Monitoring Educatieve Contentketen. Doelrealisatie Behoeften Rollen. Hans van Gennip Jos van Kuijk

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Monitoring Educatieve Contentketen. Doelrealisatie Behoeften Rollen. Hans van Gennip Jos van Kuijk"

Transcriptie

1 Monitoring Educatieve Contentketen Doelrealisatie Behoeften Rollen Hans van Gennip Jos van Kuijk oktober 2006

2

3 Monitoring Educatieve contentketen Doelrealisatie Behoeften Rollen Hans van Gennip Jos van Kuijk oktober 2006 ITS Radboud Universiteit - Nijmegen

4 Opdrachtgever: Stuurgroep Educatieve contentketen / Stichting Kennisnet Ict op School 2006 ITS, Radboud Universiteit Nijmegen Behoudens de in of krachtens de Auteurswet van 1912 gestelde uitzonderingen mag niets uit deze uitgave worden verveelvuldigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze dan ook, en evenmin in een retrieval systeem worden opgeslagen, zonder de voorafgaande schriftelijke toestemming van het ITS van de Radboud Universiteit Nijmegen. No part of this book/publication may be reproduced in any form, by print, photoprint, microfilm or any other means without written permission from the publisher. ii Monitoring Educatieve contentketen

5 Inhoudsopgave 1 Doelen en aanpak van de Educatieve contentketen Doel Educatieve contentketen: innoveren door standaardiseren Van knelpunten naar doelen Verschillen tussen onderwijssectoren 3 2 Opzet van het onderzoek Onderzoeksvragen Doelen en realisatie Behoeften na Rollen Respondentgroepen en dataverzameling Analyse en rapportage van de gesprekken Leeswijzer 8 3 Doelrealisatie standaarden Inleiding Vindbaarheid en uitwisselbaarheid van educatieve content Doelrealisatie Vervolg Suggesties voor de toekomst EduRep van start Doelrealisatie Vervolg EduStandaard Doelrealisatie Vervolg Suggesties voor de toekomst Architectuur Educatieve contentketen: doelrealisatie 19 4 Implementatie- en referentieprojecten Vanuit het perspectief van projecten Afspraken vindbaarheid en uitwisseling Doelrealisatie Vervolg / suggesties voor de toekomst 22 Monitoring Educatieve contentketen iii

6 4.1.2 Gebruik educatieve content, werkbaarheid en realisatie van voorwaarden Doelrealisatie Vervolg Suggesties voor de toekomst Vanuit het perspectief van beleid en ontwikkeling Doelrealisatie Vervolg 28 5 Contentstimulering Vanuit het perspectief van projecten Doelrealisatie Vervolg Suggesties voor de toekomst Vanuit het perspectief van beleid en ontwikkeling Doelrealisatie Vervolg Suggesties voor de toekomst 37 6 Verbreden Doelrealisatie Vervolg Suggesties voor verbreding 41 7 Organisatie educatieve contentketen en rollen Organisatie Educatieve contentketen in vogelvlucht Bestuurlijk en programmatisch Rol van educatieve uitgevers Vanuit het perspectief van beleid en ontwikkeling Vanuit het perspectief van projectuitvoerenden Rol van leveranciers software / elektronische leeromgeving Vanuit het perspectief van beleid en ontwikkeling Vanuit het perspectief van projectuitvoerenden Rol van Kennisnet: procesbegeleider en ontwikkelaar Vanuit het perspectief van beleid en ontwikkeling Vanuit het perspectief van projectuitvoerenden Rol van scholen Rol van verstrekkers van financiële middelen 50 iv Monitoring Educatieve contentketen

7 8 Samenvatting en conclusies Inleiding Vergroten van de vindbaarheid en uitwisselbaarheid Implementeren van leertechnologische afspraken Contentontwikkeling en bedrijfsmodellen Vergroten bewustzijn en verbreding Rollen Slotsom 61 Bijlage 1 Overzicht van respondenten beleid en ontwikkeling 65 Bijlage 2 Overzicht van respondenten projectuitvoering 66 Bijlage 3 Gesprekspartners Kennisnet 66 Monitoring Educatieve contentketen v

8 vi Monitoring Educatieve contentketen

9 1 Doelen en aanpak van de Educatieve contentketen 1.1 Doel Educatieve contentketen: innoveren door standaardiseren Het ontwikkelen en gebruik van webbased leermateriaal (educatieve content) kent een aantal pluspunten. Webbased leereenheden passen bij uitstek bij nieuwe vormen van flexibel, contextrijk en competentiegericht onderwijs ( vliegwiel voor innovatie ). Webbased leermateriaal sluit bovendien aan bij de leerstijl van jongeren (netgeneratie), is vaak visueel van aard, actueel en biedt mogelijkheden tot interactie. De Educatieve contentketen is opgezet met het doel kwalitatief goede en actuele educatieve content op het juiste moment en afgestemd op de leerbehoefte beschikbaar te stellen aan de lerende (al dan niet begeleidt door de leraar). De lerende kan kiezen uit gestructureerde content. Deze gestructureerde content wordt door diverse partijen (uitgever, landelijk orgaan, leraren, scholen) ontwikkeld, soms in samenwerking. Het ontwikkelen van webbased materiaal vormt een innovatieve optie voor educatieve uitgevers en andere partijen waarbij elke partij vanuit de eigen rol en expertise een bijdrage kan leveren. De onderwijsmarkt is heterogeen qua doelgroepen die soms ook nog gering van omvang zijn; mede hierdoor is de koopkracht beperkt. Taken op het gebied van ontwikkelen, distribueren, beheren en onderhouden kunnen onder de vlag van de Educatieve contentketen anders worden gedeeld en ingericht waardoor verantwoordelijkheden en risico s worden gespreid. In dit verband wordt gezocht naar nieuwe bedrijfs- of exploitatiemodellen. Door slim samen te werken kunnen kosten worden bespaard en meer groepen worden voorzien van kwalitatief goede content. Als het ontwikkelen van de leereenheid gereed is, is het zaak dat de content beschikbaar gesteld wordt, gemakkelijk gevonden kan worden door geïnteresseerde lerenden, gekozen en ingepast kan worden in een leerarrangement en uiteindelijk gebruikt in het leerproces. Breed gebruik van webbased leereenheden vraagt standaardisatie of afspraken. Om webbased leermateriaal effectief te kunnen benutten is het voorwaarde dat partijen standaarden met elkaar afspreken. Het primaire doel van de Educatieve contentketen is dan ook betrokken partijen ondersteuning te bieden bij het maken en implementeren van afspraken voor elke stap in de contentketen: ontwikkelen, beschikbaar stellen, vinden, arrangeren, gebruiken. Door leertechnologische afspraken te maken voor ontwikkelen, gebruik, beheer en onderhoud kunnen velen gebruik maken van de inspanning van enkelen. Monitoring Educatieve contentketen 1

10 Er is in de afgelopen jaren aan een achttal standaarden intensief gewerkt. De ontwikkelde afspraken worden in de praktijk getoetst in referentieprojecten 1 en later ook in uitgebreidere implementatieprojecten. In de bve-sector waar het besef om tot duidelijke afspraken te komen het sterkst was zijn het eerst projecten gestart, later zijn daar projecten in het primair onderwijs (po) en het voortgezet onderwijs (vo) bijgekomen. Uitontwikkelde standaarden komen in beheer bij EduStandaard. Deze vereniging zorgt ook voor het onderhoud van afspraken en standaarden. 1.2 Van knelpunten naar doelen In het Programmaplan Educatieve contentketen (2004) worden vijf knelpunten in de educatieve contentketen opgesomd die men in drie jaar wil aanpakken. Deze zijn: 1. gebrekkige standaardisatie: wat betreft informatie over content (metadata) en technologie wat betreft uitwisselbaarheid van systemen; 2. implementatie van standaarden / afspraken; 3. barrières bij contentontwikkeling; 4. verschillende databases met educatief materiaal; 5. beperkt inzicht in (resultaten van) gesubsidieerde ontwikkelprojecten: er ontbreekt één projectenbank die via één interface doorzoekbaar is. Deze knelpunten zijn in het programmaplan vertaald in een aantal projecten die samen het programma Educatieve contentketen zijn gaan vormen. Met het oog op het evaluatieonderzoek waarin de mate van de verwezenlijking van de doelen centraal staat, is het gewenst de genoemde knelpunten te formuleren in termen van doelen. Omdat de knelpunten in algemene termen zijn geschetst, blijven ook de doelformuleringen algemeen van aard. Knelpunten en doelen bevinden zich daarmee op algemeen, strategisch niveau. Dat betekent dat ze niet echt concrete ijkpunten ( SMART -criteria) bieden om precies te kunnen bepalen of de plannen zijn verwezenlijkt. In dit evaluatieonderzoek wordt dus de verwezenlijking van de doelen getoetst die de genoemde knelpunten moeten oplossen. 1 Doel van referentieprojecten is om aan de hand van voorbeelden uit de praktijk te laten zien wat het toepassen van leertechnologische standaarden inhoudt. Er neemt minimaal één onderwijsinstelling deel waarbij minimaal één van de afspraken wordt geïmplementeerd vanuit het programma Educatieve contentketen of EduStandaard. Ondersteuning bij de implementatie van afspraken binnen het project, kan geboden worden. Een vertegenwoordiger van een referentieproject houdt een presentatie op EduExchange. Daarbij gaat het om het delen van kennis en ervaring. 2 Monitoring Educatieve contentketen

11 De onderzoekers 2 leiden uit de knelpunten de volgende doelformuleringen af. 1. De vindbaarheid en uitwisselbaarheid van educatieve content vergroten via het ontwikkelen van leertechnologische afspraken (standaarden). Om dit doel te bereiken is de cyclus gehanteerd van: a: onderzoeken en ontwikkelen; b: gebruiken en evalueren; c: beheren en onderhouden van standaarden. Andere middelen zijn: EduRep (toegang tot metadata) en EduStandaard als beheerder van standaarden die voldoende uitontwikkeld zijn. 2. Het toetsen en implementeren van afspraken / standaarden in het onderwijs. Middelen voor dit Proof of concept zijn referentieprojecten (zonder subsidie) en implementatieprojecten (met subsidie). 3. Het stimuleren van contentontwikkeling en het ontwikkelen van effectieve bedrijfsmodellen. Het belangrijkste middel hier zijn de contentstimuleringsprojecten waarbij contentontwikkelaars en scholen met subsidie samenwerken aan vraagarticulatie en het beproeven van (nieuwe) modellen om tot een verantwoorde exploitatie te komen. 4. Het vergroten van het bewustzijn in het onderwijsveld dat standaarden nodig en functioneel zijn. Belangrijke hulpmiddelen hierbij vormen de EduExchange en de themabijeenkomsten. 1.3 Verschillen tussen onderwijssectoren Om de onderzoeksuitkomsten in het juiste perspectief te kunnen plaatsen, is het gewenst de ontstaansgeschiedenis van de educatieve contentketen te schetsen. De wortels van het programma liggen in de bve-sector waar Roc-i-partners, een platform waarin roc s samenwerken aan ict en onderwijs, tot het inzicht kwam dat metadatering van leereenheden een noodzaak is om deze te kunnen delen. Na vooronderzoek is in 2004 het programma Educatieve contentketen gestart. Het programma richtte zich toen nog uitsluitend op bve-instellingen. In 2005 is het programma verbreed en zijn ook het primair en het voortgezet onderwijs aangehaakt. De projecten die aanvankelijk alleen in de bve liepen, werden toen ook uitgebreid naar beide andere onderwijssoorten. Deze historie verklaart waarom de bve-sector zowel bestuurlijk als qua ontwikkeling van standaarden een sterk stempel op het geheel gedrukt heeft. Behalve de latere start moet ook gewezen worden op het verschil in structuur en de organisatiegraad tussen onderwijssectoren. In het beroepsonderwijs is het aantal instellingen te overzien (circa 70: roc s, vakscholen en agrarisch onderwijs) en gaat het om omvangrijke instellingen, in beide andere sectoren zijn er veel scholen en is hun omvang bescheiden (vooral in het basisonderwijs). Naast de kleinere schaal speelt een 2 Na overleg met het programmamanagement van de Educatieve contentketen. Monitoring Educatieve contentketen 3

12 rol dat de bve-sector al langer overkoepelende organen kent die de gehele sector vertegenwoordigen (MBO Raad en Roc-i-partners). De VO Raad is pas in april 2006 opgericht en in het basisonderwijs wordt meestal maar een deel van de sector vertegenwoordigd. 4 Monitoring Educatieve contentketen

13 2 Opzet van het onderzoek 2.1 Onderzoeksvragen De financiering van de programma-activiteiten van de Educatieve contentketen stopt eind Zijn de vastgestelde knelpunten opgelost? Aan wat voor dienstverlening uit het programma is na 2006 nog behoefte en hoe kunnen die activiteiten het beste georganiseerd worden? Dit zijn de hoofdvragen van de externe monitoring door het ITS, uitgevoerd in opdracht van de Stuurgroep Educatieve contentketen. De Stuurgroep Educatieve contentketen heeft haar vragen als volgt gespecificeerd. Waar staat het programma Educatieve contentketen voor? In hoeverre zijn de doelstellingen gerealiseerd? In hoeverre zijn de oorspronkelijk gestelde doelen nog relevant gegeven de veranderende omstandigheden? Aan welke activiteiten blijft behoefte na afronding van het programma? Wat vinden partijen van hun eigen rol en de rol van Kennisnet in het programma? De vraagstellingen spitsen zich toe op wat betrokkenen vinden van het volgende. 1. De doelen en de realisatie van de doelen en de gevolgde aanpak. Zie Activiteiten waaraan behoefte blijft na afronding van het programma. Zie De (eigen) rol en de rol van Kennisnet in het programma. Zie Doelen en realisatie Het programma Educatieve contentketen heeft als hoofddoel om via (leer)technologische afspraken te komen tot (ontwikkeling van) educatieve content die gemakkelijk vindbaar, uitwisselbaar, betaalbaar en bruikbaar is in het onderwijs door lerende en leraar. In 1.2 is verwezen naar de knelpunten die het programma wil oplossen. Deze knelpunten zijn vertaald in een viertal strategische doelen waarbij de belangrijkste middelen (aanpak) om deze doelen te verwezenlijken, zijn aangegeven. Via het samenstel van middelen en deelprojecten is door velen gewerkt aan de strategische doelen. Onderzocht wordt in hoeverre onderstaande doelen zijn gehaald. 1. Vindbaarheid en uitwisselbaarheid van educatieve content: leertechnologische afspraken. 2. Toetsen en implementeren van standaarden in het onderwijs. Monitoring Educatieve contentketen 5

14 3. Stimuleren van contentontwikkeling en het ontwikkelen van effectieve bedrijfsmodellen. 4. Vergroten van het bewustzijn in het onderwijsveld dat standaarden nodig en functioneel zijn. In het onderzoek staat centraal wat er van deze doelen in de praktijk volgens betrokkenen feitelijk terecht is gekomen. De respondenten is gevraagd de voortgang te beoordelen vanuit diverse gezichtspunten: (leer)technologisch, bedrijfsmatig, schoolorganisatorisch, bevorderende en belemmerende factoren bij het invoeringsproces en onderwijskundig. Dit is uitgewerkt in diverse interviewleidraden, afgestemd op de doelgroep. De leidraden zijn vooraf met de opdrachtgever besproken. 2.3 Behoeften na 2006 In de gesprekken is ook gevraagd naar wensen en behoeften voor een eventueel vervolgtraject. De behoeften worden beschreven naar de hiervoor genoemde inhoudelijke gebieden die centraal staan in de doelstellingen van de Educatieve contentketen en naar de gewenste ondersteuning en organisatie daarbij. 2.4 Rollen Bij de Educatieve contentketen zijn heel wat partijen betrokken, zoals: onderwijsinstellingen po, vo, bve; onderwijsondersteunende organisaties; educatieve uitgevers en andere contentleveranciers; branche-uitgevers; andere ketenpartners: Colo, EduStandaard; softwareleveranciers (die de elektronische leeromgeving leveren); Kennisnet. De bedoeling van de Educatieve contentketen is dat partijen samenwerken en elkaar aanvullen. Dat is één kant van de medaille. Daarnaast heeft elk van de partners eigen belangen die op gespannen voet zouden kunnen staan met die van anderen. Deze partijen vervullen uiteenlopende rollen / taken: bestuurlijk / programmatisch; ontwikkeling van afspraken en standaarden; ondersteunend (management, projectbegeleiding, voorlichting, disseminatie); uitvoering praktijkproject: referentie, implementatie, contentstimulering; 6 Monitoring Educatieve contentketen

15 contentprovider (contentontwikkelaar; uitgevers, brancheorganisatie, softwareleverancier); gebruiker in het onderwijs (onderwijsinstelling); verstrekker van financiële middelen (OCW). Kennisnet wil geen inhoudelijke rol hebben. Kennisnet vervult ondersteunende rollen: faciliteren van vooronderzoeken; ondersteuning en expertise bieden; inrichten en faciliteren van de programmaorganisatie; regelingen opzetten en uitvoeren en begeleiden van projecten uit regelingen; communicatie en kennisdeling; onderzoek (laten) uitvoeren. De diverse partijen is gevraagd naar hun eigen rol binnen de Educatieve contentketen, wat zij daarvan vinden en of hun rol voldoende uit de verf is gekomen. Ook de rol / taken van andere partijen is aan de orde gesteld. Welke verbeteringen zijn mogelijk in een eventueel vervolgtraject? 2.5 Respondentgroepen en dataverzameling Er is voor gekozen om uitsluitend respondenten te benaderen die op de een of andere manier betrokken zijn bij de Educatieve Contentketen, omdat alleen zij iets kunnen vertellen over de verwezenlijking van de doelen. Dat betekent dus dat in dit onderzoek het oordeel van betrokkenen centraal staat. Wat buitenstaanders eventueel van een en ander zouden vinden, blijft buiten beschouwing. Alle respondentgroepen zijn vragen gesteld rond Realisatie doelen, Behoeften en Rollen. Afhankelijk van de achtergrond en kenmerken van de respondent zijn andere accenten gelegd. Twee respondentgroepen komen aan het woord. Vanuit beleid en ontwikkeling: zie bijlage 1 waarin de gesprekspartner zijn genoemd. De geïnterviewde personen vertegenwoordigden de stuurgroep Educatieve contentketen, diverse programmagroepen, Roc-i-partners, contentontwikkelaars, educatieve uitgeverijen, brancheorganisaties, softwareleveranciers (elektronische leeromgeving), Colo, EduStandaard en OCW. Sommige van deze respondenten hebben ook vragen beantwoord over de uitvoering van projecten. Vanuit de projectuitvoering; zie bijlage 2. Er is met zeventien vertegenwoordigers van verschillende organisaties (scholen, uitgevers, ontwikkelaars van content en leeromgevingen, begeleiders) uit projecten gesproken: acht uit implementatieprojecten (gesubsidieerd), drie uit referentieprojecten (niet-gesubsidieerd) en zes uit contentstimuleringsprojecten (gesubsidieerd). In de implementatieprojecten is voornamelijk gebruik gemaakt van reeds ontwikkelde content. In de referentiepro- Monitoring Educatieve contentketen 7

16 jecten is zowel nieuwe content ontwikkeld als dat gebruik is gemaakt van ontwikkeld materiaal. Via Kennisnet zijn gegevens (naam en telefoonnummer) van de contactpersonen van de diverse partijen verstrekt. Kennisnet heeft mede een rol gespeeld bij werving van de te interviewen projectvertegenwoordigers. Van de projectdeelnemers is degene met het meeste overzicht over het projectverloop telefonisch geïnterviewd. Soms is dat de persoon die behoort tot de penvoerende partij (onderwijsinstelling). Een telefonisch interview duurde gemiddeld 30 tot 45 minuten en is door een ervaren onderzoeker uitgevoerd. De interviews verliep aan de hand van een gespreksleidraad met (semi)open vragen. De leidraad is vooraf per toegezonden aan de gesprekspartner. Als aanvulling op bovenstaande interviews zijn twee groepsinterviews gehouden met medewerkers van Kennisnet. Een groepsinterview duurde 1½ uur. Zie bijlage Analyse en rapportage van de gesprekken De interviews zijn op kwalitatieve wijze verwerkt en gerapporteerd. Daarbij is rekening gehouden met de drie sectoren: primair onderwijs, voortgezet onderwijs, bvesector. Verschillen tussen sectoren worden belicht. Verder is gelet op de partijen, omdat afhankelijk van de positie van betrokkene in het contentketenproces andere belangen, behoeften en percepties kunnen oplichten. 2.7 Leeswijzer In dit en de volgende hoofdstukken staat de doelrealisatie centraal. In hoofdstuk 1 werden de vier strategische doelen van de Educatieve contentketen beschreven. Wat is daar na drie jaar van verwezenlijkt? De doelen leveren het raamwerk voor de opzet van het rapport. In hoofdstuk 3 wordt beschreven in hoeverre de vindbaarheid van educatieve content en uitwisselbaarheid is vergroot (vraagstelling 1) via het ontwikkelen van afspraken. Hierbij komen vooral de vertegenwoordigers van beleid en ontwikkeling aan bod. Hoofdstuk 4 gaat over de implementatie en toepasbaarheid van standaarden (vraagstelling 2) in referentie- en implementatieprojecten. Hierbij komen projectuitvoerenden vooral aan het woord. De mening van de geïnterviewden uit beleid en ontwikkeling wordt hiermee vergeleken. 8 Monitoring Educatieve contentketen

17 In hoofdstuk 5 staat de contentstimulering in de zin van vraagarticulatie en bedrijfsmodellen centraal (vraagstelling 3). Hierover laten zowel projectuitvoerders als vertegenwoordigers van beleid en ontwikkeling zich uit. Hoofdstuk 6 gaat in op het vergroten van het bewustzijn in het onderwijsveld dat afspraken nodig en functioneel zijn (vraagstelling 4). Vertegenwoordigers van beleid en ontwikkeling zijn hierover ondervraagd. In hoofdstuk 7 wordt ingegaan op de diverse rollen van betrokkenen en hoe die worden gewaardeerd. Met een beknopte samenvatting in schema s, concluderende opmerkingen per doelstelling (onderzoeksvraag) en een slotsom wordt dit rapport afgesloten (hoofdstuk 8). Monitoring Educatieve contentketen 9

18 10 Monitoring Educatieve contentketen

19 3 Doelrealisatie standaarden 3.1 Inleiding In dit hoofdstuk wordt nagegaan of de doelen die gesteld zijn voor de leertechnologische standaarden zijn bereikt. Het gaat om het strategisch doel (zie hoofdstuk 1): vindbaarheid van educatieve content en uitwisselbaarheid vergroten via het ontwikkelen van afspraken. Middelen hierbij zijn het cyclisch ontwikkelen en beproeven van standaarden, EduRep en EduStandaard. In dit hoofdstuk komen vooral de geïnterviewden vanuit beleid en ontwikkeling aan het woord. Ze vertegenwoordigden de Stuurgroep Educatieve contentketen, de diverse programmagroepen, Roc-i-partners, contentontwikkelaars, educatieve uitgeverijen, brancheorganisaties, softwareleveranciers (elektronische leeromgeving), Colo, Edu- Standaard en OCW. De uitkomsten van de twee groepsinterviews met medewerkers van Kennisnet ( techniek en ondersteuners ) zijn hier ook verwerkt. In het volgende hoofdstuk (4) komen de projectuitvoerders aan bod die antwoord geven op de vraag of de centraal ontwikkelde standaarden in de referentie- en implementatieprojecten bruikbaar zijn gebleken. 3.2 Vindbaarheid en uitwisselbaarheid van educatieve content Doelrealisatie Alle gesprekspartners van beleid en ontwikkeling zijn het er zonder uitzondering over eens dat het programma Educatieve contentketen door het ontwikkelen en vaststellen van metadata een flinke bijdrage heeft geleverd aan het kunnen vinden van educatieve content. Ook voor de uitwisseling van educatieve content is eveneens door het vaststellen van technische afspraken vooruitgang geboekt. Benadrukt is dat de standaarden nog wel moeten worden toegepast op de educatieve content en ondersteunende software (zoals de elektronische leeromgeving): pas dan kan de gebruiker in de school, de content gemakkelijk vinden en binnen de eigen (elektronische) leeromgeving toepassen. In beginsel is dit proces van vinden en uitwisselen via leertechnologische standaarden in technische zin uitontwikkeld. Het proces van ontwikkeling en het verkrijgen van consensus over standaarden heeft grotendeels plaatsgevonden buiten het zicht van scholen, de gebruikers. De technische mijlpaal is Monitoring Educatieve contentketen 11

20 gepasseerd, wat onder meer tot uitdrukking komt in het deponeren van een aantal leertechnologische standaarden bij EduStandaard die de standaarden nu gaat onderhouden. Meer over EduStandaard in 3.4. Er is gekozen voor 18 velden metadata voor het contentzoekprofiel. Dat is een deel van de velden die theoretisch en praktisch mogelijk zijn. Uitbreiding van dit aantal wordt van latere zorg geacht. Binnen de huidige velden is nog verdieping mogelijk. Veld 9.1 van het contentzoekprofiel is daar een sprekend voorbeeld van. Bij dit veld gaat het over de classificatie van het leerobject. Hier kan per onderwijssector een eigen indeling worden gehanteerd. Dit veld biedt volop mogelijkheid voor domeinspecifieke metadatering. Met name de bve-sector heeft hier ambitieuze plannen (zie kader). Voor de bve-sector maakt Colo een koppeling met de competenties uit de competentiegerichte kwalificatiestructuur. Deze structuur is begin 2007 uitgewerkt voor ongeveer 200 beroepsdossiers. Als dit gereed is, is het mogelijk dat docenten en deelnemers doelgericht educatieve content kunnen vinden voor het ontwikkelen van een bepaalde beroepscompetentie. Uiteraard moeten uitgevers, brancheorganisaties, leerbedrijven e.d. hun educatieve content dan nog wel voorzien van de metadata uit veld 9.1. (en andere velden). Zo ontstaat volgens één van de makers een TOM TOM voor de competentiegerichte kwalificatiestructuur. Als de educatieve content zo wordt gemetadateerd, is de verwachting dat het onderwijs daarmee een grote dienst is bewezen. Voor het ontwikkelen van metadata in relatie tot de competentiegerichte kwalificatiestructuur heeft Colo subsidie ontvangen van de overheid, omdat dit geen wettelijke maar een additionele taak is voor dit orgaan is. In de bve-sector, waar men zich het eerst bewust werd van de behoefte aan standaardisering, is men al vertrouwd met educatieve content en hoe deze in te zetten. Voor betrokkenen uit het onderwijsveld klinken inmiddels termen als SCORM die twee jaar geleden nog totaal vreemd waren, vertrouwd in de oren. In het voortgezet onderwijs en in het basisonderwijs staat een en ander nog in de kinderenschoenen, zo verzekeren vertegenwoordigers van deze sectoren. De feitelijke vindbaarheid en uitwisselen van educatieve content door gebruikers in scholen is medio 2006 volgens de geïnterviewden echter nog maar zeer beperkt. Gebruik vindt nu nog vrijwel uitsluitend plaats in (implementatie)projecten die een proef- en laboratoriumkarakter hebben. Najaar 2006 wordt echter EduRep operationeel voor het onderwijsveld, pas dan wordt het zoeken en vinden van educatieve content door een breed onderwijspubliek mogelijk. In EduRep zijn digitale leermiddelen te vinden van APS, NICL (SLO) en Davindi (Kennisnet). In de afgelopen tijd is hard gewerkt om dit materiaal te voorzien van metadata. De ontsluiting van educatieve content, voorzien van de ontwikkelde metadata voor het onderwijsveld, is dan een feit. 12 Monitoring Educatieve contentketen

21 Aanpak en projecten Project Afspraken ontwikkelen Project Afspraken evalueren Referentieprojecten Regelingen Kennisdeling/projecten (Evenement, Plugfest, website) Thema-bijeenkomsten Vervolg Zoals we zagen is een deel van de leertechnologische standaarden grotendeels gereed, maar wordt het feitelijk gebruik pas goed mogelijk na de start van EduRep. Als Kennisnet en de programmamanagers klaar zijn, begint het pas!, merkte een lid van een programmagroep op. Voor grootschalig gebruiksgemak is het allereerst noodzakelijk dat méér educatieve content wordt voorzien van metadata en op gestandaardiseerde manier wordt verpakt. Dat is nog maar voor een deel van de educatieve content het geval. Er moet volgens de gesprekspartners nog een omvangrijke metadateringsronde plaatsvinden. Hieraan zijn uiteraard kosten verbonden. Educatieve uitgevers geven er vaak de voorkeur aan allereerst hun nieuwe producten te voorzien van metadata, wellicht dat later de reeds bestaande content nog aan de beurt komt (of niet meer). Aangegeven is dat uitgevers er belang bij hebben dat hun educatieve content wordt gevonden, er is dus een prikkel om te metadateren. Ook voor andere aanbieders van content zou hetzelfde gelden. Leraren die een product maken, zouden gestimuleerd moeten worden hieraan de juiste zoeklabels te koppelen. In de fase waarin nagedacht wordt over de doelen van het te ontwikkelen product, zou via een gericht vraag- en antwoordspel als vanzelf metadata toegevoegd kunnen worden. Doelen vaststellen en metadatering gaan dan op natuurlijke wijze hand in hand. Bij door leraren in te brengen educatieve content, is een Monitoring Educatieve contentketen 13

22 laagdrempelige aanpak gewenst. Ook bescheiden producten als lesbrieven zouden hun weg naar anderen kunnen vinden via de educatieve contentketen. De mogelijkheden van automatische metadatering worden onderzocht, vooralsnog loopt men daarbij op tegen een aantal praktische problemen (Telematica Instituut, Huijsen, 2005). Duidelijk is dat het metadateren voor betrokken instellingen zo gemakkelijk mogelijk gemaakt moeten worden. Op termijn zou een concreet meetpunt voor succes zijn, dat scholen educatieve content weigeren die niet beantwoordt aan de afgesproken leertechnologische standaarden. EduStandaard zou educatieve content van een technologisch keurmerk kunnen voorzien. Deze suggesties is door diverse gesprekspartners gedaan. Twee verwerkingsomgevingen Bij het gebruik van educatieve content heeft de gebruiker soms met twee digitale omgevingen te maken. De elektronische leeromgeving van de school èn de omgeving van de uitgever of contentontwikkelaar. Soms moet de gebruiker op twee plaatsen het werk, de output nakijken. Dit is een ongewenste situatie genoemd Suggesties voor de toekomst De Educatieve contentketen is inmiddels uitgebreid met activiteiten rond het E- portfolio. In de gesprekken zijn nog meer ideeën naar voren gekomen. Nog meer standaardisatie? Het is de bedoeling dat leraren leermiddelen gaan arrangeren. Er zouden (op termijn) ook standaarden moeten komen voor het (tussen leraren) kunnen uitwisselen van arrangementen. In een arrangement worden leerobjecten gerangschikt waardoor een leereenheid ontstaat. Het gebruik van digitaal beeldmateriaal neemt een steeds hoger vlucht, ook in het onderwijs. De standaarden voor zoeken, vinden en uitwisselen zouden hier voldoende op toegesneden moeten worden. Uitbreiding of aanpassing van standaarden maakt het leraren mogelijk om actuele arrangementen te maken waarin recent beeldmateriaal is opgenomen. Aandacht is nodig voor (verfijning van) standaarden rond authenticatie, autorisatie en identificatie (AAI) en de koppeling met reeds beschikbare instellingsgegevens. Daaraan is al gewerkt in het kader van A-select en Entree van Kennisnet. Er zijn standaarden gewenst voor het terugmelden van de resultaten van leerlingen die met educatieve content hebben gewerkt richting elektronische leeromgeving en E-portfolio. 14 Monitoring Educatieve contentketen

Delen en vinden van digitaal leermateriaal

Delen en vinden van digitaal leermateriaal Delen en vinden van digitaal leermateriaal Edurep in de content keten Nico Verbeij Claudia van der Togt www.kennisnet.nl www.ictopschool.net Trends en knelpunten in onderwijs Trends: Flexibel leren Aansluiten

Nadere informatie

Ad van Hest. Titel project Leerarrangementen samenstellen met Wimba Create

Ad van Hest. Titel project Leerarrangementen samenstellen met Wimba Create 1 1. GEGEVENS AANVRAGER Onderwijsinstelling Naam Postadres Postbus 61 Bezoekadres Sterrenlaan Postcode/plaats Website schoolorganisatie Postbankrekeningnummer Bankrekeningnummer BRIN-nummer Volledige naam

Nadere informatie

evaluatie, monitoring, tevr effectonderzoek en datave

evaluatie, monitoring, tevr effectonderzoek en datave ijs arbeid dat a zorg onderwijs zekerheid t enschap rg welzijn obilit eit n beleids- Het ITSmaakt deel uit van de Radboud Universiteit Nijmegen evaluatie, monitoring, tevr effectonderzoek en datave CE

Nadere informatie

Getting Connected. Cornelis Kaai coördinator Onderwijs 7 december 2006

Getting Connected. Cornelis Kaai coördinator Onderwijs 7 december 2006 Getting Connected Cornelis Kaai ICT-co coördinator Onderwijs 7 december 2006 Inhoud Het PCC en de CSG Jan Arentsz Visie op onderwijs Educatieve Contentketen (Kennisnet) Opzet van het project Voorbeeld

Nadere informatie

Eindnotitie. Uitwisselingsstandaard UWLR

Eindnotitie. Uitwisselingsstandaard UWLR Eindnotitie Uitwisselingsstandaard UWLR Doorbraak ICT en Onderwijs Tafel informatie en inzicht INHOUDSOPGAVE 1. UWLR STANDAARD... 3 1.1 ALGEMEEN... 3 1.2 ONTWIKKELING UWLR (UITWISSELING LEERRESULTATEN)...

Nadere informatie

De hybride vraag van de opdrachtgever

De hybride vraag van de opdrachtgever De hybride vraag van de opdrachtgever Een onderzoek naar flexibele verdeling van ontwerptaken en -aansprakelijkheid in de relatie opdrachtgever-opdrachtnemer prof. mr. dr. M.A.B. Chao-Duivis ing. W.A.I.

Nadere informatie

2. Wat zijn per sector/doelgroep de algemene inzichten ten aanzien van de inhoud van de continuïteitsplannen?

2. Wat zijn per sector/doelgroep de algemene inzichten ten aanzien van de inhoud van de continuïteitsplannen? Samenvatting Aanleiding en onderzoeksvragen ICT en elektriciteit spelen een steeds grotere rol bij het dagelijks functioneren van de maatschappij. Het Ministerie van Veiligheid en Justitie (hierna: Ministerie

Nadere informatie

Hans van Veluwen / Luuk Winkel Teammanager Installatietechniek Teammanager Elektrotecniek

Hans van Veluwen / Luuk Winkel Teammanager Installatietechniek Teammanager Elektrotecniek 1 1. GEGEVENS AANVRAGER Onderwijsinstelling Naam ROC Aventus Postadres Postbus 792 Bezoekadres Laan van de Mensenrechten 500 Postcode/plaats Website schoolorganisatie Postbankrekeningnummer 701 BA Apeldoorn

Nadere informatie

Getting Integrated. Eindrapport. Auteur(s) : Cornelis Kaai (CSG Jan Arentsz en PCC) Versienummer : 1.0 (30 januari 2008)

Getting Integrated. Eindrapport. Auteur(s) : Cornelis Kaai (CSG Jan Arentsz en PCC) Versienummer : 1.0 (30 januari 2008) Getting Integrated Eindrapport Auteur(s) : Cornelis Kaai (CSG Jan Arentsz en PCC) Versienummer : 1.0 (30 januari 2008) Eindrapport Getting Integrated 1.0 30-1-08 2 / 12 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 3 1.1

Nadere informatie

1. GEGEVENS AANVRAGER. Onderwijsinstelling CITAVERDE College Postadres Postbus 960 Bezoekadres Wilhelminasingel 25. Bankrekeningnummer

1. GEGEVENS AANVRAGER. Onderwijsinstelling CITAVERDE College Postadres Postbus 960 Bezoekadres Wilhelminasingel 25. Bankrekeningnummer 1 1. GEGEVENS AANVRAGER Onderwijsinstelling Naam CITAVERDE College Postadres Postbus 960 Bezoekadres Wilhelminasingel 25 Postcode/plaats Website schoolorganisatie Postbankrekeningnummer Bankrekeningnummer

Nadere informatie

. GEGEVENS AANVRAGER. Onderwijsinstelling Helicon opleidingen Kesteren Postadres Industrieweg 4 Bezoekadres Industrieweg 4

. GEGEVENS AANVRAGER. Onderwijsinstelling Helicon opleidingen Kesteren Postadres Industrieweg 4 Bezoekadres Industrieweg 4 1. GEGEVENS AANVRAGER Onderwijsinstelling Naam Helicon opleidingen Kesteren Postadres Industrieweg 4 Bezoekadres Industrieweg 4 Postcode/plaats Website schoolorganisatie Postbankrekeningnummer 4041 CR

Nadere informatie

BergOp 4.1 Handleiding voor gebruikers

BergOp 4.1 Handleiding voor gebruikers BergOp 4.1 Handleiding voor gebruikers Testversie 1 Praktikon B.V. Postbus 6909 6503 GK Nijmegen www.praktikon.nl tel. 024-3615480 praktikon@acsw.ru.nl fax. 024-3611152 www.bergop.info 2016 Praktikon B.V.

Nadere informatie

Helicon Opleidingen Mbo Nijmegen. M.H. Lemstra

Helicon Opleidingen Mbo Nijmegen. M.H. Lemstra 1 1. GEGEVENS AANVRAGER Onderwijsinstelling Naam Postadres Bezoekadres Energieweg 19 Postcode/plaats Website schoolorganisatie Postbankrekeningnummer Helicon Opleidingen Mbo Nijmegen 6541 cw Nijmegen www.helicon.nl

Nadere informatie

Ik ga het niet doen, en mijn mensen ook niet!

Ik ga het niet doen, en mijn mensen ook niet! Ik ga het niet doen, en mijn mensen ook niet! Wat zijn de belangrijkste eisen en uitdagen van jouw organisatie in de komende 6 maanden? Welke kritische succesfactoren worden er gesteld? Waar liggen de

Nadere informatie

Betere onderwijsondersteuning met Student Informatie Systemen SIS 2010: VAN INSCHRIJFSYSTEEM NAAR ONDERWIJS 2.0

Betere onderwijsondersteuning met Student Informatie Systemen SIS 2010: VAN INSCHRIJFSYSTEEM NAAR ONDERWIJS 2.0 Betere onderwijsondersteuning met Student Informatie Systemen SIS 2010: VAN INSCHRIJFSYSTEEM NAAR ONDERWIJS 2.0 MINISYMPOSIA Ter introductie / 2 Op 22 maart 2010 organiseerde M&I/Partners een minisymposium

Nadere informatie

PrOmotie. Nederlands. Werkboek 4 Lezen

PrOmotie. Nederlands. Werkboek 4 Lezen PrOmotie Nederlands Werkboek 4 Lezen Colofon Auteur: Onder redactie van: Met dank aan: Vormgeving: Illustraties: Drukwerk: Mirjam Koop, Jos Lange, Gerda Verhey, Ria Peelen Sluiter boekproductie, Lelystad,

Nadere informatie

Helicon Opleidingen Mbo Nijmegen. M.H. Lemstra

Helicon Opleidingen Mbo Nijmegen. M.H. Lemstra 1 1. GEGEVENS AANVRAGER Onderwijsinstelling Naam Postadres Bezoekadres Energieweg 19 Postcode/plaats Website schoolorganisatie Postbankrekeningnummer Helicon Opleidingen Mbo Nijmegen 6541 CW Nijmegen www.helicon.nl

Nadere informatie

Flexibel en adaptief gebruik van leerobjecten Werktitel : Klikstart 4 Eindrapport

Flexibel en adaptief gebruik van leerobjecten Werktitel : Klikstart 4 Eindrapport Flexibel en adaptief gebruik van leerobjecten Werktitel : Klikstart 4 Eindrapport Auteur(s) : AB-ZHW Ted Smits Versienummer : 1.2. januari 2008 Flexibel en adaptief gebruik van leerobjecten Klikstart 4

Nadere informatie

Naam: Draaiboek decentrale implementatie PAUW en Tridion

Naam: Draaiboek decentrale implementatie PAUW en Tridion Programma Aanpak Universitaire Website (PAUW) Draaiboek decentrale implementatie PAUW en Tridion Inleiding In het kader van het Programma Aanpak Universitaire Website (PAUW) is afgesproken dat alle decentrale

Nadere informatie

Opleidingsprogramma DoenDenken

Opleidingsprogramma DoenDenken 15-10-2015 Opleidingsprogramma DoenDenken Inleiding Het opleidingsprogramma DoenDenken is gericht op medewerkers die leren en innoveren in hun organisatie belangrijk vinden en zich daar zelf actief voor

Nadere informatie

Uitslag marktonderzoek van de Nederlandse SCORM markt

Uitslag marktonderzoek van de Nederlandse SCORM markt Uitslag marktonderzoek van de Nederlandse SCORM markt Datum: 27 december 2010. Mark van de Haar mark@edia.nl Edia Pagina 1 van 12 Inhoudsopgave Uitslag marktonderzoek van de Nederlandse SCORM markt...

Nadere informatie

Copyright SBR, Rotterdam

Copyright SBR, Rotterdam Het doel van de Stichting is het coördineren, stimuleren en begeleiden van speurwerk op het gebied van de bouwvoorbereiding, de bouwtechniek en de bedrijfstechniek in de bouwnijverheid, alsmede de verbreiding

Nadere informatie

Digitaal lesmateriaal zoeken, maken en delen met

Digitaal lesmateriaal zoeken, maken en delen met Digitaal lesmateriaal zoeken, maken en delen met Trainerscursus deel 1 Open Universiteit / CELSTEC 10-1-2013 1 1 Leermiddelen Taak van private sector of toch (deels) publiek? Wet gratis schoolboeken (scholen

Nadere informatie

Op 6 oktober is tijdens het TO vo/mbo de nieuwe versie van het attributenbeleid besproken.

Op 6 oktober is tijdens het TO vo/mbo de nieuwe versie van het attributenbeleid besproken. Memo Aan Van Leden van de Tactische Overleggen po, vo en mbo Programma Implementatie nummervoorziening Datum 19 oktober 2016 Onderwerp Attributenbeleid ECK id 0 Proces In het Tactisch Overleg vo/mbo van

Nadere informatie

Fase A. Jij de Baas. Gids voor de Starter. 2012 Stichting Entreprenasium. Versie 1.2: november 2012

Fase A. Jij de Baas. Gids voor de Starter. 2012 Stichting Entreprenasium. Versie 1.2: november 2012 N W O Fase A Z Jij de Baas Gids voor de Starter Versie 1.2: november 2012 2012 Stichting Entreprenasium Inleiding 2 School De school Inleiding 2 Doelen 3 Middelen 4 Invoering 5 Uitvoering 6 Jij de Baas:

Nadere informatie

Kris Verbeeck (KPC Groep) en Liesbeth Baartman (TU Eindhoven) Waarom samenhangend toetsbeleid?

Kris Verbeeck (KPC Groep) en Liesbeth Baartman (TU Eindhoven) Waarom samenhangend toetsbeleid? Opbrengstgericht werken: samenhangend beleid bij toetsen en volgen van de ontwikkeling van leerlingen in het basisonderwijs en het voortgezet onderwijs Kris Verbeeck (KPC Groep) en Liesbeth Baartman (TU

Nadere informatie

Agenda publiek- private tafels Doorbraakproject Onderwijs en ict

Agenda publiek- private tafels Doorbraakproject Onderwijs en ict Inleiding Dit document beschrijft de 10 thema s die samen de agenda voor de publiek- private tafels voor het Doorbraakproject Onderwijs en ict vormen. Deze agenda is samengesteld op basis van de input

Nadere informatie

Een eigen bedrijf beginnen

Een eigen bedrijf beginnen 9 Een eigen bedrijf beginnen Naam:... Klas:... Colofon Uitgeverij: Uitgeverij Edu Actief b.v. Meppel Auteur: Arie Reijn Redactie: Uitgeverij Edu Actief b.v. Meppel Inhoudelijke redactie: Arie Reijn, Ingrid

Nadere informatie

Release notes UNIT4 Multivers Online 8.0

Release notes UNIT4 Multivers Online 8.0 Release notes UNIT4 Multivers Online 8.0 UNIT4 Multivers is een product van: UNIT4 Software B.V. Telefoon 0184 444444 Postbus 102 Telefax 0184 444445 3360 AC Sliedrecht Supportlijn 0184 444555 Supportfax

Nadere informatie

Rapport 833 Derriks, M., & Kat, E. de. (2020). Jeugdmonitor Zeeland Amsterdam: Kohnstamm Instituut.

Rapport 833 Derriks, M., & Kat, E. de. (2020). Jeugdmonitor Zeeland Amsterdam: Kohnstamm Instituut. Samenvatting Rapport 833 Derriks, M., & Kat, E. de. (2020). Jeugdmonitor Zeeland Amsterdam: Kohnstamm Instituut. De Jeugdmonitor Zeeland De Jeugdmonitor Zeeland is een plek waar allerlei informatie bij

Nadere informatie

Regeling ontwikkelen en gebruiken van streaming media in het MBO projectplan Drenthe College 5 maart 2007

Regeling ontwikkelen en gebruiken van streaming media in het MBO projectplan Drenthe College 5 maart 2007 1 / 5 Regeling ontwikkelen en gebruiken van streaming media in het MBO Projectplan Auteur(s) Versienummer Datum Hilbert van der Duim Margriet Dunning en Jan Bos Willem Karssenberg 1.0 5 maart 2007 2 /

Nadere informatie

Mw. Drs. M.J.P.C. Schoonen

Mw. Drs. M.J.P.C. Schoonen 1 1. GEGEVENS AANVRAGER Onderwijsinstelling Naam ROC Zeeland Postadres Postbus 2102 Bezoekadres Bessestraat 4 Postcode/plaats Website schoolorganisatie Postbankrekeningnummer 522198 Bankrekeningnummer

Nadere informatie

evaluatie, monitoring, tevr effectonderzoek en datave

evaluatie, monitoring, tevr effectonderzoek en datave ijs arbeid data zorg onderwijs zekerheid etenschap rg welzijn mobiliteit jn beleids- Het ITS maakt deel uit van de Radboud Universiteit Nijmegen evaluatie, monitoring, tevr effectonderzoek en datave Wachtdagen

Nadere informatie

W onen en W erken op het W eb in het ZML

W onen en W erken op het W eb in het ZML W onen en W erken op het W eb in het ZML Product 9: PR plan Datum: 27 juni 2007 Auteur: Stichting Kennisnet I CT op school P rojectregeling contentontw ikkeling (voortgezet) speciaal onderw ijs P rojectpartners:

Nadere informatie

cultuuronderwijs: het onderwijs gericht op het bereiken van de kerndoelen in het leergebied Kunstzinnige oriëntatie van het primair onderwijs;

cultuuronderwijs: het onderwijs gericht op het bereiken van de kerndoelen in het leergebied Kunstzinnige oriëntatie van het primair onderwijs; Tijdelijke Regeling Flankerende Projecten Cultuureducatie met Kwaliteit 2014 Fonds voor Cultuurparticipatie Maart 2014 Het bestuur van de Stichting Fonds voor Cultuurparticipatie, Gelet op artikel 3 van

Nadere informatie

Onderzoeksopzet. Marktonderzoek Klantbeleving

Onderzoeksopzet. Marktonderzoek Klantbeleving Onderzoeksopzet Marktonderzoek Klantbeleving Utrecht, september 2009 1. Inleiding De beleving van de klant ten opzichte van dienstverlening wordt een steeds belangrijker onderwerp in het ontwikkelen van

Nadere informatie

Verkenning functionaliteit voor ontsluiting (cloud)diensten en leermateriaal in het MBO Samenwerking SURF, Kennisnet en

Verkenning functionaliteit voor ontsluiting (cloud)diensten en leermateriaal in het MBO Samenwerking SURF, Kennisnet en Verkenning functionaliteit voor ontsluiting (cloud) en leermateriaal in het MBO Samenwerking SURF, Kennisnet en sambo-ict Bas Kruiswijk V1.0, [datum: 18 maart 2013] Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 1.1.

Nadere informatie

Werken in het bank- en verzekeringswezen

Werken in het bank- en verzekeringswezen 15 Werken in het bank- en verzekeringswezen Naam:... Klas:... Colofon Uitgeverij: Uitgeverij Edu Actief b.v. Meppel Auteur: Kees Faas Redactie: Uitgeverij Edu Actief b.v. Meppel Inhoudelijke redactie:

Nadere informatie

Handout PrOfijt. - Versie 1.1 - Versie: 1.1 Datum: 09-04-2014 Mike Nikkels / Olav van Doorn

Handout PrOfijt. - Versie 1.1 - Versie: 1.1 Datum: 09-04-2014 Mike Nikkels / Olav van Doorn Handout PrOfijt - Versie 1.1 - Versie: 1.1 Datum: 09-04-2014 Auteur(s): Mike Nikkels / Olav van Doorn 1 Inhoudsopgave 1 Inhoudsopgave... 2 2 Inleiding... 3 3 Algemeen... 3 4 Visie op PrOfijt... 4 5 Techniek...

Nadere informatie

Pre-screening Stercollecties door het CLU-Leermiddelen Adviescentrum

Pre-screening Stercollecties door het CLU-Leermiddelen Adviescentrum Pre-screening Stercollecties door het CLU-Leermiddelen Adviescentrum Verslag december 2015 INLEIDING Op verzoek van VO-content heeft het CLU-Leermiddelen Adviescentrum een pre-screening (verkennend onderzoek)

Nadere informatie

MASTERCLASS. SharePoint in het Onderwijs

MASTERCLASS. SharePoint in het Onderwijs MASTERCLASS SharePoint in het Onderwijs MASTERCLASS SharePoint in het Onderwijs De drie daagse MASTERCLASS SharePoint in het Onderwijs heeft als doel deelnemers kennis en vaardigheden bij te brengen daar

Nadere informatie

PrOmotie. Cultuur en maatschappij. Werkboek Media 2

PrOmotie. Cultuur en maatschappij. Werkboek Media 2 PrOmotie Cultuur en maatschappij Werkboek Media 2 Colofon Auteur: Adviezen: Onder redactie van: Tekstredactie: Vormgeving: Illustraties: Drukwerk: Carolien van den Kommer, Mieke van Wieringen Aveline Dijkman

Nadere informatie

Onderzoeken Werkplekleren

Onderzoeken Werkplekleren Onderzoeken Werkplekleren Leeromgeving Sapfabriek Competenties en professionaliseringsbehoeften Opzet presentatie Verbinding tussen de onderzoeken Aanleiding voor de onderzoeken Onderzoek Sapfabriek Respondenten

Nadere informatie

evaluatie, monitoring, tevr effectonderzoek en datave

evaluatie, monitoring, tevr effectonderzoek en datave ijs arbeid data zorg onderwijs zekerheid etenschap rg welzijn mobiliteit jn beleids- Het ITS maakt deel uit van de Radboud Universiteit Nijmegen evaluatie, monitoring, tevr effectonderzoek en datave Verlangd

Nadere informatie

PrOmotie. Cultuur en maatschappij. Werkboek Ik betaal!

PrOmotie. Cultuur en maatschappij. Werkboek Ik betaal! PrOmotie Cultuur en maatschappij Werkboek Ik betaal! Colofon Auteur: Onder redactie van: Met dank aan: Tekstredactie: Vormgeving: Illustraties: Drukwerk: Ruud Schinkel, Mieke van Wieringen Ina Berlet (Atlas

Nadere informatie

De koppeling tussen ING Internetbankieren en Unit4 Multivers Online. De versies Small, Medium, Large en XtraLarge

De koppeling tussen ING Internetbankieren en Unit4 Multivers Online. De versies Small, Medium, Large en XtraLarge De koppeling tussen ING Internetbankieren en Unit4 Multivers Online De versies Small, Medium, Large en XtraLarge Unit4 Software B.V. Telefoon 0184 444444 Postbus 102 Telefax 0184 444445 3360 AC Sliedrecht

Nadere informatie

Loopbaanoriëntatie -begeleiding

Loopbaanoriëntatie -begeleiding Ik, leren en werken Loopbaanoriëntatie en -begeleiding Loopbaanlogboek voor fase 2 Voorbereiding Colofon Auteur: Edu Actief b.v. Redactie: Edu Actief b.v. Vormgeving: Edu Actief b.v. Illustraties: Edu

Nadere informatie

Gezamenlijke backoffice inkomensvoorziening

Gezamenlijke backoffice inkomensvoorziening Marktonderzoek Gezamenlijke backoffice inkomensvoorziening Versie 1.0, 4 mei Kenmerk. 0014 1 Gezamenlijke backoffice informatievoorziening Binnen het programma 'Gezamenlijke backoffice informatievoorziening'

Nadere informatie

PrOmotie. Nederlands. werkboek 1 lezen

PrOmotie. Nederlands. werkboek 1 lezen PrOmotie Nederlands werkboek 1 lezen Colofon Auteur: Onder redactie van: Met dank aan: Tekstredactie: Vormgeving: Illustraties: Drukwerk: Jos Lange, Rob van der Horst, Gerda Verheij, Nelleke Bokhove Lisette

Nadere informatie

Scenario s voor Leren op Afstand in het MBO

Scenario s voor Leren op Afstand in het MBO Scenario s voor Leren op Afstand in het MBO 1 / 14 Scenario s voor Leren op Afstand in het MBO 2010 Kennisnet.nl Scenario s voor Leren op Afstand in het MBO 2 / 14 Samenvatting Scenario s voor Leren op

Nadere informatie

Dataportabiliteit. Auteur: Miranda van Elswijk en Willem-Jan van Elk

Dataportabiliteit. Auteur: Miranda van Elswijk en Willem-Jan van Elk Dataportabiliteit Auteur: Miranda van Elswijk en Willem-Jan van Elk Cloud computing is een recente ontwikkeling die het mogelijk maakt om complexe ICTfunctionaliteit als dienst via het internet af te nemen.

Nadere informatie

Privacy Bijsluiter Digitale Leermiddelen Uitgeverij Malmberg B.V

Privacy Bijsluiter Digitale Leermiddelen Uitgeverij Malmberg B.V Privacy Bijsluiter Digitale Leermiddelen Uitgeverij Malmberg B.V Deze Privacy Bijsluiter omvat de volgende methoden en softwaretypen: De Wereld in Getallen 4 Kleuterplein 2 Pluspunt 3 Taal Actief 4 Argus

Nadere informatie

Verlangd basisonderwijs in de wijk Overvecht, gemeente Utrecht. Rapportage. Menno Wester

Verlangd basisonderwijs in de wijk Overvecht, gemeente Utrecht. Rapportage. Menno Wester Verlangd basisonderwijs in de wijk Overvecht, gemeente Utrecht Rapportage Menno Wester Maart 2014 Projectnummer: 34001333 Opdrachtgever: Stichting HIO 2014 ITS, Radboud Universiteit Nijmegen Behoudens

Nadere informatie

PrOmotie. Praktijk en Loopbaan. Werkboek 2 Plant en Dier

PrOmotie. Praktijk en Loopbaan. Werkboek 2 Plant en Dier PrOmotie Praktijk en Loopbaan Werkboek 2 Plant en Dier Colofon Auteurs: Onder redactie van: Tekstredactie: Vormgeving: Illustraties: Drukwerk: Jany Brussaard, Harold Jongsma, Hanneke Molenaar Ingrid Koops

Nadere informatie

handel en administratie automatisering in de economie

handel en administratie automatisering in de economie handel en administratie automatisering in de economie Basisberoepsgerichte leerweg Kaderberoepsgerichte leerweg Toon Bolk Caroline Kok Teun de Lange Joke van Lienen colofon Uitgeverij: Edu Actief b.v.

Nadere informatie

Arjan van Venrooy en Nico Verbeij. Het begint pas als het afgelopen is. interoperabiliteit in het onderwijs

Arjan van Venrooy en Nico Verbeij. Het begint pas als het afgelopen is. interoperabiliteit in het onderwijs Arjan van Venrooy en Nico Verbeij Het begint pas als het afgelopen is interoperabiliteit in het onderwijs 144 1. Lonkend perspectief Digitale leermiddelen en flexibilisering van het leren De mogelijkheden

Nadere informatie

PLAN VAN AANPAK CONVENANT LOONWERK-ONDERWIJS AOC S

PLAN VAN AANPAK CONVENANT LOONWERK-ONDERWIJS AOC S PLAN VAN AANPAK CONVENANT LOONWERK-ONDERWIJS AOC S 1. Inleiding Dit plan van aanpak vormt een onlosmakelijk onderdeel van het convenant loonwerkonderwijs AOC s. In dit plan van aanpak zijn de uit te voeren

Nadere informatie

WIJZIGINGSBLAD A2. BORG 2005 versie 2 / A2 VEILIGHEID DOOR SAMENWERKING. Versie : 2.2. Publicatiedatum : 31 maart 2010. Ingangsdatum : 1 april 2010

WIJZIGINGSBLAD A2. BORG 2005 versie 2 / A2 VEILIGHEID DOOR SAMENWERKING. Versie : 2.2. Publicatiedatum : 31 maart 2010. Ingangsdatum : 1 april 2010 WIJZIGINGSBLAD A2 Nationale Beoordelingsrichtlijn BORG 2005 versie 2 Procescertificaat voor het ontwerp, de installatie en het onderhoud van inbraakbeveiliging BORG 2005 versie 2 / A2 Publicatiedatum :

Nadere informatie

Onderwijs in Wat willen de ouders van Nederland?

Onderwijs in Wat willen de ouders van Nederland? Onderwijs in 2017-2021 Wat willen de ouders van Nederland? Geachte leden van de programmacommissie, Bijgaand treft u de input aan van Ouders & Onderwijs voor het verkiezingsprogramma van uw partij voor

Nadere informatie

Handleiding MIS (Management Informatie Systeem)

Handleiding MIS (Management Informatie Systeem) Handleiding MIS (Management Informatie Systeem) Praktikon 2016 Praktikon B.V. Postbus 6909 6503 GK Nijmegen www.praktikon.nl tel. 024 3615480 praktikon@acsw.ru.nl fax. 024 3611152 www.bergop.info 2016

Nadere informatie

Loopbaanoriëntatie -begeleiding

Loopbaanoriëntatie -begeleiding Ik, leren en werken Loopbaanoriëntatie en -begeleiding Loopbaanlogboek voor fase 1 Oriëntatie Colofon Auteur: Edu Actief b.v. Redactie: Edu Actief b.v. Vormgeving: Edu Actief b.v. Illustraties: Edu Actief

Nadere informatie

Case 1: de fusie. Wat was de aanleiding om 3TGO in te zetten?

Case 1: de fusie. Wat was de aanleiding om 3TGO in te zetten? Case 1: de fusie Wat was de aanleiding om 3TGO in te zetten? Twee regionale organisaties zijn samengegaan in een grotere, provinciegrens overlappende organisatie en de integratie verliep niet zo soepel

Nadere informatie

ZonMw project Tools ter bevordering effectieve samenwerking preventiecuratie

ZonMw project Tools ter bevordering effectieve samenwerking preventiecuratie ZonMw project Tools ter bevordering effectieve samenwerking preventiecuratie in de wijk 1 november 2013, Congres Eerste Lijn Ilse Storm (beleidsonderzoeker, AWPG, RIVM) Anke van Gestel (epidemioloog, AWPG,

Nadere informatie

Inhuur in de Kempen. Eersel, Oirschot en Reusel-De Mierden. Onderzoeksaanpak

Inhuur in de Kempen. Eersel, Oirschot en Reusel-De Mierden. Onderzoeksaanpak Inhuur in de Kempen Eersel, Oirschot en Reusel-De Mierden Onderzoeksaanpak Rekenkamercommissie Kempengemeenten 21 april 2014 1. Achtergrond en aanleiding In gemeentelijke organisaties met een omvang als

Nadere informatie

Privacy Bijsluiter Digitale Leermiddelen Voortgezet Onderwijs, Instruct B.V.

Privacy Bijsluiter Digitale Leermiddelen Voortgezet Onderwijs, Instruct B.V. Bijlage A bij de Bewerkersovereenkomst Instruct B.V. Privacy Bijsluiter Digitale Leermiddelen Voortgezet Onderwijs, Instruct B.V. Instruct B.V. is een educatieve uitgeverij die verschillende digitale producten

Nadere informatie

Sjoerd Louwes. locaties Leeuwarden

Sjoerd Louwes. locaties Leeuwarden 1 1. GEGEVENS AANVRAGER Onderwijsinstelling Naam AOC Friesland Postadres Postbus 675 Bezoekadres Gardeniersweg 2 Postcode/plaats Website schoolorganisatie Bankrekeningnummer BRIN-nummer Volledige naam

Nadere informatie

LEEFSTIJL VOORTGEZET ONDERWIJS KLAS 1. Dit boek is van

LEEFSTIJL VOORTGEZET ONDERWIJS KLAS 1. Dit boek is van LEEFSTIJL VOORTGEZET ONDERWIJS KLAS 1 Dit boek is van Jaar Uitgeverij: Uitgeverij Edu Actief b.v., Meppel Auteurs: José Banens, Erwin Tielemans Redactie: Robert Slagt Inhoudelijke redactie: Alje Heinkens;

Nadere informatie

Zeven uitgangspunten voor ehealth diensten voor patiënten

Zeven uitgangspunten voor ehealth diensten voor patiënten Zeven uitgangspunten voor ehealth diensten voor patiënten meer informatie: mdejong@nictiz.nl Bekijk de infographic Uitgangspunt 1 ehealth toepassingen zijn primair bedoeld voor patiënten. Zorgverleners

Nadere informatie

Onderzoek naar Experimenten

Onderzoek naar Experimenten Onderzoek naar Experimenten doorlopende leerlijnen vo-mbo Samenvattende conclusies Conclusies en aanbevelingen uit het themaonderzoek naar experimenten doorlopende leerlijnen vo-mbo mei 2016 Voorwoord

Nadere informatie

PrOmotie. Cultuur en Maatschappij. Werkboek Zelfstandig wonen

PrOmotie. Cultuur en Maatschappij. Werkboek Zelfstandig wonen PrOmotie Cultuur en Maatschappij Werkboek Zelfstandig wonen Colofon Auteurs: Onder redactie van: Met dank aan: Vormgeving: Illustraties: Drukwerk: Gerda Verhey, Caroline van den Kommer, Mary Korten, Ruud

Nadere informatie

Werken op de verkoopadministratie

Werken op de verkoopadministratie 7 Werken op de verkoopadministratie Naam:... Klas:... Colofon Uitgeverij: Uitgeverij Edu Actief b.v. Meppel Auteur: Walter Kamphuis Redactie: Uitgeverij Edu Actief b.v. Meppel Inhoudelijke redactie: Arie

Nadere informatie

Samenvatting en aanbevelingen van het onderzoek onderwijs & ICT voor School X

Samenvatting en aanbevelingen van het onderzoek onderwijs & ICT voor School X Samenvatting en aanbevelingen van het onderzoek onderwijs & ICT voor School X Inleiding School X is een talentschool (mensgericht) vanuit de invalshoek dat leerlingen die hun talent benutten beter presteren

Nadere informatie

SAMENVATTING EN CONCLUSIES

SAMENVATTING EN CONCLUSIES SAMENVATTING EN CONCLUSIES Aanleiding en vraagstelling De aanleiding van dit onderzoek is de doelstelling van het ministerie van Veiligheid en Justitie om het aantal vrijwilligers bij de Nationale Politie

Nadere informatie

Basisvaardigheden Nederlands Deel 1 van 2

Basisvaardigheden Nederlands Deel 1 van 2 Basisvaardigheden Nederlands Deel 1 van 2 Colofon Auteur: Hanneke Molenaar Inhoudelijke redactie: Ina Berlet Redactie: Edu Actief b.v. Vormgeving: Crius Group Illustraties: Edu Actief b.v. Titel: Basisvaardigheden

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2006 2007 30 800 VIII Vaststelling van de begrotingsstaat van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (VIII) voor het jaar 2007 Nr. 145 BRIEF

Nadere informatie

Werkplan 1 juli 2009 1 juli 2011

Werkplan 1 juli 2009 1 juli 2011 Expertisecentrum Onderwijs & ICT Suriname UTSN Twinning Project 2008/1/E/K/005 Werkplan 1 juli 2009 1 juli 2011 Bijlage C bij het Rapport Haalbaarheidsstudie Wim de Boer (SLO), Pieter van der Hijden (Sofos

Nadere informatie

Op weg naar de (academische) opleidingsschool

Op weg naar de (academische) opleidingsschool Discussienota Nationalgeographic.nl Adviescommissie ADEF OidS Mei 2014 1 Inhoudsopgave Inleiding 1. Uitgangspunten Samen Opleiden 2. Ambities van (academische) opleidingsscholen 3. Concept Samen Opleiden

Nadere informatie

Nieuwe didactiek vwo 2 en 3 Connect College: resultaten van een onderzoek. Prof. dr. Perry den Brok

Nieuwe didactiek vwo 2 en 3 Connect College: resultaten van een onderzoek. Prof. dr. Perry den Brok Nieuwe didactiek vwo 2 en 3 Connect College: resultaten van een onderzoek Prof. dr. Perry den Brok Betrokkenen Connect College (opdrachtgever) Kennisnet (subsidie onderzoek) Technische Universiteit Eindhoven

Nadere informatie

Procesmanagement. Hoe processen beschrijven. Algra Consult

Procesmanagement. Hoe processen beschrijven. Algra Consult Procesmanagement Hoe processen beschrijven Algra Consult Datum: juli 2009 Inhoudsopgave 1. INLEIDING... 3 2. ORGANISATIE VAN PROCESMANAGEMENT... 3 3. ASPECTEN BIJ HET INRICHTEN VAN PROCESMANAGEMENT...

Nadere informatie

Werken in een bouwmarkt

Werken in een bouwmarkt 16 Werken in een bouwmarkt Naam:... Klas:... Colofon Uitgeverij: Edu Actief bv Meppel Auteur: Arie Reijn Redactie: Edu Actief bv Meppel Inhoudelijke redactie: Arie Reijn Stramienontwerp: Herman ten Kate

Nadere informatie

Privacy Bijsluiter Digitale Leermiddelen, Primair en Voortgezet Onderwijs Uitgeverij Deviant B.V.

Privacy Bijsluiter Digitale Leermiddelen, Primair en Voortgezet Onderwijs Uitgeverij Deviant B.V. Bijlage 1 Privacy Bijsluiter Digitale Leermiddelen, Primair en Voortgezet Onderwijs Uitgeverij Deviant B.V. Uitgeverij Deviant is een educatieve uitgeverij die verschillende digitale producten en diensten

Nadere informatie

PrOmotie. Seksuele vorming. Werkboek 2 Veilig vrijen

PrOmotie. Seksuele vorming. Werkboek 2 Veilig vrijen PrOmotie Seksuele vorming Werkboek 2 Veilig vrijen Colofon Auteur: Onder redactie van: Tekstredactie: Vormgeving: Illustraties: Drukwerk: Aveline Dijkman (DAT) Aveline Dijkman (DAT), Edu Actief Edu Actief

Nadere informatie

Werken in het management

Werken in het management 13 Werken in het management Naam:... Klas:... Colofon Uitgeverij: Uitgeverij Edu Actief b.v. Meppel Auteur: Monique de Bree Redactie: Uitgeverij Edu Actief b.v. Meppel Inhoudelijke redactie: Arie Reijn

Nadere informatie

PRIVACYVERKLARING ThiemeMeulenhoff - Verwerking persoonsgegevens digitale leermiddelen in het voortgezet onderwijs

PRIVACYVERKLARING ThiemeMeulenhoff - Verwerking persoonsgegevens digitale leermiddelen in het voortgezet onderwijs PRIVACYVERKLARING ThiemeMeulenhoff - Verwerking persoonsgegevens digitale leermiddelen in het voortgezet onderwijs Welkom bij ThiemeMeulenhoff, gevestigd aan het Smallepad 30, 3811 MG Amersfoort, (hierna:

Nadere informatie

Tussenrapportage project professionaliseren functioneel beheer instellingssystemen September 2011

Tussenrapportage project professionaliseren functioneel beheer instellingssystemen September 2011 Universitair Informatiemanagement Kenmerk: SECR/UIM/11/0914/FS Datum: 14-09-11 Tussenrapportage project professionaliseren functioneel beheer instellingssystemen September 2011 1. Inleiding Begin 2011

Nadere informatie

MVO-PROFIEL Bedrijf X

MVO-PROFIEL Bedrijf X MVO-PROFIEL Bedrijf X 2008 BouwMVO De in deze uitgave vermelde gegevens zijn strikt vertrouwelijk en alle hierop betrekking hebbende auteursrechten, databankrechten en overige (intellectuele) eigendomsrechten

Nadere informatie

PrOmotie. Cultuur en maatschappij. Werkboek Waar woon je?

PrOmotie. Cultuur en maatschappij. Werkboek Waar woon je? PrOmotie Cultuur en maatschappij Werkboek Waar woon je? Colofon Auteur: Adviezen: Onder redactie van: Tekstredactie: Vormgeving: Illustraties: Drukwerk: Leon Resowidjojo, Gerda Verheij Vera Vermey, Jacqueline

Nadere informatie

PrOmotie. Cultuur en Maatschappij. Werkboek Regels en wetten

PrOmotie. Cultuur en Maatschappij. Werkboek Regels en wetten PrOmotie Cultuur en Maatschappij Werkboek Regels en wetten Colofon Auteurs: Onder redactie van: Met dank aan: Vormgeving: Illustraties: Drukwerk: Gerda Verhey, Caroline van den Kommer, Mary Korten, Ruud

Nadere informatie

CEL. Bouwstenen voor een elektronische leeromgeving

CEL. Bouwstenen voor een elektronische leeromgeving CEL Bouwstenen voor een elektronische leeromgeving FACTSHEET CEL VERSIE 1.0 DECEMBER 2001 CEL - Bouwstenen voor een elektronische leeromgeving Inhoudsopgave Wat is CEL? 1 Uitgangspunten 1 De eindgebruiker

Nadere informatie

PrOmotie. Cultuur en Maatschappij. Werkboek Fit voor de stage

PrOmotie. Cultuur en Maatschappij. Werkboek Fit voor de stage PrOmotie Cultuur en Maatschappij Werkboek Fit voor de stage Colofon Auteur: Onder redactie van: Met dank aan: Vormgeving: Illustraties: Drukwerk: Gerda Verhey Ina Berlet (SLO), Enschede en Sluiter boekproductie,

Nadere informatie

Digitaal Doorschakelen

Digitaal Doorschakelen Initieel projectplan IECK VO Digitaal Doorschakelen Een project in het kader van de Implementatie van de Educatieve Contentketen Evaluatierapport Auteur(s) : ALHC van der Staak December 2006 2005 Kennisnet.nl

Nadere informatie

Opdrachtgever project Werknemer in opleiding : ministerie van OCW

Opdrachtgever project Werknemer in opleiding : ministerie van OCW Datum: 20 februari 2012 Ons kenmerk: JK1.12.009 Begeleidingsmodel Werknemer in opleiding Opdrachtgever project Werknemer in opleiding : ministerie van OCW Wout Schafrat Gijs van de Beek Preventie en duurzaamheid

Nadere informatie

Installatiehandleiding. Installatiehandleiding voor de ODBC-driver

Installatiehandleiding. Installatiehandleiding voor de ODBC-driver Installatiehandleiding Installatiehandleiding voor de ODBC-driver van UNIT4 Multivers (Accounting) Online 8.1 Copyright 2013 UNIT4 Software B.V., Sliedrecht, The Netherlands Alle rechten voorbehouden.

Nadere informatie

DVM in Amsterdam, de ambities waargemaakt door de systemen!

DVM in Amsterdam, de ambities waargemaakt door de systemen! (Bijdragenr. 56) DVM in Amsterdam, de ambities waargemaakt door de systemen! Bert van der Veen Advin b.v. Rien Borhem Gemeente Amsterdam 1. Inleiding Om het verkeer in goede banen te leiden wordt steeds

Nadere informatie

handel en verkoop thema marketing Gemengde leerweg

handel en verkoop thema marketing Gemengde leerweg handel en verkoop thema marketing Gemengde leerweg colofon Uitgeverij: Edu Actief b.v. Meppel Auteurs: A. Reijn, J. Abbes, J. Crins, R. Heynen, M. Verrij Redactie: Edu Actief b.v. Meppel Inhoudelijke redactie:

Nadere informatie

Zelfstandige Externe Stage

Zelfstandige Externe Stage IK, LEREN EN WERKEN Zelfstandige Externe Stage deel 4 van 6 Colofon Auteur: Marian van der Meijs, werkzaam bij ICBA Inhoudelijke redactie: Jacobien Ubbink Redactie: Edu Actief b.v. Vormgeving: PPMP Prepress,

Nadere informatie

Eindrapportage Interactieve Leerlijnen. www.dnsleerroutes.net. Auteur(s) : Annemarieke Schepers Versienummer : januari 2010. Kennisnet.

Eindrapportage Interactieve Leerlijnen. www.dnsleerroutes.net. Auteur(s) : Annemarieke Schepers Versienummer : januari 2010. Kennisnet. Eindrapportage Interactieve Leerlijnen versie datum 1 / 7 Eindrapportage Interactieve Leerlijnen www.dnsleerroutes.net Auteur(s) : Annemarieke Schepers Versienummer : januari 2010 Kennisnet.nl www.dnsleerroutes.net

Nadere informatie

PrOmotie. Cultuur en Maatschappij. Werkboek Tijd voor jezelf

PrOmotie. Cultuur en Maatschappij. Werkboek Tijd voor jezelf PrOmotie Cultuur en Maatschappij Werkboek Tijd voor jezelf Colofon Auteurs: Onder redactie van: Met dank aan: Vormgeving: Illustraties: Drukwerk: Mieke van Wieringen, Caroline van den Kommer Ina Berlet

Nadere informatie

Samenvatting. De stand van zaken in hoofdlijnen

Samenvatting. De stand van zaken in hoofdlijnen Samenvatting De stand van zaken in hoofdlijnen In 2003/2004 is de ICT-onderwijsmonitor voor de zevende maal uitgevoerd in de sectoren primair onderwijs, voortgezet onderwijs, de bve-sector en de lerarenopleidingen

Nadere informatie

PrOmotie. Rekenen en Wiskunde. Werkboek Tijd

PrOmotie. Rekenen en Wiskunde. Werkboek Tijd PrOmotie Rekenen en Wiskunde Werkboek Tijd Colofon Auteurs: Onder redactie van: Met dank aan: Tekstredactie: Vormgeving: Illustraties: Drukwerk: Ineke van Oorschot, Mieke Abels, Edu Actief b.v. Mieke Abels

Nadere informatie