De Stedendriehoek 1 - naar een energieneutrale stedelijke regio. concurrentiekracht en governance

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "De Stedendriehoek 1 - naar een energieneutrale stedelijke regio. concurrentiekracht en governance"

Transcriptie

1 De Stedendriehoek 1 - naar een energieneutrale stedelijke regio Over energietransitie, economische concurrentiekracht en governance Eo Wijers-prijsvraag Apeldoorn, Brummen, Deventer, Epe, Lochem, Voorst en Zutphen eo wijers-stichting voor ruimtelijke kwaliteit in de regio

2 De Eo Wijersprijsvraag wordt financieel mogelijk gemaakt door bijdragen van Ministerie Infrastructuur en Milieu Ministerie van Economische Zaken Koninkrijksrelaties Regio Stedendriehoek Provincie Groningen Provincie Drenthe Provincie Overijssel Provincie Gelderland Provincie Utrecht Provincie Noord-Holland Provincie Zuid-Holland Provincie Flevoland Provincie Noord-Brabant Provincie Limburg ministerie van Binnenlandse Zaken en 2

3 Vormgeven aan transitie van de Stedendriehoek 2015, het Jaar van de Ruimte 2), zal de overgang naar een nieuwe ruimtelijke ordeningspraktijk in Nederland markeren. Onder het motto Wie maakt Nederland? wordt de koers naar de toekomst van ons land opnieuw uitgezet. De tiende Eo Wijers-prijsvraag zal daar zeker aan bijdragen, zowel op inhoud en opgave, als op de relatie met alle relevante initiatieven en organisaties in de samenleving, de governance. Hopelijk lukt het wat aanpak betreft voort te bouwen op de resultaten van de negende Eo Wijers-prijsvraag. De prijswinnende inzending voor de Veenkoloniën, Samen pionieren, gaf een benadering die ook voor andere regio s, zoals de Stedendriehoek zeer relevant is. Geen plannenmakerij vanuit een ivoren toren, maar een professionele duiding van de opgaven in ruimte en tijd. En samen met burgers en bedrijven op zoek naar nieuwe praktijken, die de gestelde opgaven oplosbaar maken. Inhoudelijk is het spannende van deze jubileumprijsvraag dat nu op stadsregionaal niveau niet de verstedelijkingsopgave centraal staat, maar de energietransitie van fossiel naar hernieuwbaar. De regio Stedendriehoek bestaat zowel stedelijke als meer landelijke gemeenten: Apeldoorn, Brummen, Deventer, Epe, Lochem, Voorst en Zutphen. De regio is op het gebied van energietransitie, zeer ambitieus en bereid om de onvermijdelijke schurende belangen onder ogen te zien. Dat geeft ruimtelijke onderzoekers, ontwerpers en ontwikkelaars de kans te laten zien wat zij rekenend en tekenend bij te dragen hebben aan één van de meest uitdagende opgaven voor de ontwikkeling van Nederland. Hoe bereik je maximale energiebesparing? Welke kansen biedt deze stedelijke regio om gebiedseigen energiebronnen te benutten? Hoe organiseer je op regionaal niveau de opslag en distributie van energie? En hoe wordt de verhouding gezien tussen wat er in de Stedendriehoek kan worden georganiseerd en de grotere schaal van ons land en van Noordwest-Europa? En dat allemaal met oog op de ruimtelijke kwaliteit op het niveau van de stedelijke regio. Van de inzenders wordt ook oog gevraagd voor de regionaal-economische kansen die de energietransitie biedt en voor concrete praktijkaanzetten om de transitie een flinke duw te geven. Daarmee zal deze tiende Eo Wijers-prijsvraag de relevantie van het werken op bovenlokaal niveau opnieuw moeten aantonen. In de tijd van Eo Wijers, de naamgever van onze stichting, noemden we dat de stadsgewestelijke schaal. Wijers gaf in de jaren zeventig van de vorige eeuw bij de Rijksplanologische Dienst leiding aan de directie Stadsgewesten. Hij stimuleerde de ideeënvorming over verstedelijking en de verhouding tussen rood en groen. Het zal mooi zijn als we dit concept in het Jaar van de Ruimte met deze prijsvraag nieuw leven kunnen inblazen. Dames en heren ruimtelijk onderzoekers, ontwerpers en ontwikkelaars, pak uw rekentuig en potloden en kom naar de Stedendriehoek! U bent aan zet! Hans Leeflang voorzitter Eo Wijers-stichting 2) wiemaaktnederland.nl 3

4 De uitdaging De regio Stedendriehoek is ontzettend trots en blij dat wij de tiende Eo Wijers-prijsvraag mogen uitschrijven. Onze regio heeft hoge ambities als het gaat om Cleantech en wil in 2030 energieneutraal zijn. De transitie naar duurzame en schone technologie is hard nodig. Niet alleen vanwege het klimaat of vanwege het feit dat we als regio meer dan een miljard euro per jaar uitgeven aan fossiele energie. Wij zijn ervan overtuigd dat schone en duurzame technologie enorme kansen biedt voor innovatie en een positieve bijdrage levert aan een sterkere regionale economie. Ik daag u uit om met vernieuwende ideeën te komen die antwoord geven op vragen die in deze prijsvraagbrochure zijn opgenomen. Ik kijk zeer uit naar de uitkomsten van dit creatieve proces. Onze inzet is om met uw innovatieve ideeën van energietransitie in de Stedendriehoek een succes te maken en onze regio een lichtend voorbeeld te laten zijn voor de rest van Nederland. Ik wens u veel succes en inspiratie toe. Deze transitie gaat niet vanzelf. Er zijn nieuwe oplossingen nodig. Welke rol past bij de overheid? Hoe gaan we om met de dynamische balans tussen weerstand en draagvlak? Hoe ziet een energielandschap eruit? Doet dat afbreuk aan of verrijkt het de kwaliteit van de stedelijke en landelijke gebieden zoals die we nu (h)erkennen? Sebastiaan van t Erve Burgemeester Lochem Vaandeldrager van de tiende Eo Wijers-prijsvraag. 4

5 inhoud 1. Het motief van de prijsvraag Discussies in heel Nederland 6 Waarom de Stedendriehoek? 6 2. De prijsvraag 8 Doel van de prijsvraag 8 Inhoud van de prijsvraag 8 De prijsvraagopgave 9 Informatie en inspiratie 10 Gevraagde inzending 10 Jury 11 Beoordelingscriteria 12 Het vervolg van de prijsvraag Regio Stedendriehoek op een kantelpunt Wedstrijd en wedstrijdreglement 22 Colofon 28 Wie was Eo Wijers 28 5

6 1. Het motief van de prijsvraag Discussies in heel Nederland Stedelijke regio s in transitie is als leidmotief Vijf Nederlandse regio s 3) namen deel aan het Toen het ging over energietransitie, presenteerde dwarsverbanden te zoeken in bekende sectoren gekozen voor de tiende Eo Wijers prijsvraag. voortraject van deze prijsvraag, dat een jaar de expert vijf principes voor dit proces: als ICT, zorg en maakindustrie en door nieuwe In stedelijke gebieden tekenen transities in duurde. In die periode diepte elke regio de vermindering van de energievraag, inzet van sectoren als Cleantech in kaart te brengen. Bij het de samenleving zich vaak het eerst af. Niet drie subthema s voor zichzelf uit om tot een biomassa in plaats van kolen, olie en aardgas, thema vormen van governance wees de expert alleen in economisch opzicht, ook in termen aangescherpte prijsvraagopgave te komen. In afvang en opslag van CO 2, elektriciteitsproductie op de noodzaak om allianties aan te gaan en de van sociale uitwisseling zijn steden de plek werkconferenties namen door de Eo Wijers- zonder CO 2 met elektrificatie en vermindering van samenwerking aan te moedigen tussen organisaties waar het gebeurt. Daarom zijn energietransitie, stichting aangetrokken experts met de regio s procesemissies van overige broeikasgassen. vanuit een gedeelde inhoudelijke ambitie. economische concurrentiekracht en nieuwe telkens een subthema onder de loep. Het verslag vormen van governance als subthema s gekozen van deze fase, inclusief de prijsvraagvoorstellen De economische concurrentiekracht van regio s Het resultaat van de werksessies met de experts voor de prijsvraag. In welke relatie staan deze van de vijf kandidaatregio s, is opgenomen in bleek een thema te zijn dat in het beleid van elke was een scherper en rijker beeld van de vragen die thema s tot elkaar en tot welke vernieuwingen de bundel Stedelijke regio s in transitie die stedelijke regio een centrale positie inneemt; bij de subthema s horen. en mogelijke transities leiden ze? beschikbaar is op ook daarin valt nog flink te innoveren door 3) Dit waren de regio s Zwolle, Noord-Holland/Amsterdam/ Zaanstad, West-Brabant, Utrecht en Stedendriehoek 6

7 1. Het motief van de prijsvraag Waarom de Stedendriehoek? Aan het einde van dit voorbereidende jaar is op 4 september 2014 de Stedendriehoek gekozen als prijsvraagregio. Over de keuze voor deze regio schreef de jury in haar rapport: Doorslaggevend in de afweging [ ] is voor de jury de getoonde ambitie in de stedendriehoek op regionaal niveau, de focus op de energietransitie en de betrokkenheid van een nietoverheidspartner 4) vanaf de start van het proces. Hier kan een trendbreuk worden geforceerd die ook als voorbeeld voor Nederland kan dienen. En worden in het komende Jaar van de Ruimte de ruimtelijke professionals volgens de jury het meest uitgedaagd om het vak te vernieuwen. Deze regio heeft de lat voor zichzelf extreem hoog gelegd door de urgentie van energietransitie te adresseren met het doel energieneutraal in Burgemeester Heidema (Deventer) 5), gaf zelfs tijdens de presentatie nog aan dat 70% daarvan al heel ambitieus zou zijn. Wanneer deze ambitie werkelijk gestalte wordt gegeven gaat hier echt, heel concreet iets gebeuren dat een trendbreuk zal forceren. De ontwikkelingen hier kunnen daarmee als voorbeeld gaan dienen voor heel Nederland. Door de intensieve samenwerking met Alliander in het voorbereidingstraject heeft de regio de opgave al goed gekwantificeerd en te volgen stappen uiteengezet in de routekaart Nieuwe energie voor de regio. De opgave in deze regio is zo goed voorbereid, dat prijsvraagdeelnemers meteen ontwerpend aan de slag kunnen en men in de ruimtelijke pijnzone komt, waarmee de energietransitie-opgave in het ruimtelijke domein op scherp komt te staan. De economische concurrentiekracht is gerelateerd aan de energieambitie, namelijk dat de energie-strategie potentieel het vestigingsklimaat in de regio aantrekkelijker kan maken. De vraag aan de deelnemers is hoe dit verwezenlijkt kan worden. Ondanks het rurale imago van de Stedendriehoek is het evenwicht tussen stad en land juist op orde voor dit type opgave. Tegelijkertijd vragen leefbaarheid- en groei- en krimpvraagstukken om stedelijke transitie, die weer gekoppeld kan worden aan de energiestrategie. Dat doorwerking van plannen stokt, wordt niet bevreesd, te meer omdat de regio alle stappen om haar huizenhoge ambitie te halen wel serieus moet nemen. 4) Bedoeld is netwerkbedrijf Alliander. 5) Andries Heidema, voorzitter van de regio Stedendriehoek. 7

8 2. de prijsvraag Doel van de prijsvraag De Eo Wijers-stichting stelt zich ten doel de ruimtelijke kwaliteit van Nederland te verbeteren op bovenlokaal schaalniveau door het contact te stimuleren tussen opdracht gevers - in de publieke en private sfeer -, ontwerpers, onderzoekers en ontwikkelaars/ investeerders. De stichting hanteert prijsvragen om met ontwerpend onderzoek of onderzoekend ontwerpen bovenlokale gebiedsontwikkeling te bevorderen en tot uitvoering te brengen. Deze tiende Eo Wijers-prijsvraag gaat over de inzet van de regio Stedendriehoek om in 2030 energieneutraal te zijn. De Stedendriehoek staat daarmee voor een ingrijpende kentering. De bedoeling is dat tegelijk met deze energietransitie de economische concurrentiekracht van de regio toeneemt. Maar hoe organiseer je zo n transitie, met welke organisaties, burgerinitiatieven, ondernemers en overheden ga je als regio samenwerken (governance)? Hoe kun je als gemeente of provincie ideeën en ambities verwezenlijken nu de mogelijkheden om dit planmatig en top-down te doen steeds beperkter worden? Hoe vind je de juiste partners in het maatschappelijk veld en hoe behoud je draagvlak, enthousiasme en welwillendheid bij de burgers? En hoe voorkom je dat de kenmerkende fraaie landschappen of historische binnensteden verloren gaan. Welke transformaties van steden en dorpen zijn mogelijk zonder hun ruimtelijke kwaliteit aan te tasten? Dit zijn maar enkele van de vele vragen die de regio op zich afgevuurd kreeg in de aanloopfase naar deze prijsvraag. Het is aan de prijsvraagdeelnemers om die vragen te beantwoorden. De doelgroep van de prijsvraag zijn multidisciplinaire teams. Deze kunnen bestaan uit onderzoekers, ruimtelijk ontwerpers, economische, sociale en energie-experts evenals transitiedeskundigen, bedrijven, ontwikkelaars/ investeerders en burgers, al dan niet in groepsverband. 8

9 2. de prijsvraag Inhoud van de prijsvraag De regio Stedendriehoek is een samenwerkingsverband van de zeven gemeenten Apeldoorn, Brummen, Deventer, Epe, Lochem, Voorst en Zutphen. De regio ligt deels in Gelderland en deels in Overijssel. De opgave is om voor de Stedendriehoek een (ruimtelijke) strategie te onderzoeken en te ontwerpen die leidt naar energieneutraliteit in 2030, inclusief een toekomstbestendig vestigingsklimaat met inachtneming van een daarbij passende governance-structuur. De visie van de regio op deze ambitie staat in paragraaf 3 van deze brochure. Energieneutraliteit is daarom geen geïsoleerd vraagstuk maar heeft tal van verbindingen met ruimtelijke, economische en sociale aspecten in de samenleving. Wat verstaat de regio onder energieneutraliteit? In de Routekaart Nieuwe Energie staat het als volgt omschreven: De regio is dan netto zelfvoorzienend. Dit houdt in dat de productie van energie ten minste gelijk is aan of hoger is dan de regionale energievraag en dat de jaarlijkse import van energie de jaarlijkse export van energie niet overstijgt. De opgave waar de regio voor staat is om de energievraag die nu wordt voorzien met geïmporteerde veelal fossiele energie, in het geheel te vervangen door lokale (duurzame) energiebronnen. Energieneutraliteit brengt grote en ruimtelijk ingrijpende veranderingen met zich mee. De opgave is hieraan een positieve invulling te geven. Dit kan op sommige plekken een keuze voor het behoud en versterking van bestaande stedelijke en landschappelijke kwaliteiten betekenen, terwijl op andere plekken juist nieuwe kwaliteiten kunnen worden geïntroduceerd. Energietransitie wordt daarbij niet gezien als iets wat alleen ingepast kan worden in het bestaande stedelijke of landelijke landschap (defensieve ruimtelijke benadering), maar als een kans voor het vormen van deels of geheel nieuwe landschappen (offensieve strategie). Waarschijnlijk heeft elk gebied zijn eigen laadvermogen wat betreft de opname van (ruimtelijke) effecten van energietransitie. In sommige gebieden zullen meer kansen zijn dan in andere voor ruimtelijk ingrijpende maatregelen. Bij het ontwikkelen van de (ruimtelijke) strategie moet ook de samenhang met het toekomstbestendige vestigingsklimaat (economische concurrentiekracht) worden benoemd. De regio mikt immers op energietransitie als onderdeel van cleantech, een wereldwijde groeimarkt. Volgens het Cleantech Center duidt dit begrip op producten, processen en diensten die operationele prestaties verbeteren door vergroting van de productiviteit en efficiëntie terwijl kosten, energieverbruik, vervuiling of afval worden gerecycleerd, waarbij het gebruik van grondstoffen en duurzame energie op een duurzame wijze worden toegepast met het oog op een minimale impact op het milieu. Het maatschappelijke draagvlak is een essentieel onderdeel van de opgave. De onderliggende getallen van het huidige energieverbruik in de regio geven een heldere indicatie van de opgave. Het idee energieneutraliteit spreekt weliswaar velen aan, maar het maatschappelijke veld moet zich wel in de concrete uitwerking en oplossingen kunnen vinden, energieneutraliteit is zonder maatschappelijke steun niet denkbaar. De context bestaat uit onder meer lokale energiemaatschappijen, uit natuur- en cultuurhistorische belangengroepen en verenigingen, uit (agrarische) ondernemers, vastgoedeigenaren en betrokken burgers. De vele initiatieven zijn waardevol, maar zouden ook kunnen leiden tot een onoverzichtelijk conglomeraat dat vraagt om regie en een breed gedragen, gemeenschappelijke visie op een duurzame toekomst. De governance-opgave heeft dan ook betrekking op deze regie door overheid en maatschappelijk partners. Onorthodoxe oplossingen zijn welkom. De regio is bereid te zijner tijd bestaande beleidskaders af te stemmen op door de prijswinnaars aangereikte innovatieve ideeën of strategieën. Daarnaast mag worden verwacht dat ook het beleid van het rijk en andere nationale actoren de komende jaren in het kader van het Nationaal Energieakkoord substantieel zal bijdragen aan energietransitie in Nederland. 9

10 2. de prijsvraag De prijsvraagopgave Informatie en inspiratie De prijsvraagopgave gaat over twee schaalniveaus: het regionale schaalniveau: de Stedendriehoek als geheel in relatie tot heel Nederland en zo mogelijk nog ruimer; het binnen-regionale schaalniveau: een of meerdere exemplarische deelgebieden binnen de Stedendriehoek, naar keuze, maar met een minimale afmeting van 1km². De opdracht houdt in voor beide schaalniveaus: 1. te komen tot uitvoerbare strategieën en concepten, inclusief inspirerende voorbeelden, om energieneutraliteit in 2030 te bereiken in combinatie met economische concurrentiekracht en effectieve governance. 2. Daarbij uitdrukkelijk aandacht te besteden aan ruimtelijke kwaliteit: geef door middel van ontwerpend onderzoeken of onderzoekend ontwerpen aan waar in deze regio de offensieve en waar de defensieve aanpak op zijn plaats is en waar welke nieuwe (ruimtelijke) kwaliteiten ontstaan (verbeelding). 3. geef tevens, zowel kwantitatief als kwalitatief, de samenhang aan met een toekomstbestendig vestigingsklimaat. 4. maak in grote lijnen de (financiële) haalbaarheid duidelijk. Het moet mogelijk zijn een winnend idee in de vervolgfase op te schalen en uit te werken tot een business case. 5. geef aan hoe de governance (stuurbaarheid) van alle relevante partijen vorm en inhoud krijgt om gezamenlijk het gewenste resultaat te bereiken. 6. geef aan hoe, ook buiten de direct betrokkenen, maatschappelijk draagvlak voor de transitie verkregen kan worden. Voor meer informatie en inspiratie over de prijsvraagopgave zijn de volgende bronnen beschikbaar: De presentatie van de regio Stedendriehoek zelf over dit onderwerp. Zie paragraaf 3 van deze prijsvraagbrochure. De informatiebundel met een lijst van relevante bronnen. Deze is voor teams beschikbaar zodra ze zich hebben ingeschreven. transitiemarkten. Het verkrijgen van specifieke regio-informatie en kennismaking met regionale partijen is mogelijk tijdens transitiemarkten op 12 december 2014 en 16 januari Tijdens die bijeenkomsten is er gelegenheid om lokale en regionale overheden te ontmoeten, evenals experts en actoren uit de regio zoals energiecoöperaties en bedrijven. Programma en informatie over tijden en locaties staan op De inschrijvers voor de prijsvraag ontvangen hierover bovendien informatie via hun correspondentieadres. in de Kandidatenbundel van deze prijsvraag is een verslag opgenomen van de voorbereidende conferenties. Daarin worden de subthema s van de prijsvraag vanuit verschillende invalshoeken belicht. Op is een video beschikbaar over de kandidatenfase. Daarin ook een presentatie van energieacties in de regio door de vaandeldrager van de prijsvraag, Sebastiaan van t Erve. 10

11 2. de prijsvraag Gevraagde inzending Jury Een inzending dient te bestaan uit: A. Twee A0-panelen Twee A0-panelen: 1. voor het regionaal niveau inclusief de relatie met het (inter)nationale niveau. 2. voor een of meerdere deelgebieden van minimaal 1 km². Concepten en verbeeldingen op beide schaalniveaus mogen worden weergegeven in plantekeningen, schetsen, overzichten, inrichtingsprincipes, visualisaties, pictogrammen en referentiebeelden. De panelen mogen zowel in kleur als zwart-wit worden opgemaakt. Woord en beeld op de panelen moeten vanaf ongeveer een meter goed leesbaar zijn. De jury is samengesteld uit personen met generieke expertise over onderwerpen van de prijsvraag en personen met tevens specifieke kennis van de regio Stedendriehoek. De samenstelling van de eerste groep is: Co Verdaas, directeur van het Centre voor Development and Innovation, Wageningen UR (voorzitter) rients Dijkstra, lid van het College van Rijksadviseurs Hans Tijl, directeur Ruimtelijke Ontwikkeling, Ministerie van Infrastructuur en Milieu Miranda Reitsma, directeur Reitsma Urban Planning anton van Hoorn, expert energie en ruimte van het Planbureau voor de Leefomgeving. annemieke Traag, gedeputeerde van Gelderland jan de Wit, lector Duurzame Energievoorziening, Saxion Hogeschool robin Wientjes, vierdejaars student milieukunde met bijzondere interesse in ruimtelijke vraagstukken, Saxion Hogeschool Deventer De jury krijgt de beschikking over een in opdracht van de Eo Wijers-stichting door een wetenschappelijk team van de Rijksuniversiteit Groningen te maken quick scan van de inzendingen. Hierin worden elementen en kenmerken van de inzendingen naar voren gebracht zodat ze onderling beter vergelijkbaar zijn. In gezamenlijkheid kiezen de juryleden de winnaar(s) van de prijsvraag. B. Toelichting in tekst Een toelichting op de inzending van maximaal 1500 woorden met een uiteenzetting van de gemaakte keuzen over de opgaven van de punten 1 t/m 6 (zie vorige paragraaf). C. Samenvatting Een samenvatting met de essentie van de inzending in 250 woorden, vergezeld van één afbeelding op A4-formaat, liggend of staand. Zie paragraaf 4 voor technische eisen aan de inzending. De tweede groep bestaat uit experts met tevens regionale kennis. Deze leden zijn afkomstig van de vijf O s: onderzoek, onderwijs, ondernemers, overheid en onderaf (maatschappelijke organisaties en burgerinitiatieven): Bert Groenewoud, Rijksdienst Cultureel Erfgoed (onderzoeker historisch landschap) aart Roos, CEO van Koninklijke Auping dirk-siert Schoonman, voorzitter LTO Gelderland en bestuurslid LTO Noord (akkerbouwer) Henk Siepel, bestuurslid Gelderse Milieufederatie, hoogleraar aan Wageningen UR en Radboud Universiteit De jury is onafhankelijk van de deelnemers en doet een autonome uitspraak. 11

12 2. de prijsvraag Beoordelingscriteria Het vervolg van de prijsvraag Bij de beoordeling van de inzendingen hanteert de jury de volgende criteria: energieneutraliteit: biedt de inzending duurzame en kansrijke oplossingen voor het bereiken van netto energieneutraliteit? ruimtelijke kwaliteit: draagt de inzending bij aan het behoud en de verbetering van de ruimtelijke kwaliteit van de regio, zowel stedelijk en landelijk als in onderlinge samenhang? economische concurrentiekracht: draagt de inzending bij aan de verbetering van het economisch vestigingsklimaat in de regio? Governance: biedt de inzending zicht op een uitvoeringsproces met (aantoonbaar) kansrijke samenwerking tussen relevante partijen en kansrijke organisatievormen op alle schaalniveaus? Financiële haalbaarheid: biedt de inzending zicht op een kansrijk vervolg, dat wil zeggen een business case en opschaling? innovatie: hoe innovatief en creatief is de inzending? vorm: wordt voldaan aan de technische inzendingseisen? Na deze prijsvraag zet de regio Stedendriehoek stappen richting uitwerking en uitvoering van het/de winnende ontwerp(en). Dit is de zogenaamde 3 e fase 6). De regio zal in samenspraak met de winnaars hun ideeën uitwerken in een maatwerkaanpak met business case(s). In die derde fase treedt niet meer de Eo Wijersstichting maar de regio Stedendriehoek op als opdrachtgever; de stichting kan wel betrokken blijven bij deze fase. De verantwoordelijke bestuurder zal de aanpak van de regio toelichten tijdens de prijsuitreiking op 11 september ) De eerste fase was de voorronde, waarin meerdere regio s zich kandidaat hadden gesteld. De tweede fase is deze prijsvraag. De derde fase is de uitwerking die hier wordt beschreven 12

13 Kansenkaart Regio Stedendriehoek 13

14 3. Regio Stedendriehoek op een kantelpunt Deze paragraaf gaat over de visie van de regio Stedendriehoek op haar ambitie om energieneutraal te worden. De inhoud komt grotendeels overeen met de inzending van Stedendriehoek om prijsvraagregio te worden. De inhoud is achtergrond en inspiratiebron voor de prijsvraagopgave. Meer gedetailleerde informatie over de Stedendriehoek zal beschikbaar zijn in de informatiebundel die voor inschrijvers van de prijsvraag beschikbaar is. De Stedendriehoek is in transitie. Zowel voor wat betreft inhoudelijke opgaven waarvoor ze staat, als voor de manier waarop aan deze opgaven gewerkt wordt. Op vier terreinen bundelt de regio krachten: innovatie, sociaal kapitaal, mobiliteit en leefomgeving. En wel op een nieuwe manier: in publiek-private samenwerking, door middel van tafels. Beide zijn nog volop in ontwikkeling. Dat maakte dat het deelnemen aan het voortraject van de tiende editie van de Eo Wijers-prijsvraag veel enthousiasme en inspiratie opleverde. Het thema Stedelijke regio s in transitie van de Eo Wijers-prijsvraag valt perfect samen met het uitrollen, doorontwikkelen en realiseren van de hoge ambities die we als regio Stedendriehoek hebben op het gebied van energietransitie. De regio wil een netto energieneutrale regio zijn in 2030, dat wil zeggen: de regio bespaart / draagt evenveel duurzame energie bij aan het (inter) nationale energiesysteem als ze gebruikt. Daarmee wordt de regio nog aantrekkelijker als woon- en leefomgeving. Voor een deel is dit nog zoeken: hoe breed is de opgave, waar vindt die plaats en is er een wisselwerking tussen het stedelijk gebied en het buitengebied? Het is meer dan alleen een stel windmolens neerzetten of zonnecollectoren op het dak. Het gaat ook over nieuwe technologie, over energie besparen, bijvoorbeeld door isolatie of het anders inrichten van bedrijfsprocessen, en over energie opslaan. Het gaat over infrastructuur en logistiek, inclusief modal shift, over wel of niet elektrisch vervoer en over hubs en stadsdistributiesystemen. En het gaat om slimme koppelingen tussen warmteaanbieders en vragers, inclusief de ruimtelijke vertaling daarvan. Vast staat dat innovatie nodig is, zowel in de aanpak, de samenwerking als de uitwerking en verbeelding. Deze ambitie is wellicht alleen maar dichterbij te brengen door een compleet andere aanpak, met wie weet ook nieuwe partners en sturingsmechanismen. De regio heeft behoefte aan vernieuwende en inspirerende ideeën, maar tegelijkertijd ook aan realiseerbare initiatieven. 14

15 3. Regio Stedendriehoek op een kantelpunt Kantelpunt Stedelijke regio De ambities van de Stedendriehoek zijn niet alleen van de overheid. Er is op het gebied van energietransitie een brede maatschappelijke beweging gaande. De prijsvraag moet het huidige momentum verzilveren met inspirerende ideeën die helpen de Stedendriehoek haar route naar een energieneutrale regio vorm te geven. De Stedendriehoek is in de Vijfde Nota Ruimtelijke Ordening (2001) als een netwerkstad aangeduid, een min of meer samenhangende woon-, werk- en leefregio. Bijvoorbeeld door de vele energiecoöperaties die in de regio van onderop ontstaan. Heeft dit voldoende schaal? Welke rol van de overheid vraagt dit? De regio wil graag door een vernieuwde aanpak kantelen naar een transitie op het gebied van economische kracht en duurzame energie. Stadia van een transitieproces Bron: Nieuwe energie voor de Stedendriehoek - Routekaart naar een energieneutrale regio Stedendriehoek (2014) Maar de Stedendriehoek is meer dan een planologisch concept. Drie steden vormen, samen met de omliggende meer landelijke gemeenten, een regionaal stedelijk netwerk. Rond dit stedelijk netwerk is een (Wgr-)regio gevormd: een samenwerkingsverband tussen inmiddels zeven gemeenten: Apeldoorn, Brummen, Deventer, Epe, Lochem, Voorst en Zutphen. Een bestuurlijke constructie interprovinciaal die met een lichte organisatie werkt aan gezamenlijke agendavoering en afstemming op velerlei terreinen. Er liggen veel stedelijke netwerken en centra in de buurt van de Stedendriehoek. In landsdeel Oost alleen al de sterke agglomeratie van de stadsregio Arnhem-Nijmegen, de kennisas Ede-Wageningen, de Stedenband Twente, Zwolle-Kampen, maar ook stedelijke centra als Harderwijk en Doetinchem. Deze positionering is van invloed op de concurrentiekracht van de Stedendriehoek: een sterk eigen profiel draagt bij aan het onderscheid ten opzichte van de andere stedelijke regio s. 15

16 3. Regio Stedendriehoek op een kantelpunt Governance Ruimtelijke structuur De Stedendriehoek ligt centraal in landsdeel Oost. De IJssel stroomt door de regio, waardoor ze deel uitmaakt van de laaglanddelta. Naast de De Stedendriehoek zet bestuurlijk stevig in op governance. Ze speelt hiermee in op de veranderende verhouding tussen overheid en Strategische Board De regionale samenwerking, die meer dan tien jaar geleden is begonnen met zeven gemeenten, is sinds enkele jaren versterkt met De Strategische Board Stedendriehoek heeft gekozen voor het begrip Cleantech als verbindend thema voor de regio. IJssel is ook het Twentekanaal een belangrijke burger. Samenwerking staat centraal. de Strategische Board Stedendriehoek. In deze Cleantech is diepgeworteld in de regio. Nu vaarverbinding. De regio heeft een fors kruispunt Board werken ondernemers, onderwijs, onderzoek al zetten bewoners en bedrijven in de regio van rijkswegen: de A1 en de A50, verbindingen met west en oost, noord en zuid. Aangevuld met diverse spoorverbindingen, zowel (inter)nationaal, regionaal als lokaal. De Randstad en Berlijn liggen om de hoek. De Stedendriehoek heeft een rijk palet aan landschappen. Denk aan de Veluwe met het stuwwallenreliëf, de vele bos- en natuurterreinen. Het coulissen- en landgoederenlandschap van de Graafschap. Salland, de tuin van Overijssel. En natuurlijk de IJsselvallei, met haar rivier en In essentie staat governance voor ondernemende coalities van partijen die bereid en in staat zijn om samen te werken aan de invulling en uitvoering van de regionale opgaven. Co-creatie tussen publiek, privaat en particulier. De overheid kan hiervoor de condities scheppen, het proces begeleiden en prioriteiten stellen. Iedere opgave heeft echter zijn eigen maat en schaal waarop het proces georganiseerd moet worden. Met een eigen netwerk van partijen. Soms beslaat de samenwerking de gehele regio, vaker nog een deelgebied of plekken. en overheid samen. De Board richt zich op het versterken van de innovatiekracht en het concurrentievermogen van het bedrijfsleven, een goed werkende, vraaggerichte arbeidsmarkt met een goede aansluiting vanuit het onderwijs en een onderscheidend vestigingsklimaat. De Board is initiatiefnemer in de profilering van de regio als Cleantech regio Stedendriehoek. Stedendriehoek bovengemiddeld in op duurzame productie en dienstverlening en het verkrijgen van energieneutraliteit. Een circulaire economie, waarin het (her)gebruik van producten en grondstoffen centraal staan. Om zo te komen tot een duurzame samenleving die economisch én ecologisch houdbaar is. Door deze talrijke initiatieven te labelen en bundelen als Cleantech regio Stedendriehoek, krijgt innovatie meer kans, krijgen nieuwe initiatieven meer draagvlak en versterken we elkaar. uiterwaarden, haar gradiënten en weteringen, haar stroomruggen en landgoederen. Binnen dit rijke landschap liggen fraaie steden: Apeldoorn, de buitenstad, met Paleis Het Loo en Apenheul, de Hanzesteden Deventer met hogeschool en boekenmarkt en Zutphen met Vrije school en chocoladefestival, en Lochem als kleine vierde stad. En vele grotere en kleinere dorpen en buurtschappen, met een heel eigen karakter, van papierindustriedorp Eerbeek tot het dorp met pit Lettele, en van het dierenparkdorp Wissel tot de heerlijkheid Kring van Dorth en het zonnedorp Loenen. 16

17 3. Regio Stedendriehoek op een kantelpunt De Agenda Stedendriehoek: vier troeven Tafels Publieke en maatschappelijke partijen komen in wisselende samenstelling samen in tijdelijke, specifieke en doelgerichte Tafels om vorm te geven aan doelen en projecten. Er zijn al Tafels in bedrijf, respectievelijk in ontwikkeling, rond innovatie, arbeidsmarktbeleid, energie, bereikbaarheid en leefomgeving. Essentieel is het ondernemerschap van de deelnemers. Een van de deelnemers aan de Tafel Energie is het samenwerkingsverband SOEN: Stedendriehoek Onderneemt EnergieNeutraal. Stedendriehoek, Alliander en Kamer van Koophandel vinden elkaar bij het faciliteren van projecten en het ondersteunen van samenwerkende partners. Samenwerking tussen publieke en private partijen vraagt om een gedeelde visie op de toekomst van de Stedendriehoek. Deze is opgetekend in De Agenda Stedendriehoek (2013), inclusief een bestuursverklaring onder het motto: We willen beter worden in wat we samen zijn. Centrale visie is: kwaliteit van het vestigingsklimaat versterken, zowel economisch, ruimtelijk als sociaal. Vier belangrijke troeven bepalen het vestigingsklimaat van de Stedendriehoek. Troef: robuuste, veerkrachtige economie. Opgave: innovatie krachtig maken. De Stedendriehoek kent een breed ontwikkelde economische structuur, met maakindustrie, zakelijke diensten, zorg en ICT als stuwende sectoren. Deze brede structuur maakt de regio sterk en minder gevoelig voor conjuncturele schommelingen. Om de robuuste, veerkrachtige economie nog verder te versterken wil de Stedendriehoek de innovatie binnen haar stuwende sectoren krachtiger maken. Innovatie, onderwijs, kennisontwikkeling en creativiteit zijn immers de productiefactoren van de toekomst. Troef: sociale betrokkenheid, menselijke maat. Opgave: sociaal kapitaal beter benutten. In de Stedendriehoek tonen mensen zich betrokken, zijn er van oudsher sterke sociale structuren. De regionale arbeidsmarkt heeft goed geschoolde werknemers. Buurten, wijken en dorpen zijn nog overzichtelijk, waardoor mensen elkaar kennen en groeten. Door deze menselijke maat is de sociale cohesie groot, is er een rijk verenigingsleven en kan het wonen en werken gezellig zijn. De opgave is om alle mensen in de regio deel te laten nemen aan de arbeidsmarkt, te doen participeren in het maatschappelijk leven en via leertrajecten talenten verder te ontwikkelen. Troef: goede interne en externe bereikbaarheid. Opgave: blijven werken aan bereikbaarheid. De Stedendriehoek heeft een strategische ligging, centraal in Nederland, tussen de Randstad en het Duitse achterland. En ook tussen de noordelijke steden en de Brabantse regio s. Met goede infrastructurele weg-, spoor- en waterverbindingen zijn vele bedrijven, banen en voorzieningen binnen handbereik. Van luchthavens tot universiteiten Duitse achterland. Die bereikbaarheid maakt de Stedendriehoek aantrekkelijk als economische regio. Bereikbaarheid is een blijvende opgave om die variatie in werken, wonen, recreëren en voorzieningen te ontsluiten. Troef: de kwaliteit van stad, dorp en landschap. Opgave: leefomgeving met kwaliteit versterken. Het is goed toeven in de Stedendriehoek. De bosrijke Veluwe met beken en sprengen, de open, robuuste IJsselvallei en het coulisselandschap van Salland en de Graafschap. De cultuurhistorische kwaliteiten van de historische Hanzesteden en het statige kroondomein rond Apeldoorn. De kwaliteiten van stad, dorp en landschap zijn van oudsher met het leven in deze regio buiten de regio, maar ook in en tussen de drie verbonden. Om deze troef te versterken wil de steden. De aanstaande verbreding van de A1 geeft regio de leefomgeving blijven ontwikkelen als voor de Stedendriehoek een duidelijke versterking een comfortabele, ontspannen regio voor wonen, in bereikbaarheid vanuit de Randstad en het werken en recreëren. 17

18 3. Regio Stedendriehoek op een kantelpunt Vestigingsklimaat economische concurrentiekracht Energietransitie: vier paden De Stedendriehoek heeft een stabiele en veerkrachtige economie. De industrie, zakelijke dienstverlening en publieke sector domineren het economisch profiel. Het midden- en kleinbedrijf is een stuwende kracht en is sterker dan landelijk gemiddeld aanwezig. In verantwoorde en innovatieve omgang met milieu, energie en klimaatverandering vinden we onze kracht. Omdat de regio aantrekkelijk is voor recreanten en toeristen is de vrijetijdseconomie, met een breed aanbod, van groot belang. Voor het koesteren en uitbouwen van deze aantrekkelijkheid biedt de Stedendriehoek volop kansen. Door maximaal in te zetten op schone technologie, koerst de Stedendriehoek aan op een duurzame en onafhankelijke economie en samenleving. Een schone toekomst, waarin energieneutraliteit speerpunt is. De Stedendriehoek heeft de ambitie in 2030 energieneutraal te zijn. De Routekaart Nieuwe Energie (2014) is één van de middelen om dit te bereiken. Uitgangspunt is dat in 2030 energiegebruikers in de Stedendriehoek nog steeds eenvoudig, veilig, betrouwbaar en betaalbaar energie kunnen gebruiken, maar fundamenteel anders. Zodat de regio niet meer afhankelijk is van fossiele brandstoffen, onafhankelijker is van politiek instabiele gebieden, een betere luchtkwaliteit heeft, een bijdrage levert aan de adaptatie aan klimaatverandering en ook economisch hiervan profijt kan hebben. De scheiding tussen eindgebruiker en producent vervaagt. Soms individueel en kleinschalig, soms als onderdeel van een coöperatie en soms zeer substantieel als energieleverancier aan het net. De overgang naar een energieneutrale regio in 2030 verloopt niet volgens een lineair patroon. Om dit te concretiseren zijn vier transitiepaden voor verschillende onderdelen van het energiesysteem benoemd. Schema verbindingen Routekaart 18

19 3. Regio Stedendriehoek op een kantelpunt Ondernemende regio Het doel van het transitiepad ondernemende regio is om voldoende lokaal geproduceerde duurzame energie beschikbaar te hebben. Het leidende principe is dat iedere energie verbruiker in de regio Landelijk gebied als voedsel- en energieproducent Gezien de beschikbare ruimte liggen in het landelijk gebied veel kansen voor een bijdrage aan een energieneutrale regio. Dat kan alleen als de fundamentele veranderingen worden doorgevoerd. Naast verduurzaming van het transport zelf, bieden auto-, water- en spoorwegen ook mogelijkheden voor duurzame energieproductie. initiatieven uit het netwerk. De grote uitdaging voor het Aanjaagcentrum is om maatschappelijke initiatieven op de radar te krijgen en op innovatieve wijze te ondersteunen. zo veel mogelijk zijn eigen, duurzaam opgewekte energie gebruikt. Energieleverende gebouwde omgeving Het doel van dit transitiepad is dat de gebouwde omgeving, waaronder woningbouw, bedrijfspanden en industriegebieden naar een energieproducerende dan wel energiebesparende omgeving worden omgebouwd. Dit concept wordt binnen de regio al toegepast. energieproductie de landschappelijke kwaliteiten, die een wezenlijke drager zijn van de regio, sterker maakt. Om een dynamische ontwikkeling op gang te brengen, is het van belang dat de gebruikers en bewoners van het landelijk gebied de vruchten kunnen plukken van energieproductie in hun directe omgeving. Duurzaam vervoer De regio vormt een belangrijk knooppunt voor vervoer per weg, water en spoor. Om tot een energieneutrale regio te komen moeten hierin Om succesvol de transitie door te maken is het nodig deze paden verder te concretiseren en te operationaliseren. Aanjaagcentrum De Routekaart is vastgesteld door de besturen. Daarbij is voorgesteld om een Regionaal Aanjaagcentrum Energietransitie in te stellen. Deze moet fungeren als katalysator voor de ontwikkeling naar een energieneutrale regio. Het Aanjaagcentrum is geen projectorganisatie, maar een makelaar en intermediair. Het speelt in op Voor energietransitie in het stedelijke en landelijke landschap is het nodig om als overheidspartijen een aantal huiswerkopgaven te doen: wat is het laadvermogen van de verschillende gebieden, waar biedt een offensieve ruimtelijke strategie kansen op waardevolle vernieuwing, waar liggen op te lossen opgaven voor een overheid die haar faciliterende rol wil vervullen? Die huiswerkopgaven moeten in de komende periode gedaan worden. 19

20 3. Regio Stedendriehoek op een kantelpunt Speelbord Uit de hierboven genoemde Agenda en de Routekaart ontstaat een interessant speelbord. ROUTEKAART NIEUWE ENERGIE Opmaat De regio heeft door de intensieve samenwerking Waar de paden en troeven bij elkaar komen, kunnen nieuwe verbindingen tot stand komen. Deze liggen op het gebied van ruimtelijke kwaliteit, leefomgeving (milieu, gezondheid en veiligheid), sociale kracht, cultuur en cultuurhistorie, technologie, juridische mogelijkheden, financiële reikwijdte, communicatie, samenwerkingscoalities enzovoort. De verbindingen bieden kansen wanneer deze (h)erkend en nader uitgewerkt worden. (verbindingen Agenda Stedendriehoek en de Routekaart ) AGENDA STEDENDRIEHOEK TROEF: ROBUUSTE EN VEERKRACHTIGE ECONOMIE OPGAVE: INNOVATIE KRACHTIG MAKEN TROEF: SOCIALE BETROKKENHEID EN MENSELIJKE MAAT OPGAVE: SOCIAAL KAPITAAL BENUTTEN TROEF: GOEDE INTERNE EN EXTERNE BEREIKBAARHEID OPGAVE: BLIJVEN WERKEN AAN BEREIKBAARHEID TROEF: KWALITEIT VAN STAD, DORP EN LANDSCHAP OPGAVE: MET KWALITEIT LEEFOMGEVING VERSTERKEN ENERGIE- LEVERENDE GEBOUWDE OMGEVING VOORBEELD UITWERKING: LOKALE/REGIONALE ESCo s VOOR ENERGIENEUTRAAL MAKEN BESTAANDE WONING-VOORRAAD VOORBEELD UITWERKING: WARMTENET VAN BEDRIJVEN MET OVERSCHOT NAAR HISTORISCHE BINNENSTEDEN LANDELIJK GEBIED ALS VOEDSEL- EN ENERGIE- PRODUCENT VOORBEELD UITWERKING: ZELF-VOORZIENENDE DORPEN ALS BINDINGSFACTOR PLATTELAND EN DRAGER BASIS- VOORZIENINGEN DUURZAME MOBILITEIT VOORBEELD UITWERKING: SNELFIETSROUTES TUSSEN STEDEN ONDERNEMENDE REGIO VOORBEELD UITWERKING: MAATREGELEN BEDRIJFSLEVEN VOOR SLIM REIZEN EN BETER BENUTTEN met netwerkbedrijf Alliander de transitieopgave al goed gekwantificeerd en samen met de provincies Gelderland en Overijssel de te volgen stappen uiteengezet in onder andere de Routekaart Nieuwe Energie. De prijsvraagdeelnemers kunnen met de informatiebundel, relevante beleidsstukken, data, technische energiegegevens, lopende initiatieven en diverse websites innovatief aan de slag met verbindingen en het spanningsveld tussen de energietransitieopgave en bestuurbaarheid. 20

De Cleantech Regio Stedendriehoek 1 daagt uit!

De Cleantech Regio Stedendriehoek 1 daagt uit! Stedendriehoek 1 daagt uit! Eo Wijers-prijsvraag 2014-2015 1 Apeldoorn, Brummen, Deventer, Epe, Lochem, Voorst en Zutphen eo wijers-stichting voor ruimtelijke kwaliteit in de regio Stedendriehoek daagt

Nadere informatie

Beter worden in wat we samen zijn!

Beter worden in wat we samen zijn! Beter worden in wat we samen zijn! Wie zijn we? Wat doen we? De gemeenten in de regio Stedendriehoek werken samen. Samen staan we sterk en maken we ons sterk voor het nog verder verbeteren van het VESTIGINGSKLIMAAT.

Nadere informatie

E-Transitie S3H Energietransitie Stedendriehoek Apeldoorn, Brummen, Deventer, Epe, Lochem, Voorst,Zutphen

E-Transitie S3H Energietransitie Stedendriehoek Apeldoorn, Brummen, Deventer, Epe, Lochem, Voorst,Zutphen 1 E-Transitie S3H Energietransitie Stedendriehoek Apeldoorn, Brummen, Deventer, Epe, Lochem, Voorst,Zutphen Netbeheer en Duurzame Gebiedsontwikkeling Pieter van der Ploeg, Alliander Strategie 8 november

Nadere informatie

Stedelijke regio s in transitie

Stedelijke regio s in transitie Stedelijke regio s in transitie Eo Wijers-prijsvraag 2014-2015 De inzendingen van de kandidaat-prijsvraagregio s eo wijers-stichting voor ruimtelijke kwaliteit in de regio inhoud Inhoud Voorwoord 3 De

Nadere informatie

Regio Stedendriehoek

Regio Stedendriehoek Regio Stedendriehoek 1 Energieneutrale regio Energietransitie Stedendriehoek Apeldoorn, Brummen, Deventer, Epe, Lochem, Voorst,Zutphen Netbeheer en Duurzame Gebiedsontwikkeling Pieter van der Ploeg, Alliander

Nadere informatie

De stedendriehoek-naar een energieneutrale stedelijke regio

De stedendriehoek-naar een energieneutrale stedelijke regio De stedendriehoek-naar een energieneutrale stedelijke regio Eindhoven 27-10-2015 Na jarenlang sudderen lijkt er nu een versnelling te komen in het nadenken over de energietransitie in ons land. Zowel op

Nadere informatie

Ontwerpwedstrijd Veehouderij

Ontwerpwedstrijd Veehouderij Wedstrijdreglement ideeënprijsvraag Ontwerpwedstrijd Veehouderij Contactgegevens Stichting Boerengroep o.v.v. Ontwerpwedstrijd Veehouderij Postbus 265 6700 AG Wageningen info@ontwerpwedstrijdveehouderij.nl

Nadere informatie

Wedstrijdreglement t.b.v. de Ontwerpwedstrijd Constructief en creatief met composieten 2014

Wedstrijdreglement t.b.v. de Ontwerpwedstrijd Constructief en creatief met composieten 2014 Wedstrijdreglement t.b.v. de Ontwerpwedstrijd Constructief en creatief met composieten 2014 Uitschrijver : Poly Products BV te Werkendam Editie : 2 Jaar : 2014 Versie reglement : 1.0 Geldig vanaf : 11-03-2014

Nadere informatie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Via het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) stimuleert Europa de regionale

Nadere informatie

De Blijf Veilig Mobiel Fiets. 1 Aanleiding. 2 De prijsvraag. Openbare ideeënprijsvraag de Blijf Veilig Mobiel Fiets.

De Blijf Veilig Mobiel Fiets. 1 Aanleiding. 2 De prijsvraag. Openbare ideeënprijsvraag de Blijf Veilig Mobiel Fiets. De Blijf Veilig Mobiel Fiets Openbare ideeënprijsvraag de Blijf Veilig Mobiel Fiets. Fietsersbond Postbus 2828 3500 GV Utrecht 030-2918171 info@fietsersbond.nl www.fietsersbond.nl 1 Aanleiding Senioren

Nadere informatie

# ontwerp wedstrijd 2015. voorwaarden

# ontwerp wedstrijd 2015. voorwaarden # ontwerp wedstrijd 2015 voorwaarden voorwaarden artikel 1. doel Het doel van de HEMA ontwerpwedstrijd is een bijdrage te leveren aan de praktijkvorming van de deelnemers van de betrokken opleidingen voor

Nadere informatie

IDEEËNPRIJSVRAAG VOOR STUDENTEN. Wonen te gast. in het landschap

IDEEËNPRIJSVRAAG VOOR STUDENTEN. Wonen te gast. in het landschap PROVINCIE NOORD-HOLLAND IDEEËNPRIJSVRAAG VOOR STUDENTEN Wonen te gast in het landschap Reglement Ideeënprijsvraag Heb jij een idee hoe meer dan 2.000 woningen als gast in het landschap kunnen worden gebouwd

Nadere informatie

Gas geven voor duurzame energie

Gas geven voor duurzame energie Gas geven voor duurzame energie Programma Programma Thema Thema Workshops Workshops Lokatie Lokatie Gelders Gelders netwerk netwerk voor voor duurzame duurzame energie energie Uitnodiging Netwerkbijeenkomst

Nadere informatie

Samenwerkingsagenda Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Provincie Gelderland

Samenwerkingsagenda Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Provincie Gelderland en de Provincie Gelderland 22 maart 2016 Overwegende dat: De provincie Gelderland veel waarde hecht aan de aanwezigheid van onderwijs/kennisinstellingen in haar Provincie. Uiteraard in hun functie van

Nadere informatie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Via het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) stimuleert Europa de regionale

Nadere informatie

De Europese lidstaten in het kader van de Lissabon-afspraken de EU tot de meest innovatieve economie ter wereld willen maken;

De Europese lidstaten in het kader van de Lissabon-afspraken de EU tot de meest innovatieve economie ter wereld willen maken; INTENTIEVERKLARING CO 2 AFVANG, TRANSPORT en OPSLAG Partijen 1. De Minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer, vertegenwoordigd door de heer ir. J. van der Vlist, Secretaris-Generaal

Nadere informatie

Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta)

Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta) Agenda Stad Concernstaf CSADV Stadhuis Grote Kerkplein 15 Postbus 538 8000 AM Zwolle Telefoon (038) 498 2092 www.zwolle.nl Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta) Hoe houden we onze delta leefbaar

Nadere informatie

Ministerie van Economische Zaken

Ministerie van Economische Zaken DOORBRAAKPROJECT ICT EN ENERGIE Routekaart doorbraakproject ICT en Energie Ministerie van Economische Zaken Rapport nr.: 14-2884 Datum: 2014-10-15 SAMENVATTING ROADMAP Het kabinet wil dat de uitstoot van

Nadere informatie

CULTUREEL ERFGOED EN DE VERTALING NAAR RUIMTELIJKE PLANNEN

CULTUREEL ERFGOED EN DE VERTALING NAAR RUIMTELIJKE PLANNEN CULTUREEL ERFGOED EN DE VERTALING NAAR RUIMTELIJKE PLANNEN Onderzoek naar cultuurhistorische structuren, landschappen en panden Aansluitend op Belvedere- (Behoud door ontwikkeling) en het MoMo-beleid (Modernisering

Nadere informatie

Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen

Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen The Next Step: Coalition of the Willing Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen The Next Step: Coalition of the Willing Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen Een regio om trots

Nadere informatie

Programma Energie 2012-2015 Samenvatting Projectplan

Programma Energie 2012-2015 Samenvatting Projectplan Programma Energie 2012-2015 Samenvatting Projectplan Lokale Energie Lokale Energie - 4 Lokale energie-initiatieven - Een loket voor buurt- en dorpsinitiatieven Projectnaam : Lokale Energie Opdrachtgever

Nadere informatie

Succesvol samenwerken in de Regio Eindhoven. Plaats voor een heading

Succesvol samenwerken in de Regio Eindhoven. Plaats voor een heading Succesvol samenwerken in de Regio Eindhoven Plaats voor een heading Jean Paul Kroese 26 april 2012 Opbouw presentatie 1. Kenmerken Regio Eindhoven 2. Regionale ambitie en inhoudelijke opgave 3. Governance

Nadere informatie

PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST

PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST NOORD-NEDERLAND: PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST PROEFTUIN ENERGIE- TRANSITIE REGIONALE PARTNER IN DE EUROPESE ENERGIE UNIE Noord-Nederland is een grensoverschrijdende proeftuin

Nadere informatie

'Maak werk van Vrije tijd in Brabant'

'Maak werk van Vrije tijd in Brabant' 'Maak werk van Vrije tijd in Brabant' OPROEP VANUIT DE VRIJETIJDSSECTOR Opgesteld door: Vrijetijdshuis Brabant, TOP Brabant, Erfgoed Brabant, Leisure Boulevard, NHTV, MKB, BKKC, Stichting Samenwerkende

Nadere informatie

Toeristische visie Regio Alkmaar

Toeristische visie Regio Alkmaar Toeristische visie Regio Alkmaar Conceptvisie en uitvoeringsagenda Proces Toeristische visie Wat Wanneer 1. Start met de Regio Alkmaar Februari 2. Eerste Regioavond 5 maart 3. Stakeholderbijeenkomst 1

Nadere informatie

Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory.

Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory. Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory. Een uitdagend klimaat 20 20 2020 In 2020 moet de uitstoot van CO 2 in de EU met 20% zijn teruggebracht ten opzichte van het 1990 niveau.

Nadere informatie

UPDATE CITYMARKETING & EVENEMENTENBELEID

UPDATE CITYMARKETING & EVENEMENTENBELEID UPDATE CITYMARKETING & EVENEMENTENBELEID Apeldoorn, 15 oktober 2015 Geachte heer, mevrouw, De gemeente werkt aan beleid voor citymarketing en evenementen. Wij hebben hierover met veel Apeldoornse partijen

Nadere informatie

Hengelo, Hart van Zuid

Hengelo, Hart van Zuid Hengelo, Hart van Zuid Nota Ruimte budget 14,5 miljoen euro Planoppervlak 50 hectare Trekker Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer ROC van Twente Internationale potentie

Nadere informatie

Groengebied Amstelland AB 10-11-2011 Agendapunt 9 eerder door het bestuur behandelde notities over rol en positie GGA BIJLAGE 1 DISCUSSIENOTITIE

Groengebied Amstelland AB 10-11-2011 Agendapunt 9 eerder door het bestuur behandelde notities over rol en positie GGA BIJLAGE 1 DISCUSSIENOTITIE Groengebied Amstelland AB 10-11-2011 Agendapunt 9 eerder door het bestuur behandelde notities over rol en positie GGA BIJLAGE 1 DISCUSSIENOTITIE Bestuurlijke begeleidingsgroep Visie Amstelland Aantal bijlagen:

Nadere informatie

Aan de gemeenteraad Gemeente Steenwijk Vendelweg 1 8331 XE Steenwijk Steenwijk, 3 december 2002 Nummer voorstel: 2002/197

Aan de gemeenteraad Gemeente Steenwijk Vendelweg 1 8331 XE Steenwijk Steenwijk, 3 december 2002 Nummer voorstel: 2002/197 Voorstel aan de raad Aan de gemeenteraad Gemeente Steenwijk Vendelweg 1 8331 XE Steenwijk Steenwijk, 3 december 2002 Nummer voorstel: 2002/197 Voor raadsvergadering d.d.: 17-12-2002 Agendapunt: 17 Onderwerp:

Nadere informatie

Bestedingskader middelen Stedelijke Herontwikkeling

Bestedingskader middelen Stedelijke Herontwikkeling Bestedingskader middelen Stedelijke Herontwikkeling Inleiding Stedelijke herontwikkeling Voor de ruimtelijke ontwikkeling van Utrecht is de Nieuwe Ruimtelijke Strategie opgesteld die in 2012 door de Raad

Nadere informatie

Dynamische en bruisende Spoorzone dromen realiseren achter het spoor, we gaan ervoor

Dynamische en bruisende Spoorzone dromen realiseren achter het spoor, we gaan ervoor Dynamische en bruisende Spoorzone dromen realiseren achter het spoor, we gaan ervoor Ambitie en Aanleiding Activiteiten Te realiseren waarden Onze werkwijze Ambitie Spoorzone met allure * Kwaliteitsverbetering

Nadere informatie

Subsidiemogelijkheden EFRO 2007-2013 Oost-Nederland

Subsidiemogelijkheden EFRO 2007-2013 Oost-Nederland Subsidiemogelijkheden EFRO 2007-2013 Oost-Nederland 2 Europees stimuleringsprogramma versterkt positie Oost-Nederland Let s GO Gelderland en Overijssel toonaangevend in innovatie Oost-Nederland is een

Nadere informatie

Healthy Urban Living Slim, Gezond en Groen

Healthy Urban Living Slim, Gezond en Groen SMART CITY UTRECHT Healthy Urban Living Slim, Gezond en Groen Brigitte Hulscher Program Manager Smart Cities, Marketing & Innovation Utrecht Jong en hoog opgeleid 334.862 inwoners, 20 % < 17, 18% 18-26,

Nadere informatie

Overijssels Ontwikkelmodel

Overijssels Ontwikkelmodel Overijssels Ontwikkelmodel Inzicht in duurzaamheid geeft toekomst met uitzicht! Door Egbert Dijk op 20 oktober 2011 Inhoud Wat is duurzame ontwikkeling? Omgevingsvisie Overijssel Processtappen duurzame

Nadere informatie

IenM begroting 2015: inzetten op betere verbindingen in een schonere leefomgeving

IenM begroting 2015: inzetten op betere verbindingen in een schonere leefomgeving IenM begroting 2015: inzetten op betere verbindingen in een schonere leefomgeving 16 september 2014-15:25 Het ministerie van Infrastructuur en Milieu besteedt in 2015 9,2 miljard euro aan een gezond, duurzaam

Nadere informatie

Artikel 3 Een deelnemer mag met meer dan 1 inzending deelnemen aan de Innovatieprijs =MEER.

Artikel 3 Een deelnemer mag met meer dan 1 inzending deelnemen aan de Innovatieprijs =MEER. Artikel 1 Deelname aan de innovatieprijs =MEER staat open voor: MKB-ondernemers (ondernemersverenigingen en onverenigde ondernemers), in het bijzonder binnen de sectoren maakindustrie, zakelijke dienstverlening

Nadere informatie

Opleidingsprogramma DoenDenken

Opleidingsprogramma DoenDenken 15-10-2015 Opleidingsprogramma DoenDenken Inleiding Het opleidingsprogramma DoenDenken is gericht op medewerkers die leren en innoveren in hun organisatie belangrijk vinden en zich daar zelf actief voor

Nadere informatie

Projectformat Agenda van Twente, jaarschijf 2010 Aanvrager: gemeente Almelo Project : Transitiestrategie Noordflank Bijlagen:

Projectformat Agenda van Twente, jaarschijf 2010 Aanvrager: gemeente Almelo Project : Transitiestrategie Noordflank Bijlagen: Projectformat Agenda van Twente, jaarschijf 2010 Aanvrager: gemeente Almelo Project : Transitiestrategie Noordflank Bijlagen: Algemene informatie over het project Aanleiding voor het project Het Almelose

Nadere informatie

Kick-off programma Kwaliteit van de Samenleving in Zuid-Holland 10 december 2015

Kick-off programma Kwaliteit van de Samenleving in Zuid-Holland 10 december 2015 Kick-off programma Kwaliteit van de Samenleving in Zuid-Holland De aftrap Op heeft JSO met u de aftrap gegeven van het programma Kwaliteit van de Samenleving in Zuid- Holland. Het programma voorziet in

Nadere informatie

Samenstelling bestuur

Samenstelling bestuur Presentatie KvO 2.0 Samenstelling bestuur Krachtteam Peter Beckers : voorzitter Jan van Loon : initiatiefnemer Theo Vinken : initiatiefnemer Paul Jansen : aanvoerder werkorganisatie 2a Karel Jan van Kesteren

Nadere informatie

VERSLAG HaskoningDHV Nederland B.V. : Ontwerpatelier Windenergielocaties Regio FoodValley Datum vergadering : 29 mei 2013

VERSLAG HaskoningDHV Nederland B.V. : Ontwerpatelier Windenergielocaties Regio FoodValley Datum vergadering : 29 mei 2013 VERSLAG HaskoningDHV Nederland B.V. Vergadering : Ontwerpatelier Windenergielocaties Regio FoodValley Datum vergadering : 29 mei 2013 Plaats : Harderwijk Opdrachtgever : Provincie Gelderland Project :

Nadere informatie

Aan de raad AGENDAPUNT 11. Doetinchem, 4 juli 2009. Economische visie en actieplan Dynamisch Duurzaam Doetinchem

Aan de raad AGENDAPUNT 11. Doetinchem, 4 juli 2009. Economische visie en actieplan Dynamisch Duurzaam Doetinchem Aan de raad AGENDAPUNT 11 Economische visie en actieplan Dynamisch Duurzaam Doetinchem Voorstel: 1. de foto van de sociaal-economische situatie in Doetinchem voor kennisgeving aannemen; 2. het beleidskader

Nadere informatie

Duurzame Ruimtelijke Ordening in Nederland: De regio is slagvaardiger in klimaatbeleid De tussenstand van onze verkenning: West en Noord Nederland

Duurzame Ruimtelijke Ordening in Nederland: De regio is slagvaardiger in klimaatbeleid De tussenstand van onze verkenning: West en Noord Nederland Duurzame Ruimtelijke Ordening in Nederland: De regio is slagvaardiger in klimaatbeleid De tussenstand van onze verkenning: West en Noord Nederland Ir. Martin Dubbeling, stedenbouwkundige bij SAB Drs. Wouter

Nadere informatie

Echt thuis. Ondernemingsplan 2011-2015

Echt thuis. Ondernemingsplan 2011-2015 Echt thuis Ondernemingsplan 2011-2015 2 INLEIDING Mooiland is een woningcorporatie met circa 27.000 woningen verspreid over ruim 150 gemeenten in heel Nederland. Daarmee zijn wij een van de twintig grootste

Nadere informatie

Programmalijnen. Stichting izovator:

Programmalijnen. Stichting izovator: Programmalijnen Stichting izovator 2014 Stichting izovator, 27 november Stichting izovator: Oude Amersfoortseweg 121 1212 AA Hilversum E-mailadres: info@izovator.nl Website: www.izovator.nl 1 1. Context

Nadere informatie

Helmonds Energieconvenant

Helmonds Energieconvenant Helmonds Energieconvenant Helmondse bedrijven slaan de handen ineen voor een duurzame en betrouwbare energievoorziening. Waarom een energieconvenant? Energie is de drijvende kracht Energie is de drijvende

Nadere informatie

Samen werken aan een duurzame Amerstreek. Rabobank Amerstreek. Een bank met ideeën.

Samen werken aan een duurzame Amerstreek. Rabobank Amerstreek. Een bank met ideeën. Samen werken aan een duurzame Amerstreek Rabobank Amerstreek. Een bank met ideeën. Samen werken aan een duurzame Amerstreek Rabobank Amerstreek heeft in dit VN Jaar van de Coöperatie 2012 het economisch

Nadere informatie

Regie op energie. Investeren in de productie van duurzame energie in de regio Arnhem-Nijmegen

Regie op energie. Investeren in de productie van duurzame energie in de regio Arnhem-Nijmegen Investeren in de productie van duurzame energie in de regio Arnhem-Nijmegen Regie op energie Wij, de 22 gemeenten in de regio Arnhem- Nijmegen, maken ons sterk voor een versnelde transitie van fossiele

Nadere informatie

CONCEPT-OPDRACHT STICHTING EINDHOVEN/BRABANT 2018

CONCEPT-OPDRACHT STICHTING EINDHOVEN/BRABANT 2018 Hoort bij raadsvoorstel 27-2012 BIJLAGE 2 APPENDIX 1. CONCEPT-OPDRACHT STICHTING EINDHOVEN/BRABANT 2018 1. Doel van de opdracht Winnen van de titel Culturele Hoofdstad van Europa voor het project 2018Brabant

Nadere informatie

duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen

duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen De toekomst van de energievoorziening Gemeenten, provincies, bedrijven en projectontwikkelaars gaan zich steeds meer richten op duurzame energiedoelstellingen,

Nadere informatie

Aanpak arbeidsmarkt Zuidoost-Nederland 2016-2020. Illustratie regionaal arbeidsmarkt dashboard. Inleiding

Aanpak arbeidsmarkt Zuidoost-Nederland 2016-2020. Illustratie regionaal arbeidsmarkt dashboard. Inleiding Aanpak arbeidsmarkt Zuidoost-Nederland 2016-2020 Illustratie regionaal arbeidsmarkt dashboard. Inleiding Wil Zuidoost-Nederland als top innovatie regio in de wereld meetellen, dan zal er voldoende en goed

Nadere informatie

BURNY BOS TALENT AWARD 2015 DEELNAMEFORMULIER

BURNY BOS TALENT AWARD 2015 DEELNAMEFORMULIER BURNY BOS TALENT AWARD 2015 DEELNAMEFORMULIER PERSOONLIJKE GEGEVENS Naam Adres Te bereiken op mail Telefoon Facebook; LinkedIn;Twitter profiel: Korte beschrijving van je achtergrond, CV IDEE VOOR ANIMATIE

Nadere informatie

Besluitenlijst d.d. d.d. d.d. [ ]Akkoordstukken -- [X]Openbaar 14-06-2016 [ ]Besloten --

Besluitenlijst d.d. d.d. d.d. [ ]Akkoordstukken -- [X]Openbaar 14-06-2016 [ ]Besloten -- Nota voor burgemeester en wethouders Onderwerp Vragen ex Art 46 RvO CDA-Internationale trein Amsterdam-Berlijn 1- Notagegevens Notanummer 2016-001019 Datum 02-06-2016 Programma: 05 Ruimtelijke ontwikkeling

Nadere informatie

Duurzaamheid als drager voor gebiedsontwikkeling. Drs. ing. Bert Krikke Projectdirecteur

Duurzaamheid als drager voor gebiedsontwikkeling. Drs. ing. Bert Krikke Projectdirecteur Duurzaamheid als drager voor gebiedsontwikkeling Drs. ing. Bert Krikke Projectdirecteur Inhoud presentatie 0. Hoe omgaan met ambities 1. Wat is het Ecomunitypark 2. Voor wie is het park 3. Van samenwerking

Nadere informatie

Ik ben als bestuurder in deze provincie bijzonder geïnteresseerd in de kansen van nieuwe energie voor onze kenniseconomie.

Ik ben als bestuurder in deze provincie bijzonder geïnteresseerd in de kansen van nieuwe energie voor onze kenniseconomie. Welkomstwoord van Jan Franssen, Commissaris van de Koningin in Zuid-Holland, bij het Lustrumcongres 'Geothermal Heat is Cool' van het Platform Geothermie, Den Haag, 24 oktober 2012 ---------------------------------------------------------------------------------

Nadere informatie

Ruimte voor de maatschappij van morgen BRAINPORT SMART VILLAGE

Ruimte voor de maatschappij van morgen BRAINPORT SMART VILLAGE Ruimte voor de maatschappij van morgen BRAINPORT SMART VILLAGE Ruimte voor de maatschappij van morgen De maatschappij van morgen is fundamenteel anders dan die van gisteren. De wereld wordt kleiner door

Nadere informatie

Noord-Nederland en OP EFRO

Noord-Nederland en OP EFRO N o o r d - N e d e r l a n d Noord-Nederland en OP EFRO versterking van de noordelijke economie O P E F R O De afgelopen jaren heeft Noord-Nederland hard gewerkt aan de versterking van haar sociaal economische

Nadere informatie

Wat verwachten werkgevers van het onderwijs als het gaat om duurzaamheid?

Wat verwachten werkgevers van het onderwijs als het gaat om duurzaamheid? Wat verwachten werkgevers van het onderwijs als het gaat om duurzaamheid? Een onderzoek onder werkgevers in de topsectoren en de overheid. Onderzoeksrapport Samenvatting 1-11-2013 1 7 Facts & figures.

Nadere informatie

HU GERICHT IN BEWEGING

HU GERICHT IN BEWEGING HU GERICHT IN BEWEGING Organisatieontwikkeling HU het verhaal - versie maart 2016 - Agenda Waar komen we vandaan? Waarom gaan we veranderen? Wie willen we zijn? Hoe gaan we dit bereiken? Wat verandert

Nadere informatie

DE GOUDEN KIEM Prijs voor de beste chemische start-up 2014. Oproep voor het nomineren van kandidaten voor

DE GOUDEN KIEM Prijs voor de beste chemische start-up 2014. Oproep voor het nomineren van kandidaten voor 1 Chemische Wetenschappen TKI Nieuwe Chemische Innovaties 14 NCI 45A Oproep voor nominaties Gouden KIEM-competitie versie 13-6-20 Oproep voor het nomineren van kandidaten voor DE GOUDEN KIEM Prijs voor

Nadere informatie

DORDRECHT. Aan. de gemeenteraad

DORDRECHT. Aan. de gemeenteraad *P DORDRECHT Retouradres: Postbus 8 3300 AA DORDRECHT Aan de gemeenteraad Gemeentebestuur Spuiboulevard 300 3311 GR DORDRECHT T 14 078 F (078) 770 8080 www.dordrecht.nl Datum 4 december 2012 Begrotingsprogramma

Nadere informatie

Ontwerpwedstrijd Nieuw elan voor buurten uit de jaren 70 en 80 groot onderhoud als culturele opgave

Ontwerpwedstrijd Nieuw elan voor buurten uit de jaren 70 en 80 groot onderhoud als culturele opgave Wedstrijdregels Ontwerpwedstrijd Nieuw elan voor buurten uit de jaren 70 en 80 groot onderhoud als culturele opgave Naam en adres de wedstrijd wordt aangeduid met de naam: Ontwerpwedstrijd Nieuw elan voor

Nadere informatie

REGLEMENT FGH VAST GOED PRIJS

REGLEMENT FGH VAST GOED PRIJS REGLEMENT FGH VAST GOED PRIJS De FGH Vastgoedprijs is een initiatief van FGH Bank en wordt om de twee jaar uitgereikt. De prijs werd voor het eerst uitgereikt op 25 oktober 1990. Sindsdien vindt de uitreiking

Nadere informatie

Samen, duurzaam doen!

Samen, duurzaam doen! Samen, duurzaam doen! Een online platform voor duurzaamheid in de Kromme Rijn en Utrechtse Heuvelrug Transitie: We leven niet in een tijdperk van verandering maar in een verandering van tijdperken Jan

Nadere informatie

Heijmans Avans Minor 2010-2011. Infrastructuur: van knelpunt tot aanbesteding

Heijmans Avans Minor 2010-2011. Infrastructuur: van knelpunt tot aanbesteding Heijmans Avans Minor 2010-2011 Infrastructuur: van knelpunt tot aanbesteding Avans Hogeschool is een topinstituut dat toekomstige beroepsoefenaren opleidt tot excellente professionals, die zichzelf en

Nadere informatie

Duurzaamheid in Amersfoort: kansen en inspiratie Het Amersfoorts Afwegingskader Duurzaamheid

Duurzaamheid in Amersfoort: kansen en inspiratie Het Amersfoorts Afwegingskader Duurzaamheid Duurzaamheid in : kansen en inspiratie Het s Afwegingskader Duurzaamheid s Afwegingskader Duurzaamheid s Afwegingskader Duurzaamheid Leefomgeving Dit project draagt bij aan een gezond woon- en werkklimaat

Nadere informatie

Werken bij Havenbedrijf Amsterdam

Werken bij Havenbedrijf Amsterdam Werken bij Havenbedrijf Amsterdam De Amsterdamse haven Als vierde haven van West-Europa speelt de Amsterdamse haven een belangrijke rol in de regionale en nationale economie. Door de strategische ligging

Nadere informatie

Tussenstand OP EFRO Noord-Nederland 2014 2020. SNN PS bijeenkomst 25 juni Yvonne van Mastrigt

Tussenstand OP EFRO Noord-Nederland 2014 2020. SNN PS bijeenkomst 25 juni Yvonne van Mastrigt Tussenstand OP EFRO Noord-Nederland 2014 2020 SNN PS bijeenkomst 25 juni Yvonne van Mastrigt Noordelijke specialisatie in beeld Samengestelde behoeften Samengestelde oplossingen Achtertuin als proeftuin/

Nadere informatie

DeBeekseBron gaat van start! Co-creation bijeenkomst in het 1 e kwartaal van 2014!

DeBeekseBron gaat van start! Co-creation bijeenkomst in het 1 e kwartaal van 2014! Nr 1 Nieuwsbrief Wij wensen u een groene Kerst en een gelukkig en duurzaam 2014! gaat van start! Co-creation bijeenkomst in het 1 e kwartaal van 2014! De start van, de meest duurzame wijk van Limburg,

Nadere informatie

1. Aanpak beoordeling Regionale en Innovatieve Projecten door RGA

1. Aanpak beoordeling Regionale en Innovatieve Projecten door RGA BEOORDELINGSKADER REGIONALE EN INNOVATIEVE PROJECTEN 1. Aanpak beoordeling Regionale en Innovatieve Projecten door RGA De regionale samenwerking Groningen-Assen is ontstaan om economische kansen te benutten

Nadere informatie

Volledige uitleg oproep Tools voor EnergielinQ

Volledige uitleg oproep Tools voor EnergielinQ Volledige uitleg oproep Tools voor EnergielinQ Inleiding Energiesprong is een programma dat de Stichting Experimenten Volkshuisvesting (SEV) uitvoert in opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken

Nadere informatie

Geen woorden maar daden

Geen woorden maar daden Hans van Rossum Geen woorden maar daden 12-11- 2014 Rotterdam doet het goed Momentum is daar: iconen ontwikkeld Momentum is daar: iconen ontwikkeld Momentum is daar: hippe architectuurstad Stadsvisie 2030

Nadere informatie

Geachte heer/mevrouw,

Geachte heer/mevrouw, Van: Aan: Onderwerp: Brief gemeente Utrechtse Heuvelrug met zienswijze Noordvleugelprovincie Datum: dinsdag, 1 oktober 2013 14:05:40 Bijlagen: Verzonden brief UH met Zienswijze Noordvleugelprovincie.pdf

Nadere informatie

Perspectief voor de Achterhoek

Perspectief voor de Achterhoek Perspectief voor de Achterhoek 1 Perspectief voor de Achterhoek Aanleiding Op 23 september organiseerde De Maatschappij met Rabobank Noord- en Oost-Achterhoek een interactieve bijeenkomst met als doel

Nadere informatie

F4-GEMEENTEN. Manifest voor de vorming van een nieuw provinciaal coalitieakkoord. Versterk Economie en Werkgelegenheid

F4-GEMEENTEN. Manifest voor de vorming van een nieuw provinciaal coalitieakkoord. Versterk Economie en Werkgelegenheid LEEUWARDEN SÚDWEST-FRYSLÂN SMALLINGERLAND HEERENVEEN Versterk Economie en Werkgelegenheid Manifest voor de vorming van een nieuw provinciaal coalitieakkoord SAMEN WERKEN AAN EEN SLAGVAARDIG FRYSLÂN 2 3

Nadere informatie

Sociale innovatie. Integraal op weg naar topprestaties in teams en organisaties

Sociale innovatie. Integraal op weg naar topprestaties in teams en organisaties Sociale innovatie Integraal op weg naar topprestaties in teams en organisaties DATUM 1 maart 2014 CONTACT Steef de Vries MCC M 06 46 05 55 57 www.copertunity.nl info@copertunity.nl 2 1. Wat is sociale

Nadere informatie

DE VLAAMSE RUIMTELIJKE PLANNINGSPRIJS 2014 Een initiatief van de Vlaamse Vereniging voor Ruimte en Planning Met steun van de Vlaamse Regering

DE VLAAMSE RUIMTELIJKE PLANNINGSPRIJS 2014 Een initiatief van de Vlaamse Vereniging voor Ruimte en Planning Met steun van de Vlaamse Regering DE VLAAMSE RUIMTELIJKE PLANNINGSPRIJS 2014 Een initiatief van de Vlaamse Vereniging voor Ruimte en Planning Met steun van de Vlaamse Regering 1. vooraf In 2014 organiseert de VRP de Vlaamse Ruimtelijke

Nadere informatie

Betekenisvol beleid voor een aantrekkelijke stad

Betekenisvol beleid voor een aantrekkelijke stad Betekenisvol beleid voor een aantrekkelijke stad De stad als bevolkingsmagneet Koos van Dijken functie 29 januari 2013 1 Betekenisvol beleid voor een aantrekkelijke stad Wat maakt de stad aantrekkelijk

Nadere informatie

C-153 Green Deal Groen Bouwen

C-153 Green Deal Groen Bouwen C-153 Green Deal Groen Bouwen Partijen 1. De Minister van Economische Zaken, de heer H.G.J Kamp, en de Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu, mevrouw W.J. Mansveld, ieder handelende in haar of

Nadere informatie

1. Wethouder Tiemens te machtigen voor het ondertekenen van het Gelders Energie Akkoord.

1. Wethouder Tiemens te machtigen voor het ondertekenen van het Gelders Energie Akkoord. Collegevoorstel Openbaar Onderwerp Deelname Gelders Energieakkoord Programma Duurzaamheid Portefeuillehouder H. Tiemens Samenvatting Het Klimaatverbond, Alliander en Gelderse Natuur en Milieufederatie

Nadere informatie

De klimaatbestendige stad: hoe doe je dat?

De klimaatbestendige stad: hoe doe je dat? De klimaatbestendige stad: hoe doe je dat? De klimaatbestendige stad Klimaatadaptatie van stedelijk gebied staat sinds kort prominent op de publieke agenda. Op Prinsjes dag heeft het kabinet de Deltabeslissing

Nadere informatie

Presentatie Actieplan FoodValley

Presentatie Actieplan FoodValley Presentatie Actieplan FoodValley Doorontwikkeling FoodValley Ambitie 26 oktober 2012 FoodValley: kristallisatiepunt voor innovaties in agrofoodsector (1) Sense of urgency: wereldvoedselproblematiek en

Nadere informatie

Probleemanalyse Vaststellen nul- alternatief Definitie beleidsalternatieven

Probleemanalyse Vaststellen nul- alternatief Definitie beleidsalternatieven Probleemanalyse De vuilstort van de AVRI in Geldermalsen is gesloten. Het idee is om op deze gesloten vuilstort alsmede op de gebouwen van de AVRI in totaal 9,3 MWp zonpv te realiseren. Daarnaast kunnen

Nadere informatie

Informational Governance

Informational Governance Story Informational Governance Juli 2013 Nog niet zo heel lang geleden voltrokken veranderingen in de maatschappij zich volgens logische, min of meer vaste patronen. Overheden, bedrijven, wetenschappers,

Nadere informatie

Prijzengeld: 5.000,- Deadline: 23 November 2014 Battle type: Premium Battle. Hoe voorkomen we piekbelasting van het elektriciteitsnet?

Prijzengeld: 5.000,- Deadline: 23 November 2014 Battle type: Premium Battle. Hoe voorkomen we piekbelasting van het elektriciteitsnet? Prijzengeld: 5.000,- Deadline: 23 November 2014 Battle type: Premium Battle Hoe voorkomen we piekbelasting van het elektriciteitsnet? Introductie Stedin is als netbeheerder verantwoordelijk voor een veilig

Nadere informatie

Onszelf vernieuwen om onszelf te blijven. De economische route voor de regio Stedendriehoek

Onszelf vernieuwen om onszelf te blijven. De economische route voor de regio Stedendriehoek Onszelf vernieuwen om onszelf te blijven De economische route voor de regio Stedendriehoek 1In de regio Stedendriehoek is het prima wonen, recreëren en werken. De regionale economie is veelzijdig van aard.

Nadere informatie

weer thuis in de stad

weer thuis in de stad weer thuis in de stad Wonen boven winkels Een levendige binnenstad is aantrekkelijk voor bezoekers, levert woongenot voor specieke groepen mensen, is een broedplaats voor kenniseconomie en cultuur en vormt

Nadere informatie

Zon Op School. Initiatiefvoorstel 1 7 APR. 2013. Initiatiefvoorstel aan de Raad GROENLINKS NIJIVIEGEN ~- INQEKDMEN. GEMEENTE NUMEQEN clas8.nr.: oy..

Zon Op School. Initiatiefvoorstel 1 7 APR. 2013. Initiatiefvoorstel aan de Raad GROENLINKS NIJIVIEGEN ~- INQEKDMEN. GEMEENTE NUMEQEN clas8.nr.: oy.. regjw. /3. 00 0 60 3 5 proowverartw.: 'So ~- INQEKDMEN Initiatiefvoorstel 1 7 APR. 2013 GEMEENTE NUMEQEN clas8.nr.: oy..si Zon Op School Initiatiefvoorstel aan de Raad Jos Reinhoudt, GroenLinl

Nadere informatie

2. Voorwaarden voor deelname

2. Voorwaarden voor deelname Wedstrijdreglement 1. Algemeen 1.1. Op de IGNITE Award is een wedstrijdreglement van toepassing. Door deel te nemen aan deze wedstrijd en/of inzending van het inschrijfformulier geef je aan dat je akkoord

Nadere informatie

Subsidie voor innovatieve projecten. Informatie over het Innovatief Actieprogramma Groningen. provincie groningen

Subsidie voor innovatieve projecten. Informatie over het Innovatief Actieprogramma Groningen. provincie groningen Subsidie voor innovatieve projecten Informatie over het Innovatief Actieprogramma Groningen provincie groningen Subsidie voor innovatieve projecten INFORMATIE OVER HET INNOVATIEF ACTIEPROGRAMMA GRONINGEN

Nadere informatie

DATUM ONS KENMERK BEHANDELD DOOR 22 januari 2015 1400334664 B.J. van Oosten - Bronsgeest

DATUM ONS KENMERK BEHANDELD DOOR 22 januari 2015 1400334664 B.J. van Oosten - Bronsgeest POSTADRES Postbus 20 7500 AA Enschede BEZOEKADRES Hengelosestraat 51 Aan de Gemeenteraad TELEFOON 14 0 53 DATUM ONS KENMERK BEHANDELD DOOR 22 januari 2015 1400334664 B.J. van Oosten - Bronsgeest UW BRIEF

Nadere informatie

Kansen voor Noord-Drenthe Triple P-monitor: onderzoek naar de duurzaamheid in Tynaarlo en Aa en Hunze.

Kansen voor Noord-Drenthe Triple P-monitor: onderzoek naar de duurzaamheid in Tynaarlo en Aa en Hunze. Kansen voor Noord-Drenthe Triple P-monitor: onderzoek naar de duurzaamheid in Tynaarlo en Aa en Hunze. Rabobank Noord-Drenthe. Een bank met ideeen. www.rabobank.nl/noord-drenthe Triple P-onderzoek Rabobank

Nadere informatie

Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, Symposium LifeLines, Groningen (UMCG), 1 oktober 2012

Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, Symposium LifeLines, Groningen (UMCG), 1 oktober 2012 Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, Symposium LifeLines, Groningen (UMCG), 1 oktober 2012 Dames en heren, [Inleiding] Ik vind het wel leuk, maar ook een beetje spannend. Maar moet

Nadere informatie

1. Branding en voorzieningen in gehele subregio Cultuurhistorie benadrukken Toegankelijkheid zorg vergroten (sociaal, fysiek) Wie: overheid,

1. Branding en voorzieningen in gehele subregio Cultuurhistorie benadrukken Toegankelijkheid zorg vergroten (sociaal, fysiek) Wie: overheid, Transformatie van de woningvoorraad Een afname van het aantal huishoudens heeft gevolgen voor de woningvoorraad. Dit geldt ook vergrijzing. Vraag en aanbod sluiten niet meer op elkaar aan. Problemen van

Nadere informatie

Verslag publieksdebat Eerbeek

Verslag publieksdebat Eerbeek Verslag publieksdebat Eerbeek Datum bijeenkomst: 8 april 2013 Auteur: Els Holsappel Aanwezig: 16 deelnemers Doel van de bijeenkomst: Verzamelen reacties op de conceptvisie; Input leveren voor de definitieve

Nadere informatie

FRYSLÂN FOAR DE WYN. Plan van aanpak. Finale versie, 14 november 2013

FRYSLÂN FOAR DE WYN. Plan van aanpak. Finale versie, 14 november 2013 FRYSLÂN FOAR DE WYN Plan van aanpak Finale versie, 14 november 2013 Albert Koers, Comité Hou Friesland Mooi Hans van der Werf, Friese Milieu Federatie Johannes Houtsma, Platform Duurzaam Friesland FRYSLÂN

Nadere informatie

MEDEZEGGENSCHAP EN SUCCESFACTOREN. Ruysdael onderzoek 2015

MEDEZEGGENSCHAP EN SUCCESFACTOREN. Ruysdael onderzoek 2015 MEDEZEGGENSCHAP EN SUCCESFACTOREN Ruysdael onderzoek 2015 Succes maak je samen Ruysdael is gespecialiseerd in innovatie van mens en organisatie. Vanuit de overtuiging dat je samen duurzame meerwaarde creëert.

Nadere informatie