO-IGM/MVN/JKU/MEL/

6 2 Inleiding 2.1 Aanleiding Decentrale opwekking van energie is in opkomst, in woonomgevingen en op bedrijventerreinen. Dit vindt zijn oorzaak in duurzaamheidambities van overheden en de snelle technologische en prijstechnische ontwikkeling van decentrale opwekkingmogelijkheden. Die stellen bewoners en bedrijven steeds meer in staat om zelf op te wekken. Bovendien werkt het Bouwbesluit toe naar energie neutrale woningen in Dergelijke woningen hebben doorgaans geen aardgasaansluiting meer en wordt de energiebehoefte door duurzame elektriciteit gedekt. Biogas kan daarbij een optie zijn om woningen te verwarmen. Dit onderzoek betreft een marktmodel voor de distributie van biogas binnen de woonwijk. Een zogenoemd: bionet. Biogas kan decentraal worden opgewekt. De capaciteit van de bron is echter beperkt (< m3/uur). Het ligt voor de hand om biogas meer lokaal in te zetten. Als dat niet gebeurt, moet biogas worden omgezet in een energiedrager die in te voeden valt in het openbare net. Dat kan door het biogas op te werken tot groen gas of door de elektrificatie van het biogas via een verbrandingsmotor. Het direct benutten van biogas in lokale netten is energetisch gunstig en heeft een gunstige uitwerking op de distributiekosten. Technisch lijken er geen onoverkomelijke obstakels te zijn om een lokaal biogasnet te introduceren. Een marktintroductie begeeft zich juridisch op onbekend terrein, onder andere omdat uit onderzoek lijkt te blijken dat lokale distributienetten voor biogas niet vallen onder de Europese Gasrichtlijn en de Nederlandse Gaswet. Deze netten vallen daardoor in het vrije domein. Ook de Warmtewet is niet van toepassing. Lokale biogasnetten kunnen een belangrijke rol spelen in de transitie naar een energiezuinige en duurzame energiehuishouding. Groen Gas vormt een belangrijk deel van de duurzame energie ambities van het huidige kabinet en de Nederlandse invulling van de Europese doelstellingen voor duurzame energie in Met andere woorden: de maatschappelijke kosten zijn bij decentrale inzet van biogas lager dan bij een centraal netwerk voor Groen Gas. Een lokaal biogasnet sluit aan bij de maatschappelijke trend naar meer decentrale opwekking en distributienetten. Het onderzoek resulterend in dit rapport is zo onafhankelijk mogelijk uitgevoerd. Dit is geborgd via de ingestelde stuurgroep en de wetenschappelijke toets. In bijlage 1 is de samenstelling opgenomen van de stuur- en werkgroep, die de rapportage heeft opgesteld. 2.2 Doelstelling en resultaat Conform de projectaanvraag is de doelstelling van dit project het vinden van antwoorden op de juridische, organisatorische en financieel-economische vragen die samenhangen met de exploitatie van een lokaal biogasnet. Het resultaat van het project is een schets van een marktmodel dat als standaard kan dienen voor de exploitatie van een lokaal biogasnet /ALL-BIO-IGM/MVN/JKU/MEL/

7 2.3 Afbakening van het onderzoek Buiten de scope van het onderzoek valt de (maatschappelijke) business case van Bionet. Er is dus in het kader van deze studie geen onderzoek gedaan naar investerings- en exploitatiekosten, exploitatieopbrengsten en maatschappelijke baten en kosten. In deze studie is uitgangspunt dat Bionet niet onder het regime van de Gaswet valt. De onderbouwing hiervoor, aangeleverd door Alliander, luidt als volgt: In de Memorie van toelichting op de Gaswet wordt ten aanzien van artikel 1, eerste lid, onderdeel b, aangegeven dat niet onder de definitie van Biogas valt, ruw biogas dat in een apart netwerk wordt getransporteerd en dat nog moet worden opgewerkt tot biogas van aardgaskwaliteit. Omdat in een Bionet ruw biogas (althans biogas dat een beperkte opwerkingsslag heeft ondergaan) wordt getransporteerd, valt Bionet niet onder het regime van de Gaswet. Gedurende de uitvoering van het project heeft de stuurgroep besloten om de definitie van het lokaal biogasnet te verbreden. In een lokaal biogasnet wordt nu naast biogas en aardgas, ook de mogelijkheid geopend van distributie van andere gassoorten met een afwijkende Wobbe-index en calorische waarde, zoals bijvoorbeeld LNG, Waterstof, LPG of Solar Fuels. In de uitwerking van de modellen heeft dat tot gevolg dat waar in het rapport van biogas sprake is, ook LNG (of een andere relevante gassoort) gelezen kan worden. 2.4 Onderzoeksvragen De onderzoeksvragen van het project zijn: 1 Wat zijn mogelijke marktmodellen voor een lokaal (bio)gasnet? 2 Op basis van welke algemeen geaccepteerde criteria (maatschappelijk, financieel, juridisch, organisatorisch) kan een voorkeursmodel worden gekozen? 3 Hoe ziet het uitgewerkte voorkeursmodel er uit dat kan dienen als standaard bij implementatie? 2.5 Opbouw van het rapport Het rapport is als volgt opgebouwd: In hoofdstuk 3 is de onderzoeksopzet beschreven. Hoofdstuk 4 bevat de definitie van een biogasnet en van het marktmodel. In hoofdstuk 5 worden de marktrollen en mogelijk betrokken partijen bij een marktmodel voor een lokaal biogasnet beschreven. Hoofdstuk 6 bevat de globale beschrijving van mogelijk toe te passen marktmodellen voor een lokaal biogasnetwerk. In hoofdstuk 7 vindt een toetsing van de marktmodellen plaats. Hoofdstuk 8 bevat een beschrijving van het voorkeursmodel. In hoofdstuk 9 wordt gekeken naar de rechtsvorm van het op te richten biogasbedrijf /ALL-BIO-IGM/MVN/JKU/MEL/

8 3 Onderzoeksopzet De onderzoeksopzet, die hieronder schematisch is weergegeven, vormt een gedetailleerde uitwerking van de in de projectaanvraag beschreven onderzoeksopzet. Figuur 1. Onderzoeksopzet Bij het opstellen van deze rapportage zijn de volgende stappen doorlopen: Stap 1. Beschrijving technisch concept biogasnet Op basis van literatuurstudie en gesprekken met medewerkers van Alliander, Liandon en AgentschapNL is een globale beschrijving opgesteld van het biogasnet. Tevens is gedefinieerd wat het begrip marktmodel voor een biogasnet inhoudt en is in overleg met Alliander/Liandon en Agentschap NL de demarcatie van het marktmodel voor een biogasnet bepaald. Stap 2. Beschrijving marktrollen en partijen Er is een inventarisatie opgesteld van de rollen die in een marktmodel voor Bionet kunnen worden vervuld. Tevens is in kaart gebracht welke partijen betrokken kunnen raken bij lokale biogasnetten en welke competenties en belangen deze partijen hebben. De inventarisatie is gebaseerd op expert opinion en op de resultaten van workshop 1. Aan deze workshop namen deel de leden van de stuurgroep, aangevuld met juridische, financiële en inhoudelijke energie-experts (bij de stappen 3 en 4 wordt ook naar deze workshop verwezen) /ALL-BIO-IGM/MVN/JKU/MEL/

9 Stap 3. Beschrijving van mogelijke marktmodellen In deze stap zijn de mogelijke markmodellen voor een biogasnet beschreven. Input hiervoor was kennis van bestaande marktmodellen, kennis verzameld in workshop 1 en de inventarisatie van rollen, partijen, competenties en belangen. De bestaande marktmodellen zijn het model uit de Gaswet (leveranciersmodel) en modellen die in de praktijk gangbaar zijn, zoals het modellen die bij warmtenetten en bij lokale energiebedrijven worden toegepast). In workshop 1 zijn de modellen nader omschreven. Stap 4. Opstellen van toetsingscriteria In deze stap zijn de concept-toetsingscriteria beschreven waaraan de opgestelde marktmodellen uiteindelijk zijn getoetst. Hierbij is in eerste instantie uitgegaan van de criteria die zijn benoemd in de goedgekeurde onderzoeksopzet. De criteria werden besproken en aangevuld in workshop 1. Stap 5. Consultatie van de markt en betrokken overheden De beschreven marktmodellen en toetsingscriteria uit stap 3 en 4 zijn in interviews voorgelegd aan relevante marktpartijen en overheden. Aan de hand van een vragenlijst (bijlage 2) is het draagvlak voor de mogelijke marktmodellen verkend en zijn de modellen gecorrigeerd op onjuistheden. Om tot een zo volledig mogelijke set van toetsingscriteria te komen is de geïnterviewde partijen gevraagd te reflecteren op de originele set criteria en is aan de hand van hun commentaar op de modellen afgeleid, welke criteria zij (aanvullend) hanteren. De verslagen van de interviews zijn om commentaar en goedkeuring aan de geïnterviewden voorgelegd. Vervolgens zijn de marktmodellen aangepast en is de set van toetsingscriteria afgerond. Stap 6. Workshop 2 De bijgestelde marktmodellen zijn in een tweede workshop (samenstelling zie bijlage 1) met de stuurgroep en een aantal marktpartijen getoetst aan de bijgestelde set criteria. In deze sessie is door de deelnemers een voorkeursmodel gekozen. De specifieke werkwijze in deze workshop is beschreven in hoofdstuk 7. Stap 7. Nadere uitwerking voorkeursmodel Vervolgens heeft een verdere uitwerking plaatsgevonden van het voorkeursmodel. Deze omvat: en nadere beschrijving van de door de partijen te verrichten activiteiten en een keuze voor de gewenste rechtsvorm van de organisatie. Ook is het voorkeursmarktmodel globaal getoetst aan de Agency theorie en het Common-pool resources model. Deze toetsing is reeds benoemd in de projectaanvraag. Stap 8. Opstellen eindrapportage De resultaten van alle stappen zijn verwerkt in deze eindrapportage /ALL-BIO-IGM/MVN/JKU/MEL/

10 4 Lokaal biogasnet en marktmodel biogasnet 4.1 Beschrijving van een lokaal biogasnet Een lokaal biogasnet is een lokaal gasdistributienet op (<8 bar) waarmee gas met een afwijkende Wobbe-index en calorische waarde, waaronder biogas en aardgas, aan klanten wordt geleverd. De klanten in het biogasnet hebben aangepaste CV-installaties, zodat op gas van verschillende verbrandingswaarden kan worden gestookt. De klanten van het biogas kunnen het gas vooralsnog niet gebruiken als kookgas. Het biogas wordt niet bewerkt, behoudens ontvochtiging en het wegnemen van zwavelwaterstof. Onderdeel van het lokale biogasnet is een mengstation waarin de genoemde gassoorten worden gemengd. Het mengstation wordt van biogas voorzien door een biogasproducent. De biogasproducent levert in de onderstaande schematische uitwerking niet alleen aan het mengstation, maar ook aan een fabriek. Het is ook mogelijk om andere bronnen van biogas, bijvoorbeeld een RWZI (RioolWaterZuiveringsInstallatie) of het riool als zodanig als bron van biogas te gebruiken. Er is daarnaast voorzien in buffercapaciteit. De productiecapaciteit wordt zo gedimensioneerd dat het geproduceerde biogas altijd kan worden afgenomen door de fabriek, door het mengstation of tijdelijk kan worden opgeslagen in de buffer. Als er niet voldoende biogas wordt geproduceerd of buiten het biogasnet is gebufferd, vindt via het mengstation invoeding van aardgas (of ander gas) plaats in het biogasnet. Het mengstation is voorzien van een meetsysteem waarmee continu de calorische waarde wordt geregistreerd van het gas dat vanuit het mengstation in het net wordt ingevoed. Door veranderingen in de productie van biogas, treden hierin voortdurend wijzigingen op. Door het combineren van deze gegevens met een meting van het verbruikte volume gas bij de klant (door middel van de slimme gasmeter) kan worden afgerekend op basis van het werkelijk energieverbruik. Figuur 2 biedt een schematische weergave van een keten met daarin een bionet. De gestippelde lijn is de demarcatie tussen het biogasnet (rechts ervan) en de overige gasinfrastructuur. Het biogasnet begint bij het mengstation en eindigt bij de aansluiting van de klant. Figuur 2. Lokaal biogasnet met invoeding gas en biogas /ALL-BIO-IGM/MVN/JKU/MEL/

11 4.2 Definitie van een marktmodel voor een biogasnet Het begrip marktmodel wordt in dit rapport als volgt gedefinieerd: Een beschrijving van alle rollen die relevant zijn voor de ontwikkeling en de exploitatie van een lokaal biogasnet en van de partijen die deze rollen vervullen, alsmede een beschrijving van de wijze waarop zeggenschap en toezicht zijn georganiseerd /ALL-BIO-IGM/MVN/JKU/MEL/

12 5 Marktrollen en -partijen 5.1 Inleiding In dit hoofdstuk wordt beschreven welke marktrollen relevant zijn voor een Bionet (paragraaf 5.2), welke partijen betrokken kunnen zijn bij een Bionet (paragraaf 5.3). 5.2 Rollen binnen marktmodellen voor een biogasnet In marktmodellen voor een lokaal biogasnet worden de volgende rollen onderscheiden. Niet alle rollen worden in alle uit te werken modellen noodzakelijkerwijs vervuld. De rollen zijn onderverdeeld in de volgende categorieën 1 : Infrastructuur. Financiële rollen. Levering en afname. Overige rollen. Infrastructuur: Netbeheer biogasnet. Realisatie biogasnet Beheren biogasnet Ontvangen, mengen, transporteren. Bij te geringe biogas levering of te lage gaskwaliteit, bijmengen met aardgas. Eigenaar en exploitant biogasproductiefaciliteit. Realisatie biogasproductiefaciliteit Exploiteren biogasproductiefaciliteit (produceren biogas). Financiële rollen: Verstrekken van eigen vermogen voor het realiseren van Bionet. Verstrekken van vreemd vermogen voor het realiseren van het Bionet. Verstrekken van eigen vermogen voor het realiseren van de biogasproductiefaciliteit. Verstrekken van vreemd vermogen voor het realiseren van de biogasproductiefaciliteit. Subsidieverstrekker. Levering en afname: Leveren van biogas aan een energieleverancier. Leveren van biogas aan het lokale biogasbedrijf. Leveren van biogas aan klanten (fictief/administratief; er is feitelijk sprake van levering van een mengsel van aardgas en biogas). 1 Er zijn andere rolverdelingen mogelijk, maar gekozen is om te beperken tot de primaire rollen die nodig zijn om energie te produceren, transporteren en te gebruiken. De overige rollen ontlenen bestaansrecht aan deze drie primaire rollen /ALL-BIO-IGM/MVN/JKU/MEL/

13 Leveren van aardgas aan klanten (fictief/administratief; er is feitelijk sprake van levering van een mengsel van aardgas en biogas). Leveren door een energieleverancier van een mengsel van biogas en aardgas aan klanten. Leveren door het lokale biogasbedrijf van een mengsel van biogas en aardgas aan klanten. Afnemen van een mengsel van biogas en gas. Afnemen van biogas (fictief/administratief; er is feitelijk sprake van levering van een mengsel van aardgas en biogas). Afnemen van aardgas (fictief/administratief; er is feitelijk sprake van levering van een mengsel van aardgas en biogas). Overige rollen: Initiatiefnemer van het Bionet. Meten: Meten van de calorische waarde van het ingevoerde gas op biogasnet. Meten van het geleverd volume gas per klant. Factureren en incasso. Onafhankelijk toezicht. op doorbelasting van netwerkkosten via tarieven aan de klant en op leveringsvoorwaarden. toepassing van het NMDA (niet meer dan anders)-principe (indien van toepassing). 5.3 Voor biogasnetten relevante partijen In deze paragraaf worden partijen beschreven die in marktmodellen een rol kunnen spelen. Per partij worden de competenties en belangen geïnventariseerd. Niet alle partijen krijgen in alle uit te werken modellen noodzakelijkerwijs een plek. In de uitwerking van een aantal modellen worden nieuwe partijen geïntroduceerd. Deze zijn in de schematische weergave van de modellen rood weergegeven. Partij Competenties Belangen Nutsbedrijven Regionale netbeheerder Ontwikkeling, beheer en onderhoud van het mengstation en net. Stimuleren gebruik duurzame energie vanuit een maatschappelijke rol. Kan optreden als investeerder en eigenaar en kan financiering organiseren. Procesmanagement. Klant en leveranciers Klant Vervullen rol oprichter, bestuurder en toezichthouder in een lokaal energiebedrijf. Is verbruiker van (bio)gas. Economisch voordelige levering van energie. Gebruik van duurzame energie, mits voordelen evt. nadelen overtreffen. Komen tot energietransitie. Ongestoorde levering van (bio)gas. Garantie dat kosten niet hoger zijn dan bij levering via normaal gasnet. Boer(en) Potentieel Producent van biogas. Commercieel motief; verbeteren van de rentabiliteit van de onderneming. Bijdragen aan de energietransitie. Waterschap Potentieel producent van biogas met behulp van de RWZI (Rioolwaterzuiveringsinstallatie) Afweging tussen zelf gebruiken van biogas of levering aan biogasnet /ALL-BIO-IGM/MVN/JKU/MEL/

14 Partij Competenties Belangen Energieleverancier Leveren van aardgas en/of biogas Commercieel motief. Factureren en innen en onderhouden Bijdragen aan energietransitie. klantcontact. Duurzaam imago. Kan ook producent van biogas zijn door te investeren in een biogasproductiefaciliteit. Ondersteunende partijen Meetbedrijf (van de regionale netbeheerder) Commercieel meetbedrijf CV-ketelfabrikant Installatiebedrijf Overheden Gemeente Provincie Rijk Ontwikkelende partijen Projectontwikkelaar Corporatie Lokaal energiebedrijf (initiatieven van bewoners) Meten calorische waarde gemengd gas. Meten van verbruikt volume bij verbruikers. Meten calorische waarde gemengd gas. Meten van verbruikt volume bij verbruikers. Productie, levering en onderhoud van aangepaste Cv-ketels. Realisatie, beheer en onderhoud van het mengstation en net. Voorwaarden scheppen: als gemeente grondeigenaar is, kan via een contractuele verplichting aan projectontwikkelaar realisatie biogasnet worden opgelegd. Eigenaar en beheerder maatschappelijk vastgoed dat kan worden aangesloten op het biogasnet. Procesmanagement. Voorwaarden scheppen. Procesmanagement Verstrekken van financiering. Subsidiëren. Voorwaarden scheppen via aanpassen regelgeving. Subsidiëren. Heeft bouwclaim of grondpositie. Beslist over ontwikkeling biogasnet, als hij daar al niet contractueel toe verplicht is (zie gemeente). Marktkennis: inschatting meerwaarde biogasnet voor klant. Heeft bouwclaim of grondpositie. Beslist over ontwikkeling biogasnet, als hij daar al niet contractueel toe verplicht is (zie gemeente). Marktkennis: inschatting meerwaarde biogasnet voor klant. Blijft als eindbelegger betrokken en kan derhalve ook in de exploitatiefase diverse rollen vervullen. Betrekken van klanten bij het biogasnet. Spelen van toezicht- en eigenaarsrol in de exploitatiefase. Stimuleren gebruik duurzame energie door levering van meetdiensten. Commercieel belang. Commercieel motief. Commercieel belang. Bijdragen aan energietransitie. Duurzaam imago. Bijdragen aan energietransitie. Duurzaam imago. Bijdragen aan energietransitie. Duurzaam imago. Commercieel motief: bepaalt medewerking mede op basis meerwaarde voor klant. Bijdragen aan energietransitie. Duurzaam imago. Geen belang na ontwikkeling/realisatie. Maatschappelijk belang, bijdragen aan energietransitie weegt zwaarder dan bij projectontwikkelaar. Blijft als belegger in de exploitatiefase betrokken. Commercieel motief: bepaalt medewerking mede op basis meerwaarde voor klant. Bijdragen aan energietransitie. Duurzaam imago. Bijdragen aan energietransitie /ALL-BIO-IGM/MVN/JKU/MEL/

15 Partij Competenties Belangen Belegger Neemt de huurwoningen over van de ontwikkelaar. Is derhalve in de exploitatiefase betrokken. Behoud waarde van het vastgoed /ALL-BIO-IGM/MVN/JKU/MEL/

16 6 Marktmodellen Biogasnet 6.1 Inleiding In dit hoofdstuk worden de volgende marktmodellen beschreven: het gaswetmodel; het warmtenetmodel en het model lokaal energiebedrijf. 6.2 Gaswetmodel Inleiding/algemeen De Gaswet is niet van toepassing op Bionet. In dit model wordt het leveranciersmodel uit de Gaswet nagebootst. Er is een scheiding tussen het eigendom/beheer van het net en de levering van (bio)gas. De regionale netbeheerder is eigenaar van het lokale biogasnet. Gelet op de Gaswet kan deze taak alleen worden verricht door een niet gereguleerde groepsmaatschappij. De eigenaar/beheerder van het biogasnet kan in dit model niet tevens leverancier zijn. In het model levert de biogasproductiefaciliteit (bijv. van de boer of het waterschap) aan een energieleverancier, die de levert aan de klant in het Bionet. De producent laat hierbij de facturering en inning over aan een leverancier. Er is vrije leverancierskeuze met betrekking tot de levering van biogas en aardgas. Er is derhalve sprake van volledig vrije mededinging tussen de leveranciers. Daardoor is de prijsvorming gelijk aan die op het normale aardgasnet. Feitelijk wordt aan alle klanten het zelfde gas geleverd, een mengsel van biogas en aardgas. Afhankelijk van de gewenste levering van aardgas wordt meer aardgas in het net ingevoerd. Hiervoor is het noodzakelijk dat de calorische waarde van het aan de klant geleverde gas wordt afgeleid uit de calorische waarde van de invoeding van gas via het mengstation en de op klantniveau gebruikte kubieke meters (bio)gas Marktrollen en de partijen die ze spelen Infrastructuur Rol Netbeheer biogasnet Realisatie biogasnet. Beheren biogasnet. Ontvangen, mengen, transporteren. Bij te geringe levering van biogas, bijmengen van aardgas. Eigenaar en exploitant biogasproductiefaciliteit. Realisatie biogasproductiefaciliteit. Exploiteren biogasproductiefaciliteit (produceren biogas) Partij Regionale netbeheerder. Een boer/een combinatie van boeren/een RWZI; een energiebedrijf /ALL-BIO-IGM/MVN/JKU/MEL/

17 Financiële rollen Rol Verstrekken van eigen vermogen voor het realiseren van Bionet. Verstrekken van vreemd vermogen voor het realiseren van het Bionet. Dit kan in de vorm van een achtergestelde lening. Verstrekken van eigen vermogen voor het realiseren van de biogasproductiefaciliteit. Verstrekken van vreemd vermogen voor het realiseren van de biogasproductiefaciliteit. Subsidieverstrekker. Partij Netbeheerder. Bank. Een provincie kan de realisatie van een Bionet bevorderen door een achtergestelde lening te verstrekken, die niet hoeft te worden terugbetaald als risico s in de fasering van de woningbouw en dus de afname van biogas zich voordoen. Een boer/een combinatie van boeren/een RWZI /een energiebedrijf. Door de vrije leverancierskeuze bestaat er geen zekerheid over de afzet en daarmee de rentabiliteit van de investering. Wellicht zal een derde partij het risico op de investering (mede) dienen te dragen. Bank, provincie. Provincie, gemeente. Levering en afname Rol Leveren van biogas aan energieleverancier. Leveren van biogas aan klanten fictief/ administratief; er is feitelijk sprake van levering van een mengsel van aardgas en biogas). Leveren van aardgas aan klanten (fictief/ administratief; er is feitelijk sprake van levering van een mengsel van aardgas en biogas). Afnemen van biogas (fictief/administratief; er is feitelijk sprake van levering van een mengsel van aardgas en biogas). Afnemen van aardgas (fictief/administratief; er is feitelijk sprake van levering van een mengsel van aardgas en biogas). Overige rollen Rol Initiatiefnemer van het Bionet. Meten: Meten van de calorische waarde van het ingevoerde gas op biogasnet. Meten van het geleverd volume gas per klant. Factureren en incasso. Onafhankelijk toezicht Partij Een boer/een combinatie van boeren/een RWZI; een energiebedrijf. De producent laat hierbij de facturering en inning bij klanten over aan een leverancier. Energieleverancier. Energieleverancier. Klant. Klant. Partij Netbeheerder/gemeente/provincie. Onafhankelijk meetbedrijf van de regionale netbeheerder. Energieleverancier. Er vindt onafhankelijk toezicht plaats door een /ALL-BIO-IGM/MVN/JKU/MEL/

18 op doorbelasting van netwerkkosten via tarieven aan de klant en op leveringsvoorwaarden. toepassing van het NMDA (niet meer dan anders)-principe (indien van toepassing). overheidspartij. De Gaswet is niet van toepassing. Het toezicht is dus niet geregeld. Bij de uitwerking van dit model dient derhalve afhankelijk van de lokale situatie een partij te worden gekozen Zeggenschap en toezicht Deze aspecten zijn in het marktmodel als volgt geregeld: Zeggenschap: De netbeheerder heeft zeggenschap over het beheer en operationeel management van het Bionet. Toezicht: Er vindt onafhankelijk toezicht plaats door een overheidspartij. De Gaswet is niet van toepassing. Het toezicht is dus niet geregeld. Bij de uitwerking van dit model dient derhalve afhankelijk van de lokale situatie een partij te worden gekozen Schematische weergave Het model kan schematisch als volgt worden weergegeven. Onafhankelijk toezichthouder 6 Meetbedrijf (van de reg. netbeheerder) 7 Groepsmaatschappij reg. netbeheerder Zeggenschap: Gemeente of provincie Eigenaar: Gemeente of provincie Boer/Waterschap producent biogas 4 1 Legenda: Leverancier biogas 2 Voor biogasnet op te richten organisatie 5 Leverancier aardgas Leverancier van aa 3 Klant Bestaande organisatie Activiteiten Leverancier van aa Toelichting Figuur 3. Gaswetmodel Beschrijving belangrijkste activiteiten (zie Figuur3): 1: Levering van biogas aan een energieleverancier. 2 en 3: Levering en afname van energie, facturatie van leveringskosten inclusief netwerkkosten. Inning en betaling. 4: Levering en afname van netwerkdiensten, factureren, innen en betalen daarvan 5: Levering en afname van netwerkdiensten, factureren, innen en betalen daarvan. 6: Houden van toezicht en verstrekken van daartoe noodzakelijke gegevens. 7: Levering van meetdiensten /ALL-BIO-IGM/MVN/JKU/MEL/

19 6.3 Warmtenetmodel Inleiding/algemeen De Gaswet is niet van toepassing op Bionet. In dit model wordt het marktmodel nagebootst dat bij warmtenetten gangbaar is. Er is geen scheiding tussen het eigendom/beheer van het net en de levering van (bio)gas. Er wordt een lokaal biogasbedrijf gecreëerd dat eigenaar en beheerder is van het net en functioneert als leverancier. Het is tevens verantwoordelijk voor meetdiensten. De zeggenschap en het eigendom van het biogasbedrijf kan liggen bij een energiebedrijf of een joint venture van een gemeente en een energiebedrijf. De klant heeft geen zeggenschap over het lokale biogasbedrijf. In dit model leveren de leveranciers van bio-aardgas aan het lokale biogasbedrijf. Het lokale biogasbedrijf levert aan de klant biogas aangevuld met aardgas als er niet voldoende biogas is. De prijsvorming in het model is niet het resultaat van volledig vrije mededinging zoals in het Gaswetmodel. Het biogasbedrijf is immers monopolist. De klant wordt tegen het monopolie beschermd door toepassing van het niet-meer-dan-andersprincipe. Er is onafhankelijk toezicht op de aan de klant door te belasten kosten van het net en de toepassing van het NMDA-principe (vgl. Warmtewet ; rol Autoriteit Consument & Markt (ACM)) Marktrollen en de partijen die ze spelen Infrastructuur Rol Netbeheer biogasnet. Realisatie biogasnet. Beheren biogasnet. Ontvangen, mengen, transporteren. Bij te geringe levering van biogas, bijmengen van aardgas. Eigenaar en exploitant biogasproductie-faciliteit. Realisatie biogasproductiefaciliteit. Exploiteren biogasproductiefaciliteit (produceren biogas). Partij Biogasbedrijf (een deelneming van een energiebedrijf en/of een gemeente. Deze partijen hebben dus zeggenschap). Een boer/een combinatie van boeren/een RWZI /een energiebedrijf. Deze levert aan het biogasbedrijf op basis van een langjarig contract. Door toepassing het NMDA-principe ligt het risico van stijging van biomassaprijzen bij de producent. De daling van de gasprijs kan (voor een termijn van 12 jaar) via de SDE zijn afgedekt. Omdat er derhalve geen zekerheid is omtrent de rentabiliteit van de investering, zal wellicht een derde partij het risico op de investering (mede) dienen te dragen. Financiële rollen Rol Verstrekken van eigen vermogen voor het realiseren van Bionet. Verstrekken van vreemd vermogen voor het Partij Biogasbedrijf. Bank. Een provincie kan de realisatie van een Bionet /ALL-BIO-IGM/MVN/JKU/MEL/

20 realiseren van het Bionet. Dit kan in de vorm van een achtergestelde lening. Verstrekken van eigen vermogen voor het realiseren van de biogasproductiefaciliteit. Verstrekken van vreemd vermogen voor het realiseren van de biogasproductiefaciliteit. Subsidieverstrekker. bevorderen door een achtergestelde lening te verstrekken, die niet hoeft te worden terugbetaald als risico s in de fasering van de woningbouw en dus de afname van biogas zich voordoen. Een boer/een combinatie van boeren/een RWZI /een energiebedrijf. Bank, provincie. Provincie. Levering en afname Rol Leveren van biogas aan het lokale biogasbedrijf. Leveren door het lokale biogasbedrijf van een mengsel van biogas en gas aan klanten. Afnemen van een mengsel van biogas en gas. Overige rollen Rol Initiatiefnemer van het Bionet. Meten: Meten van de calorische waarde van het ingevoerde gas op biogasnet. Meten van het geleverd volume gas per klant. Factureren en incasso. Onafhankelijk toezicht toepassing van het NMDA (niet meer dan anders)-principe (indien van toepassing). Partij Biogasproductiefaciliteit. Biogasbedrijf. Klant. Partij Energieleverancier/gemeente. Biogasbedrijf. Biogasbedrijf. Toezicht: De Gaswet is niet van toepassing. Het toezicht is dus niet geregeld. Er is onafhankelijk toezicht op de aan de klant door te belasten kosten van het net en de toepassing van het NMDA-principe (vgl. Warmtewet; rol ACM) Zeggenschap en toezicht Deze aspecten zijn in het marktmodel als volgt geregeld: Zeggenschap: Het biogasbedrijf is een deelneming van een energiebedrijf en/of een gemeente. Deze partijen hebben dus zeggenschap. Toezicht: De Gaswet is niet van toepassing. Het toezicht is dus niet geregeld. Er is onafhankelijk toezicht op de aan de klant door te belasten kosten van het net en de toepassing van het NMDAprincipe (vgl. Warmtewet; rol ACM) /ALL-BIO-IGM/MVN/JKU/MEL/

Omgaan met verschillen in Calorische Waarde van Groen Gas en aardgas

Omgaan met verschillen in Calorische Waarde van Groen Gas en aardgas Omgaan met verschillen in Calorische Waarde van Groen Gas en aardgas 11 April 2012 Achtergrond De Calorische Waarde van aardgas varieert per locatie en seizoen tussen 35 en 36 MJ/Nm 3 Netgebied Haarlem

Nadere informatie

Gebruik en Beheer van WKO Systemen

Gebruik en Beheer van WKO Systemen installatiegroep Gebruik en Beheer van WKO Systemen Enkele aandachtspunten in de exploitatiefase Bedrijventerreinen Peter Slot 1 Agenda Even voorstellen De noodzaak van goed beheer WKO op bedrijventerreinen

Nadere informatie

Slimme Netten. Martijn Bongaerts: - voorzitter Projectgroep Smart Grids Netbeheer Nederland - manager Innovatie, Liander

Slimme Netten. Martijn Bongaerts: - voorzitter Projectgroep Smart Grids Netbeheer Nederland - manager Innovatie, Liander Slimme Netten Martijn Bongaerts: - voorzitter Projectgroep Smart Grids Netbeheer Nederland - manager Innovatie, Liander Netbeheer Nederland (1) Netbeheer Nederland brancheorganisatie van alle elektriciteit-

Nadere informatie

Verkenning mogelijkheden invoeding groengas. Johan Jonkman

Verkenning mogelijkheden invoeding groengas. Johan Jonkman Verkenning mogelijkheden invoeding groengas Johan Jonkman Verkenning mogelijkheden invoedinggroengas op het aardgasnetwerk van NV RENDO In opdracht van: Agentschap NL Ministerie van EL&I Contactpersoon:

Nadere informatie

Opties voor productie van duurzame energie in de regio Helmond d.m.v. van mest en andere biomassa

Opties voor productie van duurzame energie in de regio Helmond d.m.v. van mest en andere biomassa Opties voor productie van duurzame energie in de regio Helmond d.m.v. van mest en andere biomassa Jennie van der Kolk, Alterra Helmond, 22-02-13 Nico Verdoes, Livestock Research Inhoud presentatie Wetenschapswinkel

Nadere informatie

Vraag en Antwoord over de Warmtewet

Vraag en Antwoord over de Warmtewet Vraag en Antwoord over de Warmtewet Vraag Antwoord 1 Wat is de Warmtewet? De Warmtewet is er om huurders te beschermen tegen het betalen van te hoge kosten voor energieverbruik en meer inzicht te geven

Nadere informatie

Reactie van Eneco op vragen uit Regio Utrecht Dit document is het laatst bewerkt op 14-03-2014

Reactie van Eneco op vragen uit Regio Utrecht Dit document is het laatst bewerkt op 14-03-2014 Reactie van Eneco op vragen uit Regio Utrecht Dit document is het laatst bewerkt op 14-03-2014 Vanuit de Regio Utrecht heeft Eneco diverse vragen ontvangen en zijn er onduidelijkheden ontstaan over de

Nadere informatie

Achtergrond Warmtewet

Achtergrond Warmtewet Achtergrond Warmtewet Bron: AEDES Handreiking Warmtewet voor Woningcorporaties (VERSIE 1, dd 21 oktober) 1. Achtergrond: De Warmtewet is ontstaan als initiatiefwet vanuit de Tweede Kamer. Het heeft tien

Nadere informatie

Bijlage 05 Stad en Regio Sleutelprojecten

Bijlage 05 Stad en Regio Sleutelprojecten Bijlage 05 Stad en Regio Sleutelprojecten Toelichting sleutelprojecten programma Stad en Regio 2012-2015/17 1 1 Inlichtingen bij dhr. A.J.H.P. Elferink, (026) 3599756, e-mailadres a.elferink@gelderland.nl

Nadere informatie

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Jaargang 2013 573 Wet van 18 december 2013 tot wijziging van de Elektriciteitswet 1998, de Gaswet en de Warmtewet (wijzigingen samenhangend met het energierapport

Nadere informatie

VERHUUR JE DAK AAN GREENCROWD

VERHUUR JE DAK AAN GREENCROWD VERHUUR JE DAK AAN GREENCROWD Over Greencrowd Greencrowd structureert en financiert duurzame-energie-projecten. Greencrowd richt zich hierbij op projecten waarbij lokale, duurzame energieproductie wordt

Nadere informatie

STROOMOPWAARTS. Gezamenlijk stapsgewijs naar een beter functionerend marktmodel voor kleinverbruik

STROOMOPWAARTS. Gezamenlijk stapsgewijs naar een beter functionerend marktmodel voor kleinverbruik STROOMOPWAARTS Gezamenlijk stapsgewijs naar een beter functionerend marktmodel voor kleinverbruik DPM Communicatie gereguleerde Versie 7.0 1 augustus 2013 DPM Communicatie gereguleerde Versie 7.0 Versiebeheer

Nadere informatie

Aanvraagformulier. voor het aanvragen van een vergunning voor het leveren van elektriciteit en/of gas aan kleinverbruikers

Aanvraagformulier. voor het aanvragen van een vergunning voor het leveren van elektriciteit en/of gas aan kleinverbruikers Aanvraagformulier voor het aanvragen van een vergunning voor het leveren van elektriciteit en/of gas aan kleinverbruikers Versie van 13 januari 2015 1 Inleiding De Elektriciteitswet 1998 (hierna: E-wet)

Nadere informatie

33 493 Wijziging van de Elektriciteitswet 1998, de Gaswet en de Warmtewet (wijzigingen samenhangend met het energierapport 2011)

33 493 Wijziging van de Elektriciteitswet 1998, de Gaswet en de Warmtewet (wijzigingen samenhangend met het energierapport 2011) TWEEDE KAMER DER STATEN- 2 GENERAAL Vergaderjaar 2012-2013 33 493 Wijziging van de Elektriciteitswet 1998, de Gaswet en de Warmtewet (wijzigingen samenhangend met het energierapport 2011) Nr. 2 VOORSTEL

Nadere informatie

De Energietransitie van Onderaf

De Energietransitie van Onderaf De Energietransitie van Onderaf Rapportage WP3 - Handelingsperspectieven DEEL 0 Inleiding 1 Auteurs Roelien Attema & Geerte Paradies Uitgegeven voor Titel Versie 1.0 STEM programma Rapportage WP3 Handelingsperspectieven

Nadere informatie

Aan het Ministerie van Economische Zaken Postbus 20401 2500 EK Den Haag Nederland

Aan het Ministerie van Economische Zaken Postbus 20401 2500 EK Den Haag Nederland Aan het Ministerie van Economische Zaken Postbus 20401 2500 EK Den Haag Nederland Bonaire, 26 augustus 2013 Betreft: internetconsultatie Wet elektriciteit en drinkwater BES Status: openbaar Geachte heer,

Nadere informatie

De Warmtewet, gaan we nu echt voor besparing en verduurzaming of hebben we een bureaucratisch monster?

De Warmtewet, gaan we nu echt voor besparing en verduurzaming of hebben we een bureaucratisch monster? De Warmtewet, gaan we nu echt voor besparing en verduurzaming of hebben we een bureaucratisch monster? Drs ing Teus van Eck Biomassabijeenkomst Bodegraven, 7 mei 2009 Warmte is de grootste post in de

Nadere informatie

Uitleg bij de presentatie

Uitleg bij de presentatie Uitleg bij de presentatie No 1 1985 Om één GJ te produceren is theoretisch 31,593 m³ gas nodig indien de CV ketel 100% rendement levert. In 1985 was het rendement van een CV ketel 71,1 %, en is er dus

Nadere informatie

Warmtenetten. Agenda. Wat is een warmtenet. Technologie. Projecten. Regulering. Rol Eandis. Visie van een netbeheerder Energik - 28/5/2015

Warmtenetten. Agenda. Wat is een warmtenet. Technologie. Projecten. Regulering. Rol Eandis. Visie van een netbeheerder Energik - 28/5/2015 Warmtenetten Visie van een netbeheerder Energik - 28/5/2015 Agenda Wat is een warmtenet Technologie Projecten Regulering Rol Eandis 2 2015 Studiedag Energik - Warmtenetten 1 Wat zijn warmtenetten? Ondergronds

Nadere informatie

Datum: 02 juli 2013 Portefeuillehouder: De heer R. Windhouwer

Datum: 02 juli 2013 Portefeuillehouder: De heer R. Windhouwer Raadsvoorstel Raadsnummer: 2013-057 Registratiekenmerk: Onderwerp: Haalbaarheidsonderzoek Voorzieningen Nijkerkerveen - fase 2 Korte inhoud: De gemeente heeft een haalbaarheidsonderzoek laten uitvoeren

Nadere informatie

Definitielijst HG- Certificatensysteem

Definitielijst HG- Certificatensysteem Definitielijst HG- Certificatensysteem versie 2.0 december 2009 1 In de in de Overeenkomst HG-Certificatensysteem hebben de met een hoofdletter aangeduide begrippen de betekenis als hieronder beschreven:

Nadere informatie

Onderwerp: Kaders voor windenergie

Onderwerp: Kaders voor windenergie Aan het Algemeen Bestuur Datum: 02-10-2013 Onderwerp: Kaders voor windenergie Voorstel 1. Vaststellen van beleidskaders voor windenergie-initiatieven; 2. Kennis te nemen van het initiatief voor een windmolenpark

Nadere informatie

Probleemanalyse Vaststellen nul- alternatief Definitie beleidsalternatieven

Probleemanalyse Vaststellen nul- alternatief Definitie beleidsalternatieven Probleemanalyse De vuilstort van de AVRI in Geldermalsen is gesloten. Het idee is om op deze gesloten vuilstort alsmede op de gebouwen van de AVRI in totaal 9,3 MWp zonpv te realiseren. Daarnaast kunnen

Nadere informatie

Energie van ons allemaal

Energie van ons allemaal VNO-NCW Themabijeenkomst Energietransitie Michael Fraats Trianel Energie B.V. 28 November 2011 1 Energie van ons allemaal 30-11-2011 2 Energie van ons allemaal is de essentie van Trianel Energie: Gericht

Nadere informatie

MEMO Gasloze wijk Meerstad Groningen

MEMO Gasloze wijk Meerstad Groningen MEMO Gasloze wijk Meerstad Groningen Onderwerp Onderbouwing gasloze wijk Meerstad Aan Martin Klooster, Gemeente Groningen Van Jappe Goud, W/E adviseurs Datum 9 april 2010 1 Inleiding In Groningen wordt

Nadere informatie

Juridische Handreiking Duurzame Energie & Grondstoffen. Workshop 5 maart 2015

Juridische Handreiking Duurzame Energie & Grondstoffen. Workshop 5 maart 2015 Juridische Handreiking Duurzame Energie & Grondstoffen Workshop 5 maart 2015 Inhoud Workshop Energierecht 1. Introductie 2. Inleiding elektriciteit 3. Inleiding gas 4. Inleiding warmte 5. Casus (2 x) 1.

Nadere informatie

Symposium De Groene Delta van Nijmegen. Dag van de duurzaamheid 10 oktober 2014

Symposium De Groene Delta van Nijmegen. Dag van de duurzaamheid 10 oktober 2014 Symposium De Groene Delta van Nijmegen Dag van de duurzaamheid 10 oktober 2014 Noodzaak tot veranderen 13-10-2014 2 En toen was daar... http://www.energieakkoordser.nl/ https://energiekgelderland.nl/paginas/default.aspx

Nadere informatie

Groeiplan voor warmte. een initiatief van provincies, gemeenten en sector

Groeiplan voor warmte. een initiatief van provincies, gemeenten en sector Groeiplan voor warmte een initiatief van provincies, gemeenten en sector 27 november 2015 De Provincies Gelderland, Zuid-Holland, Noord-Holland, en Limburg, Metropoolregio Rotterdam Den Haag, de Gemeenten

Nadere informatie

Zelfstandige energieexploitatie

Zelfstandige energieexploitatie Zelfstandige energieexploitatie biedt nieuwe kansen. Studiedag. 13 september 2007 13 september 2007 U.C.I. 1 Inhoud. Wie zijn wij. Energiesector is in beweging. Duurzaam ondernemen wordt speerpunt. In

Nadere informatie

Olde Bijvank Advies Organisatieontwikkeling & Managementcontrol. Datum: dd-mm-jj

Olde Bijvank Advies Organisatieontwikkeling & Managementcontrol. Datum: dd-mm-jj BUSINESS CASE: Versie Naam opdrachtgever Naam opsteller Datum: dd-mm-jj Voor akkoord: Datum: LET OP: De bedragen in deze business case zijn schattingen op grond van de nu beschikbare kennis en feiten.

Nadere informatie

Wido van Heemstra. Adviseur Agentschap NL. Saldering, de stand van zaken

Wido van Heemstra. Adviseur Agentschap NL. Saldering, de stand van zaken Wido van Heemstra Adviseur Agentschap NL Saldering, de stand van zaken Saldering: de stand van zaken Wido van Heemstra Agentschap NL Nationaal Zonne-energiedebat Universiteit Utrecht 13 mei 2013 Overzicht

Nadere informatie

WORKSHOP ENERGIEVISIE

WORKSHOP ENERGIEVISIE WORKSHOP ENERGIEVISIE STELLING 1 Wij werken al vanuit een energievisie WAT ZIT ER IN EEN ENERGIEVISIE Hoe gaan we om met energie in bestaande bouw en in nieuwbouw, in zowel woningbouw als utiliteit en

Nadere informatie

Introductie Hoofdrolspelers De handreiking Instrumenten Praktijkvoorbeelden. Print dit hoofdstuk. Hoofdrolspelers

Introductie Hoofdrolspelers De handreiking Instrumenten Praktijkvoorbeelden. Print dit hoofdstuk. Hoofdrolspelers 06 Hoofdrolspelers 07 Een aantal partijen is van cruciaal belang voor een warmteuitwisselingsproject. Dit zijn de hoofdrolspelers. We onderscheiden in deze handreiking de volgende hoofdrolspelers met ieder

Nadere informatie

Geothermie. traditioneel energiebedrijf?

Geothermie. traditioneel energiebedrijf? 31 maart 2010 T&A Survey Congres Geothermie Duurzame bron voor een traditioneel energiebedrijf? Hugo Buis Agenda Duurzame visie & ambities Waarom kiest Eneco voor Geothermie? Stand van zaken Markten Pro

Nadere informatie

Uitdagingen van de energie transitie

Uitdagingen van de energie transitie Uitdagingen van de energie transitie Presentatie Congres Energy Next Dordrecht 10 december 2015 Remko Bos Directeur Energie ACM Vicepresident CEER 1 ACM als toezichthouder ACM bevordert kansen en keuzes

Nadere informatie

Helmonds Energieconvenant

Helmonds Energieconvenant Helmonds Energieconvenant Helmondse bedrijven slaan de handen ineen voor een duurzame en betrouwbare energievoorziening. Waarom een energieconvenant? Energie is de drijvende kracht Energie is de drijvende

Nadere informatie

GAS TARIEVEN 2015. Aansluiting en Transport voor grootverbruikers

GAS TARIEVEN 2015. Aansluiting en Transport voor grootverbruikers GAS TARIEVEN 2015 Aansluiting en Transport voor grootverbruikers GAS TARIEVEN 2015 Aansluiting en Transport voor grootverbruikers SINDS DE INVOERING VAN DE ELEKTRICITEITS WET 1998 EN DE GASWET BESTAAT

Nadere informatie

Themablad Energie B.V.

Themablad Energie B.V. Molenwei 2 Postbus 63 5680 AB Best tel: 030 693 60 00 fax: 0499 33 83 88 KvK nr. 31042832 E: info@atrive.nl I: www.atrive.nl Themablad Energie B.V. Agentschap NL Maarten Corpeleijn D a t u m 27 november

Nadere informatie

Energie Exploitatie Ontwikkelingen in Nederland

Energie Exploitatie Ontwikkelingen in Nederland Energie Exploitatie Ontwikkelingen in Nederland Leo Brouwer Programma adviseur Duurzame Energie en Energietransitie 16 oktober 2007 donderdag 18 oktober 2007 1 Daan van Vliet Directeur Unica Bestuurslid

Nadere informatie

Lokale duurzame energie ontwikkelen. Derck Truijens 18 april 2013

Lokale duurzame energie ontwikkelen. Derck Truijens 18 april 2013 Lokale duurzame energie ontwikkelen Derck Truijens 18 april 2013 Inhoud Windunie: samen voor de wind Lokale duurzame energie initiatieven Lokaal duurzame energie ontwikkelen Het begon in 2000... De energiemarkt

Nadere informatie

Energietransitie en schaalvoordelen

Energietransitie en schaalvoordelen Energietransitie en schaalvoordelen Samenvatting McKinsey-onderzoek Oktober 2013 CONTEXT Recent is door McKinsey, in opdracht van Alliander, een onderzoek uitgevoerd naar de vraag: Wat zijn de voordelen

Nadere informatie

Inhoud van het wetsvoorstel

Inhoud van het wetsvoorstel POSTADRES Postbus 93374, 2509 AJ Den Haag BEZOEKADRES Juliana van Stolberglaan 4-10 TEL 070-88 88 500 FAX 070-88 88 501 E-MAIL info@cbpweb.nl INTERNET www.cbpweb.nl AAN De Minister van Economische Zaken

Nadere informatie

Evaluatie zon PV-projecten bij woningcorporaties

Evaluatie zon PV-projecten bij woningcorporaties Samenvatting Evaluatie zon PV-projecten bij woningcorporaties Datum 15 augustus 2013 Status Definitief Pagina 1 van 1 Colofon Projectnaam Evaluatie zon PV-projecten bij woningcorporaties Projectnummer

Nadere informatie

De wet is met name ingevoerd om de consumenten (afnemers of gebruikers) te beschermen tegen te hoge tarieven.

De wet is met name ingevoerd om de consumenten (afnemers of gebruikers) te beschermen tegen te hoge tarieven. Gevolgen Warmtewet Waarvoor dient de Warmtewet? De wet is met name ingevoerd om de consumenten (afnemers of gebruikers) te beschermen tegen te hoge tarieven. Voor wie geldt de Warmtewet? Voor iedereen

Nadere informatie

Kansen voor warmtenetten in Noord-Holland

Kansen voor warmtenetten in Noord-Holland Kansen voor warmtenetten in Noord-Holland Parallelsessie Ambtelijk Café 2013 Roelof Potters (Alliander) en Eloi Burdorf (SDE) Agenda Welkom en introductie Presentatie: Aanpak verduurzaming gebouwde omgeving

Nadere informatie

Energiemanagement plan

Energiemanagement plan Energiemanagement plan Overzicht energiestromen / -verbruikers en CO2-emissie inventarisatie 2014 Aannemingsbedrijf B.V. 1 Inleiding Het inventariseren en analyseren van de energiestromen binnen het bedrijf,

Nadere informatie

28 december 2004. Notitie Anders dan niet meer dan anders

28 december 2004. Notitie Anders dan niet meer dan anders 28 december 2004 Notitie Anders dan niet meer dan anders Niet-meer-dan-anders (NMDA) Begin jaren tachtig is voor warmtelevering via stadsverwarming het NMDA-principe ingevoerd. Het principe is indertijd

Nadere informatie

INITIATIEFVOORSTEL CONFORM ARTIKEL 4:2 REGLEMENT VAN ORDE

INITIATIEFVOORSTEL CONFORM ARTIKEL 4:2 REGLEMENT VAN ORDE INITIATIEFVOORSTEL CONFORM ARTIKEL 4:2 REGLEMENT VAN ORDE 1. Rol van de gemeente bij het opzetten en ondersteunen van lokale duurzame energie initiatieven. 2. Onderzoek naar de mogelijkheden plaatsing

Nadere informatie

Trendrapportage Marktwerking en Consumentenvertrouwen in de energiemarkt Tweede halfjaar 2012

Trendrapportage Marktwerking en Consumentenvertrouwen in de energiemarkt Tweede halfjaar 2012 Trendrapportage Marktwerking en Consumentenvertrouwen in de energiemarkt Tweede halfjaar 2012 Inhoud Inleiding en leeswijzer... 4 1 Tevredenheid en vertrouwen van de consument... 5 2 Tevredenheid over

Nadere informatie

Antwoord van minister Kamp (Economische Zaken), mede namens de staatssecretaris van Financiën (ontvangen 7 mei 2014)

Antwoord van minister Kamp (Economische Zaken), mede namens de staatssecretaris van Financiën (ontvangen 7 mei 2014) AH 1874 2014Z04158 van minister Kamp (Economische Zaken), mede namens de staatssecretaris van Financiën (ontvangen 7 mei 2014) Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2013-2014, nr. 1621 1 Is er een

Nadere informatie

1 Heeft u kennisgenomen van het artikel De problematiek van blokverwarming; invoering per 1 januari 2014? 1

1 Heeft u kennisgenomen van het artikel De problematiek van blokverwarming; invoering per 1 januari 2014? 1 > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Directoraat-generaal Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC Den Haag

Nadere informatie

Bestuur bewonersvereniging Het Breed p/a F. Witzen Het Hoogt 249 1025 GX AMSTERDAM. 22 maart 2010 stookkosten Eneco. Geachte bestuursleden,

Bestuur bewonersvereniging Het Breed p/a F. Witzen Het Hoogt 249 1025 GX AMSTERDAM. 22 maart 2010 stookkosten Eneco. Geachte bestuursleden, Bestuur bewonersvereniging Het Breed p/a F. Witzen Het Hoogt 249 1025 GX AMSTERDAM Datum Onderwerp 22 maart 2010 stookkosten Eneco Geachte bestuursleden, In het informatieboekje dat u aan alle bewoners

Nadere informatie

Welkom. StepUp. Wat zijn warmtenetten? StepUp_Warmtenetten 1

Welkom. StepUp. Wat zijn warmtenetten? StepUp_Warmtenetten 1 Welkom StepUp 8 Wat zijn warmtenetten? Ondergronds leidingsysteem dat warm water transporteert Koppelt plaatsen met een warmteoverschot ( warmtebron of restwarmte ) aan plaatsen met een warmtevraag ( verwarming,

Nadere informatie

Leeswijzer Smart Grid Pilots. Handvatten voor toepassing wet- en regelgeving

Leeswijzer Smart Grid Pilots. Handvatten voor toepassing wet- en regelgeving Leeswijzer Smart Grid Pilots. Handvatten voor toepassing wet- en regelgeving Deze leeswijzer geeft een overzicht van de inhoud van het rapport Smart Grid pilots. Handvatten voor toepassing wet- en regelgeving.

Nadere informatie

Capaciteitsplan. ONS Netbeheer BV 30-11-2000

Capaciteitsplan. ONS Netbeheer BV 30-11-2000 Capaciteitsplan ONS Netbeheer BV 2001 2007 30-11-2000 Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Visie 3. Modellen 3.1. Model 1 Belasting, invoeden en uitwisselen in knooppunten bij verschillende transportscenario's

Nadere informatie

certificeert duurzame energie

certificeert duurzame energie certificeert duurzame energie Met het certificeren van duurzame energie voorzien we deze energieproductie van een echtheidscertificaat. Dit draagt wezenlijk bij aan het goed functioneren van de groeneenergiemarkt.

Nadere informatie

Ons vakmanschap voor de klant, nu en in de toekomst

Ons vakmanschap voor de klant, nu en in de toekomst enexis.nl Ons vakmanschap voor de klant, nu en in de toekomst Bedrijfsplan 2012 Ons vakmanschap voor de klant, nu en in de toekomst Bedrijfsplan 2012 Een goed net Tevreden klanten 2. Verbeteren interne

Nadere informatie

DTe richtlijn factureren voor consumenten 2004

DTe richtlijn factureren voor consumenten 2004 DTe richtlijn factureren voor consumenten 2004 Den Haag, juli 2004 Dienst uitvoering en toezicht Energie PAGINA 1 VAN 8 PROJECTNAAM: DUIDELIJKE NOTA S (DUIN) PROJECTNUMMER: 300039 DIENST UITVOERING EN

Nadere informatie

Interpretatie Eletriciteitswet 1998 art. 1 lid 2

Interpretatie Eletriciteitswet 1998 art. 1 lid 2 Interpretatie Eletriciteitswet 1998 art. 1 lid 2 In het laatste kwartaal van 2011 hebben gemeenten, provincies en waterschappen een brief ontvangen van hun netbeheerder betreffende artikel 1, tweede lid,

Nadere informatie

Deelnotitie 3.4 Ontwikkelscenario s, financiële haalbaarheid en risico s

Deelnotitie 3.4 Ontwikkelscenario s, financiële haalbaarheid en risico s 1 Deelnotitie 3.4 Ontwikkelscenario s, financiële haalbaarheid en risico s Inleiding Deze notitie gaat kort in op de mogelijke ontwikkelscenario s, financiële haalbaarheid en risico s. Eerder is in de

Nadere informatie

Naar aanleiding van het rekenkameronderzoek HVC in mei 2014

Naar aanleiding van het rekenkameronderzoek HVC in mei 2014 Naar aanleiding van het rekenkameronderzoek HVC in mei 2014 15 december 2014 Agenda voor vanavond Centraal staat het raadsbesluit van 24 juni met opdrachten aan het college om : 1. Principediscussie over

Nadere informatie

STROOMOPWAARTS. Gezamenlijk stapsgewijs naar een beter functionerend marktmodel voor kleinverbruik. DPM Facturering en Afdracht

STROOMOPWAARTS. Gezamenlijk stapsgewijs naar een beter functionerend marktmodel voor kleinverbruik. DPM Facturering en Afdracht STROOMOPWAARTS Gezamenlijk stapsgewijs naar een beter functionerend marktmodel voor kleinverbruik DPM Facturering en Afdracht Versie 7.0 1 augustus 2013 Versiebeheer Versie Naam Datum Status Distributie

Nadere informatie

CCvD Datastandaarden Een gezamenlijk initiatief van SIKB en IHW

CCvD Datastandaarden Een gezamenlijk initiatief van SIKB en IHW CCvD Datastandaarden Een gezamenlijk initiatief van SIKB en IHW versie 2013.12.04 (definitief) 1. Inleiding De Stichting Infrastructuur Kwaliteitsborging Bodembeheer (SIKB) en het InformatieHuis Water

Nadere informatie

Onderwerp: Kaders voor windenergie

Onderwerp: Kaders voor windenergie Aan het Algemeen Bestuur Datum: 02-10-2013 Onderwerp: Kaders voor windenergie Voorstel 1. Kennis te nemen van het initiatief voor een windmolenpark bij de Spinder te Tilburg; 2. Kaders vast te stellen

Nadere informatie

Gesloten industriële netten: begrip en wetgeving

Gesloten industriële netten: begrip en wetgeving Gesloten industriële netten: begrip en wetgeving Smart Grid School, 9 oktober 2013 Wouter Geldhof (advocaat en partner PG energierecht Stibbe, Ugent) 10/8/2013 8:22:00 AM Agenda I. Europese definitie II.

Nadere informatie

Green Deal van Netbeheer Nederland met de Rijksoverheid

Green Deal van Netbeheer Nederland met de Rijksoverheid Green Deal van Netbeheer Nederland met de Rijksoverheid Ondergetekenden: 1. De Minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie, de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en de Staatssecretaris

Nadere informatie

Inrichting marktplaats voor Flexines

Inrichting marktplaats voor Flexines Inrichting marktplaats voor Flexines Binnen een huishouden is voortdurend behoefte aan energie, die wellicht deels zelf kan worden opgewekt, en deels moet worden ingekocht. Of, zoals steeds meer gebeurt,

Nadere informatie

ENERGIE IN EIGEN HAND

ENERGIE IN EIGEN HAND Zonne-energie voor bedrijven? ENERGIE IN EIGEN HAND De Stichting Beheer Bedrijvenpark Merm, heeft een onderzoek gedaan naar de mogelijkheden voor bedrijven om d.m.v. aanbrengen van zonnepanelen op het

Nadere informatie

Investeringsreglement Stichting Energietransitie Utrecht

Investeringsreglement Stichting Energietransitie Utrecht Investeringsreglement Stichting Energietransitie Utrecht Vastgesteld bij het besluit van het bestuur van de Stichting Energietransitie Utrecht, d.d. 2 november 2015. A. OVERWEGINGEN: 1. SETU is opgericht

Nadere informatie

Raadsinformatieavond invulling sociale randvoorwaarden windenergie Zonzeel Welkom

Raadsinformatieavond invulling sociale randvoorwaarden windenergie Zonzeel Welkom Raadsinformatieavond invulling sociale randvoorwaarden windenergie Zonzeel Welkom 19 november 2015 1 Opzet presentatie 1. Inleiding 2. Terugblik/voorgeschiedenis 3. Gemeentelijke ambitie vertaald naar

Nadere informatie

Duurzaamheidsonderzoek en subsidiescan Combibad De Vliet te Leiden. 11 februari 2016

Duurzaamheidsonderzoek en subsidiescan Combibad De Vliet te Leiden. 11 februari 2016 Duurzaamheidsonderzoek en subsidiescan Combibad De Vliet te Leiden 11 februari 2016 1 Managementsamenvatting Inleiding De gemeente Leiden heeft in haar duurzaamheidsambitie doelen gesteld voor de korte

Nadere informatie

Energiemanagement. Laaghangend fruit. !!! E. Huigen - Enervedo Energie Advies. ! www.enervedo.nl e.huigen@enervedo.nl 078-6184247

Energiemanagement. Laaghangend fruit. !!! E. Huigen - Enervedo Energie Advies. ! www.enervedo.nl e.huigen@enervedo.nl 078-6184247 Energiemanagement Laaghangend fruit E. Huigen - Enervedo Energie Advies www.enervedo.nl e.huigen@enervedo.nl 078-6184247 Definitie energiemanagement Energiemanagement of energiezorg' is het op structurele

Nadere informatie

Verlaagd tarief bij collectieve opwek

Verlaagd tarief bij collectieve opwek Verlaagd tarief bij collectieve opwek Wido van Heemstra Netwerkbijeenkomst Servicepunt Lokale Energie Voorwaarts Ten Boer, 23 januari 2014 Verlaagd tarief bij collectieve opwek De regeling: leden van een

Nadere informatie

Wat betekenen de SDE+, Salderen, en postcoderoos voor de netbeheerder?

Wat betekenen de SDE+, Salderen, en postcoderoos voor de netbeheerder? Wat betekenen de SDE+, Salderen, en postcoderoos voor de netbeheerder? Enexis: Wij brengen energie waar mensen licht en warmte nodig hebben. Enexis: Een rijke historie IJsselmij Frigem EGD Ruil verzorgingsgebied

Nadere informatie

Inhoud. Gebiedsontwikkeling in transitie Duurzame energie Problematiek Verdienmodellen Praktijk cases Synthese Conclusies Aanbevelingen

Inhoud. Gebiedsontwikkeling in transitie Duurzame energie Problematiek Verdienmodellen Praktijk cases Synthese Conclusies Aanbevelingen Lisanne Snoeijen TU Delft Brink Groep 5 juli 2012 Inhoud 2 Gebiedsontwikkeling in transitie Duurzame energie Problematiek Verdienmodellen Praktijk cases Synthese Conclusies Aanbevelingen Gebiedsontwikkeling

Nadere informatie

Markt functioneert nu mondjesmaat, er is meer potentieel dan nu wordt gerealiseerd, want:

Markt functioneert nu mondjesmaat, er is meer potentieel dan nu wordt gerealiseerd, want: Marktanalyse Markt functioneert nu mondjesmaat, er is meer potentieel dan nu wordt gerealiseerd, want: Onbekendheid gebouweigenaren & gebruikers met de mogelijkheden en winst die te behalen valt Ondoorzichtige

Nadere informatie

Energie inkopen in de zorg: keuzes maken

Energie inkopen in de zorg: keuzes maken Energie inkopen in de zorg: keuzes maken Het inkopen van energie is complex. Sinds de liberalisering van de energiemarkt is niets doen eigenlijk geen optie; afnemers moeten zelf actief zijn op de energiemarkt

Nadere informatie

allander Gesprek met Friese Statenleden over groeistrategie Alliander Leeuwarden, 5 maart 2014

allander Gesprek met Friese Statenleden over groeistrategie Alliander Leeuwarden, 5 maart 2014 Gesprek met Friese Statenleden over groeistrategie Alliander ] allander Leeuwarden, 5 maart 2014 Ir. Peter Molengraaf Voorzitter Raad van Bestuur Raad van Bestuur Alliander 1 Toename decentrale opwek de

Nadere informatie

Algemene presentatie

Algemene presentatie Alpheon Energieadvies & Consultancy Algemene presentatie Uw energie, onze zorg Alpheon NL BV Paulus Potterstraat 19 7204 CP Zutphen http://www.facebook.com/alpheonenergie @AlpheonEnergie Auteur: John Hesp

Nadere informatie

duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen

duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen De toekomst van de energievoorziening Gemeenten, provincies, bedrijven en projectontwikkelaars gaan zich steeds meer richten op duurzame energiedoelstellingen,

Nadere informatie

Biogas is veelzijdig. Vergelijking van de opties 1-2-2012. Vergelijking opties voor benutting van biogas

Biogas is veelzijdig. Vergelijking van de opties 1-2-2012. Vergelijking opties voor benutting van biogas 1--1 Ongeveer 7 deelnemende organisaties Promotie van optimale benutting van biomassa Kennisoverdracht door workshops, excursies, nieuwsbrief en artikelen in vakbladen Vergelijking opties voor benutting

Nadere informatie

BESLUIT. Dienst uitvoering en toezicht Energie. Inleiding en verloop procedure

BESLUIT. Dienst uitvoering en toezicht Energie. Inleiding en verloop procedure Dienst uitvoering en toezicht Energie BESLUIT Nummer: 100792/ 47 Betreft: Besluit tot wijziging van het besluit van 18 juli 2001 kenmerk 100247/37, waarbij de tarieven zijn vastgesteld die Westland Energie

Nadere informatie

MEMO GAD BNG 28.50.30.701 ISO 14001. Gewestelijke Afvalstoffen Dienst. Portefeuillehouders Milieu. Werkgroep biomassa en 'rijden op groen gas'

MEMO GAD BNG 28.50.30.701 ISO 14001. Gewestelijke Afvalstoffen Dienst. Portefeuillehouders Milieu. Werkgroep biomassa en 'rijden op groen gas' Gewestelijke Afvalstoffen Dienst Gooi en Vechtstreek Postadres: Postbus 514 1200 AM Hilversum Bezoekadres: Hooftlaan 32 1401 EE Bussum Telefoon: (035) 699 18 88 Fax: (035) 694 17 45 Internet: www.gad.nl

Nadere informatie

Nalevingsverslag van het reglement discriminerende handelingen verslagjaar 2015. artikel 11b lid 3 Elektriciteitswet artikel 3c lid 3 Gaswet

Nalevingsverslag van het reglement discriminerende handelingen verslagjaar 2015. artikel 11b lid 3 Elektriciteitswet artikel 3c lid 3 Gaswet Nalevingsverslag van het reglement discriminerende handelingen verslagjaar 2015 artikel 11b lid 3 Elektriciteitswet artikel 3c lid 3 Gaswet Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. Organisatie en Processen...

Nadere informatie

High Level Business Case Energiecoöperatie

High Level Business Case Energiecoöperatie High Level Business Case Energiecoöperatie DE Ramplaan (Haarlem) Het project: een haalbaarheidsstudie Energie- en klimaatneutraliteit in bestaande woonwijk is technisch haalbaar en financieel haalbaar

Nadere informatie

Duurzaam ondernemen in Vlaanderen. Warmtenetten in Vlaanderen: welke business cases bieden potentieel?

Duurzaam ondernemen in Vlaanderen. Warmtenetten in Vlaanderen: welke business cases bieden potentieel? Duurzaam ondernemen in Vlaanderen Studienamiddag Roeselare Warmtenetten in Vlaanderen: welke business cases bieden potentieel? 18 juni Michel Davidts warmteontwikkelingen Kader Restwarmtegebruik maakt

Nadere informatie

Zakelijk samenwerken met de vergunninghoudende energieleverancier HIER OPGEWEKT. Anne Schaap, toezichthouder Autoriteit Consument & Markt

Zakelijk samenwerken met de vergunninghoudende energieleverancier HIER OPGEWEKT. Anne Schaap, toezichthouder Autoriteit Consument & Markt Zakelijk samenwerken met de vergunninghoudende energieleverancier HIER OPGEWEKT Anne Schaap, toezichthouder Autoriteit Consument & Markt 1 In deze presentatie Startpunt: vergunninghoudende leverancier

Nadere informatie

Aanleiding. Waarom de Warmtewet

Aanleiding. Waarom de Warmtewet Warmtewet Inhoud Aanleiding Algemeen Status Leverancier, toezicht, systeem Tarief Bemetering Leveringsovereenkomst, geschillen Storingen Handhaving Inventarisatie en dilemma s Aanleiding Waarom de Warmtewet

Nadere informatie

Voor wie geldt de Warmtewet eigenlijk? Waarom wordt de Warmtewet ingevoerd? Waarom komt de informatie zo laat? Wie is mijn warmteleverancier?

Voor wie geldt de Warmtewet eigenlijk? Waarom wordt de Warmtewet ingevoerd? Waarom komt de informatie zo laat? Wie is mijn warmteleverancier? Sinds 1 januari 2014 is de Warmtewet van kracht. De Warmtewet heeft voor iedereen die geen eigen cv-installatie heeft gevolgen in de afrekening van de servicekosten. De invoering van de Warmtewet is veel

Nadere informatie

Is uw organisatie grootverbruiker van gas en/of elektriciteit? In deze brochure vindt u belangrijke informatie voor uw aansluiting. www.enduris.

Is uw organisatie grootverbruiker van gas en/of elektriciteit? In deze brochure vindt u belangrijke informatie voor uw aansluiting. www.enduris. Is uw organisatie grootverbruiker van gas en/of elektriciteit? In deze brochure vindt u belangrijke informatie voor uw aansluiting www.enduris.nl Wanneer wordt u aangemerkt als grootverbruiker? U valt

Nadere informatie

Datum 19 december 2013 Betreft Beantwoording vragen Vastrecht bij productie- en leveranciersbedrijven van energie

Datum 19 december 2013 Betreft Beantwoording vragen Vastrecht bij productie- en leveranciersbedrijven van energie > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Directoraat-generaal Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC Den Haag

Nadere informatie

tariefopbouw collectief warmtenet warmtelevering door Cogas

tariefopbouw collectief warmtenet warmtelevering door Cogas tariefopbouw collectief warmtenet warmtelevering door Cogas tariefopbouw collectief warmtenet Uw woning wordt duurzaam verwarmd door een collectief warmtenet van Cogas. Wij brengen hiervoor kosten in rekening,

Nadere informatie

Duorsume enerzjy yn Fryslân. Energiegebruik en productie van duurzame energie

Duorsume enerzjy yn Fryslân. Energiegebruik en productie van duurzame energie Duorsume enerzjy yn Fryslân Energiegebruik en productie van duurzame energie 1 15 11 oktober 1 Inhoud Management Essay...3 1 Management Essay De conclusies op één A4 De provincie Fryslân heeft hoge ambities

Nadere informatie

Energie bv. Thema uitgewerkt voor de corporatiesector: >> Als het gaat om duurzaamheid, innovatie en internationaal

Energie bv. Thema uitgewerkt voor de corporatiesector: >> Als het gaat om duurzaamheid, innovatie en internationaal Thema uitgewerkt voor de corporatiesector: Energie bv >> Als het gaat om duurzaamheid, innovatie en internationaal Een flink aantal corporaties heeft collectieve ketels, blokverwarming en/of Warmte- en

Nadere informatie

Greenspread. realising sustainable connections

Greenspread. realising sustainable connections Greenspread realising sustainable connections Greenspread, het Energieakkoord en CoopDeZon Inleiding Inleiding Greenspread richt zich op het ontwikkelen van lokale duurzame-energieproductiemiddelen. Greenspread

Nadere informatie

Discussiemodel kleinschalige energieopslag

Discussiemodel kleinschalige energieopslag Discussiemodel kleinschalige energieopslag Eindrapportage Versie 1.0 Auteur: Accenture, in opdracht van Projectgroep Smartgrids Datum: 22 februari 2013 Management Samenvatting De Projectgroep Smartgrids

Nadere informatie

Saldering. Wido van Heemstra Agentschap NL

Saldering. Wido van Heemstra Agentschap NL Saldering Wido van Heemstra Agentschap NL De wetgeving nu 2 Wat verstaan we onder salderen? In de wet wordt dit woord nergens gebruikt, dus verschillende interpretaties en misverstanden mogelijk Belangrijkste

Nadere informatie

Glasvezel Ommen-Hardenberg Nieuwsbrief januari 2014

Glasvezel Ommen-Hardenberg Nieuwsbrief januari 2014 Glasvezel Ommen-Hardenberg Nieuwsbrief januari 2014 Afgelopen jaar bent u geïnformeerd over de mogelijkheden voor aanleg van glasvezel in de buitengebieden van de gemeenten Ommen en Hardenberg. In de tweede

Nadere informatie

Programme Power. De weg van Portfoliomanagement naar Programmaregie

Programme Power. De weg van Portfoliomanagement naar Programmaregie Programme Power De weg van Portfoliomanagement naar Programmaregie Agenda Introductie Stedin Historie van Project- en Portfoliomanagement Van Portfoliomanagement naar Programmaregie Waar staan we nu Oog

Nadere informatie