Beoordeling aanvullende beleidsopties Schoon & Zuinig

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Beoordeling aanvullende beleidsopties Schoon & Zuinig"

Transcriptie

1 Beoordeling aanvullende beleidsopties Schoon & Zuinig

2 Ecofys Netherlands BV Kanaalweg 16-G P.O. Box RK Utrecht The Netherlands T: +31 (0) F: +31 (0) E: W: Beoordeling aanvullende beleidsopties Schoon & Zuinig DEFINITIEF Door: Katrien de Witte, Thomas Winkel en Monique Hoogwijk Datum: 27 april 2010 Project nummer: PSTRNL Ecofys 2010 In opdracht van: Ministerie van VROM, programma Schoon & Zuinig ECOFYS NETHERLANDS BV, A PRIVATE LIMITED LIABILITY COMPANY INCORPORATED UNDER THE LAWS OF THE NETHERLANDS HAVING ITS OFFICIAL SEAT AT UTRECHT AND REGISTERED WITH THE TRADE REGISTER OF THE CHAMBER OF COMMERCE IN MIDDEN NEDERLAND UNDER FILE NUMBER

3 Inhoudsopgave 1 Inleiding Sector overschrijdende maatregelen Generieke verhoging energiebelasting Terugverdientijdeis WM ophogen naar 7 jaar en handhaven SDE duurzame warmte en groen gas industrie Decentrale productie (wkk, vooral glastuinbouw) onder ETS brengen (budgetneutraal) Industrie ETS Generieke verhoging energiebelasting incl. terugsluis via directe belastingen Herinvoeren terugverdientijd eis WM SDE duurzame warmte en groen gas industrie Energy efficiency normen in milieuvergunning opnemen Grootschalige WKK opnemen in EIA (budgetneutraal) Tender voor energiebesparing: Subsidietender voor de industrie en raffinaderijen, gericht op 50 PJ extra energiebesparing in Industrie non-ets Generieke verhoging energiebelasting conform voorstel EZ/FIN/VROM Terugverdientijd eis WM ophogen naar 7 jaar, en handhaven SDE duurzame warmte en groen gas industrie Tender voor energiebesparing Elektriciteitssector Wettelijk verankerde meerjaren raming SDE Sommige opties eenmalige investeringssubsidie in plaats van SDE Differentiatie SDE voor wind op land Stimulering groen gas en duurzame warmte via de SDE Verplichting tot meestoken biomassa in grote centrales (import van duurzame biomassa is toegestaan) CO 2 normering kolencentrales en/of CCS-verplichting April 2010 Concept PSTRNL i

4 6 Land- en Tuinbouw Introductie van een CO 2 -vereveningssysteem voor de glastuinbouw Duurzame warmte en groen gas in SDE, meer budget voor (co) vergisting (CO 2 en CH4) Introductie van OBG-vereveningsysteem Innovatieprogramma stal en veevoeding Duurzame energie Verkeer en vervoer Verhogen verplichting hernieuwbare energie in de brandstof naar % in Europese verplichting multi-/flexifuel in CO 2 tax brandstoffen Verduurzamen goederenvervoer: Truck van de toekomst Doorberekenen via werkgever en niet via de belastingdienst van gemaakte privékilometers door de leasepopulatie Gebouwde omgeving inclusief elektrische apparaten Verhoging van de energiebelasting met 50% Verbieden van G-label vanaf 2015 en F-label vanaf 2020, met aankondiging verdere aanscherping (E-label vanaf 2025, D-label vanaf 2030) Verplichting voor particuliere eigenaren naar analogie van de Wet Milieubeheer Witte certificaten: verplichting voor energiebedrijven en woningcorporaties om energiebesparing te realiseren bij woningeigenaren Strenge toepassing van energieprestatie-eisen bij renovatie en aanbouw (integraal en op componentniveau) Convenanten met individuele woningcorporaties Verplicht uitrollen slimme meters Doorrekenen niet-fiscale bonus/malus regeling gekoppeld aan energielabel/energieprestatie Resultaatverplichting voor energiebedrijven voor een deel van de MeerMetMinder-doelstelling Overige broeikasgassen (niet landbouw) Onder ETS brengen van grote puntbronnen Aanscherpen BEMS methaan slip wkk glastuinbouw PSTRNL ii

5 10.3 N 2 O en CH 4 reductie van RWZI s expliciet in convenant waterschappen Optimaliseren EIA, MIA en VAMIL: déstimuleren van HFK s door stimulering natuurlijke koudemiddelen April 2010 Concept PSTRNL iii

6

7 1 Inleiding In 2007 is het werkprogramma Schoon en Zuinig van start gegaan. In het werkprogramma zijn de nationale doelstellingen en maatregelen voor energiebesparing, CO 2 -reductie en duurzame energie vastgelegd. Begin 2010 is het werkprogramma geëvalueerd. Uit de evaluatie is gebleken dat de doelstellingen naar verwachting niet op alle punten in 2020 gehaald zullen worden. Er zijn daarom door de betrokken ministeries aanvullende beleidsopties gedefinieerd. Deze aanvullende beleidsopties zijn samengevat in Tabel 1. De programmadirectie Schoon en Zuinig heeft Ecofys gevraagd om deze aanvullende beleidsopties te beoordelen op de volgende onderdelen: carbon leakage, level playing field, administratieve lasten en effecten van de maatregel op andere sectoren. Hieronder wordt verstaan: Carbon leakage: Het optreden van een verhoging van de CO 2 emissie in een land buiten de EU door het effect van deze maatregel (ook wel verplaatsing van een bedrijf met een significante CO 2 uitstoot naar een ander land buiten de EU). Level playing field: Het effect van een verstoring van de concurrentie positie binnen een sector in de EU. Administratieve lasten: De administratieve kosten (lasten) voor burgers en bedrijfsleven als gevolg van de invoering van de maatregel. Bij de administratieve lasten wordt gekeken wat de verhoging van de administratieve lasten is ten opzichte van het huidige beleid (het verschil in administratieve lasten ofwel Δ) Effecten van de maatregel op andere sectoren: Effect van de maatregel op een andere economische sector, bijvoorbeeld werkgelegenheid of afwenteling van de kosten. In deze rapportage zijn de resultaten van de beoordeling per sector weergegeven. ECN heeft de aanvullende beleidsopties eerder al kwantitatief beoordeeld op de bijdrage aan de doelstellingen. De evaluatie binnen dit project vindt plaats op kwalitatieve criteria. De rapportage is in eerste instantie bedoeld als intern document ten behoeve van het werkprogramma Schoon en Zuinig, In de volgende hoofdstukken worden kort de sector overschrijdende maatregelen beschreven en daarna de maatregelen per economische sector. PSTRNL

8 Tabel 1: overzicht van het aanvullende maatregelenpakket Schoon en Zuinig (1 februari 2010) Aanvullend maatregelenpakket Schoon & Zuinig 2 Sectoroverstijgend 2.1 Generieke verhoging energiebelasting 2.2 Terugverdientijdeis WM ophogen naar 7 jaar, en handhaven SDE duurzame warmte en groen gas industrie 2.4 decentrale productie (wkk, vooral glastuinbouw) onder ETS brengen 3 Industrie ETS 3.1 Generieke verhoging energiebelasting incl. terugsluis via directe belastingen. 3.2 Herinvoeren terugverdientijd eis WM 3.3 SDE duurzame warmte en groen gas industrie 3.4 Energy efficiency normen in milieuvergunning opnemen 3.5 Grootschalige WKK opnemen in EIA (budgetneutraal). 3.6 Tender voor energiebesparing: Subsidietender voor de industrie en raffinaderijen, gericht op 50 PJ extra energiebesparing in Industrie non-ets 4.1 Generieke verhoging energiebelasting 4.2 Terugverdientijd eis WM ophogen naar 7 jaar, en handhaven 4.3 SDE duurzame warmte en groen gas industrie 4.4 Tender voor energiebesparing 5 Elektriciteitssector 5.1 Wettelijk verankerde meerjaren raming SDE 5.2 Sommige opties eenmalige investeringssubsidie in plaats van SDE 5.3 Differentiatie SDE voor wind op land 5.4 Stimulering groen gas en duurzame warmte via de SDE 5.5 Verplichting tot meestoken biomassa in grote centrales (import van duurzame biomassa is toegestaan) 5.6 CO 2 normering kolencentrales en/of CCS-verplichting 6 Land- en tuinbouwsector 6.1 Introductie van een CO 2 -vereveningssysteem voor de glastuinbouw. 6.2 Duurzame warmte en groen gas in SDE, meer budget voor (co) vergisting (CO 2 en CH4) 6.3 Introductie van OBG-vereveningsysteem voor alle sectoren 6.4 Innovatieprogramma stal en veevoeding. 7 Duurzame energie 7.1 Extra SDE beleid op maat duurzame warmte: geothermie, warmte koude opslag en bioketel 8 Verkeer en Vervoer 8.1 Verhogen verplichting hernieuwbare energie naar % in Europese verplichting multi-/flexifuel in CO 2 tax brandstoffen 8.4 Verduurzamen goederenvervoer: Truck van de toekomst PSTRNL

9 8.5 Doorberekenen via werkgever en niet via de belastingdienst van gemaakte privékilometers door de leasepopulatie 9 Gebouwde omgeving (inclusief elektrische apparaten) 9.1 Verhoging van de energiebelasting met 50% 9.2 Verbieden van G-label vanaf 2015 en F-label vanaf 2020, met aankondiging verdere aanscherping (E-label vanaf 2025, D-label vanaf 2030). 9.3 Verplichting voor particuliere eigenaren naar analogie van de Wet Milieubeheer 9.4 Witte certificaten: verplichting voor energiebedrijven en woningcorporaties om energiebesparing te realiseren bij w- en u-eigenaren 9.5 Strenge toepassing van energieprestatie-eisen bij renovatie en aanbouw (integraal en op componentniveau) 9.6 Convenanten met individuele woningcorporaties 9.7 Verplicht uitrollen slimme meters 9.8 Niet-fiscale bonus/malus regeling gekoppeld aan energielabel/energieprestatie 9.9 Resultaatverplichting voor energiebedrijven voor een deel van de MeerMetMinderdoelstelling 10 Overige broeikasgassen 10.1 Onder ETS brengen van grote puntbronnen 10.2 Aanscherpen BEMS methaan slip wkk glastuinbouw 10.3 N2O en CH4 reductie van RWZI s expliciet in convenant waterschappen 10.4 Optimaliseren EIA, MIA en VAMIL: déstimuleren van HFK s door stimulering natuurlijke koudemiddelen PSTRNL

10 2 Sector overschrijdende maatregelen 2.1 Generieke verhoging energiebelasting Om een subsidietender voor energiebesparing in de industrie en raffinaderijen te kunnen realiseren (deze wordt daarmee budgetneutraal), wordt een verhoging van de energiebelasting met 2mld euro 50/50 gas en elektriciteit. Voor alle schijven een uniforme tariefverhoging van 3.51ct/m3 op aardgas en 1,18 ct/kwh. Aanzienlijk zonder/gedeeltelijke terugsluizing. Gering tot matig met terugsluizing voor de industrie ETS, afhankelijk van de mate van terugsluizing. Specifiek voor de glastuinbouw (energie-intensief) is het effect op carbon leakage onduidelijk (zie ook sectie land en tuinbouw). Gering voor industrie niet onder de ETS/ energie-extensieve bedrijven die niet carbon leakage gevoelig zijn. Zonder of beperkte compensatie uit tender subsidie energiebesparing: Verhogingen van de energiebelasting hebben zich in het verleden geconcentreerd op huishoudens en midden - en kleinverbruikers, en hebben grootverbruikers fiscaal voordeel onder andere als gevolg van de Meerjarenafspraken (MJA) (bv. vrijstelling energiebelasting elektriciteit voor convenantpartijen) en kortingen op de energiebelasting voor de landbouw (CE-rapport 16 februari 2010) 1. De energie-intensieve industrie en dan met name de grootverbruikers worden financieel relatief zwaarder getroffen door deze maatregen dan kleinverbruikers. Zonder terugsluizing zal het risico op carbon leakage aanzienlijk zijn voor ETS bedrijven omdat zij dubbele lasten krijgen (hogere kosten door het ETS systeem en verhoging van de energiebelasting). De maatregel zal met name invloed hebben op grote bedrijven in de pulp en papier, keramische en de staal/aluminium sector. Bij bedrijven in deze sectoren is het deel van de energiekosten op de totale kosten relatief groot en varieert grofweg tussen de 8-10 procent in de keramische industrie tot 30 procent in de staal/aluminium industrie 2. 1 Er geldt in de EB alléén een vrijstelling voor elektriciteitsverbruik boven 10 mln kwh wanneer wordt deelgenomen aan afspraken tussen overheid en bedrijven inzake verbetering energie-efficientie. 2 Ramirez, C.A., Patel, M., Blok, K. (2005) The non-energy intensive manufacturing industry. An energy analysis relating to the Netherlands. Energy (30) PSTRNL

11 De energiebelasting voor de hoogste schijf is momenteel verwaarloosbaar tot marginaal voor elektriciteit (0,05 ct/kwh) en zeer laag voor gas (0,8 ct/m 3 ). Een verhoging van de energiebelasting betekent dat de (marginale) kosten voor elektriciteit met 86 procent toenemen voor elektriciteit en met meer dan 430 procent voor gas. De toename van de totale marginale kosten voor bedrijven in de hoogste schijf komt overeen met gemiddeld 20 procent voor elektriciteitsverbruik en 12 procent voor aardgasverbruik en in Een aanzienlijk deel van deze bedrijven handelt internationaal en is daarmee tevens blootgesteld aan een risico op carbon leakage 4. Ook de glastuinbouw zonder WKK-installaties wordt relatief zwaar getroffen door een verhoging van de energiebelasting 5. De marginale kosten voor aardgas worden door de verhoging van de belasting grofweg 3,5 keer zo hoog wat neerkomt op 2 keer de CO 2 kosten (bij CO 2 prijs van 20 euro/ton) bij energieintensieve glastuinbouwbedrijven 6. De totale energiekosten nemen bij glastuinbouwbedrijven sterk toe in 2020, gemiddeld meer dan in andere sectoren. Het is echter niet bekend of de tuinbouw sector carbon exposed is. De Europese Commissie doet hier momenteel onderzoek naar. Wanneer uit dit onderzoek blijkt dat de sector dit wel is, dan zou carbon leakage voor deze sector op kunnen treden. Met terugsluizen door middel van compensatie uit tender subsidie energiebesparing: Door de invoering van de voorgestelde financiële compensatie uit een tender voor energiebesparing zal het risico op carbon leakage gering tot matig (tot aanzienlijk) kunnen zijn, waarbij de mate afhankelijk is van de hoogte van het beschikbare budget en de opzet van de tender. Geen verstoring tot positieve verandering van het level playing field bij voorgestelde terugsluizing. Bij minder terugsluizen en grootverbruikers treedt wel een verslechtering op. Door de voorgestelde terugsluizing (bv. tender voor energiebesparing) wordt het level playing field niet verstoord voor de energie-intensieve industrie door de 3 Berekening gebaseerd op ECN aanvullend beleid industrie, landbouw, WKK ( ). Bij minder energie-intensieve glastuinbouw bedrijven zijn de kosten voor aardgas 4 Volgens de Europese Commissie is 77 procent van de emissies in de industrie (onder ETS) carbon leakage. Zie ETS Richtlijn. 5 Bedrijven met een WKK-installatie met een rendement hoger dan 30% zijn vrijgesteld van energiebelasting op aardgas en blijven dat ook volgens het voorstel. 6 Berekening gebaseerd op ECN aanvullend beleid industrie, landbouw, WKK ( ). PSTRNL

12 invoering van deze maatregel. Door terugsluizing via de directe belastingen is er op sectoroverstijgend niveau geen verslechtering van het level playing field. Het zal echter lastig zijn om 100% evenredig terug te sluizen. Er kunnen daarmee verschuivingen optreden tussen bedrijven en sectoren. Voor sectoren, die veel belaste energie verbruiken (grootverbruikers) en die weinig gebruik kunnen maken van de terugsluis via de directe belastingen, kan een verslechtering van het level playing field optreden en leiden tot een aanzienlijke stijging van zowel de marginale als de totale energiekosten, vooral relevant voor de energie-intensieve sectoren (zie carbon leakage hierboven). Voor sectoren die weinig met EB belaste energie gebruiken (midden en kleinverbruikers) en veel gebruik kunnen maken van de terugsluis kan een verbetering van het level playing field optreden. Binnen een sector(en) van energie-intensieve bedrijven zou het kunnen zorgen voor een aanzienlijke verslechtering van het level playing field voor kleinschalige ten opzichte van grootschalige bedrijven omdat bij kleinschalige bedrijven de energiekosten een relatief groot deel uitmaken van de totale kosten 7. De maatregel stimuleert dus schaalvergroting van bedrijven in Nederland. De effecten zijn over het algemeen geringer voor de energie-extensieve bedrijven omdat de energiekosten hier een relatief klein deel van de totale kosten uitmaken. Niet van toepassing. Effecten van de maatregel op andere sectoren (energiebesparing, CO 2, of meer duurzaam). Effecten op energiebesparing, innovatie en mogelijke afwenteling van de kosten. De maatregel zorgt voor besparingsprikkels in met name de energie-intensieve sectoren waarbij het netto effect op energiebesparing moeilijk is in te schatten. Matig positief voor het vermarkten en het tot stand brengen van nieuwe innovaties in energiebesparingsmaatregelen in de energie-intensieve industrie. De mate van afwenteling op afnemers van producten en goederen hangt sterk af van de specifieke sector en in hoeverre er op prijs wordt geconcurreerd. 7 Ramirez, C.A., Patel, M., Blok, K. (2005) The non-energy intensive manufacturing industry. An energy analysis relating to the Netherlands. Energy (30) PSTRNL

13 Voor met name de energie-extensieve producenten in de tuinbouw zal het zeer lastig blijken om de hogere kosten door te rekenen in de prijs aan consumenten omdat er in deze sector sterk internationaal geconcurreerd wordt. Dit zal leiden tot schaalvergroting in deze sector en dus ook de mogelijke ondergang van kleinschalige bedrijven. 2.2 Terugverdientijdeis WM ophogen naar 7 jaar en handhaven. Het opleggen/aanscherpen van terugverdientijd eisen voor energiebesparingopties en de handhaving. Er zijn twee varianten voor het aanscherpen en handhaven van terugverdientijden voor industriebedrijven (ETS en niet-ets) en raffinaderijen: Aanscherping van de terugverdientijdeis voor industrie non-ets van 5 naar 7 jaar Herinvoeren van een terugverdientijdeis voor ETS bedrijven van 5 of 7 jaar. Het gaat hier om extra energiebesparende maatregelen te realiseren. De effecten hangen af van de TVT, of een bedrijf al dan niet onder de ETS valt en of het deelneemt aan de MJA/MEE. o TVT 5 jaar: bedrijven (nonets/ets) die deelnemen aan de MJA/MEE: geen effect; o TVT 5 jaar: bedrijven (nonets/ets) die niet deelnemen aan de MJA/MEE: gering effect; o TVT 7 jaar: bedrijven non ETS (deelname MJA/MEE geen invloed): zeer gering effect; o TVT 7 jaar: bedrijven ETS: maatregel geldt niet, bedrijven zijn vrijgesteld door IPPC wetgeving. TVT 5 jaar, bedrijven (nonets/ets) die deelnemen aan de MJA/MEE: Geen effect voor bedrijven (al dan niet ETS) die momenteel aan de MJA/MEE deelnemen bij een terugverdientijdeis van 5 jaar. MJA/MEE participanten moeten momenteel al maatregelen nemen met een terugverdientijd van 5 jaar. TVT 5 jaar, bedrijven die niet deelnemen aan de MJA/MEE: Het invoeren van de terugverdientijd van 5 jaar voor de niet-deelnemers aan de MJA/MEE, zou kostenverhogend kunnen werken voor deze partijen omdat deze eis momenteel niet geldt. Ecofys schat echter dat, door de aard van deze bedrijven, het risico op carbon leakage buiten de EU gering is. TVT 7 jaar, non-ets bedrijven: Een terugverdientijd van 7 jaar kan voor alle non-ets bedrijven een effect hebben, maar dit effect zal voor zowel de deelnemers als de niet-deelnemers aan de MJA/MEE afspraken zeer gering zijn. Het verschil tussen 5 en 7 jaar is klein en PSTRNL

14 maakt voor bedrijven in termen van winstgevende CO 2 reductie niet bijzonder veel uit 8. De maatregelen verdienen zich relatief snel terug. De benodigde extra investeringen zouden mogelijk ten koste kunnen gaan van andere investeringen. Ecofys acht het echter niet aannemelijk dat de aanscherping van de terugverdientijd zal leiden tot een verslechterde concurrentiepositie van deelnemers aan de meerjarenafspraken (MJA) (non-ets) t.o.v. bedrijven buiten de EU waar dergelijke eisen niet gelden. Een terugverdientijdeis van 7 jaar zal voor bedrijven niet de doorslag geven om te verhuizen naar buiten de EU. TVT 7 jaar, ETS bedrijven: Voor bedrijven die onder het EU ETS vallen (en niet deelnemen aan de MJA/MEE) geldt dat zij volgens de IPPC richtlijnen zijn vrijgesteld van (nationaal opgelegde) energiebesparingeisen. Geen effect voor deelnemers aan MJA/EE (ETS en non-ets). Geringe verslechtering van het level playing field bij een terugverdientijdeis van 5 of 7 jaar voor niet-deelnemers. Niet van toepassing op industrie-ets. Zie argumenten bij carbon leakage boven staande paragraaf. Gering voor deelnemers aan de MJA/MEE en aanzienlijk voor niet deelnemers MJA/MEE. Deelnemers MJA/MEE hebben nu al een verplichting tot rapportage 9. Nietdeelnemers aan MJA/MEE moeten gaan rapporteren en monitoren. Effecten van de maatregel op andere sectoren (energiebesparing, CO 2, of meer duurzaam) Afwenteling van de kosten en matig positief op innovaties. 8 Blok, K. et al. (1993) The cost-effectiveness of Carbon Dioxide Reduction achieved by energy conservation. Energy Policy. Energy Policy. 21/6 p Bedrijven moeten weliswaar nu al de terugverdientijd van maatregelen aantonen in het kader van de MJA/MEE, maar door het gebrek aan handhaving gebeurd dit momenteel niet. Door sterkere handhaving dient rapportage te worden nageleefd wat zal leiden tot een effectieve en aanzienlijke toename van administratieve lasten. PSTRNL

15 Kosten worden afgewenteld op afnemers van producten en goederen. De mate van afwenteling hangt sterk af van de specifieke sector en in hoeverre er op prijs wordt geconcurreerd. De maatregel is matig positief voor het vermarkten en het tot stand brengen van nieuwe innovaties in energiebesparingsmaatregelen. 2.3 SDE duurzame warmte en groen gas industrie Niet van toepassing. Matige verbetering van het level playing field voor duurzame warmte en groen gas ten opzichte van de EU waar duurzame warmte en groen gas over het algemeen weinig aandacht/stimulering geniet. Omdat het grootste potentieel duurzame warmte in biomassa toepassingen (ketels en WKK) in de industrie en landbouw te vinden is (35 PJ) 10, waarvan een groot deel bestaat uit grotere installaties in de industrie, zal deze maatregel vooral effect hebben op grootschalige installaties in de industrie. Kleinschalige decentrale toepassingen worden al via de SDE gestimuleerd. Gering tot aanzienlijk. Vergelijkbaar met huidige SDE voor bijvoorbeeld duurzame elektriciteit. Effecten van de maatregel op andere sectoren (energiebesparing, CO 2, of meer duurzaam) Gering positief effect op de ontwikkeling van en de marginale kosten voor duurzame warmte en groen gas. 10 Aanvullend potentieel duurzame warmte en groen gas, concept notitie 28 januari 2010 ECN/Ecofys PSTRNL

16 2.4 Decentrale productie (wkk, vooral glastuinbouw) onder ETS brengen (budgetneutraal). Decentrale WKK-eenheden op locaties die niet deelnemen aan emissiehandel gaan onder het systeem vallen. Onbekend. Het is niet bekend of de glastuinbouw sector, waar deze maatregel vooral betrekking op heeft, aan carbon leakage blootgesteld (exposed) is. De Europese Commissie doet hier momenteel onderzoek naar. Ecofys verwacht dat het risico op carbon leakage binnen de EU gering zal zijn omdat meer dan 87 procent van de totale export van Nederland binnen de EU blijft en dus naar landen gaat waar vergelijkbare CO 2 beperkingen (gaan) gelden 11. Verslechtering van het level playing field Zorgt voor een stijging van de marginale kosten van bestaande WKK s en daarmee voor een verslechtering van het level playing field voor bedrijven met decentrale WKK-installaties ten opzichte van vergelijkbare buitenlandse bedrijven waar dit niet het geval is, of waar duurzame opties zijn geïnstalleerd. N.B. Door de voorgestelde verhoging van de energiebelasting zullen meer bedrijven geneigd zijn om WKK s te installeren (omdat hier een energiebelastingvrijstelling voor geldt), wat door het onder brengen van decentrale productie onder het ETS, juist weer wordt ontmoedigd. Het is niet met zekerheid te zeggen of beide maatregelen elkaar opheffen. De CO2 kosten zullen over het algemeen lager zijn dan de extra marginale kosten door energiebelasting. Dit zou kunnen betekenen dat per saldo de glastuinbouwsector door de energiebelasting meer gestimuleerd wordt tot het installeren van WKK s. 11 CO2 emissiehandel in betekenis voor de Nederlandse glastuinbouw. TU Wageningen. Rapport Juni PSTRNL

17 Aanzienlijk. De administratieve lasten voor het bedrijfsleven met betrekking tot het monitoren, rapporteren en verifiëren zijn voor kleine installaties aanzienlijk ten opzichte van grotere installaties. Dit is één van de belangrijkste redenen waarom deze installaties momenteel niet onder ETS vallen. Effecten van de maatregel op andere sectoren (energiebesparing, CO 2, of meer duurzaam) Zorgt voor een stijging van de marginale kosten van bestaande WKK s. Extra kosten worden afgewenteld op verbruikers van stroom of warmte of afnemers van producten uit bijvoorbeeld de glastuinbouw (consumenten of voedselverwerkende industrie). PSTRNL

18 3 Industrie ETS 3.1 Generieke verhoging energiebelasting incl. terugsluis via directe belastingen. Zie paragraaf Herinvoeren terugverdientijd eis WM Zie paragraaf SDE duurzame warmte en groen gas industrie Zie paragraaf Energy efficiency normen in milieuvergunning opnemen Zie paragraaf Grootschalige WKK opnemen in EIA (budgetneutraal). WKK installaties met een vermogen groter dan 150 MWe komen op dit moment niet in aanmerking voor energie-investeringsaftrek (EIA). Kleinere WKK-installaties al wel. Carbon leakage effecten (geen, gering, aanzienlijk, of positief effect) Niet van toepassing. Zeer geringe verbetering van het level playing field voor grootschalige WKK in Nederland ten opzichte van andere EU lidstaten. PSTRNL

19 Zeer gering. SEO Economisch onderzoek heeft geconcludeerd dat de huidige administratieve lasten voor ondernemers (voor aanvraag van de EIA) relatief laag zijn 12. Effecten van de maatregel op andere sectoren (energiebesparing, CO 2, of meer duurzaam) De maatregel is budgetneutraal en zal naar onze verwachting weinig nieuwe investeringen teweeg brengen. De invloed op de andere sectoren is daarmee klein. In geval van nieuwe investeringen zal het vooral gaan om de vervanging van bestaande en oude installaties. 3.6 Tender voor energiebesparing: Subsidietender voor de industrie en raffinaderijen, gericht op 50 PJ extra energiebesparing in De subsidietender stimuleert energiebesparing, investeringen in WKK en restwarmtebenutting. De maatregel heeft effect op de energiebesparing in de industrie en raffinaderijen. Naast extra besparingen op finaal verbruik kunnen ook investeringen in WKK en restwarmtebenutting mee gestimuleerd worden. Naast potentieel voor stroomproducerende WKK is er ook potentieel voor WKK met directe warmtebenutting. Maatregel geldt alleen voor industrie-ets en heeft een (gering) positief effect op deze sectoren. Bedrijven zullen eerder geneigd zijn om in Nederland te blijven. Het level playing field wordt beter voor de Nederlandse industrie en raffinaderijen die in aanmerking komen voor de subsidie, afhankelijk van de criteria van de tender en de hoeveelheid geld dat wordt doorgesluisd. Aan de andere kant verslechtert de positie van partijen die niet in aanmerking komen voor de tender. 12 Brief aan de Tweede Kamer van minister Van der Hoeven en staatssecretaris De Jager, 14 januari PSTRNL

20 N.B. Wanneer de tender wordt toegepast onder de ETS, dan verstoort dit de werking van het ETS (met uitzondering van restwarmte dat is vrijgesteld) wat zal leiden tot een lagere CO 2 prijs. Het ETS zorgt voor een level playing field tussen de ETS industrie in Europa. Wanneer het ETS verstoord wordt, verstoord dit ook het level playing field. Aanzienlijk voor de aanvraag van subsidie. Effecten van de maatregel op andere sectoren (energiebesparing, CO 2, of meer duurzaam De maatregel heeft een positief effect op energiebesparinggerelateerde sectoren, op de producenten en leveranciers van efficiëntere installaties voor bijvoorbeeld WKK en restwarmtebenutting. PSTRNL

21 4 Industrie non-ets 4.1 Generieke verhoging energiebelasting conform voorstel EZ/FIN/VROM Zie paragraaf Terugverdientijd eis WM ophogen naar 7 jaar, en handhaven Zie paragraaf SDE duurzame warmte en groen gas industrie Zie paragraaf Tender voor energiebesparing Zie paragraaf 3.6 PSTRNL

22 5 Elektriciteitssector 5.1 Wettelijk verankerde meerjaren raming SDE Wettelijk verankerde meerjarenraming: wettelijk vastleggen hoeveel geld jaarlijks beschikbaar is voor de SDE. Leidt niet tot meer potentieel, maar draagt bij aan de realisatie van het potentieel. Niet van toepassing. Geringe verbetering van het level playing field voor duurzame elektriciteit in Nederland ten opzichte van omringende landen zoals Duitsland waar een stabieler beleid en meer budgetzekerheid is. Effect is te verwaarlozen omdat andere factoren ook meespelen, zo niet belangrijker zijn (budgetplafonds, feed-in tarief vs premie etc.). Mogelijk gering positief effect op administratieve lasten in de markt door het mogelijk maken van een betere inschatting van de kansen op subsidie in de tijd. Effecten van de maatregel op andere sectoren (energiebesparing, CO 2, of meer duurzaam) Niet van toepassing. Geen invloed op andere sectoren, behalve door groter aandeel duurzame energie. 5.2 Sommige opties eenmalige investeringssubsidie in plaats van SDE Alleen voor kleinschalige zon-pv. Dus ipv een terugleververgoeding een eenmalige investeringssubsidie voor een x % van de kosten per paneel. Het zal om niet meer dan ongeveer huishoudens per jaar gaan. Levert een bezuiniging op de SDE op van een nog onbekende omvang. De hoogte van de besparing wordt nog door ECN doorgerekend. PSTRNL

23 Niet van toepassing. Niet van toepassing. De administratieve lasten voor huishoudens worden verlaagd door een afname aan complexiteit ten opzichte van de huidige SDE. De lasten met betrekking tot het terugleveren van stroom aan het net (en de inherente complexiteit) blijven gelijk. Dit laatste vormt momenteel een aanzienlijke administratieve last voor deze groep. Effecten van de maatregel op andere sectoren (energiebesparing, CO 2, of meer duurzaam) Niet van toepassing. Geen invloed op andere sectoren, behalve door groter aandeel duurzame energie. 5.3 Differentiatie SDE voor wind op land De hoogte van de SDE subsidie wordt gedifferentieerd op basis van de plek waar de windmolen gebouwd wordt. In windrijke gebieden is de subsidie lager dan in minder wind rijke gebieden. Niet van toepassing. Rentabiliteit van verschillende locaties wordt naar een vergelijkbaar niveau gebracht, daar waar minder windrijke gebieden momenteel niet of nauwelijks interessant zijn voor projectontwikkelaars. Verbetert mogelijk het level playing field in zeer geringe mate ten opzichte van het buitenland. PSTRNL

De praktijk van vergroenen van belastingen. Milieunetwerk GroenLinks, 16 september

De praktijk van vergroenen van belastingen. Milieunetwerk GroenLinks, 16 september De praktijk van vergroenen van belastingen Milieunetwerk GroenLinks, 16 september CE Delft Onafhankelijk onderzoek en advies sinds 1978 Energie, transport en grondstoffen Economische, technische en beleidsmatige

Nadere informatie

CPB doorrekening verkiezingsprogrammaʼs: Duurzaamheid"

CPB doorrekening verkiezingsprogrammaʼs: Duurzaamheid CPB doorrekening verkiezingsprogrammaʼs: Duurzaamheid" Inleiding! Wat zijn de plannen van de politieke partijen op gebied van duurzaamheid en wat betekent het voor de bouw?" Dit document zet de verschillende

Nadere informatie

Energie voor morgen, vandaag bij GTI

Energie voor morgen, vandaag bij GTI Energie voor morgen, vandaag bij GTI Jet-Net docentendag 5 juni 2008 GTI. SMART & INVOLVED GTI is in 2009 van naam veranderd: GTI heet nu Cofely SLIMME ENERGIENETWERKEN, NU EN MORGEN 2008 2010 Centrale

Nadere informatie

Vergroening van belastingen Concrete handvaten

Vergroening van belastingen Concrete handvaten Vergroening van belastingen Concrete handvaten Frans Rooijers & Martijn Blom 2 1 Vergroening belastingen Van arbeid naar milieubelastende factoren 1. Regulerend >> afname milieueffecten 2. Inkomsten voor

Nadere informatie

De Energietransitie van de Elektriciteitsproductie

De Energietransitie van de Elektriciteitsproductie De Energietransitie van de Elektriciteitsproductie door Adriaan Wondergem 6 october 2010 De Energietransitie van de Elektriciteitsproductie van 2008 tot 2050. De kernvragen zijn: Hoe ziet een (bijna) CO2-loze

Nadere informatie

Rol van WKK in een toekomstige Nederlandse energievoorziening:

Rol van WKK in een toekomstige Nederlandse energievoorziening: Rol van WKK in een toekomstige Nederlandse energievoorziening: Betaalbaar & betrouwbaar? Robert Harmsen ECN Beleidsstudies COGEN Symposium Zeist 22 oktober 2004 Een blik naar de toekomst (1) Four Futures

Nadere informatie

2 Producenten grijze stroom laten betalen voor transport?

2 Producenten grijze stroom laten betalen voor transport? ECN Beleidsstudies ECN-BS-10-016 29 april 2010 Producenten van grijze stroom laten betalen voor transport? Notitie aan : Werkgroep Heroverweging Energie en Klimaat Kopie aan : A.W.N. van Dril Van : F.D.J.

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2015 2016 34 302 Wijziging van enkele belastingwetten en enige andere wetten (Belastingplan 2016) Nr. 121 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN FINANCIËN Aan

Nadere informatie

Nationale Energieverkenning 2014

Nationale Energieverkenning 2014 Nationale Energieverkenning 2014 Remko Ybema en Pieter Boot Den Haag 7 oktober 2014 www.ecn.nl Inhoud Opzet van de Nationale Energieverkenning (NEV) Omgevingsfactoren Resultaten Energieverbruik Hernieuwbare

Nadere informatie

Betekenis Energieakkoord voor Duurzame Groei voor de Installatiebranche. Teun Bokhoven Duurzame Energie Koepel 3 februari 2014 / VSK beurs

Betekenis Energieakkoord voor Duurzame Groei voor de Installatiebranche. Teun Bokhoven Duurzame Energie Koepel 3 februari 2014 / VSK beurs Betekenis Energieakkoord voor Duurzame Groei voor de Installatiebranche Teun Bokhoven Duurzame Energie Koepel 3 februari 2014 / VSK beurs Inhoud Introductie Duurzame Energie Koepel en Sector beschrijving

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2003 2004 28 665 Wijziging van de Elektriciteitswet 1998 ten behoeve van de stimulering van de milieukwaliteit van de elektriciteitsproductie Nr. 41 BRIEF

Nadere informatie

Net voor de Toekomst. Frans Rooijers

Net voor de Toekomst. Frans Rooijers Net voor de Toekomst Frans Rooijers Net voor de Toekomst 1. Bepalende factoren voor energie-infrastructuur 2. Scenario s voor 2010 2050 3. Decentrale elektriciteitproductie 4. Noodzakelijke aanpassingen

Nadere informatie

Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug

Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug CONCEPT Omgevingsdienst regio Utrecht Mei 2015 opgesteld door Erwin Mikkers Duurzame energie per Kern in gemeente Utrechtse Heuvelrug

Nadere informatie

Hét groene energieplan voor Nederland

Hét groene energieplan voor Nederland Hét groene energieplan voor Nederland Doelen Green4sure Ontwikkeling pakket instrumenten en strategie voor reductie van 50% broeikasgassen in 2030. Verbeteren energievoorzieningzekerheid Tonen baten en

Nadere informatie

Emissiehandel in Europa

Emissiehandel in Europa Emissiehandel in Europa Emissiehandel (EU ETS) is een marktinstrument waarmee de EU uitstoot van broeikasgassen wil verminderen en zo haar klimaatdoelstelling wil behalen. Er zijn twee emissiehandelssystemen:

Nadere informatie

Net voor de toekomst. Frans Rooijers directeur CE Delft rooijers@ce.nl

Net voor de toekomst. Frans Rooijers directeur CE Delft rooijers@ce.nl Net voor de toekomst Frans Rooijers directeur CE Delft rooijers@ce.nl CE Delft Onafhankelijk onderzoek en advies sinds 1978 Energie, Transport en Grondstoffen Economische, technische en beleidsmatige expertise

Nadere informatie

Bijlage 2: gevolgen verhoging energiebelasting op aardgas in de eerste schijf met 25%

Bijlage 2: gevolgen verhoging energiebelasting op aardgas in de eerste schijf met 25% Bijlage 2: gevolgen verhoging energiebelasting op aardgas in de eerste schijf met 25% Inleiding Deze bijlage bevat de effecten van een mogelijke verhoging van de energiebelasting (EB) op aardgas in de

Nadere informatie

Voortgangsrapportage CO 2 reductie 1 e helft 2014

Voortgangsrapportage CO 2 reductie 1 e helft 2014 Voortgangsrapportage CO 2 reductie 1 e helft 2014 CO 2 Prestatieladder - Niveau 3 Datum: 1 november 2014 Versie: 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 1 2. Basisgegevens... 2 2.1 Beschrijving van de organisatie...

Nadere informatie

(autogas en propaan)

(autogas en propaan) Petitie Geen accijnsverhoging LPG (autogas en propaan) De Vereniging Vloeibaar Gas (VVG) vraagt u de voorgenomen accijnsverhoging op LPG met 0,07 per liter naar 0,18 per liter per 1 januari 2014 niet door

Nadere informatie

Wat vraagt de energietransitie in Nederland?

Wat vraagt de energietransitie in Nederland? Wat vraagt de energietransitie in Nederland? Jan Ros Doel/ambitie klimaatbeleid: Vermindering broeikasgasemissies in 2050 met 80 tot 95% ten opzichte van 1990 Tussendoelen voor broeikasgasemissies Geen

Nadere informatie

WKK: de energiebesparingtechnologie bij uitstek!

WKK: de energiebesparingtechnologie bij uitstek! WKK: de energiebesparingtechnologie bij uitstek! Deze notitie belicht puntsgewijs de grote rol van WKK bij energiebesparing/emissiereductie. Achtereenvolgens worden de volgende punten besproken en onderbouwd:

Nadere informatie

Tabellenbijlage. Michiel Hekkenberg (ECN) Martijn Verdonk (PBL) (projectcoördinatie) Oktober 2014 ECN-O--14-052

Tabellenbijlage. Michiel Hekkenberg (ECN) Martijn Verdonk (PBL) (projectcoördinatie) Oktober 2014 ECN-O--14-052 Tabellenbijlage Michiel Hekkenberg (ECN) Martijn Verdonk (PBL) (projectcoördinatie) Oktober 2014 ECN-O--14-052 Verantwoording Dit rapport is de tabellenbijlage bij de Nationale Energieverkenning 2014 verschenen

Nadere informatie

Energieverzorging Nederland

Energieverzorging Nederland Energieverzorging Nederland Naar een Duurzame Samenleving (VROM) Vanuit een internationaal geaccordeerde basis voor 2050 Standpunt Nederlandse overheid : 100% CO2 -reductie Standpunt van de G8: 80 % CO2

Nadere informatie

Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus EA Den Haag

Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus EA Den Haag > Retouradres Postbus 20201 2500 EE Den Haag Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20017 2500 EA Den Haag Directie Internationale Korte Voorhout 7 2511 CW Den Haag Postbus 20201 2500

Nadere informatie

13 Resultaten, financiële consequenties en dekking

13 Resultaten, financiële consequenties en dekking 13 Resultaten, financiële consequenties en dekking 13.1 Inleiding In dit hoofdstuk volgt een beknopt overzicht van de beoogde en berekende resultaten van het Energieakkoord voor duurzame groei. Voor een

Nadere informatie

Lokale Energievoorziening

Lokale Energievoorziening een strategische verkenning Annelies Huygen TNO/CvE UvA Energieke Bottom Up in de Lage Landen Anne Marie Schwencke Inventarisatie Anne Marie Schwencke 16 windprojecten en nog 5 kleinschalige windprojecten

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2013 2014 33 883 Wijziging van de Wet milieubeheer (verbetering kostenvereveningssysteem in titel 15.13) Nr. 4 ADVIES AFDELING ADVISERING RAAD VAN STATE

Nadere informatie

Energiebesparing, geliefd en genegeerd. Colloquium Beleidsstudies Piet Boonekamp, 28 oktober 2011

Energiebesparing, geliefd en genegeerd. Colloquium Beleidsstudies Piet Boonekamp, 28 oktober 2011 Energiebesparing, geliefd en genegeerd Colloquium Beleidsstudies Piet Boonekamp, 28 oktober 2011 Aan de orde Verbruiktrends Wat is besparing Waarom besparen? Stimulering besparing Bereikte besparing Wat

Nadere informatie

Emissiehandel in Europa

Emissiehandel in Europa Emissiehandel in Europa De energie-intensieve Europese industrie is verplicht deel te nemen aan het Europese systeem van emissiehandel, ofwel EU Emissions Trading System (EU-ETS). De Nederlandse Emissieautoriteit

Nadere informatie

Voortgangsrapportage CO 2 reductie 1 e helft 2013

Voortgangsrapportage CO 2 reductie 1 e helft 2013 Voortgangsrapportage CO 2 reductie 1 e helft 2013 CO 2 Prestatieladder - Niveau 3 Datum: 1 november 2013 Versie: 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 1 2. Basisgegevens... 2 2.1 Beschrijving van de organisatie...

Nadere informatie

AO milieuregels windturbines d.d. 14 december 2010

AO milieuregels windturbines d.d. 14 december 2010 AO milieuregels windturbines d.d. 14 december 2010 Voorzitter, Vandaag voeren wij een bijzondere debat. Later zullen wij hier waarschijnlijk op terug kijken en ons realiseren dat wij vandaag grote stappen

Nadere informatie

Bijlage E: samenvatting convenanten energie efficiency

Bijlage E: samenvatting convenanten energie efficiency Bijlage E: samenvatting convenanten energie efficiency 1. Het Convenant Benchmarking energie efficiency Op 6 juli 1999 sloot de Nederlandse overheid met de industrie het Convenant Benchmarking energieefficiency.

Nadere informatie

Route naar een Duurzame Energievoorziening

Route naar een Duurzame Energievoorziening Route naar een Duurzame Energievoorziening Teun Bokhoven Duurzame Energie Koepel Bijeenkomst: 25 november 2013, Power Lab 5 / USI & KIVI-NIRIA Inhoud Energie-transitie Energieakkoord voor duurzame groei

Nadere informatie

Potentieel zonne-energie en isolatie provincie Utrecht

Potentieel zonne-energie en isolatie provincie Utrecht Potentieel zonne-energie en isolatie provincie Utrecht Ecofys Netherlands BV Kanaalweg 16-G P.O. Box 8408 3503 RK Utrecht The Netherlands T: +31 (0) 30 66 23 300 F: +31 (0) 30 66 23 301 E: info@ecofys.com

Nadere informatie

Wido van Heemstra. Adviseur Agentschap NL. Saldering, de stand van zaken

Wido van Heemstra. Adviseur Agentschap NL. Saldering, de stand van zaken Wido van Heemstra Adviseur Agentschap NL Saldering, de stand van zaken Saldering: de stand van zaken Wido van Heemstra Agentschap NL Nationaal Zonne-energiedebat Universiteit Utrecht 13 mei 2013 Overzicht

Nadere informatie

De rol van biomassa in de energietransitie.

De rol van biomassa in de energietransitie. De rol van biomassa in de energietransitie. Bert de Vries Plaatsvervangend directeur-generaal Energie, Telecom en Mededinging, Ministerie van Economische Zaken Inhoud 1. Energieakkoord 2. Energietransitie

Nadere informatie

Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20017 2500 EA Den Haag

Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20017 2500 EA Den Haag > Retouradres Postbus 20201 2500 EE Den Haag Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20017 2500 EA Den Haag Korte Voorhout 7 2511 CW Den Haag Postbus 20201 2500 EE Den Haag www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie

Ontwikkelingen Zonne-energie

Ontwikkelingen Zonne-energie Ontwikkelingen Zonne-energie : Energieke Samenleving onderweg naar morgen Bert Bakker NIEUW: Bezuidenhoutseweg 50 2594 AW Den Haag 070 3040114 De oorsprong van (duurzame) energie De zon als energieleverancier

Nadere informatie

Invloed overheidsbeleid op de afzet van brandstoffen. Arno Schroten

Invloed overheidsbeleid op de afzet van brandstoffen. Arno Schroten Invloed overheidsbeleid op de afzet van brandstoffen Arno Schroten CE Delft Onafhankelijk onderzoek en advies sinds 1978 Energie, transport en grondstoffen Economische, technische en beleidsmatige expertise

Nadere informatie

De energietransitie: kansen grijpen kansen creëren

De energietransitie: kansen grijpen kansen creëren De energietransitie: kansen grijpen kansen creëren Inspiratie voor de avond Marc Londo, ECN Beleidsstudies Alkmaar 1 april 2015 www.ecn.nl Boodschappen 1. De energiehuishouding verandert, en daar zijn

Nadere informatie

WKK en de Handel. Cogen Nederland symposium Zeist, 11 november 2005

WKK en de Handel. Cogen Nederland symposium Zeist, 11 november 2005 WKK en de Handel Cogen Nederland symposium Zeist, 11 november 2005 Programma Opening, welkom en programma KdB CNl WKK nu en verder, hoe flexibel? KdB CNl Handel: Wat is het, wat kan wel/niet? RH EnGl Hoe

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal Vergaderjaar 015 016 34 30 Wijziging van enkele belastingwetten en enige andere wetten (Belastingplan 016) Nr. 114 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN FINANCIËN Aan de Voorzitter

Nadere informatie

Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking

Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking Erik van der Steen HYS legal 1 HYS Legal Inleiding Triodos Bank: Waarom we graag duurzaam vastgoed financieren Jones

Nadere informatie

Factsheet: Dong Energy

Factsheet: Dong Energy Factsheet: Dong Energy Holding/bestuurder Type bedrijf Actief in Markt Bedrijfsprofiel Dong Energy Producent/leverancier elektriciteit (en aardgas) Europa Consumenten/zakelijk - Omzet 900 miljoen (NL)/9

Nadere informatie

Emissiekentallen elektriciteit. Kentallen voor grijze en niet-geoormerkte stroom inclusief upstream-emissies

Emissiekentallen elektriciteit. Kentallen voor grijze en niet-geoormerkte stroom inclusief upstream-emissies Emissiekentallen elektriciteit Kentallen voor grijze en niet-geoormerkte stroom inclusief upstream-emissies Notitie: Delft, januari 2015 Opgesteld door: M.B.J. (Matthijs) Otten M.R. (Maarten) Afman 2 Januari

Nadere informatie

CO-2 Rapportage 2014. Inhoudsopgave. Electrotechnische Industrie ETI bv Vierde Broekdijk 16 7122 JD Aalten Kamer van koophandel Arnhem 09080078

CO-2 Rapportage 2014. Inhoudsopgave. Electrotechnische Industrie ETI bv Vierde Broekdijk 16 7122 JD Aalten Kamer van koophandel Arnhem 09080078 CO-2 Rapportage 2014 Electrotechnische Industrie ETI bv Vierde Broekdijk 16 7122 JD Aalten Kamer van koophandel Arnhem 09080078 Aalten 28-04-2015 Versie 2.2 J.Nannings Directeur Inhoudsopgave 1. Inleiding

Nadere informatie

ENERGIE IN EIGEN HAND

ENERGIE IN EIGEN HAND Zonne-energie voor bedrijven? ENERGIE IN EIGEN HAND De Stichting Beheer Bedrijvenpark Merm, heeft een onderzoek gedaan naar de mogelijkheden voor bedrijven om d.m.v. aanbrengen van zonnepanelen op het

Nadere informatie

Presentatie Nieuwe energie voor het klimaat

Presentatie Nieuwe energie voor het klimaat Presentatie Nieuwe energie voor het klimaat WERKPROGRAMMA SCHOON EN ZUINIG en WKK Pieter Boot Inhoud 1. Waarom Schoon en Zuinig? 2. Welke doelen? 3. Hoe groot is de trendbreuk? 4. Hoofdlijnen gevolgde

Nadere informatie

Notitie energiebesparing en duurzame energie

Notitie energiebesparing en duurzame energie Notitie energiebesparing en duurzame energie Zaltbommel, 5 juni 2012 Gemeente Zaltbommel Notitie energiebesparing en duurzame energie 1 1. Inleiding Gelet op de ambities in het milieuprogramma 2012-2015

Nadere informatie

2-7-2014. Energieakkoord voor duurzame groei. Juli 2014 WERK IN UITVOERING. Ed Nijpels. Wie zaten aan tafel tijdens de onderhandelingen?

2-7-2014. Energieakkoord voor duurzame groei. Juli 2014 WERK IN UITVOERING. Ed Nijpels. Wie zaten aan tafel tijdens de onderhandelingen? Energieakkoord voor duurzame groei Juli 2014 WERK IN UITVOERING Ed Nijpels Wie zaten aan tafel tijdens de onderhandelingen? 1 Waarom een Energieakkoord? Perspectief Consistentie Ambitie Realiteit Groei

Nadere informatie

1. INLEIDING 2. CARBON FOOTPRINT

1. INLEIDING 2. CARBON FOOTPRINT 1. INLEIDING Binnen Van der Ende Beheermaatschappij B.V. staat zowel interne als externe duurzaamheid hoog op de agenda. Interne duurzaamheid richt zich met name op het eigen huisvestingsbeleid, de bedrijfsprocessen

Nadere informatie

Energieakkoord, gevolgen voor lokale energie. Inspiratiebijeenkomst Netwerk Duurzame Dorpen

Energieakkoord, gevolgen voor lokale energie. Inspiratiebijeenkomst Netwerk Duurzame Dorpen Energieakkoord, gevolgen voor lokale energie Inspiratiebijeenkomst Netwerk Duurzame Dorpen Hoofdlijnen Besparing finale energieverbruik van 1,5% per jaar 100 Petajoule* aan energiebesparing in het finale

Nadere informatie

INSCHATTING VAN DE IMPACT VAN DE KILOMETERHEFFING VOOR VRACHTVERVOER OP DE VOEDINGSINDUSTRIE. Studie in opdracht van Fevia

INSCHATTING VAN DE IMPACT VAN DE KILOMETERHEFFING VOOR VRACHTVERVOER OP DE VOEDINGSINDUSTRIE. Studie in opdracht van Fevia INSCHATTING VAN DE IMPACT VAN DE KILOMETERHEFFING VOOR VRACHTVERVOER OP DE VOEDINGSINDUSTRIE Studie in opdracht van Fevia Inhoudstafel Algemene context transport voeding Enquête voedingsindustrie Directe

Nadere informatie

Mogelijkheden voor energie coöperaties. Jeroen Leclercq jeroen.leclercq@wijkenergie.coop 06-53544195

Mogelijkheden voor energie coöperaties. Jeroen Leclercq jeroen.leclercq@wijkenergie.coop 06-53544195 Mogelijkheden voor energie coöperaties Jeroen Leclercq jeroen.leclercq@wijkenergie.coop 06-53544195 Inhoud Samen sterker Belang van gezamenlijke projecten Variant 1: alles achter de meter Variant 2: korting

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2012 2013 32 813 Kabinetsaanpak Klimaatbeleid op weg naar 2020 Nr. 54 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der

Nadere informatie

Kansen voor warmte. Frans Rooijers Lustrumcongres Stichting Warmtenetwerk, 13-2-2014

Kansen voor warmte. Frans Rooijers Lustrumcongres Stichting Warmtenetwerk, 13-2-2014 Kansen voor warmte Frans Rooijers Lustrumcongres Stichting Warmtenetwerk, 13-2-2014 Centrale boodschap Er is een groot potentieel aan duurzame warmte en warmtebesparing in Nederland beschikbaar. Per situatie

Nadere informatie

Totale uitstoot in 2010: 14.000 kiloton CO 2

Totale uitstoot in 2010: 14.000 kiloton CO 2 Totale uitstoot in 2010: 14.000 kiloton CO 2 Industrie Welke keuzes en wat levert het op? Huidig beleid 1% besparing op gas en elektra per jaar. Totaal is dat 8 % besparing in 2020. Opbrengst: 100 kiloton.

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 36114 29 december 2014 Regeling van de Staatssecretaris van Economische Zaken van 8 december 2014, nr. WJZ/14011574, tot

Nadere informatie

Voortgangsrapportage scope 1 en 2 analyse eerste halfjaar 2014

Voortgangsrapportage scope 1 en 2 analyse eerste halfjaar 2014 Notitie Contactpersoon Martine Burgstaller Datum 7 oktober 2014 Kenmerk N049-0495501MBQ-cri-V01-NL Voortgangsrapportage scope 1 en 2 analyse eerste halfjaar 2014 1 Inleiding Tauw heeft zich eind 2011 laten

Nadere informatie

Voortgangsrapportage CO 2 reductie 2013

Voortgangsrapportage CO 2 reductie 2013 Voortgangsrapportage CO 2 reductie 2013 CO 2 Prestatieladder - Niveau 3 Datum: 17 maart 2014 Versie: 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 1 2. Basisgegevens... 2 2.1 Beschrijving van de organisatie... 2 2.2

Nadere informatie

1. INLEIDING 2. CARBON FOOTPRINT

1. INLEIDING 2. CARBON FOOTPRINT 1. INLEIDING Binnen Van der Ende Beheermaatschappij B.V. staat zowel interne als externe duurzaamheid hoog op de agenda. Interne duurzaamheid richt zich met name op het eigen huisvestingsbeleid, de bedrijfsprocessen

Nadere informatie

De salderingsregeling

De salderingsregeling De salderingsregeling Wat kost dat de overheid? Is dat houdbaar en nodig? Marc Londo ECN unit Policy Studies Amsterdam 27 mei 2014 www.ecn.nl Boodschappen 1. Saldering wordt een voor de overheid oncomfortabele

Nadere informatie

Technisch-economische scenario s voor Nederland. Ton van Dril 20 mei 2015

Technisch-economische scenario s voor Nederland. Ton van Dril 20 mei 2015 Technisch-economische scenario s voor Nederland Ton van Dril 20 mei 2015 Overzicht Energieplaatje in historisch perspectief Hoeveel en hoe gebruiken we energie? Wat gebeurt er met verbruik en uitstoot

Nadere informatie

Het nieuwe Europese Klimaatplan voor 2030 #EU2030 YVON SLINGENBERG DG CLIMATE ACTION

Het nieuwe Europese Klimaatplan voor 2030 #EU2030 YVON SLINGENBERG DG CLIMATE ACTION Het nieuwe Europese Klimaatplan voor 2030 #EU2030 YVON SLINGENBERG DG CLIMATE ACTION Overzicht 1. Klimaat en energie: waar zijn we? 2. Waarom een nieuw raamwerk voor 2030? 3. Belangrijkste elementen 2030

Nadere informatie

Stand van zaken bioenergie in Nederland subsidies en regelgeving

Stand van zaken bioenergie in Nederland subsidies en regelgeving Stand van zaken bioenergie in Nederland subsidies en regelgeving Kees Kwant Inhoud Doelstellingen duurzaam energiebeleid Energiesituatie in Nederland Ondersteuning vanuit SenterNovem (SDE, EOS, EIA, DEN-B)

Nadere informatie

Zonne-energie voor ondernemers. Een zonnige en zuinige toekomst?

Zonne-energie voor ondernemers. Een zonnige en zuinige toekomst? Zonne-energie voor ondernemers Een zonnige en zuinige toekomst? Sjoerd Bootsma LTO Noord Advies Zonne-energie Onderwerpen Energie en duurzaamheid Ontwikkeling elektriciteitsprijs Aandeel groene stroom

Nadere informatie

34302 Wijziging van enkele belastingwetten en enige andere wetten (Belastingplan 2016)

34302 Wijziging van enkele belastingwetten en enige andere wetten (Belastingplan 2016) 402 Wijziging van enkele belastingwetten en enige andere wetten (Belastingplan 2016) Nr. 1 Brief van de staatssecretaris van Financiën Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag,

Nadere informatie

Geothermie. traditioneel energiebedrijf?

Geothermie. traditioneel energiebedrijf? 31 maart 2010 T&A Survey Congres Geothermie Duurzame bron voor een traditioneel energiebedrijf? Hugo Buis Agenda Duurzame visie & ambities Waarom kiest Eneco voor Geothermie? Stand van zaken Markten Pro

Nadere informatie

Blijft elektriciteit goedkoop voor WP-en? Stijn Schlatmann 30 januari 2014

Blijft elektriciteit goedkoop voor WP-en? Stijn Schlatmann 30 januari 2014 Blijft elektriciteit goedkoop voor WP-en? Stijn Schlatmann 30 januari 2014 www.energymatters.nl Aanleiding Grote interesse in WP-en: Gasprijs is duur; dus ketels duur WKK is momenteel marginaal (met netlevering)

Nadere informatie

EEN NIEUWE AMBITIE IN ENERGIE

EEN NIEUWE AMBITIE IN ENERGIE EEN NIEUWE AMBITIE IN ENERGIE Een nieuwe ambitie in energie Verschuiving focus Noordwest-Europese markt naar regio Zuid-Holland Van elektriciteitsproductie naar energie Regionale binding MPP3 in nauwe

Nadere informatie

Energieakkoord Kansen voor Warmtepompsystemen

Energieakkoord Kansen voor Warmtepompsystemen Energieakkoord Kansen voor Warmtepompsystemen Teun Bokhoven Duurzame Energie Koepel 20 november 2013 Inhoud Algemeen het SER Energieakkoord Proces, doelen, borging, hoofdlijnen & pijlers, concrete afspraken

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2015 2016 34 302 Wijziging van enkele belastingwetten en enige andere wetten (Belastingplan 2016) Nr. 13 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN FINANCIËN Aan

Nadere informatie

Raymond Roeffel Directeur Trineco. Regelgeving, Organisatie en beheermodellen rondom Zonne

Raymond Roeffel Directeur Trineco. Regelgeving, Organisatie en beheermodellen rondom Zonne Raymond Roeffel Directeur Trineco Regelgeving, Organisatie en beheermodellen rondom Zonne Agenda Waarom zonnestroom? Wet en regelgeving rondom zonnesystemen Salderingstarieven De meest voorkomende situaties

Nadere informatie

De kleur van stroom: de milieukwaliteit van in Nederland geleverde elektriciteit

De kleur van stroom: de milieukwaliteit van in Nederland geleverde elektriciteit De kleur van stroom: de milieukwaliteit van in geleverde elektriciteit Feiten en conclusies uit de notitie van ECN Beleidsstudies Sinds 1999 is de se elektriciteitsmarkt gedeeltelijk geliberaliseerd. In

Nadere informatie

Emissies, emissierechten, hernieuwbare bronnen en vermeden emissies

Emissies, emissierechten, hernieuwbare bronnen en vermeden emissies Emissies, emissierechten, hernieuwbare bronnen en vermeden emissies Door Harry Kloosterman en Joop Boesjes (Stichting E.I.C.) Deel 1 (Basis informatie) Emissies: Nederland heeft als lidstaat van de Europese

Nadere informatie

Carbon Footprint 1e helft 2015 (referentiejaar = 2010)

Carbon Footprint 1e helft 2015 (referentiejaar = 2010) Carbon Footprint 1e helft 2015 (referentiejaar = 2010) Opgesteld door: Akkoord: I. Bangma O. Van der Ende 1. INLEIDING Binnen Van der Ende Steel Protectors Group staat zowel interne als externe duurzaamheid

Nadere informatie

Zonne-energie voor ondernemers

Zonne-energie voor ondernemers Zonne-energie voor ondernemers Een zonnige en zuinige toekomst? Johannes Zijlstra 20-03-2013 LTO Noord Advies Zonne energie; drijvende kracht!? 1 Zonuren Onderwerpen Energie en duurzaamheid Ontwikkeling

Nadere informatie

MJA3 ICT-sector. Jeroen van der Tang. Manager Duurzaamheid & Milieu Nederland ICT

MJA3 ICT-sector. Jeroen van der Tang. Manager Duurzaamheid & Milieu Nederland ICT MJA3 ICT-sector Jeroen van der Tang Manager Duurzaamheid & Milieu Nederland ICT Duurzaamheid @ Nederland ICT Resultaten en initiatieven Nederland ICT op energiebesparing & milieu» MJA3 energie-efficiëntie

Nadere informatie

Decentrale duurzame energie opwekking

Decentrale duurzame energie opwekking Decentrale duurzame energie opwekking Fiscaliteit in vogelvlucht Seminar Hier Opgewekt, 14 november 2012 2 1 Inhoud Selectie recente fiscale ontwikkelingen Fiscale stimuleringsmaatregelen Energiebelasting

Nadere informatie

38,6. CO 2 (ton/jr) 2014

38,6. CO 2 (ton/jr) 2014 Carbon footprint Op basis van de diverse soorten CO 2 -emissies is de totale CO 2 -emissie van Den Ouden Groep berekend. 9,8 38,6 51,6 Diesel personenwagens Diesel combo's en busjes Hybride personen wagens

Nadere informatie

Energiebesparing in de bouw

Energiebesparing in de bouw Energiebesparing in de bouw - Overheidsbeleid - Wettelijke kaders - Praktische omzetting Bijdragen van: ing. W.Baartman ir. J.Ouwehand Wetgeving en overheidsbeleid Transitie naar een duurzame energiehuishouding

Nadere informatie

WKK en decentrale energie systemen, in Nederland

WKK en decentrale energie systemen, in Nederland WKK en decentrale energie systemen, in Nederland Warmte Kracht Koppeling (WKK, in het engels CHP) is een verzamelnaam voor een aantal verschillende manieren om de restwarmte die bij elektriciteitsproductie

Nadere informatie

Bijlage M Overzicht maatregelen energie en klimaat

Bijlage M Overzicht maatregelen energie en klimaat BIJLAGE M: OVERZICHT MAATREGELEN ENERGIE EN KLIMAAT Bijlage M Overzicht maatregelen energie en klimaat CDA In de gebouwde omgeving voert het CDA een pakket aan maatregelen in. De Energie Prestatie Coëfficiënt

Nadere informatie

de Voorzitter Tweede Kamer der Staten Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag Datum 19 oktober 2015 Betreft Energiebelasting grootverbruikers

de Voorzitter Tweede Kamer der Staten Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag Datum 19 oktober 2015 Betreft Energiebelasting grootverbruikers > Retouradres Postbus 20201 2500 EE Den Haag de Voorzitter Tweede Kamer der Staten Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag Korte Voorhout 7 2511 CW Den Haag Postbus 20201 2500 EE Den Haag www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie

De warmtemarkt van morgen: rol van gas, elektriciteit en warmtedistributie bij verwarming van woningen.

De warmtemarkt van morgen: rol van gas, elektriciteit en warmtedistributie bij verwarming van woningen. De warmtemarkt van morgen: rol van gas, elektriciteit en warmtedistributie bij verwarming van woningen. Inhoud De warmtemarkt Warmtevraag woningen Warmtemarkt voor woningen Gasdistributie en CV ketel Elektriciteitsdistributie

Nadere informatie

Review CO 2 reductiedoelstellingen voestalpine WBN. Conform niveau 5 op de CO 2 -prestatieladder 2.2

Review CO 2 reductiedoelstellingen voestalpine WBN. Conform niveau 5 op de CO 2 -prestatieladder 2.2 Review CO 2 reductiedoelstellingen voestalpine WBN Conform niveau 5 op de CO 2 -prestatieladder 2.2 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Voortgang subdoelstellingen 4 2.1. Voortgang subdoelstelling kantoren 4

Nadere informatie

ECN Beleidsstudies. Samenvatting van de kosten-batenanalyse van alternatieve stimuleringsystemen voor hernieuwbare elektriciteit

ECN Beleidsstudies. Samenvatting van de kosten-batenanalyse van alternatieve stimuleringsystemen voor hernieuwbare elektriciteit Notitie -N--11-008 15 maart 2011 Samenvatting van de kosten-batenanalyse van alternatieve stimuleringsystemen voor hernieuwbare elektriciteit Aan : André Jurjus Ineke van Ingen Kopie aan : Remko Ybema

Nadere informatie

Biogas is veelzijdig. Vergelijking van de opties 1-2-2012. Vergelijking opties voor benutting van biogas

Biogas is veelzijdig. Vergelijking van de opties 1-2-2012. Vergelijking opties voor benutting van biogas 1--1 Ongeveer 7 deelnemende organisaties Promotie van optimale benutting van biomassa Kennisoverdracht door workshops, excursies, nieuwsbrief en artikelen in vakbladen Vergelijking opties voor benutting

Nadere informatie

Achtergronddocument bij doorrekening Energieakkoord - sectoren industrie en land- en tuinbouw

Achtergronddocument bij doorrekening Energieakkoord - sectoren industrie en land- en tuinbouw Achtergronddocument bij doorrekening Energieakkoord - sectoren industrie en land- en tuinbouw W. Wetzels September 2013 ECN-E--13-046 Verantwoording Op 4 september 2013 is het Energieakkoord voor duurzame

Nadere informatie

Duurzame accommodaties. Jaap Veld

Duurzame accommodaties. Jaap Veld Duurzame accommodaties Jaap Veld Zelziuz Zelziuz Advies Zon Thuis Zon Bedrijf Zon Agri Zon Thuis voor huurders Zonnestroom van Wp naar kwh Vermogen zonnestroominstallatie gespecificeerd in Watt peak (Wp)

Nadere informatie

Kosten van windenergie wat zijn gevolgen voor de electriciteitsvoorziening?

Kosten van windenergie wat zijn gevolgen voor de electriciteitsvoorziening? 1 Kosten van windenergie wat zijn gevolgen voor de electriciteitsvoorziening? Prof. dr. Machiel Mulder Faculteit Economie en Bedrijfskunde, RUG Economisch Bureau, Autoriteit Consument en Markt 2 e NLVOW

Nadere informatie

Zonnige en zuinige toekomst? Roodeschool, 20 maart 2013

Zonnige en zuinige toekomst? Roodeschool, 20 maart 2013 Zonnige en zuinige toekomst? Roodeschool, 20 maart 2013 Programma 20.00 uur Opening bijeenkomst 20.05 uur Toelichting op het Programma (Gerard van Drooge) 20.10 uur Energiebesparing (Johannes Zijlstra)

Nadere informatie

CO 2 EN ENERGIE REDUCTIEDOELSTELLINGEN Haarsma Groep

CO 2 EN ENERGIE REDUCTIEDOELSTELLINGEN Haarsma Groep CO 2 EN ENERGIE REDUCTIEDOELSTELLINGEN Haarsma Groep Infra & milieu Beton & Industrie bouw Infra Beheer Transport Kraanverhuur 1 1. Inleiding De Haarsma Groep hecht waarde aan duurzaamheid en het milieu.

Nadere informatie

Voortgangsrapportage CO 2 reductie 2010, 2011 en 2012

Voortgangsrapportage CO 2 reductie 2010, 2011 en 2012 Voortgangsrapportage CO 2 reductie 2010, 2011 en 2012 CO 2 Prestatieladder - Niveau 3 Datum: 1 november 2013 Versie: 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 1 2. Basisgegevens... 2 2.1 Beschrijving van de organisatie...

Nadere informatie

Kwaliteits- en Capaciteitsplan 2013

Kwaliteits- en Capaciteitsplan 2013 Kwaliteits- en Capaciteitsplan 2013 Bevindingen van de marktconsultatie Team Long term Grid Planning Arnhem, 11 september 2013 Inhoudsopgave Vraagontwikkeling Ontwikkelingen grootschalige productievermogen

Nadere informatie

Bijlage 1: beoordeling fiscale instrumenten energiebesparing in de gebouwde omgeving

Bijlage 1: beoordeling fiscale instrumenten energiebesparing in de gebouwde omgeving Bijlage 1: beoordeling fiscale instrumenten energiebesparing in de gebouwde omgeving 1. Inleiding In de afgelopen jaren zijn door verschillende belanghebbenden en deskundigen fiscale instrumenten voorgesteld

Nadere informatie

CO2 reductiedoelstellingen niveau 5

CO2 reductiedoelstellingen niveau 5 CO2 reductiedoelstellingen niveau 5 Aannemingsbedrijf van der Meer B.V. Benthuizen 19 november 2014 J. van der Meer. Afdeling KAM Akkoord directie: Datum: Handtekening: 0.0 Inhoudsopgave 0.0 Inhoud 1.0

Nadere informatie

Bijlage 1: Berekening realisatie 9% duurzaam in 2010

Bijlage 1: Berekening realisatie 9% duurzaam in 2010 Bijlage 1: Berekening realisatie 9% duurzaam in 2010 Toelichting bij de doelstelling van 9% duurzame elektriciteit: - De definitie van de 9% doelstelling is conform de EU richtlijn duurzame elektriciteit

Nadere informatie

Samenvatting Grenzen aan groen? Bouwstenen voor een groen belastingstelsel

Samenvatting Grenzen aan groen? Bouwstenen voor een groen belastingstelsel Samenvatting Grenzen aan groen? Bouwstenen voor een groen belastingstelsel In dit rapport staat de vraag centraal of een verdere groei van milieubelastingen een bijdrage kan leveren aan het realiseren

Nadere informatie