Visie transitie naar duurzaamheid

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Visie transitie naar duurzaamheid"

Transcriptie

1 Visie transitie naar duurzaamheid Stichting Duurzame Energieprovincie (SDE++), opgesteld in 2013 voor het laatst geactualiseerd in mei Inleiding Het ruimteschip aarde is het enige dat voor ons mensen als woon- en leefomgeving kan dienen. Hoewel er elders in het heelal ook dergelijke bewoonbare planeten bestaan bevinden die zich op afstanden die voor ons onbereikbaar zijn. Nabije planeten bewoonbaar maken is ook geen reële optie. Om die reden behoren wij zuinig om te gaan met onze planeet, de schaarse grondstoffen die ze herbergt en de dunne atmosfeer inclusief ozonlaag die ons tegen de schadelijke effecten van straling uit het heelal beschermt. Omdat we er met zijn allen niet in slagen om de groei van de wereldbevolking binnen de perken te houden en omdat we gewend zijn een piramidespel (economiemodel gebaseerd op groei) te spelen lopen we hard aan tegen de grenzen die onze planeet stelt. Er is een fundamenteel ander economisch model nodig, een fundamenteel andere manier van het gebruik van de schaarse grondstoffen en het beperken van de uitstoot van broeikasgassen. Stuk voor stuk zouden die de leefbaarheid op de planeet aarde kunnen verbeteren. Duurzaamheid is een begrip dat te pas en te onpas gebruikt wordt veelal voor zaken die absoluut niet duurzaam zijn. In onze optiek is iets alleen duurzaam wanneer het een probleem in onze samenleving langdurig oplost zonder nieuwe problemen te introduceren en zonder de samenleving onnodig op kosten te jagen. Voor duurzame energie vallen de wieken windturbines en 1 e generatie vergisters op basis van deze definitie als oplossing af. De levensduur ervan is te kort, ze verzieken het woon- en leefklimaat en ze jagen via subsidies en schades de samenleving onnodig op kosten. Een maatschappelijk kosten baten analyse zou daarom een vast onderdeel moeten zijn van het beoordelen van de duurzaamheid van oplossingen. 2.Situatie in Nederland Nederland is een exporteur van fossiele brandstoffen (aardgas) en dankt daar voor een belangrijk deel haar welvaart aan. Sterker nog, omdat we ons realiseren dat de gasvoorraad eindig is, doen we er alles aan om die geldboom in stand te houden door de import van Russisch aardgas en vloeibaar aardgas uit Noord Afrika en andere delen van de wereld. Als bv Nederland hebben we dus tegengestelde belangen. We zijn enerzijds verslaafd aan de inkomsten van de verkoop en doorvoer van fossiele brandstoffen en anderzijds willen we een bijdrage leveren aan het terugdringen van het gebruik van fossiele brandstoffen. Dat gaat moeilijk samen en verklaart een belangrijk deel van de spagaat waarin we ons bevinden.. 3.Huidig beleid Het huidige beleid getuigt niet van een duidelijke visie. Enerzijds worden er nog steeds kolencentrales bijgebouwd (iets wat niemand begrijpt) en anderzijds worden er miljarden aan subsidie gepompt in achterhaalde windturbines die de afgelopen decennia meer dan bewezen hebben niet uit te kunnen zonder die subsidie terwijl ze nauwelijks iets 1

2 bijdragen aan het terugdringen van de uitstoot van broeikasgassen. Het is slechts window dressing van de overheid om de schijn van duurzaamheid hoog te houden. Dat zulk beleid ten koste gaat van hetzelfde woon- en leefklimaat dat ons nu juist zo ter harte gaat en dat we voor toekomstige generaties veilig willen stellen wordt volledig uit het oog verloren. Dat is precies de reden waarom er bijvoorbeeld voor de provinciale gebiedsvisies windenergie geen draagvlak te vinden is. Wel hebben we inmiddels bedacht dat gas als fossiele brandstof beter is dan kolen omdat er relatief minder CO2 bij vrijkomt. Dat is echter alleen bedacht om toch vooral onze gaspositie te consolideren. 4.Nieuwe visie op korte en lange termijn Op middellange termijn zijn we gebaat bij een stabiele energievoorziening die de uitstoot van fossiele brandstoffen beperkt en die economisch aantrekkelijk is. De oplossing daarvoor is gelegen in nucleaire energie gebaseerd op thorium. Dat is goedkoop, inherent veilig en beperkt de CO2 uitstoot aanzienlijk terwijl de geringe hoeveelheid afval korte halfwaardetijden kent. Op de lange termijn zullen we de (verkoop en doorvoer van) fossiele brandstoffen moeten uitfaseren zonder dat onze welvaart eronder gebukt gaat. Op de korte termijn zijn we toe aan een echte visie op de beperking van de uitstoot van broeikasgassen, een visie die ons vooruit helpt in plaats van achteruit. Dat vraagt in eerste instantie om duidelijkheid over wat de belangrijkste bronnen van de uitstoot van broeikasgassen zijn en om een systematische bottum-up aanpak daarvan die iedereen kan begrijpen en waarvoor dus ook gemakkelijker draagvlak is te vinden. 4.1 Uitstoot van broeikasgassen Een belangrijk deel van de uitstoot van broeikasgassen is het gevolg van de energieproductie door kolencentrales en gascentrales. Verder komt het voor een belangrijk deel vrij bij onze landbouw en veeteelt. De mestkelders van de veehouders zorgen voor de uitstoot van 5 m3 methaan per m3 mest (methaan is een 23 keer zo sterk broeikasgas als CO2) en voor de uitstoot van lachgas (lachgas is een 300 keer zo sterk broeikasgas als CO2). Daarnaast is de kunstmestproductie ten behoeve van de landbouw ook nog eens goed voor een belangrijk deel van de CO2 uitstoot. Ook de cementfabricage, baksteenproductie, hoogovens en aluminiumsmelterijen zijn belangrijke energieslurpers. En natuurlijk dragen ook de overige industriële activiteiten, het verkeer en de huishoudens bij aan de uitstoot van CO Onafhankelijke denktank De huidige aan de overheid gekoppelde adviesorganen zijn niet onafhankelijk en praten de beleidsmakers naar de mond. De beleidsmakers op hun beurt laten hun oren hangen naar de lobbyisten die alleen de eigenbelangen van grote concerns, hele sectoren of de industrie veilig proberen te stellen. Het zou daarom helpen als een onafhankelijke denktank, bestaande uit onafhankelijke deskundigen (bijvoorbeeld emeritus hoogleraren met relevante kennis), het huidige beleid en nieuw beleid beoordeelt op relevantie en 2

3 echte duurzaamheid. Die denktank kan bestaande productieprocessen doorlichten op efficiënt gebruik van grondstoffen gericht op toekomstig hergebruik (cradle to cradle) en beoordelen op energiezuinigheid. Ook de integratie van energiestromen en het afstemmen van energievraag en -aanbod van verschillende partijen (denk aan restwarmte) en het op basis daarvan combineren van industriële activiteiten kan een aantrekkelijke besparing opleveren. 4.3 Overheid Als de overheid de transitie naar duurzaamheid echt prioriteit wil geven dan is het van belang dat bestuurders en politici beginnen het goede voorbeeld te geven, enerzijds door bijvoorbeeld overheidsgebouwen duurzaam te maken maar anderzijds door in de privésfeer deze transitie te maken. Het inkomen van bestuurders is tenslotte meer dan toereikend om de benodigde investeringen te doen. Laat duidelijk zijn dat we met zijn allen de transitie naar duurzaamheid moeten maken en niet alleen de bestuurders en politici maar het helpt enorm wanneer zij als brengers van de boodschap tenminste zelf het goede voorbeeld geven. 4.4 Sociale duurzaamheidslening en investeringsverplichting Helaas is de transitie voor de onderkant van de samenleving niet mogelijk doordat zij het geld voor de benodigde investeringen missen en het inkomen vaak onvoldoende of de financiële situatie zodanig is dat een lening niet tot de mogelijkheden behoort. Er kan keihard worden aangetoond dat de lastenverhoging als gevolg van een lening dubbel en dwars wordt terugverdiend door lagere energielasten (anders gezegd: de totale lasten gaan omlaag). Daarom is er flankerend beleid nodig in de vorm van sociale duurzaamheidsleningen. Dat is goed mogelijk omdat locale overheden tegen veel lagere tarieven kunnen lenen dan particulieren. In de huidige situatie waarbij de energielasten, de zorgverzekeringspremies en de gemeentelijke belastingen de pan uitrijzen moeten we niet gek opkijken als er een explosieve groei komt in de schuldsaneringsvraag met als resultaat een behoorlijk beslag op het gemeentelijk apparaat. Door de transitie naar duurzame energie middels duurzaamheidsleningen mogelijk te maken ontstaat er dus een win-win situatie. Ook is er een grote groep afhankelijk van de medewerking van derden. Zo zijn huurders afhankelijk van de medewerking van de woningcorporaties en huisbazen. Een investeringsverplichting in het energieneutraal maken van huurwoningen middels een korting op de voorgenomen afdracht aan de centrale overheid biedt voldoende mogelijkheden om ook hier een win-win situatie te creëren. 4.5 Voorbeeldfunctie Een onderdeel van de transitie naar duurzaamheid is de transitie naar 100% duurzame energie. Omdat die transitie waarschijnlijk niet binnen een generatie mogelijk is, is het belangrijk dat we beginnen alle basisscholen te voorzien van PV zonnepanelen en zoveel mogelijk van centrale verwarming op basis van houtsnipperketels. De energievoorziening van de school is dan 100% duurzaam terwijl de exploitatiekosten omlaag gaan, alweer een win-win situatie. Uiteraard dient er eerst, voor zover dat tenminste nog niet is gebeurd, gekeken te worden naar energiebesparing via isolatie etc. Met deze aanpak kan niet alleen een belangrijke besparing op de energiekosten voor scholen worden gerealiseerd, maar als het gepaard 3

4 gaat met een lespakket over duurzaamheid dan wordt daarmee het zaad gezaaid dat de huidige generatie node mist. Doordat kinderen (onze toekomst) er thuis over praten kan deze aanpak ook direct een uitstralend effect hebben op de ouders (de huidige generatie). Het effect op de huidige generatie kan verder worden versterkt door alle dorpshuizen, mfa s en verenigingsgebouwen op dezelfde manier als voorbeelden van duurzaamheid in te richten gekoppeld aan een voorlichtingscampagne over duurzaamheid. 4.6 Energieconsulenten Door per gemeente een aantal energieconsulenten op te leiden die huishoudens (maar ook bedrijven) adviseert over de transitie (energiebesparing en decentrale opwekking van energie) kan het gebrek aan kennis bij de huidige generatie snel worden weggewerkt. Voor kleine bedrijven, zzp ers en boeren zijn terugverdientijden van investeringen in de transitie naar duurzame energie meestal 1 tot 2 jaar korter dan voor particulieren door de btw-verrekening, energie-investeringsaftrek, kleinschaligheidsinvesteringsaftrek en reguliere afschrijving. Veel kleine bedrijven en zzp ers zijn daar niet van op de hoogte dus ook daarvoor kan een voorlichtingscampagne worden opgezet. 4.7 Grootverbruikers Daarmee hebben we de grootverbruikers nog niet aangepakt. Ook daar is flankerend beleid nodig via een verhoging van energiebelasting voor grootverbruikers. Door een en ander ruim van tevoren aan te kondigen en over een aantal jaren te spreiden hoeft dat niet ten koste te gaan van de concurrentiepositie van deze bedrijven. Zij hebben dan immers ruim voldoende tijd om hun bedrijfsplannen en bedrijfsprocessen daarop aan te passen en de bijbehorende investeringen in te passen. Zij kunnen daarbij gebruik maken van de kennis en ervaring bij de eerder genoemde denktank (zie 4.2). Door het afschaffen van alle subsidies op energie (muv kortlopende subsidies op nieuwe technieken) te combineren met het volledig afschaffen van energiebelasting op duurzame energie wordt de transitie naar duurzame energie versneld. Enerzijds levert dat een welkome besparing op de overheidsuitgaven, anderzijds een koopkrachtverbetering voor burgers en de zozeer gewenste groei van de economische activiteit. Als gevolg van de subsidies op fossiele energie en de lage energiebelasting voor grootverbruikers ontbreekt nu vaak de motivatie om de transitie naar duurzame energie te maken. Door het wegvallen van de subsidies op energie en het maken van maatschappelijke kosten baten analyses voor oplossingen komen vanzelf die technieken boven drijven die zonder subsidie uit kunnen en echt duurzaam zijn. Nu hebben die technieken vaak geen kans omdat met gesubsidieerde verouderde technieken meer is te verdienen waardoor deze kunstmatig in stand worden gehouden. De trend is energie besparen en decentraal zelf energie opwekken, het liefst zonder dat de monopolisten als energieleveranciers en netbeheerders eraan te pas komen. Dat is nu nog niet mogelijk maar is op termijn van 10 tot 20 jaar wel realistisch, zeker als alle technieken uit de laboratoria of de technieken die nu nog in de pijplijn zitten algemeen beschikbaar komen. 4

5 5.Duurzame maatregelen per doelgroep Welke duurzame maatregelen kunnen de verschillende doelgroepen concreet nemen nu direct en in de naaste toekomst? 5.1 Boeren Rundveehouders en varkenshouders kunnen het best een bioraffinage systeem installeren. Een dergelijk systeem verdient zich in 5 tot 10 jaar terug. Het voorkomt de uitstoot van methaan, lachgas en ammoniak, het bespaart 80% op de aanschaf van kunstmest (het wint immers alle mineralen waaronder het schaarse fosfor terug uit de mest), het maakt mestinjectie overbodig (waardoor het bodemleven in stand blijft en de weidevogelstand zich kan herstellen en de oppervlaktewaterkwaliteit met sprongen verbetert) en het levert biogas dat aan het gasnet kan worden teruggeleverd en/of in combinatie met warmtekrachtkoppeling (wkk) elektriciteit opwekt. Door bovendien kuikenhouders te vestigen direct naast rundveehouders en/of varkenshouders kan de restwarmte van wkk efficiënt worden gebruikt. Agrariërs en tuinders kunnen voor de vergisting van restafval een 2 e generatie droge vergister plaatsen of een bioproductprocessor. Tuinders zouden gezamenlijk in hun warmtevraag kunnen voorzien met geothermie. De bioraffinage systemen (maat zeecontainer) tasten het landschap niet aan, creëren geen extra vervoersbewegingen en hebben alleen een positieve invloed op het woon- en leefklimaat doordat de stankoverlast verdwijnt, de uitstoot van broeikasgassen nagenoeg wordt uitgebannen en de lucht-, bodem- en waterkwaliteit en de biodiversiteit verbetert. Als de hele agrarische sector bioraffinage toepast zijn we in een keer verlost van meer dan 20% van de uitstoot van broeikasgassen in Nederland. In de meeste gevallen is bioraffinage voor veehouders en agrariërs voldoende om qua energie volledig zelfvoorzienend te worden. Voor zover dat incidenteel niet voldoende is kan men denken aan de plaatsing van PV zonnepanelen. Als alle boeren in Nederland een halve hectare zouden inruimen als zonnepark dat zijn de windturbineparken op land die zoveel weerstand opwekken en duurzaamheid zo n slechte naam bezorgen overbodig. Sterker nog, dan wordt de doelstelling voor windturbines op land en op zee uit het energieakkoord meer dan gehaald zonder alle bezwaren en maatschappelijke kosten (zie bijlage 1). Bovendien zorgen dergelijke zonneparken voor een goed basisinkomen voor de boer zoals uit onderzoek blijkt (Acrres Wageningen UR, Wat levert een zonneweide per ha op, Joanneke Spruijt, maart 2015). 5.2 Huiseigenaren Energiebesparing is maatwerk maar er kunnen wel enkele algemene opmerkingen worden gemaakt. Gas maakt het grootste deel van de energierekening uit. Op gasverbruik kan bespaard worden door het dichten van naden en kieren, het isoleren van de spouw, vloer en dak en door een recycling douchesysteem te installeren. Ook HR++ glas of heat mirror glass wanneer alleen enkel glas aanwezig is en het vervangen van een ketel ouder dan 15 jaar 5

6 in combinatie met een ecoflow zijn dan goede opties. Wil men 100% duurzaam dan komt een ketel op pellets of houtsnippers in beeld. Een houtvergasser is alleen interessant bij een verbruik van meer dan 7000 m3, een verbruik dat bij woonboerderijen niet ongebruikelijk is. Ook warmtepompen vragen een aanzienlijke investering nog los van het aanleggen van de lage temperatuur verwarming. Voor elektriciteit is het heel wat eenvoudiger om duurzaam en zelfvoorzienend te worden. Snelle besparingen zijn mogelijk door vriezers, koelkasten en koelvriescombinaties ouder dan 10 jaar direct te vervangen door A+++ exemplaren en de wisselstroommotor van de mechanische ventilatie te vervangen door een gelijkstroommotor. Ook door beeldbuis tv s en schermen, gloeilampen en halogeenspots te vervangen door led exemplaren kan er veel worden bespaard. Met het plaatsen van PV panelen kan men vervolgens geheel zelfvoorzienend worden. Voor investeringen met een rendement op investering (roi) van meer dan 6% (zie bijlage 2) kan zelfs een groene lening (5,5% 10 jaar vast) goed uit. Om in aanmerking te komen voor een groene lening en voor andere duurzaamheidsleningen met een lager rentepercentage is voldoende inkomen vereist in relatie tot de lasten. Voor mensen met onvoldoende inkomen zou daarom een sociale duurzaamheidslening een uitkomst bieden (zie 4.4 en onder e). 5.3 Huurders Voor huurders zijn in principe dezelfde maatregelen interessant als voor huiseigenaren. Zij zijn echter afhankelijk van de woningcorporatie. Woningcorporaties hebben in het recente verleden aangetoond niet sociaal te denken of de verkeerde keuzes te maken. Woningcorporaties rekenen voor iedere 1000 euro investering in duurzaamheid een huurverhoging van 6 tot 10 euro. Een huurverhoging van 10 euro per 1000 euro betekent in feite dat alleen investeringen met een rendement op investering van meer dan 12% voor huurders interessant zijn. Bij maatregelen die nauwelijks onderhoud vragen en die 30 tot 40 jaar meegaan (isolatie, HR++ glas, PV zonnepanelen) is een dergelijke huurverhoging exorbitant hoog en waarschijnlijk een gevolg van de veel te hoge overheadkosten waarmee woningcorporaties rekenen. Er zijn ook woningbouwverenigingen die hun huurders wel helpen en soms zelfs geen huurverhoging vragen voor duurzaamheidsmaatregelen. Via wet- en regelgeving kan dit worden gestimuleerd (zie onder g). 5.4 MKB Voor het midden en kleinbedrijf is met name het vervangen van TL door led TL interessant. De terugverdientijd ligt tussen de 2 en de 3 jaar. Door de resterende elektriciteit met PV panelen op te wekken (terugverdientijd ~5 jaar) is men voor elektriciteit zelfvoorzienend. 5.5 Industrie Door het inrichten van productieprocessen volgens het cradle to cradle principe kan een maximale recycling van schaarse grondstoffen worden gerealiseerd. Door producten zo in elkaar te zetten dat ze aan het eind van hun economische leven gemakkelijk uit elkaar 6

7 kunnen worden gehaald kan deze recycling op een efficiënte manier plaatsvinden en behoren dumping praktijken van afgedankte apparaten in Afrika en andere derde wereld landen, die ten koste gaan van het woon- en leefklimaat en de gezondheid van de locale bevolking, vanzelf tot het verleden. Daarnaast zal de bio-based economy steeds prominenter in beeld komen. Daar zijn nu al concrete voorbeelden van. Zo kunnen bijvoorbeeld bakstenen worden gemaakt door bacteriën bij kamertemperatuur en kan isolatiemateriaal gemaakt worden door schimmels. Bij veel energieslurpende processen kan flink worden bespaard. Zo is er beton waarbij de helft tot tweederde op energie kan worden bespaard door portland cement vervangende materialen te gebruiken zoals uit de olie-industrie afkomstige afvalproducten. Inmiddels zijn er nog veel meer van dit soort innovaties die maar mondjesmaat invoering vinden door gebrek aan kennis. Het afvangen van CO2 bij energie-intensieve industrie en tijdelijk bovengronds opslaan kan worden gecombineerd met het omzetten ervan in gas (methaan) via het sabatierproces met behulp van surplus energie van maglev windturbineparken op zee (of op de grootschalige industrieterreinen). Dit is het power to gas proces. [Maglev windturbines zijn in tegenstelling tot de wieken windturbines wel duurzaam. Het merendeel van de energie van windturbines gaat naar de industrie. Het is daarom vreemd dat de opbrengst van windturbineparken altijd wordt uitgedrukt in de energie van aantallen huishoudens. Het is slechts een doorzichtige truc van de windturbinelobby om bewoners te bewegen ze als groen te accepteren!] Windluwe periodes kunnen worden overbrugd met energie van gasturbines. Op die manier ontstaat een CO2-neutrale cyclus in de industrie die bovendien als voordeel heeft dat koppeling van windturbines aan het grid overbodig wordt waardoor ook de miljarden investeringen in de verzwaring van het grid overbodig worden. De toekomst van het centrale grid is sowieso non-existant enerzijds door een verregaande decentralisering van de energieopwekking en anderzijds doordat technieken voor het direct omzetten van infrarood (warmte) in elektriciteit op de markt komen. Kortom iedere euro die nog in de verzwaring van het grid wordt geïnvesteerd is eigenlijk weggegooid. Daarnaast kan geothermie worden ingezet bij industriële processen. Verder loont het om industrieën met veel surplus aan restwarmte te combineren met (te plaatsen naast) industrieën die veel warmtevraag hebben. 5.6 Verkeer Het terugdringen van de uitstoot van CO2 en fijnstof alsmede het terugdringen van de geluidsproductie is de opgave waarvoor we staan. Door het afschaffen van verbrandingsmotoren wordt zowel de geluidsproductie beperkt als de uitstoot van CO2 en fijnstof. De huidige generatie elektrische auto s is door de verouderde lithium-ion accu s nog niet echt duurzaam te noemen. De actieradius is daardoor beperkt en door het ontbreken van de infrastructuur van snellaadstations en de relatief hoge prijs zal de groei ervan achterblijven bij de verwachtingen. De volgende generatie lithium-air accu s zal daarin verbetering brengen omdat de actieradius dan met een factor 2 toeneemt. Maar er zijn 7

8 meer ontwikkelingen op het gebied van accu s die de nadelen van het huidige elektrisch rijden wegnemen zoals de zeezoutaccu die het laadproces tot een kwartier kan terugbrengen. Een andere veelbelovende techniek is de waterstof-brandstofcel. De eerste modellen komen op de markt en hebben al gelijk een grote actieradius. Wel wordt daarbij nog steeds gebruik gemaakt van hogedruktanks voor de opslag van waterstof. Een goed alternatief hiervoor is de vloeistof mierenzuur. Het maakt hogedruktanks overbodig en het heeft een zodanig hoge waterstofinhoud dat een actieradius van 1000 km mogelijk wordt. (Mierenzuur kan met surplus energie gemaakt worden uit waterstof en CO2.) Voor vrachtwagens is Bio-dme een uitkomst. Door het railverkeer te vervangen door zweeftreinen (maglev) kan ook daar de geluidsproductie fors worden ingeperkt (voor Nederland is dat door de dichtheid van het spoornet en de korte afstanden vooralsnog minder interessant). Door intelligente en zuinige straatverlichting toe te passen kan veel op energieverbruik worden bespaard. Per kilometer (snel)weg kan de besparing oplopen tot het elektriciteitsverbruik van 15 huishoudens. 5.6 Overheid Beleid en voorbeeldfunctie a-stel als overheid de oorspronkelijke doelstelling, het terugdringen van broeikasgassen, weer centraal in plaats van de 4 e afgeleide, het plaatsen van technisch achterhaalde windturbines, centraal te stellen. b-herdefinieer duurzame energie. Iets is in onze optiek alleen duurzaam als het een langdurige oplossing biedt voor een probleem in onze samenleving zonder nieuwe problemen te introduceren en zonder de samenleving onnodig op kosten te jagen. Op basis van deze definitie vallen wieken windturbines en 1 e generatie vergisters af. c-voer consistent beleid en probeer niet de ontluikende decentralisering van de energieopwekking in de kiem te smoren vanuit vastgeroeste centralistische gedachten waarbij de grote monopolisten maximale bescherming genieten en de belastinginkomsten centraal staan. d-houd bij de ruimtelijke ordening rekening met de afstemming van decentrale energieproductie op decentrale energievraag (zie oa paragraaf 5.5). e-het huidige beleid zorgt voor een tweedeling in de samenleving. Met name de arme onderlaag kan niet meedoen in de transitie. Voer daarom een sociale duurzaamheidslening in voor mensen die aantoonbaar niet in aanmerking komen voor de duurzaamheidslening zodat alle burgers de transitie naar duurzaamheid kunnen maken. f-laat bestuurders en politici wat betreft de transitie naar duurzaamheid zelf het goede voorbeeld geven zowel in de privésfeer als in de sfeer van het verduurzamen van overheidsgebouwen. Er zal dan meer naar ze geluisterd worden. 8

9 5.6.2 Wet- en regelgeving a-zorg dat plaatsing van zonnepanelen op eigen grond (tuin) vergunningvrij is. b-schaf alle subsidies op energie af. Op die manier wordt een level playing field gecreëerd. Door kortlopende subsidies (maximaal 5 jaar) op nieuwe technieken krijgen innovaties meer kans. c-schaf de energiebelasting op echte in Nederland geproduceerde duurzame energie af. Hierdoor kunnen energieleveranciers gaan concurreren op prijs. Hoe meer duurzame energie in hun energiemix hoe lager hun tarief daardoor kan worden. Er is dan wel een nieuwe definitie van duurzame energie nodig. De huidige deugt namelijk niet. (zie onder b). d-zelfs bij de invoering van de ODE (opslag duurzame energie) worden de grootverbruikers opnieuw ontzien. Dat is contraproductief. Grootverbruikers zullen zo nooit de transitie gaan maken. Daarom doet de overheid er verstandig aan om een forse (stapsgewijze) verhoging van de energiebelasting voor grootverbruikers aan te kondigen. Uiteraard geldt dit alleen voor niet duurzame energie. e-pas het bouwbesluit aan door op te nemen dat alleen nog de bouw van minimaal energieneutrale (liever nog energieplus) gebouwen wordt toegelaten. f-verplicht bij het afgeven van een vergunning voor megastallen de toepassing van bioraffinage van mest. g-geef woningcorporaties een korting op de afdracht aan het Rijk wanneer zij investeren in verduurzaming van het bestaande woningbestand. 9

10 Bijlage 1 Doelstelling duurzame energie gemakkelijk haalbaar met zonneparken Er zijn in Nederland boeren en tuinders (18000 melkveehouders, 4500 varkenshouders, 200 geitenhouders, 640 vleeskippenhouders en 1000 legkippenhouders). Ze beschikken in totaal over ongeveer 2,5 miljoen hectare grond. Gemiddeld dus ruim 31 ha per boer. Als iedere boer een halve hectare grond zou gebruiken voor een zonnepark dan gaat het gemiddeld dus om 1,6% van hun beschikbare grond, in totaal ha. Daarop kan minimaal MWp aan zonnepanelen worden geplaatst en dus 25 miljoen MWh worden opgewekt. Dat is het equivalent van de productie van MW windturbines. De huidige doelstelling wind is 4450 MW op zee en 6000 MW op land. Vanaf 2015 betekent dat 3450 MW bijplaatsen op zee en 3500 MW bijplaatsen op land, in totaal dus 6950 MW bijplaatsen. Conclusie met 0,5 ha zonnepark per boer kan minimaal anderhalf keer de doelstelling van wind worden gerealiseerd. Bovendien hebben we dan een oplossing voor 40 jaar in plaats van 10 jaar (zee) en 15 jaar (land) zonder de maatschappelijke kosten en bezwaren die aan de plaatsing van windturbines kleven. 10

11 Bijlage 2 rendement op investering in duurzaamheid voor particulieren maatregel gas/el terugverdientijd roi jaar % kill schakelaars bij computer/tv/geluidsapparatuur el <1 >100 naden en kieren dichten gas 1 tot 2 60 mechanische ventilatiebox vervangen el 2 tot 3 40 gloeilampen/halogeenspots vervangen door led el 3 tot 4 30 beeldbuis tv s en schermen vervangen door led el 3 tot 4 30 recycling douche gas 3 tot 5 25 koelers en vriezers ouder dan 10 jaar vervangen el 4 tot 5 22 ketel op houtsnippers gas 4 tot 6 20 gevelisolatie of spouwisolatie gas 4 tot 6 20 dakisolatie (doe t zelf bij verwarmde zolder) gas 4 tot 6 20 vloerisolatie (doe t zelf) gas 5 tot 6 18 PV zonnepanelen el 6 tot 8 14 ecoflo gas 6 tot 8 14 dakisolatie (uitbesteed bij verwarmde zolder) gas 7 tot 9 12 ketel op houtsnippers gas 7 tot 9 12 HR107 ketel (huidige ketel ouder dan 15 jaar) gas 8 tot HR++/heat mirror glas (ipv enkel glas) gas 8 tot vloerisolatie (uitbesteed) gas 8 tot

Visie transitie naar duurzaamheid Stichting Duurzame Energieprovincie,voor het laatst geactualiseerd maart 2014

Visie transitie naar duurzaamheid Stichting Duurzame Energieprovincie,voor het laatst geactualiseerd maart 2014 Visie transitie naar duurzaamheid Stichting Duurzame Energieprovincie,voor het laatst geactualiseerd maart 2014 1.Inleiding Het ruimteschip aarde is het enige dat voor ons mensen als woon- en leefomgeving

Nadere informatie

Hoewel ook het laatste IPCC rapport wat minder stellig is over de menselijke invloed op de klimaatverandering zijn wij ervan overtuigd dat we iets

Hoewel ook het laatste IPCC rapport wat minder stellig is over de menselijke invloed op de klimaatverandering zijn wij ervan overtuigd dat we iets december 2011 1 Hoewel ook het laatste IPCC rapport wat minder stellig is over de menselijke invloed op de klimaatverandering zijn wij ervan overtuigd dat we iets aan de opwarming moeten doen. 2 Wij zijn

Nadere informatie

2016-04-15 H2ECOb/Blm HOE KAN DE ENERGIETRANSITIE WORDEN GEREALISEERD? Probleemstelling

2016-04-15 H2ECOb/Blm HOE KAN DE ENERGIETRANSITIE WORDEN GEREALISEERD? Probleemstelling HOE KAN DE ENERGIETRANSITIE WORDEN GEREALISEERD? Probleemstelling Op de internationale milieuconferentie in december 2015 in Parijs is door de deelnemende landen afgesproken, dat de uitstoot van broeikasgassen

Nadere informatie

2*100 MW. 50% rendement

2*100 MW. 50% rendement oktober 2011 1 2 4* 2* 50% 25% Ik wil beginnen u het principe van uit te leggen. Een centrale van met een van levert. Om hetzelfde vermogen met centrales van 50% te halen hebben we dus 200 MW geïnstalleerd

Nadere informatie

Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug

Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug CONCEPT Omgevingsdienst regio Utrecht Mei 2015 opgesteld door Erwin Mikkers Duurzame energie per Kern in gemeente Utrechtse Heuvelrug

Nadere informatie

Duurzame energie Fryslân Quickscan 2020 & 2025

Duurzame energie Fryslân Quickscan 2020 & 2025 Duurzame energie Fryslân Quickscan 2020 & 2025 Willemien Veele Cor Kamminga 08-04-16 www.rijksmonumenten.nl Achtergrond en aanleiding Ambitie om in 2020 16% van de energie duurzaam op te wekken in Fryslân

Nadere informatie

1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% Er is helemaal geen klimaatprobleem. Weet niet / geen mening

1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% Er is helemaal geen klimaatprobleem. Weet niet / geen mening 1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% kunnen wel even wachten met grote maatregelen 17% 1 Een beetje dringend, we kunnen nog wel even wachten met grote maatregelen,

Nadere informatie

Raadsmededeling. De volgende stukken zijn voor u bijgevoegd: Globale evaluatie van het project De Achterhoek Bespaart 2009

Raadsmededeling. De volgende stukken zijn voor u bijgevoegd: Globale evaluatie van het project De Achterhoek Bespaart 2009 Raadsmededeling Nummer : 82/2009 Datum : 9 december 2009 B&W datum : - Portefeuillehouder : J. Teeuwsen Onderwerp : Tussentijdse evaluatie subsidieverordening 'Achterhoek Bespaart 2009' Aanleiding Brief

Nadere informatie

Hoe kan ik energie besparen? De Woningstichting helpt u!

Hoe kan ik energie besparen? De Woningstichting helpt u! energie besparen = woonlasten verlagen VRAGEN? Bent u geïnteresseerd in één van de mogelijkheden die in deze brochure zijn beschreven, heeft u nog vragen of wilt u meer weten over de kosten? Vul dan het

Nadere informatie

Is investeren in energiebesparende producten nog interessant?

Is investeren in energiebesparende producten nog interessant? Is investeren in energiebesparende producten nog interessant? Energie verwarming en SWW Stijgende prijzen woningen zonder spouwisolatie Woningen met enkel glas Woningen zonder dakisolatie 2 1 Energie elektriciteit

Nadere informatie

http://enquete.groenepeiler.nl/admin/statistics.aspx?inquiry=47 1 van 13 5-7-2011 17:03

http://enquete.groenepeiler.nl/admin/statistics.aspx?inquiry=47 1 van 13 5-7-2011 17:03 1 van 13 5-7-2011 17:03 Enquête Enquête beheer Ingelogd als: aqpfadmin Uitloggen Enquête sta s eken Enquête beheer > De Klimaat Enquête van het Noorden > Statistieken Algemene statistieken: Aantal respondenten

Nadere informatie

Totale uitstoot in 2010: 14.000 kiloton CO 2

Totale uitstoot in 2010: 14.000 kiloton CO 2 Totale uitstoot in 2010: 14.000 kiloton CO 2 Industrie Welke keuzes en wat levert het op? Huidig beleid 1% besparing op gas en elektra per jaar. Totaal is dat 8 % besparing in 2020. Opbrengst: 100 kiloton.

Nadere informatie

U kunt energie besparen. De belangrijkste en meest urgente verbeterpunten worden in onderstaande tabel weergegeven.

U kunt energie besparen. De belangrijkste en meest urgente verbeterpunten worden in onderstaande tabel weergegeven. Dhr. Jansen Voorbeeldstraat 26 9411 VR Voorbeeldstad Beilen: 11 april 2014 Uw adviseur: Floris van Dijk Geachte heer Jansen, Op 2 april 2014 is uw woning door mij onderzocht om de mogelijkheden voor het

Nadere informatie

energiebesparing bestaande bouw Harderwijk 26 mei 2015

energiebesparing bestaande bouw Harderwijk 26 mei 2015 energiebesparing bestaande bouw Harderwijk 26 mei 2015 Marc Smijers M 06-23924330 www.smijers-energieadvies.nl info@smijers-energieadvies.nl 1 Onderwerpen Relatie tussen energielabel en energiegebruik

Nadere informatie

De opkomst van all-electric woningen

De opkomst van all-electric woningen De opkomst van all-electric woningen Institute for Business Research Jan Peters Directeur Asset Management Enexis Inhoud Beeld van de toekomst Veranderend energieverbruik bij huishoudens Impact op toekomstige

Nadere informatie

Energie. 1 Conclusies. Energiebesparing en duurzame energie in de Drechtsteden

Energie. 1 Conclusies. Energiebesparing en duurzame energie in de Drechtsteden Energie Energiebesparing en duurzame energie in de Drechtsteden De gemeenten in de regio Drechtsteden werken samen aan klimaat- en energiebeleid. Ingezet wordt op energiebesparing en toename van gebruik

Nadere informatie

Duorsume enerzjy yn Fryslân. Energiegebruik en productie van duurzame energie

Duorsume enerzjy yn Fryslân. Energiegebruik en productie van duurzame energie Duorsume enerzjy yn Fryslân Energiegebruik en productie van duurzame energie 1 15 11 oktober 1 Inhoud Management Essay...3 1 Management Essay De conclusies op één A4 De provincie Fryslân heeft hoge ambities

Nadere informatie

De warmtemarkt van morgen: rol van gas, elektriciteit en warmtedistributie bij verwarming van woningen.

De warmtemarkt van morgen: rol van gas, elektriciteit en warmtedistributie bij verwarming van woningen. De warmtemarkt van morgen: rol van gas, elektriciteit en warmtedistributie bij verwarming van woningen. Inhoud De warmtemarkt Warmtevraag woningen Warmtemarkt voor woningen Gasdistributie en CV ketel Elektriciteitsdistributie

Nadere informatie

Welkom Energie besparen en opwekken met PV panelen ECOPARK DE LIMES, ALPHEN AAN DEN RIJN, 16 JULI 2015

Welkom Energie besparen en opwekken met PV panelen ECOPARK DE LIMES, ALPHEN AAN DEN RIJN, 16 JULI 2015 Welkom Energie besparen en opwekken met PV panelen ECOPARK DE LIMES, ALPHEN AAN DEN RIJN, 16 JULI 2015 Een beter klimaat begint bij jezelf! Erik de Ruijter, Coöperatie EnergiekAlphen SAMEN, LOKAAL EN DUURZAAM

Nadere informatie

Net voor de Toekomst. Frans Rooijers

Net voor de Toekomst. Frans Rooijers Net voor de Toekomst Frans Rooijers Net voor de Toekomst 1. Bepalende factoren voor energie-infrastructuur 2. Scenario s voor 2010 2050 3. Decentrale elektriciteitproductie 4. Noodzakelijke aanpassingen

Nadere informatie

Les Biomassa. Werkblad

Les Biomassa. Werkblad LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Les Biomassa Werkblad Les Biomassa Werkblad Niet windenergie, niet zonne-energie maar biomassa is de belangrijkste bron van hernieuwbare energie in Nederland. Meer dan 50%

Nadere informatie

Huis & Erf steekt energie in uw woning. Isolatiemaatregelen

Huis & Erf steekt energie in uw woning. Isolatiemaatregelen Huis & Erf steekt energie in uw woning Isolatiemaatregelen Huis & Erf steekt energie in uw woning Huis & Erf steekt energie in uw woning in de vorm van een compleet isolatiepakket voor uw hele woning.

Nadere informatie

Net voor de toekomst. Frans Rooijers directeur CE Delft rooijers@ce.nl

Net voor de toekomst. Frans Rooijers directeur CE Delft rooijers@ce.nl Net voor de toekomst Frans Rooijers directeur CE Delft rooijers@ce.nl CE Delft Onafhankelijk onderzoek en advies sinds 1978 Energie, Transport en Grondstoffen Economische, technische en beleidsmatige expertise

Nadere informatie

nieuwe turf Brochure over de mogelijkheden voor Duurzame energie en energiebesparing in de regio Oostermoer.

nieuwe turf Brochure over de mogelijkheden voor Duurzame energie en energiebesparing in de regio Oostermoer. Op zoek naar het nieuwe turf Brochure over de mogelijkheden voor Duurzame energie en energiebesparing in de regio Oostermoer. Opgave Windenergie Het Rijk heeft zichzelf tot doel gesteld om in 2020 6000

Nadere informatie

Compact Plus biogasinstallatie, Lierop, 600 kw

Compact Plus biogasinstallatie, Lierop, 600 kw Hoe maak je biogas? Inhoud presentatie Wie en wat is Biogas Plus? Hoe werkt een biogasinstallatie? Voor wie is een biogasinstallatie interessant? Is een biogasinstallatie duurzaam? Zijn subsidies nodig?

Nadere informatie

Duurzame dienstverlening Rekenen aan rendement

Duurzame dienstverlening Rekenen aan rendement Duurzame dienstverlening Rekenen aan rendement Rekenen aan rendement zonnepanelen Monique van der Meij Energie-adviseur Monique.vanderMeij@flynth.nl mobiel: 06 53 26 19 68 LTO Noord Programma Ondernemer

Nadere informatie

Raymond Roeffel Directeur Trineco. Regelgeving, Organisatie en beheermodellen rondom Zonne

Raymond Roeffel Directeur Trineco. Regelgeving, Organisatie en beheermodellen rondom Zonne Raymond Roeffel Directeur Trineco Regelgeving, Organisatie en beheermodellen rondom Zonne Agenda Waarom zonnestroom? Wet en regelgeving rondom zonnesystemen Salderingstarieven De meest voorkomende situaties

Nadere informatie

Bespaar-toptips. die watt opleveren. samen@heuvelrugenergie.nl www.heuvelrugenergie.nl

Bespaar-toptips. die watt opleveren. samen@heuvelrugenergie.nl www.heuvelrugenergie.nl Bespaar-toptips die watt opleveren samen@heuvelrugenergie.nl www.heuvelrugenergie.nl Bespaar-toptip 1 Waterbesparende douchekop (max. 8L per minuut doe de emmerproef om dit te testen) ± 90 p.j. De groenste

Nadere informatie

Voorbeeldstraat 1 in Hilversum

Voorbeeldstraat 1 in Hilversum Voorbeeldstraat 1 in Hilversum Klantnummer 11111VA1 Contactpersoon Kasper van Heteren Energie prestatie adviseur woningen (EPA-W) Johannes Frölich E-mailadres kasper.van.heteren@maakjehuishoom.nl Datum

Nadere informatie

Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking

Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking Erik van der Steen HYS legal 1 HYS Legal Inleiding Triodos Bank: Waarom we graag duurzaam vastgoed financieren Jones

Nadere informatie

Cursus Verwarm je woning. 1. Inleiding 2. Verwarmingssysteem 3. Ventilatie 4. Subsidies en leningen 5. Uitnodiging voor bezoeken producten

Cursus Verwarm je woning. 1. Inleiding 2. Verwarmingssysteem 3. Ventilatie 4. Subsidies en leningen 5. Uitnodiging voor bezoeken producten Cursus Verwarm je woning 1. Inleiding 2. Verwarmingssysteem 3. Ventilatie 4. Subsidies en leningen 5. Uitnodiging voor bezoeken producten DUW Parkstad DUW is een initiatief van Stichting EnviAA in samenwerking

Nadere informatie

EEN DUURZAME ENERGIEVOORZIENING VOOR IEDEREEN

EEN DUURZAME ENERGIEVOORZIENING VOOR IEDEREEN A SUSTAINABLE ENERGY SUPPLY FOR EVERYONE A SUSTAINABLE ENERGY SUPPLY FOR EVERYONE o o o o Portaal (6x) Bo-Ex Stanleylaan Bo-Ex Livingstonelaan Isolatie Geen Wel Wel Glas enkel Dubbel Dubbel

Nadere informatie

Bijlage 2 Potentieelberekening energiestrategie 1/5

Bijlage 2 Potentieelberekening energiestrategie 1/5 Bijlage 2 Potentieelberekening energiestrategie 1/5 Bijlage 2 Potentieelberekening energiestrategie 2/5 Toelichting bij scenario-analyse energiebeleid Beesel Venlo Venray Deze toelichting beschrijft wat

Nadere informatie

Wat vraagt de energietransitie in Nederland?

Wat vraagt de energietransitie in Nederland? Wat vraagt de energietransitie in Nederland? Jan Ros Doel/ambitie klimaatbeleid: Vermindering broeikasgasemissies in 2050 met 80 tot 95% ten opzichte van 1990 Tussendoelen voor broeikasgasemissies Geen

Nadere informatie

Vergisting anno 2010 Rendabele vergister onder SDE 2010. Hans van den Boom 22 april 2010 Sectormanager Duurzame Energie

Vergisting anno 2010 Rendabele vergister onder SDE 2010. Hans van den Boom 22 april 2010 Sectormanager Duurzame Energie Vergisting anno 2010 Rendabele vergister onder SDE 2010 Hans van den Boom 22 april 2010 Sectormanager Duurzame Energie Financieren Duurzame energie binnen Rabobank Groep Maatwerk Sustainability naast Food

Nadere informatie

Lekker wonen, lagere lasten

Lekker wonen, lagere lasten Lekker wonen, lagere lasten Lees hoe u energie kunt besparen met het energiepakket van Woonservice. Het energiepakket Een huishouden is gemiddeld 150,- per maand kwijt aan energie. Dat is een kwart van

Nadere informatie

Duurzaamheid is meer dan emotie het levert ook geld op

Duurzaamheid is meer dan emotie het levert ook geld op 1. Wat is het gemiddelde water-, elektra- en gasverbruik voor een huishouden en wat kost dat per jaar, per maand? Hoeveel betaalt u daarvan aan belasting? Bij een gemiddeld huishouden van 2,2 personen

Nadere informatie

Startadvies Energiebesparing

Startadvies Energiebesparing Startadvies Stephanusplein 1, 7772 BR Hardenberg Startadvies : Op basis van de besparingscheck (zie bijlage) heeft uw woning een indicatief energielabel F. Het energielabel voor woningen loopt van A tot

Nadere informatie

Stappenplan Zon op Huurwoning Amsterdam

Stappenplan Zon op Huurwoning Amsterdam Context Klimaatprobleem Er is sprake van een wereldwijd klimaatprobleem, waarbij de temperatuur over de afgelopen decennia structureel is opgelopen. Deze trend wordt veroorzaakt door de uitstoot van broeikasgas,

Nadere informatie

Oosterhout Nieuwe Energie

Oosterhout Nieuwe Energie Oosterhout Nieuwe Energie Wat willen wij bereiken met ONE Oosterhout 100% Duurzame Energie Betaalbaar Lokaal opgewekt Met lokale ondernemingen Oftewel:. samen met inwoners van Oosterhout, op het grondgebied

Nadere informatie

Groep 8 - Les 4 Duurzaamheid

Groep 8 - Les 4 Duurzaamheid Leerkrachtinformatie Groep 8 - Les 4 Duurzaamheid Lesduur: 30 minuten (zelfstandig) DOEL De leerlingen weten wat de gevolgen zijn van energie verbruik. De leerlingen weten wat duurzaamheid is. De leerlingen

Nadere informatie

Inleiding Basisbegrippen Energie Materialen Vormgeving Bruikbaarheid Binnenklimaat Kosten

Inleiding Basisbegrippen Energie Materialen Vormgeving Bruikbaarheid Binnenklimaat Kosten Bruikbaarheid Binnenklimaat Kosten Wat kan er gebeuren in de wereld als de productie niet kan voldoen aan de stijgende vraag? Fossiele brandstof en delfstoffen zijn eindig. Probleemstelling is dus eenvoudig

Nadere informatie

Notitie energiebesparing en duurzame energie

Notitie energiebesparing en duurzame energie Notitie energiebesparing en duurzame energie Zaltbommel, 5 juni 2012 Gemeente Zaltbommel Notitie energiebesparing en duurzame energie 1 1. Inleiding Gelet op de ambities in het milieuprogramma 2012-2015

Nadere informatie

Wij informeren u graag over de mogelijkheden, tips en handige weetjes op het gebeid van duurzaamheid en vooral wat ook zelf kunt doen.

Wij informeren u graag over de mogelijkheden, tips en handige weetjes op het gebeid van duurzaamheid en vooral wat ook zelf kunt doen. Investeren in duurzaamheid In de samenleving is er steeds meer aandacht voor duurzaamheid en energiebesparing. We gaan de komende jaren actief inzetten op duurzaam beheren. Energiezuinig wonen. Niet alleen

Nadere informatie

Alphen aan den Rijn, Boskoop, Rijnwoude Samen, lokaal en duurzaam! ENERGIEK ALPHEN AAN DEN RIJN

Alphen aan den Rijn, Boskoop, Rijnwoude Samen, lokaal en duurzaam! ENERGIEK ALPHEN AAN DEN RIJN Alphen aan den Rijn, Boskoop, Rijnwoude Samen, lokaal en duurzaam! ENERGIEK ALPHEN AAN DEN RIJN Energiek Alphen aan den Rijn AGENDA 1. Opening 2. Wie en wat is Energiek Alphen aan den Rijn 3. Gemeente

Nadere informatie

Besparen op uw maandelijkse energiekosten is uw eerste winst!

Besparen op uw maandelijkse energiekosten is uw eerste winst! Accountants controleren over het algemeen niet de energierekening van hun cliënten op fouten! Controleert u de energierekening op fouten? Uit onderzoek van de NMa blijkt dat meer dan 20% van energierekeningen

Nadere informatie

Ik wil zonnepanelen. Presentatie: Joop Eising van Invent www.invent.nl Erik Koning van Energiewacht www.ewacht.nl

Ik wil zonnepanelen. Presentatie: Joop Eising van Invent www.invent.nl Erik Koning van Energiewacht www.ewacht.nl Ik wil zonnepanelen. Presentatie: Joop Eising van Invent www.invent.nl Erik Koning van Energiewacht www.ewacht.nl Aanleiding vereniging voor energiebesparing: 1 hogere gemeentelijke tarieven voor verenigingen

Nadere informatie

Energieverbruik gemeentelijke gebouwen

Energieverbruik gemeentelijke gebouwen MILIEUBAROMETER: INDICATORENFICHE ENERGIE 1/2 Samenwerkingsovereenkomst 2008-2013 Milieubarometer: Energieverbruik gemeentelijke gebouwen Indicatorgegevens Naam Definitie Meeteenheid Energieverbruik gemeentelijke

Nadere informatie

Projectbureau Herstructurering Tuinbouw Bommelerwaard

Projectbureau Herstructurering Tuinbouw Bommelerwaard Projectbureau Herstructurering Tuinbouw Bommelerwaard Gemeente Maasdriel commissie Ruimte 9 januari 2013 Teun Biemond Jan Woertman 1 Inhoud 1. Voorstellen 2.Herstructurering en Duurzaamheid 3.Duurzame

Nadere informatie

Bio-WKK en WKK in de glastuinbouw: meer met minder

Bio-WKK en WKK in de glastuinbouw: meer met minder Voor kwaliteitsvolle WarmteKrachtKoppeling in Vlaanderen Bio-WKK en WKK in de glastuinbouw: meer met minder 16/12/2010 Cogen Vlaanderen Daan Curvers COGEN Vlaanderen Houtige biomassa in de landbouw 16

Nadere informatie

PUBLIEKSRAPPORT ONDERZOEK POWERPLAYER

PUBLIEKSRAPPORT ONDERZOEK POWERPLAYER Rotterdammers besparen ruim 6% op hun totale energierekening door slimme meter en actief bekijken van hun verbruik via een display Slimme Meter In 2020 moeten netbeheerders zoals Stedin bij minimaal 80%

Nadere informatie

Samen investeren in energiebesparing en duurzaamheid. Energiebesparende maatregelen. informatie MOLENBUURT FASE 2

Samen investeren in energiebesparing en duurzaamheid. Energiebesparende maatregelen. informatie MOLENBUURT FASE 2 informatie MOLENBUURT FASE 2 JANUARI 2016 Energiebesparende maatregelen Samen investeren in energiebesparing en duurzaamheid In 2016 wil Intermaris bij 40 woningen aan de Paltrokmolen in Purmerend de vloer

Nadere informatie

Energiescan.nu info@energiescan.nu www.energiescan.nu. Naam: Adres: Postcode Factuurnr.: Boekel, 6 januari 2016,

Energiescan.nu info@energiescan.nu www.energiescan.nu. Naam: Adres: Postcode Factuurnr.: Boekel, 6 januari 2016, Energiescan.nu info@energiescan.nu www.energiescan.nu Naam: Adres: Postcode Factuurnr.: Boekel, 6 januari 2016, Beste, Bedankt voor het invu llen van de Energiescan. Voor u ligt het adviesrapport. Op basis

Nadere informatie

Zonnepanelen: vergeet CO 2, het gaat om koopkracht!

Zonnepanelen: vergeet CO 2, het gaat om koopkracht! Zonnepanelen: vergeet CO 2, het gaat om koopkracht! ir. drs. Mark Workum Presentatie VNO-NCW 28-8-2012 Deze presentatie bevat drie onderwerpen Zonnepanelen zijn een goede investering (zeker voor particulieren)

Nadere informatie

Duurzame elektriciteit in het EcoNexis huis

Duurzame elektriciteit in het EcoNexis huis Werkblad 1, mbo Duurzame elektriciteit in het EcoNexis huis Inleiding De wereldbevolking groeit al jaren vrij stevig. En de wereldwijde behoefte aan energie groeit mee: we kúnnen simpelweg niet meer zonder

Nadere informatie

Energiezuinig en comfortabel wonen in Rijswijk; een initiatief van Stadsgewest Haaglanden

Energiezuinig en comfortabel wonen in Rijswijk; een initiatief van Stadsgewest Haaglanden Energiezuinig en comfortabel wonen in Rijswijk; een initiatief van Stadsgewest Haaglanden Welkom door wethouder Dick Jense Rob Klokman Ecostream Wat kunt u verwachten deze avond Wat is Wonen++ Energiebesparende

Nadere informatie

Intersteno Ghent 2013- Correspondence and summary reporting

Intersteno Ghent 2013- Correspondence and summary reporting Intersteno Ghent 2013- Correspondence and summary reporting DUTCH Wedstrijd Correspondentie en notuleren De wedstrijdtekst bevindt zich in de derde kolom van de lettergrepentabel in art. 19.1 van het Intersteno

Nadere informatie

WATER- SCHAPPEN & ENERGIE

WATER- SCHAPPEN & ENERGIE WATER- SCHAPPEN & ENERGIE Resultaten Klimaatmonitor Waterschappen 2014 Waterschappen willen een bijdrage leveren aan een duurzame economie en samenleving. Hiervoor hebben zij zichzelf hoge ambities gesteld

Nadere informatie

Concept Development Opdracht 1B Battle of Concepts Enexis. Niels Joormann - 0819811 - CMD2a

Concept Development Opdracht 1B Battle of Concepts Enexis. Niels Joormann - 0819811 - CMD2a Concept Development Opdracht 1B Battle of Concepts Enexis Niels Joormann - 0819811 - CMD2a Inhoudsopgave Debriefing 03 Onderzoek 03 Omgevingsanalyse 04 Concept: Opgewekt! 05 Business Model Canvas 11 Pitch-presentatie

Nadere informatie

Doelstelling en doelgroep

Doelstelling en doelgroep klimaat op maat Klimaat op maat Het klimaat verandert en de olievoorraden raken langzaamaan op. Dat laatste betekent concreet dat de energieprijzen naar verwachting flink stijgen in de komende decennia.

Nadere informatie

Insights Energiebranche

Insights Energiebranche Insights Energiebranche Naar aanleiding van de nucleaire ramp in Fukushima heeft de Duitse politiek besloten vaart te zetten achter het afbouwen van kernenergie. Een transitie naar duurzame energie is

Nadere informatie

Monitor klimaatbeleid. Gemeente Hunsum (fictief)

Monitor klimaatbeleid. Gemeente Hunsum (fictief) Inleiding Behaalt uw gemeente de klimaatdoelstellingen? Wilt u weten hoeveel duurzame energie in uw gemeente wordt geproduceerd of energie wordt bespaard? Zoekt u inzicht in welke maatregelen succesvol

Nadere informatie

Vol gas op weg naar een duurzame energietoekomst

Vol gas op weg naar een duurzame energietoekomst Vol gas op weg naar een duurzame energietoekomst Innovaties op gasgebied Hans Overdiep en Henk Ensing GasTerra B.V. VSK 2014 Onderwerpen - Verleden, heden en toekomst (aard)gas - Wikipedia, Gas en Energie

Nadere informatie

Digitale huismodule. Quintel Intelligence. Inleiding

Digitale huismodule. Quintel Intelligence. Inleiding Inleiding s Ochtends word je gewekt door je smartphone. Je doet een lamp aan en zet de verwarming een graadje hoger. Snel onder de douche, haar föhnen. Dan kopje thee zetten of een glas melk uit de koelkast

Nadere informatie

Krachtig. Klimaatbeleid. Klimaatbegroting 2016 2020

Krachtig. Klimaatbeleid. Klimaatbegroting 2016 2020 Krachtig Klimaatbeleid Klimaatbegroting 2016 2020 De krachten bundelen voor een krachtig klimaatbeleid Deze begroting gaat niet, zoals gebruikelijk, over miljarden euro s, maar over megatonnen CO2. Ze

Nadere informatie

Bespaar op energie én uw woonlasten samen met Woonpartners

Bespaar op energie én uw woonlasten samen met Woonpartners ENERGIE ZUINIGER WONEN! Bespaar op energie én uw woonlasten samen met Woonpartners 1 Energiebesparingsproject Energie besparen is een zaak van iedereen. Daarom investeert Woonpartners samen met haar huurders

Nadere informatie

Alternatieve energieopwekking

Alternatieve energieopwekking Alternatieve energieopwekking Energie wordt al tientallen jaren opgewekt met een paar energiebronnen: Kolen Gas Olie Kernenergie De eerste drie vallen onder de fossiele brandstoffen. Fossiele brandstoffen

Nadere informatie

Warmtekrachtkoppeling Wat, waarom en wanneer? Tine Stevens COGEN Vlaanderen Studiedag Slimme netten en WKK 29 februari 2012

Warmtekrachtkoppeling Wat, waarom en wanneer? Tine Stevens COGEN Vlaanderen Studiedag Slimme netten en WKK 29 februari 2012 Voor kwaliteitsvolle WarmteKrachtKoppeling in Vlaanderen Warmtekrachtkoppeling Wat, waarom en wanneer? Tine Stevens COGEN Vlaanderen Studiedag Slimme netten en WKK 29 februari 2012 1 COGEN Vlaanderen Doelstelling:

Nadere informatie

DUURZAAM WAGENINGEN PRESENTATIE LUCHT-WATER WARMTEPOMPEN. Arie Kalkman

DUURZAAM WAGENINGEN PRESENTATIE LUCHT-WATER WARMTEPOMPEN. Arie Kalkman DUURZAAM WAGENINGEN PRESENTATIE LUCHT-WATER WARMTEPOMPEN Arie Kalkman DuurzaamWageningen: Bewonersinformatie warmtepompen Over TNO: TNO is een onafhankelijke not-for-profit onderzoeksorganisatie (voor

Nadere informatie

Duurzaamheidsonderzoek en subsidiescan Combibad De Vliet te Leiden. 11 februari 2016

Duurzaamheidsonderzoek en subsidiescan Combibad De Vliet te Leiden. 11 februari 2016 Duurzaamheidsonderzoek en subsidiescan Combibad De Vliet te Leiden 11 februari 2016 1 Managementsamenvatting Inleiding De gemeente Leiden heeft in haar duurzaamheidsambitie doelen gesteld voor de korte

Nadere informatie

Energiecafé BECO. 16 Oktober 2014

Energiecafé BECO. 16 Oktober 2014 Energiecafé BECO 16 Oktober 2014 Programma Welkom Introductie Presentatie Voorzitter BECO Peer Verkuijlen Waarom BECO? Gemeente Bernheze wethouder Wijdeven Energiemarkt in beweging DE Unie Rense van Dijk

Nadere informatie

tot eind 2025 - LED verlichting bij vervanging - inzet slimme verlichtingsconcepten

tot eind 2025 - LED verlichting bij vervanging - inzet slimme verlichtingsconcepten Doelstelling Actie Doorlooptijd Wat gaan we doen Eigenaarschap Eigen organisatie 20% energiebesparing t.o.v. 2015 Energiebesparing gemeentelijke gebouwen 20% transitie naar hernieuwbare energie t.o.v.

Nadere informatie

Schriftelijke vragen van de CDA-fractie aan het college van B&W. Datum: 16 juni 2015. Geacht college,

Schriftelijke vragen van de CDA-fractie aan het college van B&W. Datum: 16 juni 2015. Geacht college, Schriftelijke vragen van de CDA-fractie aan het college van B&W Datum: 16 juni 2015 Betreft: duurzaamheidslening Geacht college, Op 30 oktober 2014 is tijdens de programmabegroting 2015 een motie van het

Nadere informatie

Groen gas. Duurzame energieopwekking. Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Welke keuzes en wat levert het op?

Groen gas. Duurzame energieopwekking. Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Welke keuzes en wat levert het op? Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Groen gas Welke keuzes en wat levert het op? Huidig beleid 100 miljoen m 3 groen gas. Opbrengst: 3 PJ. Extra inspanning 200 miljoen m 3 groen gas. Opbrengst: 6 PJ.

Nadere informatie

duurzaamheid en energiebesparing

duurzaamheid en energiebesparing Hofpanel Resultaten peiling 16: 1 duurzaamheid en energiebesparing februari 2013 1. Inleiding Vanaf 13 december 2012 tot en met 6 januari 2013 konden leden van het Hofpanel het burgerpanel van de gemeente

Nadere informatie

100% groene energie. uit eigen land

100% groene energie. uit eigen land 100% groene energie uit eigen land Sepa green wil Nederland op een verantwoorde en transparante wijze van energie voorzien. Dit doen wij door gebruik te maken van duurzame energieopwekking van Nederlandse

Nadere informatie

Subsidieplafond Bedrijven 495.000, - (incl. woningbouwverenigingen, dorpshuizen, scholen, sportverenigingen)

Subsidieplafond Bedrijven 495.000, - (incl. woningbouwverenigingen, dorpshuizen, scholen, sportverenigingen) Subsidieregeling duurzame investeringen door bedrijven Doel: Lokale economische activiteit stimuleren en tegelijk bijdrage leveren aan doelstelling duurzaam bouwen. In dat kader moeten investeringen betrekking

Nadere informatie

Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto

Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto Bron 1: Elektrische auto s zijn duur en helpen vooralsnog niets. Zet liever in op zuinige auto s, zegt Guus Kroes. 1. De elektrische auto is in

Nadere informatie

Naar een duurzame energievoorziening

Naar een duurzame energievoorziening Naar een duurzame energievoorziening De schone taak van aardgas 1 2 We staan voor belangrijke keuzes De wereld staat voor dringende keuzes. Neem het energievraagstuk. De wereldbevolking groeit in korte

Nadere informatie

Samen investeren in energiebesparing en duurzaamheid. Energiebesparende maatregelen. informatie MOLENBUURT FASE 1

Samen investeren in energiebesparing en duurzaamheid. Energiebesparende maatregelen. informatie MOLENBUURT FASE 1 informatie MOLENBUURT FASE 1 NOVEMBER 2015 Energiebesparende maatregelen Samen investeren in energiebesparing en duurzaamheid In 2016 wil Intermaris bij 20 woningen aan de Stellingmolen, Weidemolen en

Nadere informatie

Kwantificering van innovaties op de Energiemix van Twente. 4 maart 2014

Kwantificering van innovaties op de Energiemix van Twente. 4 maart 2014 Kwantificering van innovaties op de Energiemix van Twente 4 Inleiding Het doel van de TDA is om focus aan te brengen in de kansrijke en verbindende initiatieven in Twente bij het realiseren van een duurzame

Nadere informatie

Helmonds Energieconvenant

Helmonds Energieconvenant Helmonds Energieconvenant Helmondse bedrijven slaan de handen ineen voor een duurzame en betrouwbare energievoorziening. Waarom een energieconvenant? Energie is de drijvende kracht Energie is de drijvende

Nadere informatie

Slim besparen, doe je samen!

Slim besparen, doe je samen! Slim besparen, doe je samen! Welkom Programma: 1. Opening, voorzitter dorpsraad Marco Hesp 2. Buurkracht, Patricia Vinclair 3. Buurtscan/Buurtadvies, Jaap Stel Kies Groen Licht Pauze 4. Uitleg duurzaam

Nadere informatie

Gas als zonnebrandstof. Verkenning rol gas als energiedrager voor hernieuwbare energie na 2030

Gas als zonnebrandstof. Verkenning rol gas als energiedrager voor hernieuwbare energie na 2030 Gas als zonnebrandstof Verkenning rol gas als energiedrager voor hernieuwbare energie na 2030 1 Inhoudsopgave 1 2 3 4 5 Introductie Meer hernieuwbare energie Extra hernieuwbare energie in Nederland? Verkennen

Nadere informatie

200% rendement uit 100% energie: De witte motor van uw woonhuis!

200% rendement uit 100% energie: De witte motor van uw woonhuis! 200% rendement uit 100% energie: De witte motor van uw woonhuis! Oude situatie zonder ECO200 Gas Elektra Wat is ECO200? ECO200 is een nieuw concept van AgriComfort, waarbij het koelen van de melk en het

Nadere informatie

De slimme meter. Informatie over de nieuwe energiemeter

De slimme meter. Informatie over de nieuwe energiemeter De slimme meter Informatie over de nieuwe energiemeter De slimme meter in vogelvlucht Alle huishoudens in Nederland krijgen een nieuw soort energiemeter aangeboden: de zogenaamde slimme meter. Deze digitale

Nadere informatie

Feiten en Cijfers Energie Gemeente Berg en Dal

Feiten en Cijfers Energie Gemeente Berg en Dal Feiten en Cijfers Energie Gemeente Berg en Dal Raadsbijeenkomst Edward Pfeiffer, Claudia Algra 7 april 2016 Gemeente Berg en Dal Programma Tijd Onderwerp Verantwoordelijke 21:30 21:35 Opening Wethouder

Nadere informatie

Hilversum Kerkelanden Zeverijn en Rode Dorp

Hilversum Kerkelanden Zeverijn en Rode Dorp Hilversum Kerkelanden Zeverijn en Rode Dorp Energieavond Hilversum Kerkelanden, Zeverijn en Rode Dorp 17 mei 2016 Wat kunt u verwachten Hilverzon & Kerkelanden Leeft! Ambitie gemeente Hilversum Wie is

Nadere informatie

1 Nederland is nog altijd voor 92 procent afhankelijk van fossiele brandstoffen

1 Nederland is nog altijd voor 92 procent afhankelijk van fossiele brandstoffen achtergrond Afscheid van fossiel kan Klimaatverandering is een wereldwijd probleem. Energie(on)zekerheid ook. Dat betekent dat een transitie naar een veel duurzamere economie noodzakelijk is. Het recept

Nadere informatie

28 november 2015. Onderzoek: Klimaattop Parijs

28 november 2015. Onderzoek: Klimaattop Parijs 28 november 2015 Onderzoek: Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 45.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online onderzoek. De uitslag van de

Nadere informatie

Agenda Ledenvergadering

Agenda Ledenvergadering Agenda Ledenvergadering 1. Opening en mededelingen 2. Verkiezingen bestuur belangenvereniging 3. Uitkomsten nulmeting 4. Vervolgaanpak 5. Vragen en discussie www.adellochem.nl ADEL Nulmeting Energieverbruik

Nadere informatie

Maak werk van zon & wind Schone energie voor heel Tynaarlo. Tynaarlo

Maak werk van zon & wind Schone energie voor heel Tynaarlo. Tynaarlo Maak werk van zon & wind Tynaarlo Aanleiding Najaarsnota 2008 aankondiging plannen voor duurzame energie Voorjaar 2009 ontwikkelen scenario s Mei 2009 raadpleging inwoners Tynaarlo Juni 2009 voorstellen

Nadere informatie

Naar een besparings programma voor energie in 2014

Naar een besparings programma voor energie in 2014 Wat is de interesse van deze groep? Naar een besparings programma voor energie in 2014 Team werk van Frans,Gerard, Theo en Danny, samen geïnteresseerd in energie besparing, met veel inzet gemaakt, zonder

Nadere informatie

Bio-energie. van de Boer. www.host.nl

Bio-energie. van de Boer. www.host.nl NL Bio-energie van de Boer www.host.nl HoSt Microferm: duurzame energie uit mest Het Microferm concept is ontwikkeld voor boeren die de eigen mest verwerken. De Microferm is uitermate geschikt voor agrarische

Nadere informatie

Bewonersinformatie Rosmalen. Aandachtspunten voor uw vernieuwde woning

Bewonersinformatie Rosmalen. Aandachtspunten voor uw vernieuwde woning Bewonersinformatie Rosmalen Aandachtspunten voor uw vernieuwde woning 2 Voorwoord Afgelopen periode heeft BAM Woningbouw in opdracht van de eigenaar van uw woning, a.s.r., uw woning verbeterd. Bij de woningverbetering

Nadere informatie

Goedkoopste alternatief op dit moment De grond onder de molens is gewoon te gebruiken Eigen coöperatie mogelijk (zelfvoorziening)

Goedkoopste alternatief op dit moment De grond onder de molens is gewoon te gebruiken Eigen coöperatie mogelijk (zelfvoorziening) WIND OP LAND 11% (10% BESCHIKBAAR LANDOPPERVLAK) VOORDELEN Goedkoopste alternatief op dit moment De grond onder de molens is gewoon te gebruiken Eigen coöperatie mogelijk (zelfvoorziening) NADELEN Bij

Nadere informatie

Renewable energy in the Reijerscop area Peter Dekker Luc Dijkstra Bo Burgmans Malte Schubert Paul Brouwer

Renewable energy in the Reijerscop area Peter Dekker Luc Dijkstra Bo Burgmans Malte Schubert Paul Brouwer Renewable energy in the Reijerscop area Peter Dekker Luc Dijkstra Bo Burgmans Malte Schubert Paul Brouwer Introductie Methode Subsidies Technologien Wind Zon Geothermisch Biomassa Externe Investeerders

Nadere informatie

Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen

Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen Fons Claessen sr.adviseur klimaat, energie & duurzaamheid Gemeente Nijmegen Waarom moeten we iets doen?? 1: Klimaatverandering 2: Energie en grondstoffen 3.

Nadere informatie

NEW BUSINESS. Guy Konings

NEW BUSINESS. Guy Konings 2015 Guy Konings Stedin is verantwoordelijk voor transport van gas en elektriciteit in West Nederland Onze missie: Altijd energie voor onze klanten, vandaag en morgen. Simpel, betaalbaar en duurzaam KERNGETALLEN

Nadere informatie

Thuis Slim Advies. Haal meer winst uit energie. Zon Wind Water. Gratis tips om energie te besparen

Thuis Slim Advies. Haal meer winst uit energie. Zon Wind Water. Gratis tips om energie te besparen Thuis Slim Advies Haal meer winst uit energie Zon Wind Water Gratis tips om energie te besparen Gratis tips om energie te besparen. Haal meer winst uit energie Voorwaarden van verspreiding Je mag dit E-book

Nadere informatie