> > Samenvatting. Jaarrapportage Energiesprong 2011

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "> > Samenvatting. Jaarrapportage Energiesprong 2011"

Transcriptie

1 Jaarrapportage 2011 Opdrachtgever: Uitvoeringsorganisatie: Ministerie BZK Stichting SEV

2 2 > > Samenvatting Programma-uitvoering In de geselecteerde marktsegmenten (corporaties, particulier bezit, kleinschalige gebiedsontwikkeling, kantoren) heeft Energiesprong in 2011 concrete experimenten opgezet die nu worden uitgevoerd. Zo zijn alle doelgroepen die de markt van energieneutrale bouw bepalen, bereikt. Ook heeft het programma, door alle activiteiten, meer inhoud gekregen. Omdat Energiesprong loopt tot en met 2014, zal er voldoende tijd zijn om de uitkomsten van de activiteiten ook te evalueren en de resultaten breed in de markt te verspreiden. In alle projecten ligt een sterke focus op een goede samenwerking tussen de deelnemende partijen binnen coalities. In de subsidietenders dwingen we de samenwerking ook af. Of deze daarmee ook beklijft, moet de praktijk leren. Daarnaast blijven we ons realiseren dat het programma Energiesprong voornamelijk de koplopers aantrekt. Het aantal early adapters en early majority neemt wel toe, maar van een brede beweging is nog geen sprake. Daarvoor zal de SEV binnen Energiesprong de komende jaren een uitgebreid kennis- en leerprogramma uit gaan voeren. Een greep uit de resultaten Als hoogtepunt van Energiesprong beschouwen wij de verrassend grote hoeveelheid initiatieven in het project Lokaal alle lichten op Groen. Ook de andere tenders en de prijsvraag De Voorsprong trokken veel belangstelling. In de corporatiesector zien we een toenemende belangstelling voor grote stappen en nieuwe vormen van opdrachtgeverschap. De vraag naar ondersteuning en coaching is groot. Een tegenvaller is de snelheid waarmee het project Slim & Snel van de grond komt. Positief is de dynamiek die wordt gecreëerd door het roadshowteam. Ondermeer de gemeente Tilburg wil met haar corporaties een flink deel van haar voorraad energieneutraal renoveren (5000 woningen in 8 jaar). Ook de gemeenten en corporaties van Enschede en Rotterdam spreken inmiddels ambities uit op dat niveau. Dat kan niet zonder het opruimen van institutionele beperkingen rondom regelgeving en rekenregels. In 2011 is een visie en draagvlak ontwikkeld rondom denken in woonlasten en rekenen aan bestaand corporatiebezit. Energiesprong werkt hard mee aan deze transitie.

3 3 Startbijeenkomst Lokaal alle lichten op groen Eind 2011 zijn voor de gebouwtypes in de utiliteitsbouw met het grootste energetisch opschalingpotentieel innovatieregelingen in de markt gezet, waarmee voorbeeldgebouwen gerealiseerd gaan worden. De monitoring van voorbeeldgebouwen op het laagste Energiesprong ambitieniveau, 45% energiereductie, is reeds in volle gang en voorbeelddocumentatie van concepten waarmee op de hoogste ambitieniveaus kan worden gekomen zijn voor woningen theoretisch uitgewerkt en verspreid onder verschillende doelgroepen. De animo in de markt om deel te nemen aan de innovatieregelingen was wisselend: voor gebiedsaanpak hoog, voor trajectaanpak van woningen naar het hoogste ambitieniveau betrekkelijk laag. Evaluatie van de achterliggende oorzaken zal in 2012 leiden tot een bijgestelde regeling voor de woningbouw, waarna ook daarvoor voldoende voorbeeldgebouwen via de Energiesprong gemonitord en verspreid kunnen worden. Vooruitblik Nu het grootste deel van de experimenten gestart is of in de steigers staat, is de uitdaging voor 2012 om de Energiesprong in de markt daadwerkelijk op gang te brengen. De nulmeting van de monitoring door TNO van innovatie energie in de gebouwde omgeving laat zien dat dit een pittige klus gaat worden. We zullen daarom stevig de schouders eronder moeten zetten. Het uiterst gedreven team van Energiesprong gaat deze uitdaging vol vertrouwen tegemoet. Zij zal daarbij samenwerking blijven opzoeken met relevante partners zoals Agentschap NL, Bouwend Nederland, SBR en anderen.

4 4 > > Resultaten Energiesprong in Woningbouwcorporaties a. Slim en Snel Het project Slim & Snel richt zich op de systeemwoningbouw uit de jaren zestig en zeventig. Doel is manieren te vinden om ook de renovatie via innovatieve en herhaalbare concepten te laten verlopen. Het streven is om in clusters van vier- tot vijfhonderd jaren 60 woningen een energiereductie van minimaal 45% te bereiken. Vier corporaties QuaWonen, Stadtlander, Wonen Limburg en WoonFriesland hebben zich aan het project gecommitteerd en bereiden nu hun marktvraag voor. Alhoewel er binnen de projecten inhoudelijk flinke slagen gemaakt worden is er aan de buitenkant nog weinig zichtbaar. De twee belangrijkste oorzaken daarvan zijn: > > We hebben te lang vastgehouden aan de ambitie om met meerdere corporaties een cluster te vormen. Het bleek ongelooflijk moeilijk om meerdere corporaties gelijktijdig te committeren aan een gelijksoortige opgave en ambitie. > > De beoogde aanpak van Slim en Snel berust grotendeels op nieuwe vormen van professioneel opdrachtgeverschap. Het betreft vanuit dat perspectief dan ook een experiment dat moet leiden tot een herhaalbare aanpak van dit type vraagstukken. Daarvoor is het nodig dat er binnen de gehele organisatie draagvlak en aansluiting wordt gemaakt. De complexiteit van dat traject is in de planning onderschat. We lieten in het kader van Slim & Snel verder een afstudeeronderzoek doen naar Bewonersbelangen bij renovatie in bewoonde staat. De schrijfster is inmiddels een promotieonderzoek gestart bij Nijenrode onder begeleiding van professor Anke van Hal. Een tweede afstudeeronderzoek bij Slim & Snel gaat over Energiereducerende installatietechnieken voor seriematige woningbouw uit de jaren zestig en zeventig en hun waardering door bewoners. b. Ondersteuning Communities of Practice Op dit moment wordt slechts één community concreet ondersteund vanuit Energiesprong. Deze community (waarin ca. 12 koploper corporaties zitten) wordt vooral gebruikt als klankbordgroep en voeding voor de vormgeving van de scraptool en de richtlijn voor rekenen aan bestaand corporatiebezit. Daarnaast wordt actief gesproken over de belemmeringen die worden ervaren bij het maken van de grote sprongen en de oplossingen daarvoor. In 2011 zijn verschillende samenwerkingverbanden van corporaties bezocht om te bekijken of zij op dezelfde manier konden bijdragen aan kennisontwikkeling en verspreiding. Er waren echter onvoldoende aanknopingspunten om vanuit een gezamenlijke ambitie rondom hoog niveau renovaties een bijdrage te leveren aan de Energiesprong doelstellingen. De bijdrage van Energiesprong aan dit soort bijeen-

5 5 komsten hebben wel de discussie daarover aangewakkerd wat duidelijk zichtbaar is in de discussie op sociale media. Voor 2012 is besloten het resterende budget van de COP s te verschuiven naar het kennis- en leerprogramma. c. Roadshow In 2011 is het team van de roadshow op pad gegaan langs bestuurders van corporaties en wethouders om te motiveren en inspireren. Doel was om 30 corporaties energieneutraal wonen in de portefeuille te laten opnemen. Er is bovenmatig positieve reactie op het voorstel voor grootschalige renovatie. Tilburg wil graag 5000 woningen energieneutraal gerenoveerd hebben in Tilburg vraagt daarbij aan Energiesprong om procesondersteuning ten behoeve van het oplossen van juridische problemen en het realiseren van bestuurlijk draagvlak bij de betrokken organisaties. In Deventer is het roadshowteam met Rentree aan de slag gegaan en hebben met zustercorporatie Iedereen een blok-voor-blok project gehonoreerd gekregen. De ambitie is om blok-voor-blok op Energiesprong niveau uitvoeren. De koers van de roadshow is door het grote enthousiasme en de vervolgacties die eruit voortkomen aangepast. Er wordt meer energie gestoken in corporaties en gemeenten graag willen en omvangrijke aantallen woningen kunnen inbrengen. Deze worden intensiever begeleid. d. Corpo scraptool De scraptool (werktitel) wordt een interactief kenniscentrum voor alle partijen bij hoog niveau energetische voorraadverbetering. Het bevat een levende canon van wat iedereen moet weten van het onderwerp. Bondige, maar verantwoorde wiki-teksten zijn via meerdere, intelligente, wegwijzers snel te vinden, toegespitst op het profiel van de gebruiker. Er zijn beslissingsondersteunende tools die de gebruiker online kan invullen. Een uitgekiend knip- en plakfunctie helpt hem of haar snel een state of art beleids- of projectplan op te stellen. De scraptool is een van de eerste tools die operationeel wordt binnen EnergielinQ. In 2011 is een start gemaakt met de scraptool. Builddesk heeft samen met de SEV in de vooronderzoeksfase een programma van eisen opgesteld op basis waarvan ze de projectleiding opgedragen heeft gekregen voor de realisatie van de scraptool. Eind 2011 is een adviesgroep ingericht die meegedacht heeft met de inhoudsopgave, functionaliteiten en afstemming op de doelgroepen. In 2012 moet het echte werk beginnen. e. Doos van Pandora De ontwikkeling van de Doos van Pandora loopt parallel aan Slim & Snel. Doos van Pandora beoogt de ontwikkeling van een methodologie die de sector moet helpen om het bouwproces innovatief in te richten. Omdat de ontwikkeling parallel loopt aan de uitvoering van de Slim & Snel projecten zijn er nog geen concrete resultaten.

6 6 2. Eigenaar bewoner (zonder VvE) a. Lokaal alle lichten op groen Op 1 oktober 2011 sloot de inschrijving op het project Lokaal alle lichten op Groen, dat zich richt op energiebesparing door individuele particuliere woningeigenaren. Er deden 27 gemeenten mee, waarvan er zes een bijdrage kregen om verder te gaan (Wageningen, Apeldoorn, Amsterdam, Hoorn, Amersfoort, Den Bosch). De bedoeling is dat de gemeente, woningeigenaren en marktpartijen een coalitie vormen om energieneutrale renovaties en verbouwingen op te zetten. De deelnemende gemeenten zetten hiertoe tal van instrumenten in, zoals een innovatieteam en energieregisseurs, de ontwikkeling van een modelwoning via crowdsourcing en renovatieconcepten per woningtype. Vanuit de multidisciplinaire gemeentecoalities wordt een start gemaakt om in monodisciplinaire communities van bouwpartijen, bewoners, gemeenten en financiële experts diepgang en opschaalbaarheid te krijgen in de oplossingen. b) Community met energiezuinige huiseigenaren Energiesprong hield in september bijeenkomsten in diverse plaatsen in het land voor particulieren die hun eigen huis energiezuinig hebben gebouwd of willen (ver)bouwen. Doel was met hen een community te vormen. De opzet slaagde. Er is nu een Community Energiezuinige bouwers met ruim honderd leden. Zij wisselen online ervaringen en ideeën uit. Sneek, 1300 energiezuinige woningen

7 7 c. Klus je rijk Aan het eind van 2011 deed Energiesprong een oproep voor een verkiezing van het beste, leukste en meest aansprekende energieneutrale huis in Nederland. In korte tijd kwamen er dertien inzendingen, waarop op internet kon worden gestemd. De winnaar is bekend gemaakt in het RTL4-programma Klus je Rijk op 4 februari De hoofdprijs bedroeg tienduizend euro. 3. Eigenaar bewoner binnen VvE s Het mobiliseren van VvE s voor verregaande energierenovaties is zeer lastig gebleken in Het Energie ambassadeur traject, dat samen met VvE belang is opgezet en zich richt op ambitieuze individuen binnen de VvE, heeft veel meer interesse gewekt. Er is nu een groep van 300 ambassadeurs waar begin 2012 een programma mee wordt ontwikkeld om hen tot katalysator te maken voor bouwkundige aanpassingen aan het gebouw. Dit deelprogramma wordt uitgevoerd op vijf sporen a. Onderzoek best practices VvE s Onderzoek naar best practices VvE s opgeleverd en afspraken over de monitoring zijn vastgelegd. Het onderzoek zal in de loop van 2012 opgeleverd worden. b. Ambassadeursprogramma VvE s VvE belang heeft de opdracht gekregen om de doelgroep te identificeren met als doel daaruit te bepalen hoe de community vorm moet krijgen. Op de najaarsbijeenkomsten van VvE belang zijn ongeveer 300 ambassadeurs gevonden. Aan de hand van een enquête wordt nu bepaald wat het kennis niveau van deze ambassadeurs is en wat ze nodig hebben om Energiesprongen binnen hun VvE te bewerkstelligen. Dit zal richting gevend zijn in het vervolg van dit traject. c. Stimuleren Energie neutrale MJOP Dit project is nog niet gestart. Er heeft wel een consultatie van marktpartijen plaatsgevonden. Het staat stil door matige respons uit de VvE markt. d. Voorbeeldige VvE s Er zijn drie VvE s begeleid en één VvE is gestart in Assen. Er zijn twee andere geschikte VvE s in Rotterdam en er zijn gesprekken gevoerd met zorgflat de Pettelaar in den Bosch. De trajecten verlopen moeizaam en leveren nog weinig resultaat op. e. Financiering VvE s Leningspropositie is bepaald naar VvE s en borgstellende provincies en gemeenten doordat: > > Samen met de ASN bank en Evershed Feassen gekeken is of we een generieke financieringsconstructie

8 8 voor verduurzamingrenovaties van VvE s kunnen opzetten; > > Een propositie ontwikkeld is voor VvE s en borgstellende provincies en grote gemeentes; > > Samen met ASN bank een schema is gemaakt voor afspraken met provincies en grote gemeentes. ASN heeft de eerste verkennende gesprekken gevoerd maar heeft nog weinig succes; > > ASN op zoek is gegaan naar borgstellende spelers gevonden. Zodra die zijn gevonden kunnen we verder. Zoektocht loopt; 4. Huurder/gebruikers a. Technologie ontwikkeling gedragsbeïnvloeding Mede gelet op de benodigde doorlooptijd van technologieontwikkelingtrajecten, ligt de nadruk voor de resterende looptijd van het programma op onderzoek omtrent de invloed op het gebruikersgerelateerde deel van het energiegebruik van huishoudens. De aspecten waar het onderzoek zich op richt zijn: > > de wijze waarop met bestaande technologieën en gebouwaspecten ingespeeld kan worden op energiegebruik; > > positieve beïnvloeding van het gedrag; > > invloed van inzicht door feedback systemen aan de gebruiker omtrent de gebouwprestaties los van het eigen gedrag. In 2011 is, gefinancierd door Liander buiten het Energiesprong programma, een uitgebreide literatuurstudie gedaan omtrent de resultaten uit verschillende pilots in Europa en de VS met verschillende type slimme meters en feedback systemen, waarbij met name is gekeken naar de effectiviteit daarvan in relatie tot het beïnvloeden van gebruikers om te komen tot energiezuiniger gedrag. De uitkomsten van deze studie hebben geleid tot de nieuwe uitwerking van dit programmaonderdeel zoals vermeld hierboven. b. Mobiliseren gebruikers Om een beweging van onderop te creëren om de noodzaak van de aanpak van de bestaande bouw bij corporaties te agenderen en renovaties te laten plaats vinden waar bewoners die wensen is Energiesprong het project huurdersopstand gestart. In 2011 is door VanNimwegen/Gerard Brakkee als uitvoerder van het project een plan van aanpak opgesteld en zijn gesprekken gevoerd met Nudge voor samenwerking. In het eerste kwartaal van 2012 wordt een stad gekozen en hier het eerste experiment van start gaan. Nudge zal hierbij ondersteuning bieden door hun consumentenplatform ter beschikking te stellen om huurders te bereiken en faciliteren. Bij succes zullen twee andere experimenten gestart worden.

9 9 5. Woningbouwprojectontwikkelaars a. Toolkit nieuwbouw woningen Dit project loopt achter op de planning, zoekt aansluiting met GEN en wordt afgestemd op planning GEN. Alle concepten moeten met nieuwe epg/epbd doorgerekend worden. Omdat de vaststelling hiervan vertraging opliep heeft dit consequenties voor deze toolkit. b. Toolkit bestaande bouw woningen. Zit in ontwikkelingsfase. Geen meldenswaardige bijzonderheden. 6. Doelgroepoverstijgende woningbouwprogramma s a. Resultaten monitoring Unieke Kansen Regeling Naar Energieneutrale woningbouw (UKR New) Ondersteuning van de deelnemers en de uitvoer van de monitoring UKR NEW verlopen volgens plan. Van de project-bezoeken en bijeenkomsten zijn filmverslagen gemaakt: > > Projectbezoek en verdieping bij Koningsvrouwen van Landlust in Amsterdam op 6 april: > > Projectbezoek en verdieping Rijtse Vennen in Deurne op 1 juni: >http://energiesprong.nl/blog/ketenintegratie-in-deurne/ > > > Bijeenkomst over marketing van energiezuinige woningen op 24 mei en 10 november: >http://energiesprong.nl/blog/energieneutraal-als-verkoopargument/ > > > Op basis van de analyse van de monitoring is een blog gepubliceerd. Resultaten van de monitoring staan in de monitoringtool. In het afstudeertraject van Slim & Snel zijn leerervaringen vanuit de UKR NEW projecten in Biddinghuizen, Amsterdam, Zwolle en Roosendaal opgenomen. Verder is er een kort artikel gemaakt van alle interviews die zijn gehouden. Alle stukken zijn gedeeld met TNO voor een project Groen is Poen, die TNO uitvoert voor het ministerie van EL&I. Daarin worden cases belicht uit de bouw, waar dingen anders worden gedaan en wat daarvan gebruikt kan worden om op te schalen. In 2011 is er geïnvesteerd in de relatie met Agentschap NL voor het afstemmen en gezamenlijk organiseren van kennis en leeractiviteiten over energieneutraal bouwen. Er worden vaak bijeenkomsten voor dezelfde doelgroep georganiseerd, daarom is het niet meer dan logisch dat we onze activiteiten stroomlijnen en deels samen oppakken. Dit uit zich in een gezamenlijke kalender. Daarnaast verspreiden we elkaars bijeen-

10 10 komsten naar onze eigen achterbannen. Het gaat om activiteiten rond UKR NEW, UKP NESK, EG, FLOK, IKS, alle programma s binnen Energiesprong, koplopergebieden, ENKBG, leergroepen rond de LKA. b. Het vervaardigen van een conceptueel ontwerp voor woningbouwconcepten met 60% energiereductie voor top 3 woningbouwtypes. Deze doelstelling is gerealiseerd door de oplevering van een voorbeeldenboek 60%, 80%, 100% strategieën voor energiereductie: Huis vol Energie. Dit boek dient enerzijds ter inspiratie voor de woningcorporaties en Lokaal alle lichten op Groen-particulieren, en anderzijds ter ondersteuning voor de maakzijde om te komen tot goed onderbouwde theoretische concepten ter verduurzaming van de woningbouw. De conceptlijnen zijn expliciet uitgewerkt voor nieuwbouw rijtjeswoningen, jaren 70 (half) vrijstaande woningen en jaren 60 rijtjeswoningen. c. Trajectregeling woningbouw. In 2011 heeft de SEV in twee stappen tenders uitgeschreven voor de financiële ondersteuning van extra energiezuinige nieuwbouwprojecten. Het moet gaan om projecten van minimaal zestig woningen waarvan in de helft een energiebesparing wordt bereikt van 60%, en in de andere helft 80%. De eerste tender was gericht op het verkrijgen van financiële steun voor een haalbaarheidsstudie. Bij de tweede, uitgeschreven in oktober, is sprake van financiële steun bij de daadwerkelijke realisatie. Er zijn in totaal tien haalbaarheidsstudies uitgevoerd. Beschrijvingen van de haalbaarheidsstudies zijn gepubliceerd op de website van Energiesprong. Eind 2011 waren er vier inschrijvingen voor de daadwerkelijke realisatie van een project. Bijzonder aan de trajectaanpak zijn niet alleen de hoge ambities; een voorwaarde voor deelname was dat de inschrijvers een coalitie vormen, waarin de gebouweigenaren, overheid en minimaal vier partijen aan de aanbodzijde (ontwikkelaar, architect, bouwer, installateur, leverancier, etc.) participeren. 7. Utiliteitsbouw a. Exploitanten De selectie van kansrijke sector gebouwtypen combinaties is afgerond en de tender voorwaarden zijn bepaald. Hierin is gekozen om het programma enkel op retail en kantoren te richten en wordt de zorg sector onderzocht. Kantoren en retail zijn de grootste energie verbruikers in de utiliteitsbouw en voor deze gebouw typen is het gebouw een essentieel onderdeel van hun bedrijfsvoering. Tevens is besloten om nieuwbouw niet te stimuleren. De grote leegstandproblematiek zorgt voor een zeer klein nieuwbouw volume en een klein opschalingpotentieel voor nieuwbouw oplossingen. Renovatie oplossingen daarentegen hebben nu juist prioriteit. b. Programma exploitanten Er is prioriteit gegeven aan de marktconsultatie van de tender maar die is ook al nuttig geweest

11 11 Villa Flora, Venlo (floriade 2012) voor het programma. De eerste verkennende gesprekken over zorg en ziekenhuizen zijn gevoerd. Er is een opzet gemaakt om de tender, het programma, het programma rond scholen en kantoren (NESK), EnergielinQ (voorheen Innopedia), kennis en leren en innovatieve coalities aan elkaar te verbinden. Prioriteit heeft bij de ontwikkeling van de tenders gelegen, waardoor uitvoering van dit programmadeel vertraagd is. c. Utiliteitsbouwtender Aan het eind van 2011 publiceerde Energiesprong een oproep voor het energiezuinig verbouwen van kantoren. Het experiment Kantoren vernieuwen naar energieneutraal streeft naar een energiebesparing van minimaal zestig procent van het huidige gebruik. Ook dit project vindt in twee stappen plaats: eerst financiële steun voor een haalbaarheidsstudie, daarna voor de daadwerkelijke realisatie. Het experiment wordt in 2012 uitgevoerd. d. Monitoring van Unieke Kansen Projecten naar energieneutrale Scholen en Kantoren (UKP NESK) In 2011 liepen alle monitoring activiteiten, evenals het kennis- en leerplan voor de UKP NESK deelnemers via Agentschap NL. In 2011 is vanuit Energiesprong deelgenomen aan de COP en meegekeken met Agentschap NL naar de voortgang van de monitoring van de UKP NESK. Eind 2011 is vanuit BZK besloten om zowel de monitoringactiviteiten als het kennis- en leertraject van de UKP NESK over te dragen aan de SEV. Dit zal in 2012 zijn beslag krijgen. e. Utiliteitconcepten 60% en 80% wetenschappelijk onderbouwd Eind 2011, begin 2012 is opdracht verstrekt voor het maken van een voorbeeldenboek voor zeer energiezuinige kantoren genaamd Kantoren vol energie. Dit boek zal in voorjaar 2012 gepubliceerd worden.

12 12 8. Gebieden a. Kleinschalige gebiedstender Energiesprong ondersteunde zes haalbaarheidsstudies voor een kleinschalige binnenstedelijke gebiedsontwikkeling die op gebiedsniveau een energiebesparing van 45% moet bereiken. In vier studies ging het om renovatie en herontwikkeling, één plan was gericht op het gebruik van de restwarmte van een ziekenhuis, één op het winnen van geothermische energie (aardwarmte). In een tweede tender werden drie gebieden gekozen waarin een dergelijk besparingsproject de komende jaren wordt uitgevoerd: de herontwikkeling van de Slachthuisbuurt Zuid in Haarlem (door Ymere, Elan Wonen en de gemeente), het decentraal opgebouwde warmtenet in Hengelo (waarbij duurzame warmte en elektriciteit, m.b.v. een biogas WKK afgestemd op de vraag, lokaal wordt opgewekt en aangeboden) en de systeemrenovatie in de wijk Kaalheide in Kerkrade (waaraan ook particuliere woningeigenaren meedoen). b. Monitoring gebiedstender De deelnemers aan de innovatieregeling Energiesprong kleinschalige Binnenstedelijke Gebieden zijn pas eind 2011 bekend geworden. Belangrijkste reden voor de late bekendmaking hing samen, met aanpassingen in de beschikkingsvoorwaarden ivm afstemming op eisen vanuit het Europese steunkader. De vertraging heeft ertoe geleid dat de inrichting van de monitoringactiviteiten ook zijn vertraagd. Deze zullen in 2012 opstarten, samen met het kennis- en leerplan voor de deelnemers. c. Voorbeeld brochure gebiedsconcepten Begin 2011 is een voorbeeldenboek Energiesprong kleinschalige Binnenstedelijke Gebieden gepubliceerd. Deze bevat voorbeelden voor uitwerking van verduurzaming van binnenstedelijke gebieden, uitgewerkt naar type infrastructuur (combinaties van gas-, elektriciteit- en/of warmtenet) en type bebouwing. De publicatie diende mede ter inspiratie en ondersteuning van potentiële deelnemers aan de innovatieregeling voor de realisatie van minimaal 45% energiereductie in kleinschalige binnenstedelijke gebieden. d. Technische onderbouwing 6 gebiedsconcepten Het eerste onderdeel van de regeling Energiesprong kleinschalige Binnenstedelijke Gebieden, betrof de uitvoer van technische onderbouwingstudies voor kansrijke gebieden. Uit 13 inzenders zijn de 6 projectideeën met de grootste opschalingspotentie geselecteerd voor uitwerking. De resultaten van deze 6 (technische) haalbaarheidstudies zijn gepubliceerd in het eerste kwartaal van e. Regionale roadmaps Doelstelling voor 2011 was het marktrijp maken van een tool voor het doorrekenen van regionale scenario s voor energieneutraliteit. Deze tool is opgeleverd in het vierde kwartaal van Toepassing van de tool bij pilot gemeenten zal in 2012 plaatsvinden.

13 13 9. Wet- en regelgeving In 2011 is een inventarisatie gemaakt van wet- en regelgeving op nationaal en lokaal niveau die belemmerend werkt voor opschaling naar een energieneutrale gebouwde omgeving, dan wel die ontbreekt om deze ontwikkeling te stimuleren. Het is de bedoeling dat op projectbasis met potentiële projectpartners (m.n. gemeenten) wordt bepaald welke elementen uit dit overzicht opgepakt gaan worden. De inventarisatie is daartoe ook gedeeld met de indieners voor de Lokaal Alle Lichten Op Groen regeling. Daarnaast is Energiesprong door een aantal gemeenten benaderd om met hen een experiment op te zetten rondom onderdelen van deze inventarisatie (m.n. collectieve saldering). Dit wordt in 2012 nader uitgewerkt. 10. Monitoring Alle gehonoreerde tenderprojecten worden gemonitord. Omdat de activiteiten gelijksoortig zijn voor de diverse tenders is besloten de monitoring voor alle deelprogramma s gezamenlijk Europees aan te besteden. De aanbesteding is in het vierde kwartaal van 2011 gestart en zal medio 2012 gegund worden. 11. Leren door kennisdeling en kennismobilisatie a. EnergielinQ (voorheen Innopedia) In 2011 is het idee EnergielinQ concreet gemaakt. Er zijn workshops gehouden met internetspecialisten en vertegenwoordigers van de doelgroepen. Er is geëxperimenteerd met kennis en internet, onder andere gebruik makend van de beta-versie die is opgeleverd op 1 april Dit alles heeft geresulteerd in het Masterplan Innopedia. In dit Masterplan is niet alleen het idee EnergielinQ concreet gemaakt, maar is ook het plan om EnergielinQ te ontwikkelen, nadrukkelijk met grote invloed van de gebruikers, vastgesteld. EnergielinQ wordt ontwikkeld door tools te ontwikkelen. Tijdens het gebruik van de tools wordt de samenhang tussen kenniselementen, experts en tools ontdekt en benut. Het framework van EnergielinQ wordt onder andere ontwikkeld om deze samenhang te herkennen, door statistieken van, feedback op toolgebruik te bundelen en door het gebruik te volgen. Het framework zorgt ook voor gebruikersgemak, door bijvoorbeeld één inlognaam voor alle tools en door één zoekfunctie aan te bieden voor alle kennis en experts. Het framework wordt halverwege 2012 opgeleverd. Dan moeten er ook 3 nieuwe tools zijn ontwikkeld en ongeveer 5 bestaande tools zijn ingepast. In de loop van 2012 wordt dit uiteraard uitgebreid. b. Learning histories/success stories In 2011 is geëxperimenteerd met het fenomeen Learning Histories. We hebben daaruit moeten concluderen dat dit fenomeen onvoldoende bijdraagt aan kennisontwikkeing en opschaling binnen het Energiesprong programma.

14 14 Hengelo Warmtenet c. SprongSpiration SprongsSpiration heeft in 2011 nog geen actieve invulling gekregen. In het kennis- en leerplan welke in 2012 actief zal worden uitgerold is er expliciet vorm aan gegeven. d. Prijsvraag Hogescholen De prijsvraag voor Hogescholen hebben we in 2011 uitgevoerd. De winnaar van de Energiesprong prijs was Hogeschool Zuyd met een inventief daksysteem voor renovatie. Dat concept wordt met het prijzengeld nu verder doorontwikkeld. De doelstelling om meer beweging te krijgen rondom multidisciplinair denken binnen de Hogescholen is lastig meetbaar. Het resultaat als prijswinnaar mag er zijn maar de energie die van het project af kwam was onvoldoende om er een positief vervolg aan te geven. passiefhuistool. e. Leertool passief renovatie Begin 2011 is na analyse besloten geen medewerking te verlenen aan de ontwikkeling van een f. Ondersteuning 1300 woningenplan Sneek Dit is het eerste plan in Nederland waar hoge energieambities worden gecombineerd met een integrale aanpak vanuit de markt. Energiesprong ondersteunt dit initiatief. In 2011 zijn de eerste informatie bijeenkomsten geweest. Aan de hand van aanmeldingen zijn woningen in Sneek van een advies voorzien.

15 Van ketens naar innovatieve coalities Energiesprong en het Netwerk Conceptueel Bouwen schreven een prijsvraag uit om de markt te prikkelen een vernieuwend concept te ontwikkelen voor energieneutrale nieuwbouw of renovatie die een energiereductie van 45% oplevert. Het concept moet breed toepasbaar zijn. De oproep genereerde zo n vijftig ideeën, waarvan ruim dertig werden gepresenteerd tijdens de manifestatie De Voorprong op 24 november. De winnaars gebruiken het prijzengeld om hun concept verder door te ontwikkelen. 13. Waardesturing a. Woningbouw particulier Er is een analyse gedaan door Drift waar het rapport duurzame woningwaarde uit is gekomen dat een scherp inzicht geeft in het samenspel van taxatie, het advies van de makelaar en de hypotheek verstrekking. Dit dient mede als startpunt voor de community van financials in Lokaal alle lichten op Groen. Er is ook een analyse gedaan door Nibud wat een energie neutrale woning volgens de geldende hypothecaire regels binnen de zogenaamde explain extra kan worden geleend in verband met de weggevallen energiekosten. De resultaten staan in het rapport extra hypotheek voor energieneutrale woningen. Dit zal worden gebruikt in Lokaal alle lichten op groen gemeenten en bij succes verder in de markt worden gezet via de koplopers community. b. Huurwaarde corporaties In 2011 zijn er verschillende activiteiten geweest rond een nieuw rekenmodel voor woningcorporaties waarmee adequater gerekend kan worden aan bestaand bezit. In de loop van het jaar is besloten niet in te zetten op een nieuw model maar is het maken van een richtlijn voor het maken van dergelijke modellen als uitgangspunt genomen. Er is veel aandacht geweest voor draagvlak bij zowel corporaties als bij het ministerie van BZK, CFV en WSW. De contouren van de richtlijn zijn gelegd en in de loop van 2012 zal dat resulteren in een richtlijn waarmee geëxperimenteerd zal gaan worden. Over het proces zijn meerdere blogs op de website van Energiesprong te vinden zoals deze.

Volledige uitleg oproep Tools voor EnergielinQ

Volledige uitleg oproep Tools voor EnergielinQ Volledige uitleg oproep Tools voor EnergielinQ Inleiding Energiesprong is een programma dat de Stichting Experimenten Volkshuisvesting (SEV) uitvoert in opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken

Nadere informatie

Kantoren vernieuwen naar Energieneutraal. Informatiebijeenkomsten

Kantoren vernieuwen naar Energieneutraal. Informatiebijeenkomsten Kantoren vernieuwen naar Energieneutraal Informatiebijeenkomsten Over Energiesprong Praktijkexperimenten voor vernieuwing volkshuisvesting van onderaf Programma s 1. Huren en Kopen 2. Verdichten en Verdunnen

Nadere informatie

Innovatie Agenda Gebouwde Omgeving. Utrecht + Amsterdam - 5 en 13 november 2008

Innovatie Agenda Gebouwde Omgeving. Utrecht + Amsterdam - 5 en 13 november 2008 Innovatie Agenda Gebouwde Omgeving Utrecht + Amsterdam - 5 en 13 november 2008 Stand van zaken UKR projecten Aanvrager Titel Gemeente Woningstichting Patrimonium Harinxmaland Sneek Sneek Aramis Wonen Passief,

Nadere informatie

Lindenhove. Renovatie & Transformatie. Informatie vanuit Renovatieteam Lindenhove

Lindenhove. Renovatie & Transformatie. Informatie vanuit Renovatieteam Lindenhove Lindenhove Renovatie & Transformatie Informatie vanuit Renovatieteam Lindenhove ' Duurzaam & Comfortabel Met slimme combinaties van energiebesparende maatregelen en opwekking van duurzame energie komen

Nadere informatie

Gebieden Energie Neutraal

Gebieden Energie Neutraal Gebieden Energie Neutraal Kennismaken met het programma GEN Liesbeth Schipper 27 september 2012 Inhoud Achtergrond Opzet GEN programma GEN Nieuwbouw Energieconcept Ontwikkel en businessmodel Omgeving GEN

Nadere informatie

Wat is voor ons duurzaam bouwen? Hoe kunnen wij daaraan bijdragen? Wat kunnen wij daaraan bijdragen?

Wat is voor ons duurzaam bouwen? Hoe kunnen wij daaraan bijdragen? Wat kunnen wij daaraan bijdragen? Wat is voor ons duurzaam bouwen? Duurzaam bouwen is het op milieubewuste wijze ontwikkelen van de gebouwde omgeving, die de wensen van gebruikers en veranderingen in tijd kan verwerken. Hoe kunnen wij

Nadere informatie

Regel die burgerinitiatieven

Regel die burgerinitiatieven Regel die burgerinitiatieven Meedoen met vervolgacties eindadvies onderzoek burgerinitiatieven en aansprakelijkheid November 2013 1 2 Regel die Burgerinitiatieven Aansprakelijkheid als belemmering? We

Nadere informatie

DE OPGEWEKTE WONING CLUB Samen aan de slag, voor jouw duurzame huis!

DE OPGEWEKTE WONING CLUB Samen aan de slag, voor jouw duurzame huis! DE OPGEWEKTE WONING CLUB Samen aan de slag, voor jouw duurzame huis! Wat is de Opgewekte Woning Club? De Opgewekte Woning Club is een slimme aanpak welke energiezuinig wonen en verbouwen bij woningeigenaren

Nadere informatie

Deel 3: voorbeeldaanpak bedrijven en maatschappelijk vastgoed

Deel 3: voorbeeldaanpak bedrijven en maatschappelijk vastgoed Deel 3: voorbeeldaanpak bedrijven en maatschappelijk vastgoed Inhoud 1. Maak van uw gemeente een Energieke Regio... 2 2. De start... 3 3. Het vervolg... 4 4. Aanbod... 5 1 1. Maak van uw gemeente een Energieke

Nadere informatie

Aanpak arbeidsmarkt Zuidoost-Nederland 2016-2020. Illustratie regionaal arbeidsmarkt dashboard. Inleiding

Aanpak arbeidsmarkt Zuidoost-Nederland 2016-2020. Illustratie regionaal arbeidsmarkt dashboard. Inleiding Aanpak arbeidsmarkt Zuidoost-Nederland 2016-2020 Illustratie regionaal arbeidsmarkt dashboard. Inleiding Wil Zuidoost-Nederland als top innovatie regio in de wereld meetellen, dan zal er voldoende en goed

Nadere informatie

Seminar Slim Transformeren 12 maart 2015

Seminar Slim Transformeren 12 maart 2015 Seminar Slim Transformeren 12 maart 2015 Gebouw Bakenmonde in Nieuwegein werd op 12 maart 2015 voor één dag getransformeerd tot vergaderlocatie, restauratie én het meest belangrijke: een plek voor inspiratie.

Nadere informatie

Meerjarenplan Energiesprong

Meerjarenplan Energiesprong Meerjarenplan Energiesprong Update 2012 Opdrachtgever: Uitvoeringsorganisatie: Ministerie BZK SEV GEBOUWDE OMGEVING 1 Inleiding 2 Uitgangspunten 2 Missie 3 Aanpak 4 Corporate communicatie strategie 6 Programma

Nadere informatie

Meerjarenplan Energiesprong Update 2011

Meerjarenplan Energiesprong Update 2011 Meerjarenplan Energiesprong Update 2011 GEBOUWDE OMGEVING Opdrachtgever: Uitvoeringsorganisatie: Ministerie BZK SEV GEBOUWDE OMGEVING 1 Inleiding 2 Uitgangspunten 2 Missie 3 Aanpak 5 Opbouw programma

Nadere informatie

Smart Industry. KvK Ondernemerspanel onderzoek

Smart Industry. KvK Ondernemerspanel onderzoek KvK Ondernemerspanel onderzoek Smart Industry Algemene gegevens: Start- en einddatum onderzoek: 02-07-2014 tot 22-07-2014 Aantal deelnemende ondernemers: 484 (doelgroep mkb-topsectoren) In dit document

Nadere informatie

Trajectaanpak woningbouw van start met tien studies

Trajectaanpak woningbouw van start met tien studies Trajectaanpak woningbouw van start met tien studies, augustus 2011 2 Inleiding deed begin juni een nieuwe oproep voor projecten: de Trajectaanpak woningbouw. Ambitieuze projecten, want het gaat om woningen

Nadere informatie

Kennis- en experimentenprogramma Langer Thuis

Kennis- en experimentenprogramma Langer Thuis Kennis- en experimentenprogramma Langer Thuis Vervolg 2016 2017 Platform31 In samenwerking met Aedes-Actiz Kenniscentrum Wonen-Zorg Den Haag, 21 maart 2016 Inhoudsopgave Langer Thuis in eigen buurt: activiteiten

Nadere informatie

In 20 stappen naar energieneutrale gebieden - wat, waarom en hoe. Workshop 1 februari 2012 Jaap Kortman IVAM

In 20 stappen naar energieneutrale gebieden - wat, waarom en hoe. Workshop 1 februari 2012 Jaap Kortman IVAM In 20 stappen naar energieneutrale gebieden - wat, waarom en hoe Workshop 1 februari 2012 Jaap Kortman IVAM Presentatie Doel van workshop Achtergrond project Belemmeringen 20 stappenplan Organisatie workshop

Nadere informatie

Hout laat je huis leven WELKOM

Hout laat je huis leven WELKOM Hout laat je huis leven WELKOM Hout laat je huis leven Programma 15:00u Welkom 15:10u Belang van de particuliere consument 15:30u Strategie en aanpak van de campagne 16:00u Financiering, uitvoering en

Nadere informatie

Jaarprogramma 2011. Laat zien dat uw bedrijf een competente bouwpartner is als het gaat om innovatieve duurzame oplossingen!

Jaarprogramma 2011. Laat zien dat uw bedrijf een competente bouwpartner is als het gaat om innovatieve duurzame oplossingen! Jaarprogramma 2011 Laat zien dat uw bedrijf een competente bouwpartner is als het gaat om innovatieve duurzame oplossingen! Meer dan wordt u aangeboden door het Centrum voor Innovatie van de Bouwkolom

Nadere informatie

Wasstraat Duurzaamheid Een katalysator voor verduurzaming van de woningvoorraad. Theo Stauttener

Wasstraat Duurzaamheid Een katalysator voor verduurzaming van de woningvoorraad. Theo Stauttener Wasstraat Duurzaamheid Een katalysator voor verduurzaming van de woningvoorraad Theo Stauttener Stadkwadraat Rijk zet in op energiesprong! Duurzaamheid Belangrijk thema In bestaande voorraad het meeste

Nadere informatie

PROJECTPLAN METERS MAKEN IN DE ESHOF

PROJECTPLAN METERS MAKEN IN DE ESHOF PROJECTPLAN METERS MAKEN IN DE ESHOF De Eshof op weg naar energie neutraal! = woningen Eshof naar nul op de meter = Inhoud 1. Ambitie: naar meest duurzame wijk van Elst? 2. Meten is weten: per wijk per

Nadere informatie

Wedstrijdreglement. Connected Health Challenge. Inclusief: Voorwaarden voor deelname Beoordelingscriteria Procesbeschrijving

Wedstrijdreglement. Connected Health Challenge. Inclusief: Voorwaarden voor deelname Beoordelingscriteria Procesbeschrijving Wedstrijdreglement Connected Health Challenge Inclusief: Voorwaarden voor deelname Beoordelingscriteria Procesbeschrijving 16 juli 2014 Wedstrijdreglement Dit reglement is van toepassing op de Connected

Nadere informatie

ENERGIEZUINIG HUREN IN AMERSFOORT

ENERGIEZUINIG HUREN IN AMERSFOORT ENERGIEZUINIG HUREN IN AMERSFOORT Hoe krijgen we de sociale woningvoorraad energieneutraal in 2030 Terugblik en vooruitblik Donderdag 4 juni 2015 WELKOM! ACHTERGROND VAN DEZE AVOND Samenwerking van diverse

Nadere informatie

Duurzame energie. Leveranciersdag Rijk 27 november 2015. Piet Glas

Duurzame energie. Leveranciersdag Rijk 27 november 2015. Piet Glas Duurzame energie Leveranciersdag Rijk 27 november 2015 Piet Glas P.Glas@mindef.nl Categoriemanager Energie Frans van Beek frans.beek@minbzk.nl BZK - DG Organisatie Bedrijfsvoering Rijk Opzet workshop 1.

Nadere informatie

Innovatienetwerk Nieuwe Energie Systemen (INES) Kies voor slimme technologie en bespaar energie

Innovatienetwerk Nieuwe Energie Systemen (INES) Kies voor slimme technologie en bespaar energie Innovatienetwerk Nieuwe Energie Systemen (INES) Kies voor slimme technologie en bespaar energie januari 2011 Alle tuinders in Gelderland kunnen besparen Wilt u uw energiekosten verlagen? Door energie te

Nadere informatie

Samen werken aan een duurzame Stad (voorlopige werktitel)

Samen werken aan een duurzame Stad (voorlopige werktitel) Samen werken aan een duurzame Stad (voorlopige werktitel) 1 Aanleiding Groningen heeft een netwerk waarin burgers, organisaties, bedrijven en de gemeente zich inspannen voor een schone, veilige en zich

Nadere informatie

Samen energie besparen! Convenant Energiebesparing 2009-2011 - Gemeente Kerkrade

Samen energie besparen! Convenant Energiebesparing 2009-2011 - Gemeente Kerkrade Samen energie besparen! Convenant Energiebesparing 2009-2011 - Gemeente Kerkrade 2 Voorwoord Beste mensen, voor u ligt de folder over het convenant energiebesparing 2009 2011. Dit is een samenwerkingsovereenkomst

Nadere informatie

Wat is een Green Deal?

Wat is een Green Deal? Wat is een Green Deal? Maatschappelijke initiatieven die groene groei moeten stimuleren Gericht op innovatie, zowel techniek als proces Samenwerking tussen bedrijven/organisaties en rijksoverheid Wegnemen

Nadere informatie

Urgenda ESCo-project. Peter Odermatt

Urgenda ESCo-project. Peter Odermatt Urgenda ESCo-project Peter Odermatt Inleiding Ambitie Urgenda: Vergroten energie efficiency in NL Beter benutting hernieuwbare energie potentieel in NL Verkennen onder welke voorwaarden ESCo s een bijdrage

Nadere informatie

Bestedingskader middelen Stedelijke Herontwikkeling

Bestedingskader middelen Stedelijke Herontwikkeling Bestedingskader middelen Stedelijke Herontwikkeling Inleiding Stedelijke herontwikkeling Voor de ruimtelijke ontwikkeling van Utrecht is de Nieuwe Ruimtelijke Strategie opgesteld die in 2012 door de Raad

Nadere informatie

Vier jaar werken aan energiebesparing en woningkwaliteit

Vier jaar werken aan energiebesparing en woningkwaliteit Vier jaar werken aan energiebesparing en woningkwaliteit Verslag Slotmanifestatie op 31 januari 2013 Renovatie- en energiebeleid verandert De corporatiesector is onderhevig aan grote dynamiek. De schaal,

Nadere informatie

Welkom! Gemeente. Provincie

Welkom! Gemeente. Provincie Welkom! De Meer met Minder aanpak richt zich op het verduurzamen van de gebouwde omgeving door een structurele energiebesparing in bestaande gebouwen te bewerkstelligen. Met behulp van dit draaiboek wordt

Nadere informatie

Samenwerkingsafspraken Enschede 2014-2015 Vanuit een gedeelde visie, onderling vertrouwen en gelijkwaardigheid

Samenwerkingsafspraken Enschede 2014-2015 Vanuit een gedeelde visie, onderling vertrouwen en gelijkwaardigheid Samenwerkingsafspraken Enschede 2014-2015 Vanuit een gedeelde visie, onderling vertrouwen en gelijkwaardigheid Vastgesteld en ondertekend in het bestuurlijk overleg d.d. 26 november 2014 1 Jaarlijks terugkerend

Nadere informatie

Selectie van Meer met Minder -proefprojecten

Selectie van Meer met Minder -proefprojecten Selectie van Meer met Minder -proefprojecten Versie 10 maart 2008 Inhoudsopgave 1 Inleiding 4 2 Wat is een Meer met Minder-proefproject? 4 2.1 MmM-uitgangspunten 4 2.2 MmM-aanpak 5 2.2.1 Verleiden 5 2.2.2

Nadere informatie

Markt functioneert nu mondjesmaat, er is meer potentieel dan nu wordt gerealiseerd, want:

Markt functioneert nu mondjesmaat, er is meer potentieel dan nu wordt gerealiseerd, want: Marktanalyse Markt functioneert nu mondjesmaat, er is meer potentieel dan nu wordt gerealiseerd, want: Onbekendheid gebouweigenaren & gebruikers met de mogelijkheden en winst die te behalen valt Ondoorzichtige

Nadere informatie

Dé BREEAM Uitdaging het onderzoeksvoorstel

Dé BREEAM Uitdaging het onderzoeksvoorstel 63 Dé BREEAM Uitdaging het onderzoeksvoorstel BREEAM-NL In Use is, als het gaat om de gebouwde omgeving te verduurzamen, een heel bruikbaar instrument. Wij, Sannie Verweij van Gebouwinzicht en Robert Sengers

Nadere informatie

Hartelijk welkom. Consortiumdag blok voor blok

Hartelijk welkom. Consortiumdag blok voor blok Hartelijk welkom Consortiumdag blok voor blok welkom Uw dagvoorzitters: Roderik van den Bos Harry Boschloo Stel vandaag individueel uw eigen vraag aan Ruud Rensink, mindmapper 2 Twitter met hashtag: #blokvoorblok

Nadere informatie

Grootschalige verduurzaming door creatieve coalities

Grootschalige verduurzaming door creatieve coalities Grootschalige verduurzaming door creatieve coalities André de Groot gemeente Rotterdam, programma Versnelling010 27 januari 2015 Opbouw stedelijk programma Duurzaam Groene, gezonde en veerkrachtige stad

Nadere informatie

Op eigen hout. Stimulering duurzame energie uit hout Provincie Gelderland. Johan Willemsen & Jeroen Sluijsmans, 27-01-2011

Op eigen hout. Stimulering duurzame energie uit hout Provincie Gelderland. Johan Willemsen & Jeroen Sluijsmans, 27-01-2011 Op eigen hout Stimulering duurzame energie uit hout Provincie Gelderland Johan Willemsen & Jeroen Sluijsmans, 27-01-2011 1 Doel van de presentatie 1. Informeren over de Gelderse aanpak 2. Inspireren en

Nadere informatie

23-10-2009 MiddenBeemster. Aanpak tussen gemeente en huurders. Duurzaam Woonbron

23-10-2009 MiddenBeemster. Aanpak tussen gemeente en huurders. Duurzaam Woonbron 23-10-2009 MiddenBeemster Aanpak tussen gemeente en huurders Duurzaam Woonbron Even voorstellen Jan Willem Croon, ambassadeur duurzaamheid Woonbron Ir. Bouwkunde TU Delft 10 jaar Stork contracting. 10

Nadere informatie

Gebieds- en Stedelijke Programma s. Leiding en Staf Stedelijke Programma s. Gemeente Vlaardingen RAADSVOORSTEL

Gebieds- en Stedelijke Programma s. Leiding en Staf Stedelijke Programma s. Gemeente Vlaardingen RAADSVOORSTEL RAADSVOORSTEL Registr.nr. 1423468 R.nr. 52.1 Datum besluit B&W 6juni 2016 Portefeuillehouder J. Versluijs Raadsvoorstel over de evaluatie van participatie Vlaardingen, 6juni 2016 Aan de gemeenteraad. Aanleiding

Nadere informatie

Extra impuls gemeenten voor scheiding kunststof verpakkingsafval van huishoudens

Extra impuls gemeenten voor scheiding kunststof verpakkingsafval van huishoudens Extra impuls gemeenten voor scheiding kunststof verpakkingsafval van huishoudens Inhoud 1. Inleiding 3 2. Opzet 4 3. Voorwaarden en procedure 5 3.1 Eisen aan de projecten 5 3.2 Indienen van projecten 6

Nadere informatie

CREATIEF DESKUNDIG BETROUWBAAR

CREATIEF DESKUNDIG BETROUWBAAR WONEN IS MEER DAN EEN DAK BOVEN JE HOOFD! CREATIEF DESKUNDIG BETROUWBAAR Het bedrijf een korte introductie Verrassend creatief met hands-on mentaliteit Actief op het gebied van het ontwikkelen, realiseren,

Nadere informatie

Jaarplanning en Activiteiten kalender AKC 2012. en verantwoording stand van zaken. Opdracht/Actie Beoogd resultaat Gereed op Stand van zaken

Jaarplanning en Activiteiten kalender AKC 2012. en verantwoording stand van zaken. Opdracht/Actie Beoogd resultaat Gereed op Stand van zaken Jaarplanning en Activiteiten kalender AKC 2012 en verantwoording stand van zaken Opdracht/Actie Beoogd resultaat Gereed op Stand van zaken Opstellen begroting AKC 2012 Deel 1: Out of Pocket begroting Deel

Nadere informatie

Handleiding. Trajectaanpak Energiesprong Woningbouw 1

Handleiding. Trajectaanpak Energiesprong Woningbouw 1 Trajectaanpak Energiesprong Woningbouw Handleiding Trajectaanpak Energiesprong Woningbouw 1 Inhoudsopgave Tender Trajectaanpak Energiesprong Woningbouw 1. Trajectaanpak Energiesprong Woningbouw: Twee separate

Nadere informatie

Omdat bouwen teamwork is

Omdat bouwen teamwork is Omdat bouwen teamwork is Nijhuis Bouw Innovatie en duurzaamheid komen bij Nijhuis samen. Wij bouwen niet alleen huizen, ook leefbare wijken en gebieden waar het prettig wonen, werken en recreëren is. Ontwikkelen

Nadere informatie

NEDERLAND WORDT ANDERS LEARNING FROM LOWLANDS

NEDERLAND WORDT ANDERS LEARNING FROM LOWLANDS NEDERLAND WORDT ANDERS LEARNING FROM LOWLANDS LEARNING FROM LOWLANDS Dank voor je interesse in Learning from Lowlands. In dit document vind je meer informatie over de Expeditie; waarom we het organiseren,

Nadere informatie

Energiesprong Nul op de meter. Waarom zou je dat willen? Is het haalbaar? Alleen voor hele milieubewuste mensen? Wat is het precies?

Energiesprong Nul op de meter. Waarom zou je dat willen? Is het haalbaar? Alleen voor hele milieubewuste mensen? Wat is het precies? Energiesprong Nul op de meter Waarom zou je dat willen? Is het haalbaar? Alleen voor hele milieubewuste mensen? Wat is het precies? Energiesprong Waarom zou je dat willen? omdat de buitenschil lek en tochtig

Nadere informatie

CONCEPT-OPDRACHT STICHTING EINDHOVEN/BRABANT 2018

CONCEPT-OPDRACHT STICHTING EINDHOVEN/BRABANT 2018 Hoort bij raadsvoorstel 27-2012 BIJLAGE 2 APPENDIX 1. CONCEPT-OPDRACHT STICHTING EINDHOVEN/BRABANT 2018 1. Doel van de opdracht Winnen van de titel Culturele Hoofdstad van Europa voor het project 2018Brabant

Nadere informatie

Het Nieuwe Renoveren WELKOM

Het Nieuwe Renoveren WELKOM Het Nieuwe Renoveren WELKOM oktober-november 2011 Verzorgd door Bert Bruns, Bridges2Beyond, bert.bruns@bridges2beyond.nl BouwLokalen? Een initiatief van en Informatieve bijeenkomsten Gaat in op vernieuwingen

Nadere informatie

Van der Maazen Duurzame Ontwikkeling BV

Van der Maazen Duurzame Ontwikkeling BV inhoud. Voorstelrondje Van der Maazen Duurzame Ontwikkeling BV UKR en UKP- NESK prijs Hart van Oijen Onze gedachte over biogas Zijn wij op de goede weg? Van der Maazen Duurzame Ontwikkeling BV Bewust en

Nadere informatie

ENERGIEAKKOORD. Gevolgen, verplichtingen en kansen THOMAS KOKSHOORN

ENERGIEAKKOORD. Gevolgen, verplichtingen en kansen THOMAS KOKSHOORN ENERGIEAKKOORD Gevolgen, verplichtingen en kansen THOMAS KOKSHOORN 2 - Wie zijn wij? - Visie Ekwadraat - Beleid - Doelstellingen - Middelen - Financiering Inhoud - Conclusies en aanbevelingen 3 INLEIDING

Nadere informatie

Uit ervaring blijkt ook dat met energieverbeterende maatregelen gemiddeld 30% energiebesparing gerealiseerd

Uit ervaring blijkt ook dat met energieverbeterende maatregelen gemiddeld 30% energiebesparing gerealiseerd RAADSVOORSTEL Onderwerp : Pilot energieaanpak woningen Raadsvergadering : 2 december 2009 Politieke markt d.d.: - Agendapunt : 6 Portef.houder : wethouder Berkelder Voorstelnummer : 236649 BenW-besluit

Nadere informatie

Maak kennis met Traverse

Maak kennis met Traverse Maak kennis met Traverse Kennis is overal Hoe kunnen wij veilig en plezierig leven in ons laag gelegen, dichtbevolkte en waterrijke Nederland? Het antwoord op deze vraag is te vinden op universiteiten,

Nadere informatie

Hoe werkt conceptueel bouwen? Verschillende standaarden

Hoe werkt conceptueel bouwen? Verschillende standaarden Conceptueel Bouwen 40 Tekens van Transitie Hoe werkt conceptueel bouwen? Bij conceptueel bouwen ontwikkelen architecten, projectontwikkelaars, bouwbedrijven en toeleveranciers samen een standaardconcept

Nadere informatie

Extra impuls gemeenten voor afvalpreventie en afvalscheiding huishoudelijk afval

Extra impuls gemeenten voor afvalpreventie en afvalscheiding huishoudelijk afval Extra impuls gemeenten voor afvalpreventie en afvalscheiding huishoudelijk afval Inhoud 1. Inleiding 3 2. Opzet plannen voor ondersteuning 4 3. Plannen voor verminderen huishoudelijk restafval 5 3.1 Eisen

Nadere informatie

Onderwerp: Kaders voor windenergie

Onderwerp: Kaders voor windenergie Aan het Algemeen Bestuur Datum: 02-10-2013 Onderwerp: Kaders voor windenergie Voorstel 1. Vaststellen van beleidskaders voor windenergie-initiatieven; 2. Kennis te nemen van het initiatief voor een windmolenpark

Nadere informatie

Initiatieven, Participatie en Communicatie Plan van Aanpak (20141107)

Initiatieven, Participatie en Communicatie Plan van Aanpak (20141107) Initiatieven, Participatie en Communicatie Plan van Aanpak (20141107) 1. Achtergrond De ontwikkelstrategie ASW is een strategie van aanpakken en verbinden. Bewoners, ondernemers, eigenaren van panden én

Nadere informatie

Onderwerp: Kaders voor windenergie

Onderwerp: Kaders voor windenergie Aan het Algemeen Bestuur Datum: 02-10-2013 Onderwerp: Kaders voor windenergie Voorstel 1. Kennis te nemen van het initiatief voor een windmolenpark bij de Spinder te Tilburg; 2. Kaders vast te stellen

Nadere informatie

Workshop House of Tomorrow Today

Workshop House of Tomorrow Today Workshop House of Tomorrow Today Ontsnap eens uit het peloton! 1. Teken uw keten(s) eens uit, vanaf grondstoffen (aanbod) t/m eindgebruiker (vraag). 2. Genereer probleem-klant combinaties. 3. Selecteer

Nadere informatie

Particulier opdrachtgeverschap met hoge energieambities

Particulier opdrachtgeverschap met hoge energieambities Particulier opdrachtgeverschap met hoge energieambities van het Expertteam Eigenbouw Energiezuinig bouwen, energieneutraal bouwen, eigen energie opwek ken: het zijn onderwerpen die steeds meer aandacht

Nadere informatie

Activiteiten ICDuBo. Maak kennis met alle facetten van duurzaam bouwen in de hal van 2.000 m2 vol inspirerende oplossingen en voorbeelden.

Activiteiten ICDuBo. Maak kennis met alle facetten van duurzaam bouwen in de hal van 2.000 m2 vol inspirerende oplossingen en voorbeelden. Van duurzaam denken naar duurzaam doen Activiteiten ICDuBo Kenniscentrum Inspiratie: Maak kennis met alle facetten van duurzaam bouwen in de hal van 2.000 m2 vol inspirerende oplossingen en voorbeelden.

Nadere informatie

Werkplan 2014. Platform Conceptueel Renoveren Gelderland. De vraag: Het aanbod: Doelstelling: Nulmeting: Pilot projecten:

Werkplan 2014. Platform Conceptueel Renoveren Gelderland. De vraag: Het aanbod: Doelstelling: Nulmeting: Pilot projecten: Werkplan 2014 De vraag: Aanpak bestaande woningvoorraad middels slimme innovatieve concepten Afstemmen vraag aanbod Slimmer, sneller, goedkoper, anders Vanuit nulmeting naar kennisdeling / prototypes /

Nadere informatie

Traject Tilburg. Aanvragers: Gemeente Tilburg. Adviseur: Monique Postma, Alleato, CMO-net

Traject Tilburg. Aanvragers: Gemeente Tilburg. Adviseur: Monique Postma, Alleato, CMO-net Traject Tilburg Aanvragers: Gemeente Tilburg Adviseur: Monique Postma, Alleato, CMO-net Opgave: Beantwoorde ondersteuningsvraag In Tilburg is het traject Welzijn Nieuwe Stijl onderdeel van een groter programma

Nadere informatie

Programma Zelfbouw Rotterdam 2015-2018

Programma Zelfbouw Rotterdam 2015-2018 Programma Zelfbouw Rotterdam 2015-2018 2 Programma Zelfbouw Rotterdam 2015-2018 pakjeruimte.nl zelfbouw@rotterdam.nl facebook.com/zb010 pinterest.com/pakjeruimte Programma zelfbouw rotterdam 2015-2018

Nadere informatie

DEventer Energieke Verbinding Pilot ESCo

DEventer Energieke Verbinding Pilot ESCo DEventer Energieke Verbinding Pilot ESCo Inhoud 1. Inleiding 2. Wat is een ESCo? 3. Wat is de meerwaarde van een ESCo? 4. Organisatie en positionering 5. Belemmeringen en risico s 1.1 DEventer Energieke

Nadere informatie

1. Context en doel. 1.1 Voorbeelden belemmeringen per deelgebied 1.1.1 Governance en juridische belemmering

1. Context en doel. 1.1 Voorbeelden belemmeringen per deelgebied 1.1.1 Governance en juridische belemmering 1. Context en doel Het NLIP heeft tot doel om de elektronische informatie-uitwisseling in de Logistieke Sector in Nederland te verbeteren. En dan niet alleen de informatie-uitwisseling tussen specifieke

Nadere informatie

Toolkit Selectietool. duurzame woningbouw 2013. Een hulpmiddel voor het selecteren van het best passende energieconcept.

Toolkit Selectietool. duurzame woningbouw 2013. Een hulpmiddel voor het selecteren van het best passende energieconcept. duurzame woningbouw 2013 Toolkit Selectietool Een hulpmiddel voor het selecteren van het best passende energieconcept. 22 november 2013 In opdracht van: - Platform31 (Energiesprong) - GEN (Gebieden Energie

Nadere informatie

Hoe gaan zorginstellingen om met het energievraagstuk?

Hoe gaan zorginstellingen om met het energievraagstuk? Hoe gaan zorginstellingen om met het energievraagstuk? Conclusies nav onderzoek in Opdracht van agentschap NL Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Dit rapport is bestemd voor de organisatie

Nadere informatie

Energielabels en gemeenten. Pieter Biemans Programmamanager energie & klimaat Gemeente Tilburg

Energielabels en gemeenten. Pieter Biemans Programmamanager energie & klimaat Gemeente Tilburg Energielabels en gemeenten Pieter Biemans Programmamanager energie & klimaat Gemeente Tilburg Inhoud Energie- en klimaatbeleid in Tilburg Rol gemeente m.b.t. EPBD/energielabel Eigen organisatie Particulieren

Nadere informatie

Verduurzaming woningportefeuille: de woonbundel. 4 maart 2013

Verduurzaming woningportefeuille: de woonbundel. 4 maart 2013 Verduurzaming woningportefeuille: de woonbundel 4 maart 2013 Verduurzamingsambitie woningcorporaties onder druk Het belang van verduurzaming van het corporatiebezit wordt erkend: Convenant Energiebesparing

Nadere informatie

duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen

duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen De toekomst van de energievoorziening Gemeenten, provincies, bedrijven en projectontwikkelaars gaan zich steeds meer richten op duurzame energiedoelstellingen,

Nadere informatie

GO 12. Bewonerscampagne vervolg Steek energie in je huis

GO 12. Bewonerscampagne vervolg Steek energie in je huis GO 12 Bewonerscampagne vervolg Steek energie in je huis Achtergrond Het doel van de campagne is om het voor bewoners - eigenaar/bewoners in dit geval, aantrekkelijk te maken om daadwerkelijk te investeren

Nadere informatie

Slotbijeenkomst Stookjerijk 2014 Energiebesparing in de huursector

Slotbijeenkomst Stookjerijk 2014 Energiebesparing in de huursector Slotbijeenkomst Stookjerijk 2014 Energiebesparing in de huursector 12 rondetafels Stookjerijk 2014 Onderwerpen Monitoring voortgang met rekenmodel Shaere Opgaven Energieakkoord Resultaten voortgang energiebesparing

Nadere informatie

Langer thuis in eigen huis

Langer thuis in eigen huis Langer thuis in eigen huis Hoe passen we de bestaande woningbouw aan voor de senioren van nu en de toekomst? 14 januari 2016 Programma 10:00 Welkom en korte inleiding op de ontwerpstudie: Jutta Hinterleitner,

Nadere informatie

BuildDesk kennisdocument

BuildDesk kennisdocument BuildDesk kennisdocument Groot economisch en maatschappelijk voordeel van energieneutraal renoveren Woningverbetering naar energieneutraal in de sociale huursector is economisch en maatschappelijk zeer

Nadere informatie

Evaluatie zon PV-projecten bij woningcorporaties

Evaluatie zon PV-projecten bij woningcorporaties Samenvatting Evaluatie zon PV-projecten bij woningcorporaties Datum 15 augustus 2013 Status Definitief Pagina 1 van 1 Colofon Projectnaam Evaluatie zon PV-projecten bij woningcorporaties Projectnummer

Nadere informatie

ECFD/U201400578 Lbr. 14/019

ECFD/U201400578 Lbr. 14/019 Brief aan de leden T.a.v. het college en de raad informatiecentrum tel. (070) 373 8393 betreft Ondersteuningsprogramma Energie uw kenmerk ons kenmerk ECFD/U201400578 Lbr. 14/019 bijlage(n) 2 datum 20 maart

Nadere informatie

Energieloket EBGV 20-11-2015 Hier Opgewekt

Energieloket EBGV 20-11-2015 Hier Opgewekt Energieloket EBGV 20-11-2015 Hier Opgewekt Gerben van Lunteren, Feike van der Zandt, Aernoud Olde, Renske den Exter, Raoul Santibanez Gemeenten: Blaricum, Bussum, Hilversum, Huizen, Laren, Muiden, Naarden,

Nadere informatie

Vraagstelling. 3. Hoe ga je met elkaar aan het werk; welke vaardigheden en competenties zijn nodig?

Vraagstelling. 3. Hoe ga je met elkaar aan het werk; welke vaardigheden en competenties zijn nodig? Vraagstelling 1. Wat vragen opdrachtgevers en gebruikers werkelijk en hoe kunnen aanbieders kansen pakken door hun dromen waar te maken? 2. Hoe ontstaat een win-win situatie door gebruik te maken van elkaars

Nadere informatie

MEMO GAD BNG 28.50.30.701 ISO 14001. Gewestelijke Afvalstoffen Dienst. Portefeuillehouders Milieu. Werkgroep biomassa en 'rijden op groen gas'

MEMO GAD BNG 28.50.30.701 ISO 14001. Gewestelijke Afvalstoffen Dienst. Portefeuillehouders Milieu. Werkgroep biomassa en 'rijden op groen gas' Gewestelijke Afvalstoffen Dienst Gooi en Vechtstreek Postadres: Postbus 514 1200 AM Hilversum Bezoekadres: Hooftlaan 32 1401 EE Bussum Telefoon: (035) 699 18 88 Fax: (035) 694 17 45 Internet: www.gad.nl

Nadere informatie

Plan van Aanpak Format. Pilot functiecreatie gemeente/provincie SW bedrijf

Plan van Aanpak Format. Pilot functiecreatie gemeente/provincie SW bedrijf Plan van Aanpak Format Pilot functiecreatie gemeente/provincie SW bedrijf Inhoudsopgave 1 Naar een inclusieve arbeidsorganisatie met functiecreatie. 1 2 Plan van aanpak pilot functiecreatie... 2 3 Projectstructuur

Nadere informatie

IPC VOOR ARCHITECTEN - PROCESINNOVATIE DOOR WERKEN MET BIM Innoveren op architectenbureaus met behulp van IPC- subsidie

IPC VOOR ARCHITECTEN - PROCESINNOVATIE DOOR WERKEN MET BIM Innoveren op architectenbureaus met behulp van IPC- subsidie IPC VOOR ARCHITECTEN - PROCESINNOVATIE DOOR WERKEN MET BIM Innoveren op architectenbureaus met behulp van IPC- subsidie Tot 20 juni 2013 kan er opnieuw worden ingeschreven voor de IPC- regeling. Deze subsidieregeling

Nadere informatie

Van Afval Naar Grondstof

Van Afval Naar Grondstof Van Afval Naar Grondstof Toelichting onderdelen VANG-programma NVRD themadag 27 november Marc Pruijn Directie Duurzaamheid Van regeerakkoord naar ketens Rutte 2: groene groei, circulaire economie Circulaire

Nadere informatie

Jaarplan 2013 RGF Zuidwest Nederland. In het hart van de regio

Jaarplan 2013 RGF Zuidwest Nederland. In het hart van de regio Jaarplan 2013 RGF Zuidwest Nederland In het hart van de regio 1 Inhoudsopgave 1 RGF Zuidwest Nederland in het hart van de regio... 3 2 De highlights voor 2013... 3 2.1 Weet wat er leeft... 3 2.2 Goed geïnformeerd

Nadere informatie

Ik ben als bestuurder in deze provincie bijzonder geïnteresseerd in de kansen van nieuwe energie voor onze kenniseconomie.

Ik ben als bestuurder in deze provincie bijzonder geïnteresseerd in de kansen van nieuwe energie voor onze kenniseconomie. Welkomstwoord van Jan Franssen, Commissaris van de Koningin in Zuid-Holland, bij het Lustrumcongres 'Geothermal Heat is Cool' van het Platform Geothermie, Den Haag, 24 oktober 2012 ---------------------------------------------------------------------------------

Nadere informatie

Woonlasten in Haaglanden. Ron Lazaroms sector Milieu Ludolf de Boer sector Wonen

Woonlasten in Haaglanden. Ron Lazaroms sector Milieu Ludolf de Boer sector Wonen Woonlasten in Haaglanden Ron Lazaroms sector Milieu Ludolf de Boer sector Wonen Opbouw verhaal 1. Achtergrond Woonlastenonderzoek Builddesk/Rigo Stadsregio Rotterdam en Stadsgewest Haaglanden 2. Rapportage

Nadere informatie

portefeuillehouder ak e i e \* Secretaris akkoord

portefeuillehouder ak e i e \* Secretaris akkoord Gemeente Zandvoort B&W-ADVIES Verordening Nadere regels Beleidsnota Overig Na besluit (B&W/Raad): Uitgaande brief verzenden Stukken retour Publicatie Afdeling / werkeenheid: MD/BA Auteur : P. Haker Datum

Nadere informatie

OPEN CALL: creatieve ondernemers met toekomstplan voor Huis vol Energie

OPEN CALL: creatieve ondernemers met toekomstplan voor Huis vol Energie OPEN CALL: creatieve ondernemers met toekomstplan voor Huis vol Energie 1 Bedenk een toekomstplan voor Huis vol Energie We zoeken: creatieve ondernemers! Energiesprong roept creatieve ondernemers op om

Nadere informatie

Gemeente Langedijk. Voorstel aan de raad

Gemeente Langedijk. Voorstel aan de raad Gemeente Langedijk Raadsvergadering : 22 januari 2013 Agendanummer : 15 Portefeuillehouder Afdeling Opsteller : H.J.M. Schrijver : Beleid en Projecten : Schutten Voorstel aan de raad Onderwerp : Nota Langedijk

Nadere informatie

gemeente Eindhoven Uitleg bij de indicatoren behorende bij de einddoelen van het programma Duurzaamheid

gemeente Eindhoven Uitleg bij de indicatoren behorende bij de einddoelen van het programma Duurzaamheid gemeente Eindhoven Inboeknummer Beslisdatum B&W Dossiernummer Bijlage bij RIB Einddoelen programma Duurzaamheid Uitleg bij de indicatoren behorende bij de einddoelen van het programma Duurzaamheid Energie

Nadere informatie

nzeb markt Nederland

nzeb markt Nederland Ad Straub, TU Delft nzeb markt Nederland Initiatieven overheid: Subsidieprogramma Blok voor Blok Innovatieprogramma Energiesprong: Gemeenten: Lokaal Alle Lichten op Groen Pioniers: Huis Vol Energie Het

Nadere informatie

Kiezen, Delen én Doen Samen voor een sterke woningmarkt. platform woningcorporaties noord-holland noord

Kiezen, Delen én Doen Samen voor een sterke woningmarkt. platform woningcorporaties noord-holland noord Kiezen, Delen én Doen Samen voor een sterke woningmarkt platform woningcorporaties noord-holland noord Voorwoord Op 15 december 2011 is door ruim 20 corporaties uit de subregio s Noordkop, West-Friesland,

Nadere informatie

ons kenmerk DIR/EUI/U201401037 Lbr. 14/037

ons kenmerk DIR/EUI/U201401037 Lbr. 14/037 Brief aan de leden T.a.v. het college en de raad informatiecentrum tel. (070) 373 8393 betreft Dienstverlening Directie Europa VNG uw kenmerk ons kenmerk DIR/EUI/U201401037 Lbr. 14/037 bijlage(n) datum

Nadere informatie

VOORTGANGSRAPPORT SECTOR INITIATIEVEN

VOORTGANGSRAPPORT SECTOR INITIATIEVEN VOORTGANGSRAPPORT SECTOR INITIATIEVEN SPIE NEDERLAND BV DOCUMENT INFORMATIE VERSIE: OPGESTELD DOOR: VRIJGAVE DOOR: DATUM: WIJZIGINGEN: PARAAF: 01 M.A. van Dijck 18-03-2015 Concept 02 T.F.M. Herberighs

Nadere informatie

Vervolg en gebiedsproces WBP 5

Vervolg en gebiedsproces WBP 5 Vervolg en gebiedsproces WBP 5 1 Inleiding Het WBP5 strategisch deel ligt voor. Hiermee is het WBP 5 niet af, maar staat het aan het begin van het gebiedsproces en het interne proces om tot een uitvoeringsprogramma

Nadere informatie

Ondersteuning van Vrijwilligershulp en Mantelzorg voor kwetsbare burgers in Zuid-Kennemerland in de sector Wonen, Welzijn & Zorg

Ondersteuning van Vrijwilligershulp en Mantelzorg voor kwetsbare burgers in Zuid-Kennemerland in de sector Wonen, Welzijn & Zorg versie 6: werkdocument vastgesteld in de bestuursvergadering d.d. 14 januari 2014 Ondersteuning van Vrijwilligershulp en Mantelzorg voor kwetsbare burgers in Zuid-Kennemerland in de sector Wonen, Welzijn

Nadere informatie

Intentieovereenkomst Slimme en Gezonde Stad tussen het Rijk en Rotterdam

Intentieovereenkomst Slimme en Gezonde Stad tussen het Rijk en Rotterdam 30 Oktober 2015 Intentieovereenkomst Slimme en Gezonde Stad tussen het Rijk en Rotterdam De Partijen: - De gemeente Rotterdam (Rotterdam) - Het Ministerie van Infrastructuur en Milieu (I&M/ DGMI) Overwegende

Nadere informatie

slimrenoveren Blik op de toekomst: De top 3 van Het Nieuwe Renoveren Door: Doris de Bruijn & Sean Vos, SlimRenoveren

slimrenoveren Blik op de toekomst: De top 3 van Het Nieuwe Renoveren Door: Doris de Bruijn & Sean Vos, SlimRenoveren slimrenoveren Blik op de toekomst: De top 3 van Het Nieuwe Renoveren Door: Doris de Bruijn & Sean Vos, SlimRenoveren Voor: Bouwlokalen Het Nieuwe Renoveren 11 oktober 2011 te Doetinchem http://www.slimrenoveren.nl

Nadere informatie

Vandaag. Marktverkennen in het Deltaprogramma. Opzet: Marktverkenner bij DPIJ. Achtergrond. November & december. September & oktober

Vandaag. Marktverkennen in het Deltaprogramma. Opzet: Marktverkenner bij DPIJ. Achtergrond. November & december. September & oktober Vandaag Deltaprogramma IJsselmeergebied Marktverkennen in het Deltaprogramma 1. De detachering bedrijfsleven Opzet Vogelvlucht activiteiten 2. Stellingen en reflectie 3. Conclusies en aanbevelingen 24

Nadere informatie