Druk: GTV Drukwerk Project Management Ontwerp: Erik Zeegers vormgeving.com

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Druk: GTV Drukwerk Project Management Ontwerp: Erik Zeegers vormgeving.com"

Transcriptie

1

2 Drinkwaterstatistieken 2008 is een uitgave van Vereniging van waterbedrijven in Nederland (Vewin) Postbus 1019, 2280 CA RIJSWIJK Auteur: Ing. P.J.J.G. Geudens Vewin Vewin nr: 2009/93/6259 Coverfoto: Digidaan Druk: GTV Drukwerk Project Management Ontwerp: Erik Zeegers vormgeving.com Datum: Januari 2010

3 Drinkwater De waterketen Bronnen, bodem en natuur Internationaal De drinkwaterbedrijven 9 Overzicht drinkwater en sanitatie 37 Beschikbaarheid en gebruik bronnen 54 Beschikbaarheid en gebruik waterbronnen 70 Waterwinning 12 Riolering 39 Kwaliteit oppervlaktewater 56 Beschikbaarheid van water 70 Waterproductie 16 Personeel 39 Kwaliteit grondwater 62 Water Exploitatie Index (WEI) 70 Waterdistributie 19 Typen riolering en materialen 39 Bodemgesteldheid 64 Drinkwater en sanitatie 71 Waterverkoop 19 Rioolheffing 41 Natuur 66 Realisatie Millennium Development Doelstellingen 71 Watergebruik thuis 22 Samenstelling ingezameld huishoudelijk afvalwater 42 Aansluiting op drinkwater en sanitatie in Europa 72 Waterbelastingen 26 Rioolwaterwaterzuivering 42 Waterwinning t.b.v. de drinkwaterbereiding 76 Waterprijs 28 Verzorgingsgebieden 42 Drinkwatergebruik 78 Financiële balans en investeringen 32 Afnameverplichting 45 Drinkwaternota huishoudelijk gebruik 80 Zuiveringsprestaties 46 Flessenwater 81 Financiering 50 Particuliere afvalwaterzuivering 51 inhoudsopgave Bijlagen Voorzieningsgebieden en aangesloten gemeenten Overzicht gebruikte bronnen 84 2 Drinkwaterstatistieken 2008 De watercyclus van bron tot kraan 3

4 Voor u ligt de publicatie Drinkwaterstatistieken Vewin wil met de publicatie bijdragen aan een transparante informatievoorziening over de watersector. De statistieken dienen ter onderbouwing van beleid en voor het verstrekken van informatie, bijvoorbeeld aan ministeries, de Europese Unie, bedrijven en de consument. inleiding > Drinkwaterstatistieken 2008 is in wezen een voortzetting van de vroegere Waterleidingstatistiek, maar dan in een nieuw jasje en breder van opzet. Zo vindt u naast gegevens over de drinkwaterbedrijven (h.1) een statistische beschrijving van de waterketen (h.2). Daarnaast is statistische informatie opgenomen over de toestand en de kwaliteit van bronnen, bodem en natuur (h.3) en wordt de Nederlandse watersector in internationaal perspectief geplaatst (h.4). De informatie over drinkwater is uitgebreid. Een aantal nieuwe tabellen en grafieken is toegevoegd, zoals de ontwikkeling van het aantal bedrijven, de drinkwaterproductie naar bron en de ontwikkeling en prognose van de drinkwaterbehoefte. Ook wordt het watergebruik in huis nader belicht en bij de waterbelastingen is een overzicht toegevoegd met de provinciale grondwaterheffingen. Bovendien is in Drinkwaterstatistieken 2008 voor het eerst een verdeling opgenomen van de drinkwaterwinning over de stroomgebieden. De meeste waterbedrijven nemen sinds 1997 vrijwillig deel aan de Vewin-benchmark, waarmee de prestaties van de waterbedrijven op het gebied van de thema s waterkwaliteit, dienstverlening, milieu en financiën & efficiency transparant worden gemaakt. Om de administratieve lastendruk van de waterbedrijven te beperken, zijn voor dit rapport de drinkwatergegevens ontleend aan de benchmark database en diverse Vewin rapporten. Alle andere gegevens zijn ontleend aan publicaties en registraties van derden. Een woord van dank is verschuldigd aan alle organisaties die door de beschikbaarstelling van gegevens en figuren hebben bijgedragen aan de totstandkoming van dit rapport. Speciale dank gaat uit naar de volgende organisaties: Unie van Waterschappen Stichting RIONED Ministerie van Verkeer en Waterstaat Centraal Bureau voor de Statistiek KWR Watercycle Research Institute Noordhoff uitgevers EUREAU Bij dit rapport is een handzame brochure gevoegd met daarin de kerngegevens uit het drinkwaterhoofdstuk. Zowel het rapport Drinkwaterstatistieken 2008 als de brochure Kerngegevens drinkwater 2008 zijn als pdfbestanden te downloaden van 4 Drinkwaterstatistieken 2008 De watercyclus van bron tot kraan 5

5 HOOFDSTUK 1 drinkwater Dit hoofdstuk geeft een statistisch overzicht van de drinkwatersector, van bron tot kraan. Het branche overzicht in tabel 1.1 geeft een samenvatting. In de daarop volgende paragraven worden de diverse aspecten uit het brancheoverzicht nader uitgewerkt: eerst de algemene gegevens over de drinkwaterbedrijven (1.1), gevolgd door de waterwinning (1.2), de waterproductie (1.3), de waterdistributie (1.4), de waterverkoop (1.5), het watergebruik thuis (1.6), de waterbelastingen (1.7), de waterprijs (1.8) en de financiële sectorbalans en de investeringen (1.9) 6 Drinkwaterstatistieken 2008 De watercyclus van bron tot kraan 7

6 Hoofdstuk 1: Drinkwater Tabel 1.1 Branche overzicht De drinkwaterbedrijven 1.1 ALGEMEEN Aantal waterbedrijven 1) Werknemers in vte 2) Aansluitingen drinkwater (x 1000) 3) Bemeterd percentage Van de waterdistributiebedrijven die eind 2008 in Nederland actief waren, worden in de tabellen 1.2 en 1.3 een aantal algemene karakteristieken weergegeven. Figuur 1.1 geeft de voorzienings gebieden weer. In bijlage 1 zijn per voorzieningsgebied de aangesloten gemeenten weergegeven. Watervoorzienings gebieden per Figuur 1.1 PRODUCTIE (miljoen m 3 ) Drinkwater Eigen productie Importsaldo en inkoop bij derden Ander water Eigen productie 4) Importsaldo en inkoop bij derden AFZET (miljoen m 3 ) Drinkwater Huishoudens Zakelijke markt Totaal Niet in rekening gebracht 5) Ander water OMZET (miljoen euro) 6) Drinkwater Huishoudens Zakelijke markt Totaal Ander water FINANCIËLE ASPECTEN Investeringen (miljoen euro) Belastingen op water 7) INFRASTRUCTUUR Transport- en hoofdleidingnet (x km) ) Exclusief Watertransportmaatschappij Rijn Kennemerland, Waterwinningbedrijf Brabantse Biesbosch en Bronwaterleiding Doorn. 2) Voltijds equivalenten: aantal werknemers eigen loonlijst teruggerekend naar volledige werkweek. 3) Vanaf 2000 administratieve aansluitingen (verbruiksadressen), daarvoor technische aansluitingen. 4) Daarnaast werd in 2008 ca. 81 miljoen m 3 geproduceerd door dochter- en zusterbedrijven (exclusief productie buitenland en exclusief productie in installaties die worden beheerd en bedreven in opdracht van een klant, zonder feitelijke waterlevering). 5) Hierbij moet gedacht worden aan lek- en spuiverliezen, niet verrekende verkoop (b.v. bluswater) en meetverschillen. 6) Bestaat uit vergoedingen voor het variabele tarief, het vastrecht en/of de beschikbaar gestelde capaciteit. Exclusief BTW en Belasting op Leidingwater. 7) Grondwaterbelasting, pronciale grondwaterheffingen, precario, Belasting op Leidingwater en BTW. 8 Drinkwaterstatistieken 2008 De watercyclus van bron tot kraan 9

7 Hoofdstuk 1: Drinkwater Typologie Productie en levering van drinkwater per voorzieningsgebied 2008 Tabel 1.3 Alle tien waterbedrijven produceren en distribueren gezuiverd water aan drinkwaterbedrijven en industrie. drinkwater. Waternet houdt zich naast drinkwater- Verder is er nog één drinkwaterbedrijf actief op ge- BEDRIJFSNAAM AANSLUITINGEN PRODUCTIE AFZET OMZET productie en -distributie ook bezig met de verwer- meentelijke schaal: Bronwaterleiding Doorn. Van het x miljoen m 3 miljoen m 3 miljoen king van afval water en het beheer van grond- en Doornse waterbedrijf (ca. 1 miljoen m 3 /jaar) zijn in deze Waterbedrijf Groningen oppervlakte water. Naast de 10 drinkwaterbedrijven uitgave verder geen gegevens opgenomen. Waterleidingmaatschappij Drenthe zijn in Nederland de Watertransportmaatschappij Rijn- Vitens Kennemerland (WRK) en het Waterwinningsbedrijf Rechtsvorm PWN Waterleidingbedrijf Noord-Holland Brabantse Biesbosch (WBB) actief. De bedrijfsvoering De waterbedrijven zijn naamloze vennootschappen Waternet van WRK is ondergebracht bij Waternet en PWN, de met gemeenten en provincies als aandeelhouders. Uit- Dunea bedrijfsvoering van WBB bij Evides. De twee bedrijven zonderingen hierop zijn Waternet (stichting) en Evides Oasen distribueren geen drinkwater, maar leveren gedeeltelijk Drinkwater (BV). Evides Drinkwater Brabant Water WML Nederland Tabel 1.2 Kengetallen voorzienings gebieden 2008 Ontwikkeling aantal drinkwaterbedrijven Figuur 1.2 BEDRIJFSNAAM INWONERS OPPERVLAKTE WERKNEMERS NETLENGTE x km 2 fte km Waterbedrijf Groningen Waterleidingmaatschappij Drenthe Vitens PWN Waterleidingbedrijf Noord-Holland Waternet ) Dunea 2) Oasen Evides Drinkwater Brabant Water WML Nederland ) Betreft alleen het personeel dat werkzaam is t.b.v. de drinkwater voorziening. 2) Tot 1 juli 2009 Duinwaterbedrijf Zuid-Holland (DZH) genaamd In het midden van de 19e eeuw ontstonden de Door samen voegingen van bedrijven daalde later het eerste waterleidingbedrijven, te beginnen met het aantal weer. De ontwikkeling van het aantal drink- wa terbedrijf van Amsterdam. Geleidelijk aan werd heel waterbedrijven staat in figuur 1.2. Ultimo 2008 voorzien Nederland op de waterleiding aangesloten. tien waterbedrijven heel Nederland van drinkwater. 10 Drinkwaterstatistieken 2008 De watercyclus van bron tot kraan 11

8 Hoofdstuk 1: Drinkwater Figuur 1.3 VOLTIJDS EQUIVALENTEN Personeel Eigen loonlijst De watersector is haar taken met steeds minder mensen gaan uitvoeren. In figuur 1.3 is deze ontwikkeling weergegeven. Uit de figuur blijkt dat - uitgedrukt in voltijds equivalenten (vte) - het personeel op loonlijsten van waterbedrijven de laatste 10 jaar terugliep van werknemers in 1998 tot in 2008, een afname van 33,8%. De terugloop van de personeelsterkte is de laatste jaren afgevlakt en in 2008 voor het eerst in jaren weer iets toegenomen (+0,9%). Het aantal uitzendkrachten fluctueert sinds 1997 tussen de 423 en 627 vte. FIGUUR miljoen m 3 wordt na onderlinge levering alsnog geïnfiltreerd. Als geheel heeft de sector derhalve miljoen m 3 direct verwerkt en 180 miljoen m 3 geïnfiltreerd Uitzendkrachten Waterwinning In figuur 1.4 staat de waterbalans van het jaar In de balans staan voor de sector als geheel (inclusief WBB en WRK) de gewonnen, de geproduceerde en de geleverde hoeveelheden water. De waterwinning is weergegeven per type ruwwaterbron en naar verwerkingsmethode (directe verwerking en infiltratie). De leveringen zijn onderverdeeld in eindleveringen aan huishoudens en zakelijke markt en onderlinge leveringen tussen waterbedrijven (levering en gros). Waterwinning Boven in de waterbalans is per type ruwwaterbron weergegeven hoeveel water in de sector in zijn tota liteit wordt gewonnen. In tabel 1.4 wordt de water winning gespecifi ceerd per waterbedrijf en in tabel 1.5 per stroomgebied. De winlocaties zijn weergegeven in figuur 1.5. In figuur 1.6 staat een tijdreeks van de waterwinning sinds Het gebruik van op pervlaktewater is de laatste tien jaar met 1,8 procentpunten toegenomen tot een aandeel van 39,1% in Tegelijkertijd daalde het gebruik van (oever)grondwater met 0,9 procentpunten tot een aandeel van 60%. Het gebruik van natuurlijk duinwater daalde met 0,9 procentpunten tot een aandeel van 0,8%. 12 Drinkwaterstatistieken 2008 De watercyclus van bron tot kraan 13

9 Hoofdstuk 1: Drinkwater Tabel 1.4 Waterwinning per bedrijf 2008 Drinkwater winlocaties Figuur 1.5 BEDRIJF TOTAAL GRONDWATER OEVER GRONDWATER NATUURLIJK DUINWATER OPPERVLAKTE WATER miljoen m 3 Waterbedrijf Groningen Waterleidingmaatschappij Drenthe Vitens PWN Waterleidingbedrijf Noord-Holland Waternet Watertransportmaatsch. Rijn-Kennemerland Dunea Oasen Evides Drinkwater Brabant Water Waterwinningsbedrijf Brabantse Bieschbosch WML Nederland Infiltratiewinningen Grondwaterwinningen Oeverwinningen Oppervlaktewaterwinningen Tabel 1.5 Waterwinning per stroomgebeid 2008 Waterwinning ng Figuur 1.6 TOTAAL GRONDWATER OEVER GRONDWATER NATUURLIJK DUINWATER OPPERVLAKTE WATER miljoen m 3 (Oever) grondwater MILJOEN M INTIËLE WINNINGEN Eems Maas Schelde Rijn w.v. Rijn-Noord w.v. Rijn-Midden Oppervlaktewater 500 w.v. Rijn-Oost w.v. Rijn-West Nederland INFILTRATIEWINNINGEN Eems Maas 3 Schelde 4 Rijn (West) 173 Natuurlijk duinwater Nederland Drinkwaterstatistieken 2008 De watercyclus van bron tot kraan 15

10 Hoofdstuk 1: Drinkwater 1.3 Waterproductie Hardheid Nederlands drinkwater Figuur 1.8 In tabel 1.3 staan de geproduceerde hoeveelheden drinkwater per bedrijf in Gezamenlijk produceerde de sector miljoen m3 drinkwater, 31 miljoen m 3 minder dan het produc tieniveau van 10 jaar geleden (-2,6%). Ten opzichte van 2007 is de productie ongeveer gelijk geble ven (+0,2%). De ontwikkeling van de productieomvang sinds 1950 staat in figuur 1.7. Daarbij is tevens inzichtelijk gemaakt uit welke bronnen het drinkwater is bereid. Zeer zacht water Zacht water Gemiddeld water Vrij hard water Hard water Figuur 1.7 Productie drinkwater MILJOENEN M totaal Oppervlaktewater Natuurlijk duinwater Grondwater Waterontharding Als onderdeel van het zuiveringsproces ontharden de waterbedrijven het drinkwater. Ontharding heeft als belangrijk voordeel dat minder kalkaanslag optreedt zoals in warmwater apparatuur, het koffiezetapparaat en in de badkamer. Daarnaast is bij het wassen minder wasmiddel nodig. Figuur 1.8 toont de hardheid van het Nederlands drinkwater per regio. BRON: KWR Watercycle Research Institute 16 Drinkwaterstatistieken 2008 De watercyclus van bron tot kraan 17

11 Hoofdstuk 1: Drinkwater Lengte en samenstelling van het transport- en hoofdleidingnet in kilometers Tabel 1.6 Figuur 1.9 Productie van ander water ASBEST- GIETIJZER NODULAIR STAAL BETON PVC POLY- GLASVEZEL OVERIG KILOMETER BEDRIJF MILJOENEN M 3 CEMENT GIETIJZER ETHEEN VERSTERKTE TOTAAL (PE) KUNSTSTOF Dochter- en zusterondernemingen (gegevens vanaf 2000 beschikbaar) Waterbedrijf Groningen WMD Vitens PWN Waternet Dunea Oasen Drinkwaterbedrijven Evides Drinkwater Brabant Water WML Nederland Ander water is water dat niet van drinkwaterkwaliteit De drinkwater bedrijven hebben de laatste decennia Ontwikkeling lengte en samenstelling van het leidingnet in kilometers Figuur 1.10 is. Meestal gaat het om toepassingen waarvoor een dochter- en zuster ondernemingen opgericht die zich minder vergaande zuivering volstaat (bijvoorbeeld specifiek richten op ander water. In 2008 werd door proceswater), maar het kan ook gaan om spe cifieke deze dochter- en zusterondernemingen nog eens ca toepassingen waarvoor juist een verdergaande zuive- 81 miljoen m 3 ander water voor de Nederlandse markt ring nodig is (bijvoorbeeld demiwater). De productie geproduceerd. Dit is exclusief de waterproductie in in van dit ander water bedroeg in miljoen m 3 stallaties die worden beheerd en bedreven in opdracht (figuur 1.9) en bestaat thans voorna melijk nog uit leve- van de klant, zonder feitelijke waterlevering ringen aan de industrie door WRK PVC Asbestcement Gietijzer Overig Totaal 1.4 Waterdistributie Waterverkoop 1.5 Afzet en omzet 2008 Tabel 1.6 geeft een overzicht van de lengte en de km toegenomen tot bijna kilome- In tabel 1.3 staan per bedrijf de drinkwaterafzet en de in 2008 bedraagt miljoen m 3, dat is 5 miljoen meer samenstelling van het transport- en hoofdleiding- ter eind De toename komt vrijwel geheel voor drinkwateromzet. In het brancheoverzicht (tabel 1.1) en dan in 2007 (+0,5%). De stijging vond plaats in de zakelijke net per 31 december De ontwikkeling van de rekening van de materiaalsoort PVC, waarvan de de waterbalans (figuur 1.4) zijn daarnaast de afzet en om- markt, waar de afzet steeg van 299 naar 305 miljoen m 3 netlengte en van de meest toegepaste materialen netlengte inmiddels bijna kilometer bedraagt. zet van ander water opgenomen. Tabel 1.7 vat alle gege- (+2,0%). De afzet aan huishoudens in 2008 bedroeg 788 asbest cement, PVC en gietijzer staat in figuur Alle De netlengtes van de materiaalsoorten asbestcement vens nog eens samen en geeft daarbij enkele aanvullende miljoen m 3, nagenoeg evenveel als in 2007 (-0,1%). Ook de andere materialen zijn daarbij samen weergegeven en gietijzer zijn elk sinds 1998 afgenomen met ca kengetallen zoals de gemiddelde afzet per aansluiting en afzet van ander water bleef in 2008 met 61 miljoen m 3 onder overig. Sinds 1998 is de netlengte met ruim kilometer. de gemiddelde prijs per m 3. De afzet aan eindafnemers nagenoeg gelijk. 18 Drinkwaterstatistieken 2008 De watercyclus van bron tot kraan 19

12 Hoofdstuk 1: Drinkwater Ontwikkeling van de afzet en omzet In de figuren 1.11 en 1.12 staan per gebruikersgroep de ontwikkeling van de afzet en omzet sinds 1990 weergegeven; De figuren tonen voor het zakelijk gebruik in 2007 een sterke daling en voor het huis houdelijk Ontwikkeling drinkwaterbehoefte Figuur 1.13 toont de ontwikkeling van de totale drinkwaterbehoefte sinds 1970 en de prognose tot In deze figuur is naast de afzet ook het niet in rekening gebracht gebruik (nirg) meegenomen, zodat een totaalbeeld van de drinkwaterbehoefte wordt gegeven. Nirg betreft voornamelijk lek- en spuiverliezen, maar bevat ook niet verrekende verkoop (b.v. blus water) en meetverschillen. In de vorige eeuw nam de totale drinkwaterbehoefte in Nederland sterk toe: van ca. 300 miljoen m 3 in 1950 tot ca. 870 miljoen m 3 in 1970 en vervolgens tot miljoen m 3 in Tussen 1990 en 1995 bleef het niveau min of meer constant, om daarna terug te lopen tot ca per jaar sinds De verwachting is dat gebruik een sterke stijging. Deze omwisseling betreft geen werkelijke wijziging, maar is het gevolg van een administratieve wijziging bij één van de bedrijven. de waterbehoefte tot 2025 min of meer stabiel blijft (Vewin/Icastat, 2008). De afzetdaling tussen 1995 en 2004 vond vooral plaats in het zakelijk segment (figuur 1.11). Oorzaken hiervan waren waterbesparing, waterhergebruik en substitutie van drinkwater door ander water en door eigen waterwinningen. Het huishoudelijk drinkwatergebruik sinds 1990 is min of meer stabiel. Het gebruik per persoon is weliswaar gedaald (tabel 1.8), maar dit wordt gecompenseerd door een toename van de bevolking. Ook periodes van extreme hitte en/of droogte hebben een verhogend effect op het huishoudelijk gebruik. De jaren 2003 en 2006 zijn hier voorbeelden van. Afzet eigen voorzieningsgebied ) Zakelijke markt Huishoudens Ander water Figuur 1.11 MILJOENEN M Tabel 1.7 Samenvatting waterverkoop ) Afzet ander water is exclusief levering door dochter- en zusterondernemingen. Afzet door WRK aan de industrie is wel meegenomen. De verschuiving in 2007 van zakelijk naar huishoudelijk drinkwatergebruik komt door een harmonisatie van de registratie van de gebruikersgroepen bij één van de bedrijven. ADMINISTRATIEVE AFZET GEMIDDELDE AFZET OMZET 1) GEMIDDELDE PRIJS 1) DRINKWATER AANSLUITINGEN miljoen m 3 m 3 /aansluiting miljoen euro euro/m 3 Eindafnemers ,29 Huishoudens ,39 Omzet eigen voorzieningsgebied Figuur 1.12 Zakelijke markt ,04 MILJOENEN EURO En gros ,65 Export Huishoudens ANDER WATER Eindafnemers ,30 En gros ,12 Export Zakelijke markt TOTAAL Eindafnemers ,24 En gros ,18 Export Ander water ) Bestaat uit vergoedingen voor het variabele tarief, vastrecht en/of de beschikbaar gestelde capaciteit. Exclusief BTW en Belasting op Leidingwater Drinkwaterstatistieken 2008 De watercyclus van bron tot kraan 21

13 Hoofdstuk 1: Drinkwater Figuur 1.13 Historie en prognose drinkwatergebruik (incl. nirg) Huishoudelijk drinkwatergebruik in liter per persoon per dag Tabel 1.8 MILJOENEN M 3 TOEPASSING Bovengrense Basis Ondergrens e Bad 9,0 6,7 3,7 2,8 2,5 Douche 38,3 39,7 42,0 43,7 49,8 Wastafel 4,2 5,1 5,2 5,1 5,3 Toiletspoeling 42,0 40,2 39,3 35,8 37,1 Kleding wassen, hand 2,1 2,1 1,8 1,5 1,7 Kleding wassen, machine 25,5 23,2 22,8 18,0 15,5 Afwassen, hand 4,9 3,8 3,6 3,9 3,8 Afwassen, machine 0,9 1,9 2,4 3,0 3,0 Voedselbereiding 2,0 1,7 1,6 1,8 1,7 Koffie, thee en water drinken 1,5 1,5 1,5 1,6 1,8 Overig 6,7 6,1 6,7 6,4 5,3 800 Totaal 137,1 131,9 130,7 123,8 127, Watergebruik thuis Drinkwater in huis naar toepassing 2007 Figuur 1.14 Huishoudelijk drinkwatergebruik naar toepassing Vewin laat periodiek onderzoek uitvoeren onder de Nederlandse huishoudens naar de hoeveelheid en toepassing van het watergebruik thuis. In tabel 1.8 zijn de belangrijkste uitkomsten weergegeven van het in 2007 door TNS-NIPO gehouden onderzoek. De belangrijkste toepassingen van het drinkwater in huis zijn de douche, het toilet en de wasmachine (fguur 1.14). Het huishoudelijk watergebruik per gezinslid daalde tussen 1995 tot 2007 met ongeveer 7%. Dit komt vooral door de steeds verdergaan de invoering van zuinige toiletten en wasmachines. Vergeleken met 2004 is het hoofdelijk drinkwater gebruik licht gestegen. Dit komt vooral door een toename van het douchegebruik (figuur 1.15). 22 Drinkwaterstatistieken 2008 De watercyclus van bron tot kraan 23

14 Hoofdstuk 1: Drinkwater Figuur 1.15 Ontwikkeling drinkwatergebruik naar toepassing Watergebruik naar huishoudgrootte Tabel 1.10 LITER / PERSOON, DAG 1-PERS. 2-PERS. 3-PERS. 4-PERS 5+ LITER / PERSOON, DAG Bad 0,7 1,4 2,5 3,6 4,6 50,0 Douche 50,7 42,1 54,7 50,5 55,2 40,0 Douche Wastafel 4,3 5,0 5,4 5,2 6,4 Toiletspoeling 36,7 40,3 35,1 35,2 37,1 30,0 Toiletspoelingl Kleding wassen, hand 3,5 1,6 1,5 1,2 0,9 Kleding wassen, machine 18,2 15,7 14,9 15,2 13,7 20,0 Kleding wassen, machine Afwassen, hand 5,0 3,9 3,4 3,0 3,8 Afwassen, machine 2,3 3,5 3,2 3,2 2,3 Voedselbereiding 1,4 1,9 1,4 1,5 1,7 10,0 Koffie/thee 1,1 1,5 1,2 0,9 1,2 Bad Water drinken 0,6 0,6 0,6 0,7 0,6 0,0 Overig 5,0 4,9 4,7 5,4 5, Totaal 129,4 122,4 128,6 125,5 132,9 In de tabellen is het watergebruik uitgesplitst behorend tot een meerpersoonshuishouden. Dit is naar leeftijd, huishoudgrootte en sexe. Het blijkt dat logisch, aangezien in meerpersoonshuishoudens Watergebruik naar sekse Tabel 1.11 mensen tussen 18 en 34 relatief veel water gebruiken. bepaalde toepassingen tegelijkertijd kunnen worden Dit komt vooral doordat deze leeftijdgroepen meer ingezet voor meer gezinsleden. Wat verder opvalt is MAN VROUW LITER / PERSOON, DAG douchen. Personen in een eenpersoonshuishouden dat vrouwen meer water gebruiken dan mannen. Ze Bad 2,7 2,4 gebruiken per persoon meer water dan personen maken vaker gebruik van het toilet en douchen meer. Douche 46,0 52,0 Wastafel 5,0 5,4 Toiletspoeling 34,6 39,7 Tabel 1.9 Watergebruik naar leeftijd Kleding wassen, hand 1,8 1,6 Kleding wassen, machine 14,8 15,8 LITER / PERSOON, DAG 0-12 JR JR JR JR JR JR JR. 65+ Afwassen, hand 3,1 4,4 Bad 5,8 4,1 1,6 1,6 1,5 1,6 1,6 1,0 Afwassen, machine 3,3 2,8 Douche 39,5 63,5 64,6 68,0 59,3 45,5 36,3 35,3 Voedselbereiding 1,3 2,0 Wastafel 4,9 6,0 5,9 5,0 5,5 4,7 4,9 5,8 Koffie/thee 1,1 1,2 Toiletspoeling 27,8 34,5 40,8 34,3 37,4 39,0 40,7 44,4 Water drinken 0,6 0,6 Kleding wassen, hand 0,6 0,8 1,4 1,7 2,6 1,3 1,9 2,4 Overig 4,5 5,8 Kleding wassen, machine 13,8 15,5 16,4 15,2 15,6 1,7 15,7 14,6 Afwassen, hand 2,0 3,2 5,6 5,9 4,7 3,5 3,8 3,8 Totaal 118,9 133,7 Afwassen, machine 2,9 2,9 1,8 2,2 3,0 2,2 3,7 3,4 Voedselbereiding 0,8 1,0 2,2 1,9 2,3 1,7 2,2 2,2 Koffie/thee 0,8 0,6 1,2 1,6 1,3 1,1 1,5 1,4 Water drinken 0,7 0,5 0,8 0,7 0,7 0,5 0,6 0,6 Overig 3,4 7,2 5,2 4,8 6,5 4,9 6,1 5,9 Totaal 103,0 139,8 147,5 142,7 140,5 107,6 119,0 120,8 24 Drinkwaterstatistieken 2008 De watercyclus van bron tot kraan 25

15 Hoofdstuk 1: Drinkwater 1.7 Waterbelastingen Drinkwaterbedrijven hebben te maken met grondwaterbelasting, provinciale grondwaterheffing, leiding- en concessievergoedingen (precario), Belasting op Leidingwater (BoL) en BTW (6%). De eerste drie zijn kostprijsverhogende belastingen die worden gedekt via het drinkwatertarief, de twee laatstgenoemde belastingen (BoL en BTW) zijn verbruiksbelastingen die het waterbedrijf namens de consument afdraagt aan de fiscus. Deze komen bovenop het drinkwatertarief van het waterbedrijf en maken geen onderdeel uit van de drinkwateromzet. De provinciale grondwaterheffing varieert per provincie (tabel 1.13). De leiding- en concessiever goedingen (precario) variëren per gemeente en worden maar in een beperkt aantal gemeenten geheven. De belastingdruk die (voor de sector als geheel) uitgaat van de provinciale grondwaterheffingen en de leiding- en concessievergoedingen is bepaald door de betaalde bedragen te delen door de drinkwaterafzet en bedraagt voor beiden resp. 1,0 cent/m³ en 1,2 cent/m³. Provinciale grondwaterheffingen ) Tabel 1.13 Tabel 1.12 geeft de tariefontwikkeling van de landelijke Belastingen op Milieugrond slag. De grondwaterbelas- grondwaterbelasting en de Belasting op Leidingwater ting werd in 1995 ingevoerd en de BoL in EUROCENT/M 3 (BoL) weer. Beide belastingen zijn gebaseerd op de Wet Groningen 2,00 2,00 2,00 2,00 1,11 Friesland 1,13 1,13 1,13 1,13 1,13 Tabel 1.12 Waterbelastingen ingevolge de Wet Belastingen op Milieugrondslag Drenthe 1,00 1,00 1,00 1,04 1,06 Overijssel 1,36 1,36 1,36 1,36 1,36 EUROCENT/M Flevoland 1,71 1,71 1,71 1,71 1,71 Grondwaterbelasting Gelderland 1,30 1,30 1,30 1,30 1,30 Normaal tarief - 15,4 16,0 18,55 18,83 19,15 Utrecht 1,50 1,50 1,53 1,53 1,53 Infiltratiekorting 1) - 12,7 13,4 15,54 15,77 16,04 Noord-Holland 0,81 0,81 0,81 0,81 0,81 Belasting op Leidingwater 2) ,9 14,9 15,1 15,4 Zuid-Holland 1,13 1,13 1,13 1,13 1,13 Zeeland 2,54 2,54 2,54 2,75 2,75 Noord-Brabant 1,90 1,90 1,90 1,90 1,90 1) Korting op normaal tarief bij voorafgaande infiltratie (WBm artikel 6). Limburg 1,13 1,13 1,13 1,32 1,36 2) In het kader van de WBm wordt hieronder verstaan water dat door een drinkwaterbedrijf of een afzonderlijke voorziening aan derden ter beschikking wordt gesteld, al dan niet van drinkwaterkwaliteit. De belasting wordt geheven over de levering van de eerste 300 m 3. BRON: VEMW Per provincie zijn diverse aantallen m3 onttrekkingen per jaar vrijgesteld 1) De belastingen op drinkwater belopen in 2008 in totaal 389 miljoen euro ( 0,36/m 3 ), waarvan 169 miljoen euro ( 0,15/m³) kostprijsverhogende belastingen zijn en 220 miljoen euro ( 0,20/m³) BoL en BTW. In totaal maken de belastingen 23,8% uit van de drinkwaterprijs (tabel 1.14), variërend tus sen de afzonderlijke bedrijven van 14,4% en 29,9%. Bedrijven die grondwater gebruiken, kennen vanwege de grondwaterbelastingen een hogere belastingdruk. 26 Drinkwaterstatistieken 2008 De watercyclus van bron tot kraan 27

16 Hoofdstuk 1: Drinkwater 1.8 Tabel 1.14 & 1.15 Waterprijs Afnemersprijs (inclusief BoL en BTW) In de tabellen 1.14 en 1.15 staat de opbouw van de afnemersprijs, inclusief de ver bruikersbelastingen (BoL en BTW) die de klant betaalt bovenop het drinkwatertarief. De gemiddelde afnemersprijs bedraagt in ,49 tegen Gemiddelde afnemersprijs in Nederland ) 1,52 in 2007 (-1,8%). De afnemersprijs voor de gebruikersgroep huishoudens bedraagt gemiddeld 1,63 tegen 1,67 in 2007 (-2,4%). Dit resulteert voor een gemiddeld huishouden (107 m 3 /jaar) in een jaarnota van 175,=. Gemiddelde afnemersprijs voor huishoudens 2008 Ontwikkeling drinkwatertarief naar gebruikersgroep (o.b.v. omzet/afzet) * In figuur 1.17 is de ontwikkeling van het gemiddelde Het tarief voor huishoudens bedroeg in ,39/m 3, drinkwatertarief weergegeven naar gebrui kersgroep. dat is 2,3 cent lager dan in 2007 (-1,6%). Het tarief voor De uitkomsten zijn ex post vastgesteld op basis van de zakelijke afnemers daalde met 0,03/m 3 naar 1,04/m 3 verhouding tussen de gerea liseerde omzet (figuur 1.12) (-2,7%). Gemiddeld voor de twee gebruikersgroepen en afzet (figuur 1.11). samen bedroeg het tarief in ,29/m 3 (-2,0%). Nominaal drinkwatertarief naar gebruikersgroep * Figuur 1.17 EURO/M 3 AANDEEL AANDEEL EURO/M 3 IN TOTAALPRIJS EURO/M 3 IN TOTAALPRIJS Kosten waterbedrijf 1,14 76,2% Kosten waterbedrijf 1,24 75,7% 1,50 Kostprijsverhogende belastingen 0,15 10,3% Gemiddeld tarief 1,29 Kostprijsverhogende belastingen 0,15 9,4% Gemiddeld tarief 1,39 Huishoudens Gemiddeld NL Belasting op Leidingwater en BTW 0,20 13,5% Belasting op Leidingwater en BTW 2) 0,24 14,9% Zakelijke markt 1,00 Totaalprijs voor afnemer 1,49 Totaalprijs voor afnemer 1,63 0,50 In figuur 1.16 is de impact van belastingen en inflatie op de gemiddelde nominale afnemersprijs zichtbaar. Bezien over het laatste decennium is de gemiddelde nominale afnemersprijs ge stegen van 1,25/m 3 in 1998 naar 1,49/m 3 in 2008 (+19,1%). De stijging is grotendeels terug te voeren naar inflatie en toegenomen belastingen. Als wordt gecorrigeerd voor inflatie en belastingen bedraagt de huidige afnemersprijs 0,20 per m 3 minder dan tien jaar geleden ( 1,14 per m 3 in 2008 tegen 1,34 per m 3 in 1998) Figuur 1.16 EURO/M 3 1,50 1,0 0,50 0 1) Gemiddelde afnemersprijs ) Reële afnemersprijs e inclusief BoL o en BTW (2008=100) Reële afnemersprijs e p exclusief BoL, o, BTW en kostprijs p verhogende belastingen (2008=100) 0 Nominale afnemersprijs inclusief BoL en BTW Huishoudens en zakelijk samen. Drinkwatertarieven huishoudens naar regio (o.b.v. tariefregelingen) * De drinkwaterbedrijven stellen voor aanvang van elk De tarieven stijgen in 2009 met gemiddeld 0,4%. kalenderjaar een tarievenregeling op. De ta rieven voor Na de fusies die in de watersector hebben plaatsgevonden, hebben de waterbedrijven de tarieven huishoudens staan in tabel Alle bedrijven brengen een tarief per kubieke meter in rekening (variabel tarief ) tussen voormalige regio s geharmoniseerd. Dit proces is en daarnaast een vast bedrag per jaar (vastrecht). nagenoeg afgerond. De overblijvende ta riefverschillen binnen één waterbedrijf worden veroorzaakt doordat De uitkomst in de kolom totaal per m 3 is berekend bepaalde gemeenten leiding- en concessievergoedingen (precario) heffen en andere niet. Deze worden uit het variabele tarief en het vastrecht en geeft het gemiddelde drinkwatertarief per m 3 weer voor een door het waterbedrijf doorbere kend aan de inwoners standaard gezin (2,24 personen) en een gemiddeld van de desbetreffende gemeenten. In de tabel zijn gebruik (46,5 m³ per persoon per jaar). In 2008 bestaat deze heffingen verdiscon teerd in het vastrecht. Als het totaal per m 3 gemiddeld genomen voor 71% uit precario buiten beschouwing wordt gelaten, blijkt dat variabel tarief ( 1,01/m 3 ) en voor 29% uit vastrecht ( de spreiding tussen de tarieven binnen de sector is 43,72/jaar). In de tabel staat tevens het totaal tarief van afgenomen (figuur 1.18). 2) 0, % BTW over ( 1,39 + 0,151). * Exclusief BoL en BTW 28 Drinkwaterstatistieken 2008 De watercyclus van bron tot kraan 29

17 Hoofdstuk 1: Drinkwater Tabel 1.16 Tarieven drinkwater huishoudens naar deelgebied ) BEDRIJF MUTATIE vast bedrag 2) variabel tarief totaal in 3) totaal in 3) totaal 2009 in euro in euro per m 3 euro per m 3 euro per m 3 t.o.v in % Waterbedrijf Groningen 21,00 0,97 1,17 1,21 3,2% Waterleidingmaatschappij Drenthe 38,00 0,92 1,28 1,28 0,0% Vitens Friesland 25,00 1,06 1,29 1,29 0,0% Overijssel 25,00 1,06 1,29 1,29 0,0% Gelderland 25,00 1,06 1,29 1,29 0,0% Flevoland 25,00 1,06 1,29 1,29 0,0% Utrecht 25,00 1,01 1,24 1,26 1,6% PWN Waterleidingbedrijf Noord-Holland 40,57 1,24 1,63 1,63 0,0% Waternet 44,37 1,33 1,76 1,66-5,2% BEDRIJF MUTATIE vast bedrag 2) variabel tarief totaal per m3 3) totaal per m3 3) totaal 2009 in euro in euro in euro in euro t.o.v in % Evides Drinkwater Zeeland 59,76 0,95 1,52 1,52 0,0% Zuid-Holland 59,76 0,95 1,52 1,52 0,0% Noord-Brabant 43,80 0,86 1,28 1,28 0,0% Brabant Water Algemeen 66,00 0,67 1,31 1,33 1,5% Baarle-Hertog 66,00 1,08 1,37 1,38 1,2% WML 38,10 1,09 1,45 1,46 0,2% Nederland 43,72 1,01 1,43 4) 1,44 4) 0,4% Dunea Algemeen (gemeenten zonder precario) 49,28 1,09 1,56 1,60 2,6% s-gravenhage 68,68 1,09 1,75 1,77 1,5% Katwijk 70,38 1,09 1,77 1,81 2,8% Leiden 77,93 1,09 1,84 1,88 2,4% Leidschendam-Voorburg 54,53 1,09 1,61 1,66 2,6% Noordwijkerhout 78,43 1,09 1,84 1,98 7,5% Rijnwoude (kern Benthuizen) 59,18 1,09 1,66 1,65-0,7% Rijswijk 58,88 1,09 1,65 1,71 3,1% Rotterdam (wijk Nesselande) 66,63 1,09 1,73 1,78 2,8% Teijlingen 74,23 1,09 1,80 1,83 1,3% Voorschoten 60,08 1,09 1,67 1,67 0,1% Wassenaar 84,03 1,09 1,90 1,94 2,1% Oasen Algemeen (gemeenten zonder precario) 69,95 0,97 1,64 1,68 2,2% Kaag en Braassem (Alkemade) 83,11 0,97 1,77 1,80 1,6% Kaag en Braassem (Jacobswoude) 83,06 0,97 1,77 1,80 1,6% Leiderdorp 83,82 0,97 1,77 1,81 2,2% Nieuwkoop 81,98 0,97 1,76 1,78 1,3% Rijnwoude 79,72 0,97 1,73 1,77 2,2% Zoeterwoude 108,73 0,97 2,01 2,05 1,8% 1) Bemeterde woningen. Exclusief Belasting op Leidingwater (in ,151/m 3 ; in ,154/m 3 ) en 6% BTW, inclusief kosprijsverhogende belastingen (grondwaterbelasting, provinciale grondwaterheffing en precario). 2) Vastrecht en/of capaciteitstarief voor huishoudelijke aansluitingen; inclusief eventuele precarioheffing, meterhuur en toeslag openbare brandblusvoorziening. 3) Het integraal tarief per m 3 voor een gemiddeld gezin van 2,24 personen (CBS, 2008) en een gemiddeld gebruik per persoon van 46,5 m 3 per jaar (Vewin/TNS NIPO, 2007). Berekening: (vastrecht + 2,24 x 46,5375 x variabel tarief) / (2,24 x 46,5375). 4) Het totaal per m 3 voor Nederland is hier berekend op basis van het gemiddelde vastrecht en gemiddeld variabel tarief. Indien berekend o.b.v. het quotiënt van de omzet en de afzet aan huishoudens is de uitkomst voor ,39 / m 3. Het verschil hangt o.m. samen met verstrekte betalingskortingen (b.v. voor betalen via automatische incasso), waardoor de omzet wat lager uitvalt dan tegen standaard tarief. Spreiding integraal drinkwatertarief gemiddeld huishouden (exclusief BoL en BTW) Gemiddeld drinkwatertarief Voorzieningsgebied met hoogste tarief (precario niet meegerekend) Voorzieningsgebied met laagste tarief Figuur 1.18 TOTAAL PER M 3 IN EURO 2,00 1,50 1,0 0, Drinkwaterstatistieken 2008 De watercyclus van bron tot kraan 31

18 Hoofdstuk 1: Drinkwater Tabel 1.17 MILJOENEN EURO In tabel 1.17 staat de financiële balans van de watersector. De balans is tot stand geko men door samenvoeging van de individuele opgaven van de waterbedrijven, die vrijwel allemaal het waarderingssysteem van historische kostprijzen toepassen. De totale balanswaarde eind 2008 be draagt 5,9 miljard euro. Hiervan is 1,5 miljard (25,7%) gefinancierd met eigen vermogen, 3,9 miljard (68,0%) met vreemd vermogen en 0,5 miljard (8,3%) met overig kapitaal (bijdragen derden en voorzie ningen). Financiële balans drinkwaterbedrijven per ACTIVA PASSIVA Vaste activa Eigen vermogen Materiële vaste activa Aandelenkapitaal 36 Immateriële vaste activa 9 Reserves Financiële vaste activa 155 Overig kapitaal Totaal Bijdragen derden 326 Voorzieningen Financiële balans en investeringen Investeringen In figuur 1.19 staat de ontwikkeling van het investeringsniveau. In de laatste tien jaar is het investeringsniveau afgenomen van 445 miljoen euro in 1998 naar 323 miljoen euro in Doordat de watervraag afnam, waren nauwelijks uitbreidingsinvesteringen in productiecapaciteit nodig. Wel vonden kwaliteitsinvesteringen plaats, zoals in leveringszekerheid en zuiveringstechnologie. Daar naast hebben de waterbedrijven behoorlijk geïnvesteerd in het distributienet (hoofdstuk 1.4), doch hierbij worden goed- Ontwikkeling investeringsniveau kopere materialen (PVC) toegepast. Ook kiezen de bedrijven eerder voor levensduurverlengde maatregelen i.p.v. vervanging. Daarnaast nemen ze beslissingen om te vervangen op basis van steeds betere informa tie (asset management). Ten opzichte van 2007 zijn de investeringen met 18 miljoen euro afgenomen. Van de investeringen in 2008 werd 49% geïnvesteerd in distributieprocessen, 33% in productieprocessen en 9% in informatie- en communicatietechnologie (figuur 1.20). Figuur 1.19 MILJOENEN EURO Vlottende activa Lang vreemd vermogen Voorraden 18 Kort vreemd vermogen Vorderingen/debiteuren 180 Leningen Liquide middelen/kas 64 Crediteuren 99 Totaal 263 Voorschotten 10 Overig 214 Totaal Totaal Totaal Investeringen naar proces 2008 overig 9% productiemiddelen 33% Figuur 1.20 ICT 9% distributie / infrastructuur 49% 32 Drinkwaterstatistieken 2008 De watercyclus van bron tot kraan 33

19 Hoofdstuk 2: De waterketen HOOFDSTUK 2 de waterketen Dit hoofdstuk geeft eerst een aantal overall gegevens over de drinkwatervoorziening en sanitatie in Nederland (2.1). Vervolgens wordt nader ingegaan op het rioolbeheer door gemeenten (2.2) en op de publieke rioolwaterzuivering door de waterschappen (2.3). Het hoofdstuk wordt afgesloten met een overzicht van particuliere zuiveringsinstallaties (2.4). 34 Drinkwaterstatistieken 2008 De watercyclus van bron tot kraan 35

20 Hoofdstuk 2: De waterketen Figuur 2.1 Overzicht drinkwater en sanitatie Vrijwel de gehele Nederlandse bevolking is aangesloten op riolering en drinkwater. In totaal zijn hiervoor 477 operators actief. De inzameling van het afvalwater gebeurt door de 441 gemeenten, de afvalwaterzuivering door 26 waterschappen en de drink watervoorziening door 9 monodrinkwaterbedrijven en één multi-service bedrijf. Het laatstbedoelde bedrijf is Waternet, dat in en rondom Amsterdam de gehele watercyclus verzorgt. Tabel 2.1 geeft een aantal kerncijfers weer van de drinkwater- en sanitatievoorziening in Nederland. Tabel 2.2 toont per provincie de aantallen inwoners, huishoudens en oppervlakten die door de waterbedrijven worden bediend. De rekening die een huishouden jaarlijks voor de waterdiensten betaalt, staat in figuur Drinkwatervoorziening en sanitatie in Nederland 1) Tabel 2.1 DRINKWATER AFVALWATER AFVALWATER AFVALWATER TOTAAL totaal collectie zuivering Operators Bevolking aangesloten (%) Geleverd drinkwater/gezuiverd afvalwater In miljoen m In m 3 per inwoner per jaar In liters per inwoner per dag Zuiveringstations Leidingnet (km) Personeel (fte) ) ) Omzet (miljoen euro) ) Investeringen (miljoen euro) ) ) 3) BRON: CBS, EUREAU, Stichting RIONED, Unie van Waterschappen en Vewin 1) 2) 3) 4) 5) 6) 7) Peildatum voor drinkwatergegevens is 2008, peildatum afvalwatergegevens wisselt (2006 / 2007). BRON: Unie van Waterschappen (Waterschapspeil 2009); Het CBS registreerde m.b.t in totaal 356 zuiveringstations. Betreft deel van de riolering dat in beheer is bij de waterschappen (vnl. persleiding). Inclusief detachering en uitbesteding aan adviseurs, bestekschrijvers, inspectie/reiniging e.d.; exclusief uitbesteding aan aannemers. Fte s zuiveringsbeheer, exlcusief ondersteunenende functies. Verontreinigingsheffing 2006 t.b.v. zuivering en waterkwaliteitsbeheer; Per 2009 bestaat voor zuivering specifiek de zgn. zuiveringsheffing. Inclusief 185 miljoen euro voor transport van afvalwater door waterschappen. 36 Drinkwaterstatistieken 2008 De watercyclus van bron tot kraan 37

21 Hoofdstuk 2: De waterketen Tabel 2.2 Basisgegevens per provincie Riolering 2.2 PEILING EENHEID NL GR FR DR OV FL GE UT NH ZH ZE NB LI Aantal gemeenten 1/1/ Aantal inwoners 1/1/2008 x Aantal huishoudens 1/1/2008 x Oppervlakte (totaal) 1/1/2008 km Oppervlakte (land) 1/1/2008 km Gezuiverd afvalwater 1) 2007 x 10 6 m Afgeleverd drinkwater 1) 2008 x 10 6 m ) Verdeling naar provincie geschat o.b.v. historische gegevens BRON: Stichting RIONED, Vewin, CBS De kosten van de waterdiensten worden opgebracht door de inwoners en bedrijven in de verzorgingsgebieden. In 2009 bedraagt de totale waterketen nota voor een huishouden 485, waarvan 175 voor drinkwater, 161 voor riolering en 149 voor rioolwaterzuivering (Mini sterie van VROM, 2009). In figuur 2.2 is de ontwikkeling van de waterketen nota weergegeven. De nota voor drinkwater is sinds 2006 met 2% gedaald. Tegelijkertijd is het rioolrecht met 14% gestegen, deels als gevolg van een hogere kostendekking (+3% naar 97%). Met betrekking tot zuivering is per 1 januari 2009 de Wvo-heffing vervangen door de Zuiveringsheffing. Deze heffing bekostigt het zuiveringsbeheer en bevat, i.t.t. de vroegere Wvo-heffing, geen kosten meer voor het passief waterkwaliteitsbeheer. Figuur 2.2 Gemiddelde nota voor een huishouden 1) Stichting RIONED, het kennisinstituut voor riolering, publiceert perio diek cijfers over de riolering. De cijfers in deze paragraaf zijn ontleend aan de publicaties Riool in Cijfers en de Rioleringsatlas van Nederland. Personeel In de rioleringsector werken ca mensen (fte). Medewerkers van de waterschappen die zich met riolering (persleidingen) bezighouden, zijn hierbij niet inbegrepen. Aan aannemers uitbestede werken zijn eveneens niet inbegrepen. Wel inbegrepen zijn externe bij de gemeenten gedetacheerde werknemers Formatieplaatsen naar gemeentegrootte 1) en externe adviseurs, bestekschrijvers en inspectiepersoneel. Ongeveer de helft van de 2600 fte s werkt in de binnendienst en de andere helft werkt in de buitendienst. De personeelsinten siteit van de binnendienst varieert met de grootte van de gemeenten (tabel 2.3). GEMEENTEGROOTTE FTE FTE aantal inwoners per inwoners per km buis ,49 1, ,01 1, ,80 1, ,73 1,3 > ,71 1,6 2) Tabel 2.3 EURO PER JAAR Nederland 0,79 1,2 BRON: Stichting RIONED Formatieplaatsen binnendienst, peildatum 1 januari ) 300 Op basis van km buis totaal 2) Typen riolering en materialen Meer dan 99% van de bevolking is aangesloten op de riolering. Bij de rest wordt het afvalwater ter plekke voor Individuele Behandeling van Afvalwater). Tabel 2.4 geeft een overzicht van de typen voorkomende 0 gezuiverd, meestal met zogenoemde IBA s (installaties gemeentelijke riolering stelsels ) Gecorrigeerd voor inflatie (2009=100) Rioolwaterzuivering 2) 2) In 1998 en 2006 Wvo-heffing, in 2009 Zuiveringsheffing. De nota s 1998 en 2006 Riolering waren resp. 9% en 20% hoger dan de kosten van het zuiveringsbeheer. Drinkwater 38 Drinkwaterstatistieken 2008 BRON: Ministerie van VROM De watercyclus van bron tot kraan 39

22 Hoofdstuk 2: De waterketen Tabel 2.4 Typen gemeentelijke riolering Rioolheffing Het rioleringsbeheer wordt voor 97% bekostigd door (figuur 2.4). Het komt voor dat gemeenten de riool- TYPE RIOLERING AANGESLOTEN INWONERS NETLENGTE het opleggen van rioolheffingen en voor het overige heffing alleen boven een bepaald drempelgebruik x % km buis % uit WOZ-opbrengsten en algemene middelen (Mini- naar rato van het drinkwatergebruik berekenen. sterie van VROM, 2009). Een gemeente kan de riool - Gebruikers in gemeenten waarbij een drempel van Gemengd gerioleerd heffing heffen bij de gebruiker en/of de eigenaar van meer dan 250 m 3 wordt gehanteerd, zijn in figuur 2.4 Gescheiden gerioleerd ) 27 de woning c.q. bedrijf. De heffing bij de gebruiker meegenomen als vast bedrag, dit omdat een huishou- Verbeterd gescheiden gerioleerd , ) 10 kan o.m. gebaseerd zijn op het drink watergebruik, de den in de regel onder de 250 m 3 blijft. Totaal vrijverval riolering omvang van het huishouden en op de WOZ-waarde Drukriolering 590 3, Niet aangesloten (zuivering ter plaatse) 65 0,4 Persleiding beheer gemeenten Basis voor rioolheffing gebruikers Figuur 2.4 Totaal Nederland ) 100 BRON: Stichting RIONED 1) km tbv afvalwater, km tbv regenwater 2) km tbv afvalwater, km tbv regenwater 3) Waterschappen hebben daarnaast in beheer: 600 km vrijvervalriolering en km persleiding. Ruim twee van de drie huishoudens (69%) is aangesloten op een gemengd rioolstelsel, dat het afvalwater en het regenwater gezamenlijk afvoert. Ruim een kwart (26%) is aangesloten op een ge scheiden rioolstelsel dat afvalwater en regenwater via afzonderlijke buizenstelsels inzamelt. Het af valwater wordt afgevoerd naar een rwzi, het regenwater wordt recht streeks afgevoerd naar het oppervlaktewater. Bij een verbeterd gescheiden stelsel wordt het eerst afstromende en verontreinigde regenwater niet naar het oppervlaktewater maar (samen met het af valwater) naar een rwzi afgevoerd. Bij drukriolering wordt het afvalwater eerst in een put verzameld, die één of enkele keren per dag wordt geleegd naar een rioleringsbuis door middel van een afval waterpomp. BRON: Stichting RIONED Figuur 2.3 Materialen vrijverval riolering De hoogte van de rioolheffing varieert per gemeente en per type huishouden (eenpersoons of meerpersoons). De riolering bestaat voor bijna driekwart uit betonnen leidingen en voor een kwart uit kunststof leidingen BRON: Stichting RIONED Variatie in rioolheffing naar type huishouden 2008 EENPERSOONS MEERPERSOONS huishouden huishouden Laag Mediaan 1) Hoog Tabel 2.5 EURO PER JAAR Gemiddeld BRON: Stichting RIONED De middelste waarneming 1) 40 Drinkwaterstatistieken 2008 De watercyclus van bron tot kraan 41

23 Hoofdstuk 2: De waterketen Samenstelling ingezameld huishoudelijk afvalwater Huishoudelijk afvalwater bestaat voor een deel uit grijs en een deel uit zwart afvalwater. Grijs afval water is slechts licht verontreinigd water, bijvoorbeeld douchewater en wasmachine water. Zwart af valwater is afkomstig van het toilet. Tabel 2.6 geeft de samenstelling van huishoudelijk afvalwater, uitgesplitst naar zwart en grijs afvalwater. Verzorgingsgebieden Waterschappen Figuur 2.5 Tabel 2.6 Samenstelling huishoudelijk afvalwater PARAMETER ZWART AFVALWATER GRIJS AFVALWATER GEMENGD VUILVRACHT mg/l mg/l mg/l g/inwoner/dag Biochemisch Zuurstof Verbruik (BZV) Chemisch Zuurstof Verbruik (CZV) Kjeldahl-stikstof (N-Kj) Totaal fosfaat (P-totaal) Zwevende stof BRON: Stichting RIONED 2.3 Rioolwaterwaterzuivering De waterschappen zorgen ervoor dat al het afvalwater dat via de riolering is ingezameld, wordt gezuiverd in rwzi s. In deze paragraaf zijn gegevens hierover bij elkaar gebracht, zoals gepubliceerd door de Unie van Waterschappen (Waterpeil 2009), de Stichting RIONED (Riool in Cijfers ) en het CBS (Statistisch Jaarboek, Statline) Verzorgingsgebieden In totaal zijn er 26 waterschappen. In figuur 2.5 staat van elk waterschap het verzorgingsgebied. Tabel 2.7 geeft voor elk waterschap een aantal algemene kengetallen weer. Enkele waterschappen hebben hun afvalwaterzuiveringstaak geheel of gedeeltelijk uitbesteed aan derden. In het ver zorgingsgebied van Amstel Gooi en Vecht zuivert de stichting Waternet het afvalwater. Waternet verzorgt in Amsterdam ook de drinkwatervoorziening en de riolering en in het gehele gebied van Amstel, Gooi en Vecht het watersysteembeheer. Het afvalwater in de ver zorgingsgebieden van Peel en Maasvallei en van Roer en Overmaas wordt gezuiverd door Waterschapsbedrijf Limburg. Delfluent B.V. zuivert een deel van het afvalwater van het verzorgingsgebied van het Hoogheemraadschap van Delfland (regio Den Haag). BRON: Unie van Waterschappen 42 Drinkwaterstatistieken 2008 De watercyclus van bron tot kraan 43

Vereniging van waterbedrijven in Nederland. Kerngegevens drinkwater 2014

Vereniging van waterbedrijven in Nederland. Kerngegevens drinkwater 2014 Vereniging van waterbedrijven in Nederland Kerngegevens drinkwater 2014 Watervoorzieningsgebieden Toelichting op deze folder Deze folder geeft een overzicht van kerngegevens van de drinkwatersector en

Nadere informatie

Vereniging van waterbedrijven in Nederland. Kerngegevens drinkwater 2015

Vereniging van waterbedrijven in Nederland. Kerngegevens drinkwater 2015 Vereniging van waterbedrijven in Nederland Kerngegevens drinkwater 2015 Watervoorzieningsgebieden Toelichting op deze folder Deze folder geeft een overzicht van kerngegevens van de drinkwatersector en

Nadere informatie

Vereniging van waterbedrijven in Nederland. Kerngegevens drinkwater 2016

Vereniging van waterbedrijven in Nederland. Kerngegevens drinkwater 2016 Vereniging van waterbedrijven in Nederland Kerngegevens drinkwater 2016 Watervoorzieningsgebieden Toelichting op deze folder Deze folder geeft een overzicht van kerngegevens van de drinkwatersector en

Nadere informatie

Drinkwater De waterketen

Drinkwater De waterketen Drinkwaterstatistieken 2012 is een uitgave van Vereniging van waterbedrijven in Nederland (Vewin) Postbus 1019, 2280 CA RIJSWIJK Auteur: Ing. P.J.J.G. Geudens Vewin Vewin nr: 2012/110/6259 Coverfoto: Digidaan

Nadere informatie

Waterleidingstatistiek

Waterleidingstatistiek 1 Waterleidingstatistiek 2007 Waterleidingstatistiek 2007 Colofon Organisatie Vereniging van waterbedrijven in Nederland (Vewin) Sir Winston Churchilllaan 273 Postbus 1019 2280 CA RIJSWIJK Auteur Ing.

Nadere informatie

Waterleidingstatistiek

Waterleidingstatistiek Waterleidingstatistiek 2006 Waterleidingstatistiek 2006 Colofon Organisatie Vereniging van waterbedrijven in Nederland (Vewin) Sir Winston Churchilllaan 273 Postbus 1019 2280 CA RIJSWIJK Projectleider

Nadere informatie

V E R E N I G I N G V A N W A T E R B E D R I J V E N I N N E D E R L A N D. Waterleidingstatistiek 2004

V E R E N I G I N G V A N W A T E R B E D R I J V E N I N N E D E R L A N D. Waterleidingstatistiek 2004 V E R E N I G I N G V A N W A T E R B E D R I J V E N I N N E D E R L A N D Waterleidingstatistiek 2004 Waterleidingstatistiek 2004 Organisatie Projectleider en auteur Datum VEWIN Nummer Vereniging van

Nadere informatie

De watervoorziening in 2040: (de)centraal duurzaam intelligent?

De watervoorziening in 2040: (de)centraal duurzaam intelligent? De watervoorziening in 2040: (de)centraal duurzaam intelligent? Symposium Energie en Water schrijven toekomst 20 juni 2012 Jan Peter van der Hoek Focus Drinkwatervoorziening NL: dichtbevolkt gebied (16,7

Nadere informatie

Vereniging van waterbedrijven in Nederland. Drinkwaterstatistieken 2015

Vereniging van waterbedrijven in Nederland. Drinkwaterstatistieken 2015 Vereniging van waterbedrijven in Nederland Drinkwaterstatistieken 2015 European Benchmarking Co-operation Drinkwaterstatistieken 2015 INHOUDSOPGAVE Inhoudsopgave Inleiding 4 1. De drinkwaterbedrijven

Nadere informatie

Water nu en... KRW De Europese. Kaderrichtlijn water. Een grote kans voor. de verbetering van de. waterkwaliteit. en daarmee ook voor de

Water nu en... KRW De Europese. Kaderrichtlijn water. Een grote kans voor. de verbetering van de. waterkwaliteit. en daarmee ook voor de KRW De Europese Kaderrichtlijn water Een grote kans voor de verbetering van de waterkwaliteit en daarmee ook voor de drinkwatervoorziening. Water nu en... Vereniging van Waterbedrijven in Nederand KRW

Nadere informatie

Notitie Ontwikkeling van de lokale woonlasten

Notitie Ontwikkeling van de lokale woonlasten Notitie Ontwikkeling van de lokale woonlasten Het Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden (voorts COELO) publiceert jaarlijks de Atlas van de lokale lasten, een overzicht van de

Nadere informatie

Synopsis Watergebruik Thuis 2013

Synopsis Watergebruik Thuis 2013 Vereniging van waterbedrijven in Nederland Synopsis Watergebruik Thuis 2013 In opdracht van Vewin heeft TNS Nipo onderzoek gedaan naar het watergebruik thuis onder 1.349 respondenten en de resultaten weergegeven

Nadere informatie

Vereniging van waterbedrijven in Nederland. Tarievenoverzicht drinkwater 2013

Vereniging van waterbedrijven in Nederland. Tarievenoverzicht drinkwater 2013 Vereniging van waterbedrijven in Nederland Tarievenoverzicht drinkwater 2013 TARIEVENOVERZICHT DRINKWATER 2013 Woord vooraf Voor u ligt de nieuwe uitgave van het Tarievenoverzicht drinkwater 2013. In samenwerking

Nadere informatie

Feiten over de riolering

Feiten over de riolering Feiten over de riolering Prestaties Middelen en mensen Samenhangen Schaalverschillen Doeltreffendheid en doelmatigheid Stichting RIONED, februari 21 T.b.v. het feitenonderzoek in het kader van doelmatig

Nadere informatie

Vereniging van waterbedrijven in Nederland Postbus 1019 2280 CA Rijswijk

Vereniging van waterbedrijven in Nederland Postbus 1019 2280 CA Rijswijk Vereniging van waterbedrijven in Nederland Postbus 1019 2280 CA Rijswijk Tarievenoverzicht leidingwater per 1 januari 2009 Tarievenoverzicht leidingwater per 1 januari 2009 organisatie Vewin Sir Winston

Nadere informatie

Vereniging van waterbedrijven in Nederland. Tarievenoverzicht drinkwater 2014

Vereniging van waterbedrijven in Nederland. Tarievenoverzicht drinkwater 2014 Vereniging van waterbedrijven in Nederland Tarievenoverzicht drinkwater 2014 TARIEVENOVERZICHT DRINKWATER 2014 Woord vooraf Voor u ligt de nieuwe uitgave van het Tarievenoverzicht drinkwater 2014. In samenwerking

Nadere informatie

Voortgang en resultaat regionale uitwerking Bestuursakkoord Water, onderdeel waterketen

Voortgang en resultaat regionale uitwerking Bestuursakkoord Water, onderdeel waterketen Voortgang en resultaat regionale uitwerking Bestuursakkoord Water, onderdeel waterketen Stand van zaken voorjaar 2016 In het Bestuursakkoord Water (BAW) van mei 2011 zijn afspraken gemaakt over onder andere

Nadere informatie

Ontwikkeling leerlingaantallen

Ontwikkeling leerlingaantallen Ontwikkeling leerlingaantallen Elk jaar wordt op 1 oktober het leerlingaantal van elke basisschool geregistreerd door de Dienst Uitvoering Onderwijs (). Op basis van deze leerlingtelling wordt de bekostiging

Nadere informatie

Drinkwater voor nu en later

Drinkwater voor nu en later Drinkwater voor nu en later PAL lunchlezing Provincie Zuid-Holland 19 december 2014 Mirja Baneke Consultant drinkwatervoorziening en waterbeheer Afdeling Strategie Water Inhoud Drinkwatervoorziening in

Nadere informatie

Voortgang en resultaat aanpak afvalwaterketen

Voortgang en resultaat aanpak afvalwaterketen Voortgang en resultaat aanpak afvalwaterketen Stand van zaken voorjaar 2014 In het Bestuursakkoord Water (mei 2011) zijn afspraken gemaakt over onder andere het vergroten van de doelmatigheid in de waterketen.

Nadere informatie

Aantal werkzoekenden en WW-uitkeringen opnieuw toegenomen

Aantal werkzoekenden en WW-uitkeringen opnieuw toegenomen Maart 2009 Aantal werkzoekenden en WW-uitkeringen opnieuw toegenomen 2 Ingediende vacatures 5 Vraag en aanbod bij UWV WERKbedrijf 6 Ingediende ontslagaanvragen en verleende ontslagvergunningen 7 Statistische

Nadere informatie

Voortgang en resultaat aanpak afvalwaterketen

Voortgang en resultaat aanpak afvalwaterketen Voortgang en resultaat aanpak afvalwaterketen Stand van zaken voorjaar 2013 In het Bestuursakkoord Water (mei 2011) zijn afspraken gemaakt over onder andere het vergroten van de doelmatigheid in de waterketen.

Nadere informatie

Kengetallen Mobiliteitsbranche 2003-2013

Kengetallen Mobiliteitsbranche 2003-2013 Kengetallen Mobiliteitsbranche 2003-2013 Kengetallen Mobiliteitsbranche 2003-2013 drs. W. van Ooij MarktMonitor Januari 2015 Kengetallen Mobiliteitsbranche 2003-2013 . Kengetallen Mobiliteitsbranche 2003-2013

Nadere informatie

Figuur 1: Ontwikkeling aantal leerlingen Figuur 2: Ontwikkeling aantal leerlingen 2009-2013 1 (index: 2009 = 100) 2014-2019 (index: 2014 = 100)

Figuur 1: Ontwikkeling aantal leerlingen Figuur 2: Ontwikkeling aantal leerlingen 2009-2013 1 (index: 2009 = 100) 2014-2019 (index: 2014 = 100) Het aantal leerlingen in het basisonderwijs is tussen 2010 en 2014 gedaald. In de provincie Limburg nam het aantal leerlingen in deze periode het sterkst af. In het voortgezet onderwijs is het aantal leerlingen

Nadere informatie

Gevolgen invoering waterketentarief voor de lastenontwikkeling van huishoudens. dr. ir. C. Hoeben drs E. Gerritsen

Gevolgen invoering waterketentarief voor de lastenontwikkeling van huishoudens. dr. ir. C. Hoeben drs E. Gerritsen Gevolgen invoering waterketentarief voor de lastenontwikkeling van huishoudens dr. ir. C. Hoeben drs E. Gerritsen COELO Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden Faculteit der Economische

Nadere informatie

De legionellacontrole van collectieve drinkwaterinstallaties in 2011 en 2012

De legionellacontrole van collectieve drinkwaterinstallaties in 2011 en 2012 De legionellacontrole van collectieve drinkwaterinstallaties in 2011 en 2012 Colofon Inspectie Leefomgeving en Transport Water, Bodem en Bouwen Graadt van Roggenweg 500 Utrecht Pagina 2 van 10 Colofon

Nadere informatie

Voortgang en resultaat regionale uitwerking Bestuursakkoord Water, onderdeel waterketen

Voortgang en resultaat regionale uitwerking Bestuursakkoord Water, onderdeel waterketen Voortgang en resultaat regionale uitwerking Bestuursakkoord Water, onderdeel waterketen Stand van zaken voorjaar 2017 In het Bestuursakkoord Water (BAW) van mei 2011 zijn afspraken gemaakt over onder andere

Nadere informatie

Elena van Kampen en Marty Rottman. Publicatiedatum CBS-website: 20 december Voorburg/Heerlen, 2007

Elena van Kampen en Marty Rottman. Publicatiedatum CBS-website: 20 december Voorburg/Heerlen, 2007 07 06 Grote verschillen vermogenspositie 20060schillen 0schillen in provincies Elena van Kampen en Marty Rottman Publicatiedatum CBS-website: 20 december 2007 Voorburg/Heerlen, 2007 Verklaring der tekens.

Nadere informatie

Voortgang en resultaat regionale uitwerking Bestuursakkoord Water, onderdeel afvalwaterketen

Voortgang en resultaat regionale uitwerking Bestuursakkoord Water, onderdeel afvalwaterketen Voortgang en resultaat regionale uitwerking Bestuursakkoord Water, onderdeel afvalwaterketen Stand van zaken voorjaar 2015 In het Bestuursakkoord Water (BAW) van mei 2011 zijn afspraken gemaakt over onder

Nadere informatie

Werkloosheid nauwelijks veranderd

Werkloosheid nauwelijks veranderd Persbericht Pb14-084 18-12-2014 09.30 uur Werkloosheid nauwelijks veranderd - Werkloosheid blijft 8 procent - Meer mensen aan het werk in de afgelopen drie maanden - Aantal WW-uitkeringen met 6 duizend

Nadere informatie

De Friese Waterketen: samen besparen!

De Friese Waterketen: samen besparen! De Friese Waterketen: samen besparen! Weet u het antwoord? Drinkwater; waar halen we dit vandaan? Hoeveel water gebruikt u per dag? Auto naar de wasstraat of zelf wassen? Waterbelasting, rioolheffing,

Nadere informatie

pagina 1 18 aan Sectorcommissie Paddenstoelen onderwerp Factsheet Paddenstoelen 2010 Documentnummer N datum 21 februari 2012

pagina 1 18 aan Sectorcommissie Paddenstoelen onderwerp Factsheet Paddenstoelen 2010 Documentnummer N datum 21 februari 2012 pagina 1 18 aan Sectorcommissie Paddenstoelen onderwerp Factsheet Paddenstoelen 2010 Documentnummer 20120140N van Daniella van der Veen datum 21 februari 2012 Inleiding Het Colland Bestuursbureau voert

Nadere informatie

Aantal werkzoekenden en aantal WWuitkeringen

Aantal werkzoekenden en aantal WWuitkeringen Juni 2009 Aantal werkzoekenden en WW-uitkeringen 2 Ingediende vacatures 5 Vraag en aanbod bij UWV WERKbedrijf 6 Ingediende ontslagaanvragen en verleende ontslagvergunningen 7 Statistische bijlage 8 Toelichting

Nadere informatie

COELO Woonlastenmonitor 2012

COELO Woonlastenmonitor 2012 COELO Woonlastenmonitor 2012 COELO Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden COELO Woonlastenmonitor 2012 COELO Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden Faculteit

Nadere informatie

Rapport. Martine van de Pol Elisabeth Duijser. B5462 13 november 2003. Bestemd voor: Hydron Zuid Holland te Gouda

Rapport. Martine van de Pol Elisabeth Duijser. B5462 13 november 2003. Bestemd voor: Hydron Zuid Holland te Gouda Grote Bickersstraat 74 1013 KS Amsterdam Postbus 247 1000 AE Amsterdam t 020 522 54 44 f 020 522 53 33 e info@tns-nipo.com www.tns-nipo.com Rapport Concurrentie binnen watermarkt schaadt vertrouwen consument

Nadere informatie

Aantal werkzoekenden en aantal WWuitkeringen

Aantal werkzoekenden en aantal WWuitkeringen April 2009 Aantal werkzoekenden en WW-uitkeringen blijven stijgen 2 Ingediende vacatures 5 Vraag en aanbod bij UWV WERKbedrijf 6 Ingediende ontslagaanvragen en verleende ontslagvergunningen 7 Statistische

Nadere informatie

Ontwikkeling van de lokale woonlasten 2017

Ontwikkeling van de lokale woonlasten 2017 Ontwikkeling van de lokale woonlasten 2017 Inhoud 1. Aanleiding 2. Methode 3. Ontwikkeling totale woonlasten 4. Ontwikkeling afvalstoffenheffing, rioolheffing en OZB 5. Conclusies Bijlage 1 Hoe ontwikkelen

Nadere informatie

t e w a r d r u k 3 de kosten van drinkwater BELANGEN EN BELEID VAN DE DRINKWATERSECTOR

t e w a r d r u k 3 de kosten van drinkwater BELANGEN EN BELEID VAN DE DRINKWATERSECTOR w a t e r d r u k 3 de kosten van drinkwater BELANGEN EN BELEID VAN DE DRINKWATERSECTOR Colofon De kosten van drinkwater is een uitgave van de Vereniging van waterbedrijven in Nederland (Vewin), Rijswijk

Nadere informatie

Kraanwater alle feiten op een rij

Kraanwater alle feiten op een rij Kraanwater alle feiten op een rij Inhoud Kraanwater is vanzelfsprekend 4 Goed voor de gezondheid 8 Zuiver van kwaliteit 12 Lekker goedkoop 18 Tips 22 Drinkwaterbedrijven 28 3 kraanwater.nu Kraanwater is

Nadere informatie

FORUM Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt: effecten van de economische crisis 2 e kwartaal 2009

FORUM Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt: effecten van de economische crisis 2 e kwartaal 2009 FORUM Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt: effecten van de economische crisis 2 e kwartaal 29 Groei van werkloosheid onder zet door! In het 2 e kwartaal van 29 groeide de werkloosheid onder (niet-westers)

Nadere informatie

Inzameling, transport en behandeling van afvalwater in Nederland

Inzameling, transport en behandeling van afvalwater in Nederland Directoraat-Generaal Water Ministerie van Verkeer en Waterstaat Directoraat-Generaal Milieubeheer Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer Inzameling, transport en behandeling

Nadere informatie

Doelmatig beheer waterketen samenvatting-

Doelmatig beheer waterketen samenvatting- euro/jaar Doelmatig beheer keten samenvatting- -eindrapport commissie feitenonderzoek- 200 Drinkprijs, rioolrecht en zuiveringsheffing gecorrigeerd voor belastingen en kostendekkendheid (prijspeil 2009)

Nadere informatie

Tarievenoverzicht drinkwater per 1 januari 2010

Tarievenoverzicht drinkwater per 1 januari 2010 Tarievenoverzicht drinkwater per 1 januari 2010 Tarievenoverzicht drinkwater per 1 januari 2010 organisatie Vewin Sir Winston Churchilllaan 273 2288 EA RIJSWIJK, www.vewin.nl projectleider Ing. P.J.J.G.

Nadere informatie

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA DEN HAAG

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA DEN HAAG > Retouradres Postbus 20901 2500 EX Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA DEN HAAG Plesmanweg 1-6 2597 JG Den Haag Postbus 20901 2500 EX Den Haag T 070-456

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. In 2025 fors meer huishoudens in de Randstad

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. In 2025 fors meer huishoudens in de Randstad Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB08-049 8 juli 2008 9.30 uur In 2025 fors meer huishoudens in de Randstad Sterkste groei aan noordoostzijde Randstad Ook meer huishoudens in Noord-Brabant

Nadere informatie

pagina 1 25 aan Sectorcommissie Loonwerk onderwerp Factsheet Loonwerk 2011 Documentnummer Na datum 29 oktober 2012 van Judith Terwijn

pagina 1 25 aan Sectorcommissie Loonwerk onderwerp Factsheet Loonwerk 2011 Documentnummer Na datum 29 oktober 2012 van Judith Terwijn pagina 1 25 aan Sectorcommissie Loonwerk onderwerp Factsheet Loonwerk 2011 Documentnummer 20120679Na van Judith Terwijn datum 29 oktober 2012 Inleiding Het Colland Bestuursbureau voert jaarlijks een arbeidsmarktonderzoek

Nadere informatie

Persoonlijke achtergrondgegevens burgemeesters

Persoonlijke achtergrondgegevens burgemeesters Persoonlijke achtergrondgegevens burgemeesters Dit document bevat de volgende gegevens: Een overzicht van de burgemeesters naar politieke partij in de periode 1998-2016. Een overzicht van het aandeel vrouwelijke

Nadere informatie

Belastinguitgave 2013

Belastinguitgave 2013 Belastinguitgave 2013 Overijsselse gemeenten beperken stijging woonlasten Inwoners van Overijssel betalen in 2013 gemiddeld slechts een fractie meer aan gemeentelijke woonlasten dan vorig jaar. In tien

Nadere informatie

pagina 1 18 onderwerp Factsheet Loonwerk 2010 aan Sectorcommissie Loonwerk Documentnummer 20111098N datum 29 november 2011 van Daniella van der Veen

pagina 1 18 onderwerp Factsheet Loonwerk 2010 aan Sectorcommissie Loonwerk Documentnummer 20111098N datum 29 november 2011 van Daniella van der Veen pagina 1 18 aan Sectorcommissie Loonwerk onderwerp Factsheet Loonwerk 2010 Documentnummer 20111098N van Daniella van der Veen datum 29 november 2011 Inleiding Het Colland Bestuursbureau voert jaarlijks

Nadere informatie

Water in Klavertje 4

Water in Klavertje 4 Niels van Geenhuizen Coördinator milieu & duurzaamheid DCGV Projectleider Water en Energie Water in Klavertje 4 Maximaal zelfvoorzienend 24 september 2013 Agenda Wie zijn Greenport Venlo/ Klavertje 4 Ambities

Nadere informatie

Bespreking banken 21 juli 2016 Drinkwatertarief WMD: hoe komt het tot stand? Wettelijk kader

Bespreking banken 21 juli 2016 Drinkwatertarief WMD: hoe komt het tot stand? Wettelijk kader Bespreking banken 21 juli 2016 Drinkwatertarief WMD: hoe komt het tot stand? Wettelijk kader Inleiding Het wettelijk kader voor het toezicht op de tarieven die drinkwaterbedrijven in rekening brengen voor

Nadere informatie

COELO Woonlastenmonitor 2011

COELO Woonlastenmonitor 2011 COELO Woonlastenmonitor 2011 COELO Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden COELO Woonlastenmonitor 2011 COELO Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden Faculteit

Nadere informatie

Nationaal Leenonderzoek Analyse van tienduizenden leningaanvragen uit 2016

Nationaal Leenonderzoek Analyse van tienduizenden leningaanvragen uit 2016 Nationaal Leenonderzoek Analyse van tienduizenden leningaanvragen uit 2016 Geldshop heeft uitgebreid onderzoek naar leningaanvragen in Nederland 2016 uitgevoerd. In totaal werd de data van 29.501 aanvragen

Nadere informatie

Persbericht. Groei vacatures ten einde. Centraal Bureau voor de Statistiek

Persbericht. Groei vacatures ten einde. Centraal Bureau voor de Statistiek Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB01-135 28 juni 2001 9.30 uur Groei vacatures ten einde De groei van het aantal vacatures is tot stilstand gekomen. Eind maart 2001 stonden er volgens het

Nadere informatie

Verklarende factoren Lelystad Regiogemiddelde* Gemiddeld voor Nederland

Verklarende factoren Lelystad Regiogemiddelde* Gemiddeld voor Nederland Gemeenterapport Lelystad 2013 De Benchmark rioleringszorg is de landelijke prestatievergelijking waarmee gemeenten inzicht geven en krijgen in de kenmerken en prestaties van hun riolering(szorg). De cijfers

Nadere informatie

Factsheet Bos en Natuur Ontwikkelingen in de sector op basis van de administratie van Colland Arbeidsmarkt 2013

Factsheet Bos en Natuur Ontwikkelingen in de sector op basis van de administratie van Colland Arbeidsmarkt 2013 Factsheet Bos en Natuur 2014 Ontwikkelingen in de sector op basis van de administratie van Colland Arbeidsmarkt 2013 Colland Bestuursbureau, 8 december 2014 Pagina 2 27 Inhoudsopgave Toelichting 3 Samenvatting

Nadere informatie

Werkloosheid in oktober vrijwel onveranderd

Werkloosheid in oktober vrijwel onveranderd Persbericht Pb14-070 20 november 2014 09.30 uur Werkloosheid in oktober vrijwel onveranderd - Meer mensen aan het werk - Aantal WW-uitkeringen vrijwel onveranderd - WW-uitkeringen toegenomen vanuit seizoengevoelige

Nadere informatie

Aantal werkzoekenden en aantal WWuitkeringen

Aantal werkzoekenden en aantal WWuitkeringen September 2009 Aantal werkzoekenden en WW-uitkeringen 2 Ingediende vacatures 5 Vraag en aanbod bij UWV WERKbedrijf 6 Ingediende ontslagaanvragen en verleende ontslagvergunningen 7 Statistische bijlage

Nadere informatie

Analyse ontwikkeling leerlingaantallen

Analyse ontwikkeling leerlingaantallen Analyse ontwikkeling leerlingaantallen Naar aanleiding van de 1 oktobertelling 2014 heeft VGS Adivio weer een korte analyse uitgevoerd waarbij onderzocht is in hoeverre de leerlingaantallen onderhevig

Nadere informatie

Gemeenten voegen 2,3 miljard euro toe aan eigen vermogen

Gemeenten voegen 2,3 miljard euro toe aan eigen vermogen 0n07 07 Gemeenten voegen 2,3 miljard euro toe aan eigen vermogen Florianne Matser en Wouter Jonkers Publicatiedatum CBS-website: 14 juli 2008 Voorburg/Heerlen Verklaring van tekens. = gegevens ontbreken

Nadere informatie

Conjunctuurenquête Nederland. Vierde kwartaal 2015

Conjunctuurenquête Nederland. Vierde kwartaal 2015 Conjunctuurenquête Nederland Vierde kwartaal 15 Ondernemers positiever over werkgelegenheid 16 Voorwoord Dit rapport geeft de belangrijkste uitkomsten van de Conjunctuurenquête Nederland van het vierde

Nadere informatie

Utrecht, december 2002 VFA172/LH/MvG CIJFERS OVER FYSIOTHERAPEUTEN IN DE EERSTE LIJN

Utrecht, december 2002 VFA172/LH/MvG CIJFERS OVER FYSIOTHERAPEUTEN IN DE EERSTE LIJN Utrecht, december 2002 VFA172/LH/MvG CIJFERS OVER FYSIOTHERAPEUTEN IN DE EERSTE LIJN 2001 CIJFERS OVER FYSIOTHERAPEUTEN IN DE EERSTE LIJN 2001 L. Hingstman R. Kenens November 2002 Aantal inwoners per full-time

Nadere informatie

Leges Zuid-Holland 2015. Postzegelplan

Leges Zuid-Holland 2015. Postzegelplan Leges Zuid-Holland 2015 Op basis van legesverordeningen 2015 van 60 gemeenten in Zuid-Holland * verbijzondering: de vijf voormalige gemeenten die vanaf 1 januari 2015 als gemeente Krimpenerwaard verder

Nadere informatie

Tarievenoverzicht drinkwater

Tarievenoverzicht drinkwater Tarievenoverzicht drinkwater per per 11 januari 2012 2012 Tarievenoverzicht drinkwater per 1 januari 2012 organisatie Vewin Sir Winston Churchilllaan 273 2288 EA RIJSWIJK, www.vewin.nl projectleider Ing.

Nadere informatie

Bedrijfsprofiel. 1 & 2 sterrenhotels in beeld. Anders denken, anders doen. In dit profiel: Van Spronsen & Partners horeca-advies December 2006

Bedrijfsprofiel. 1 & 2 sterrenhotels in beeld. Anders denken, anders doen. In dit profiel: Van Spronsen & Partners horeca-advies December 2006 Bedrijfsprofiel 1 & 2 sterrenhotels in beeld Van Spronsen & Partners horeca-advies December 26 In dit profiel: Aanbod - - - - - - - - - - - - - - - -2 Ontwikkeling - - - - - - - - - - - - 3 Branche onder

Nadere informatie

PROGRAMMABEGROTING

PROGRAMMABEGROTING PROGRAMMABEGROTING 2015-2018 Paragraaf 1 : Lokale heffingen Inleiding In deze paragraaf wordt inzicht gegeven in de door de gemeente Leiderdorp geheven belastingen, heffingen en leges. De paragraaf geeft

Nadere informatie

Pagina 1/30. Rapportage drinkwatertarieven 2014 en Aan Cc. Van. Inspecteur-Generaal Leefomgeving en Transport. Autoriteit Consument en Markt

Pagina 1/30. Rapportage drinkwatertarieven 2014 en Aan Cc. Van. Inspecteur-Generaal Leefomgeving en Transport. Autoriteit Consument en Markt Rapportage drinkwatertarieven 2014 en 2015 Aan Cc. Van Inspecteur-Generaal Leefomgeving en Transport Autoriteit Consument en Markt Datum 11 juni 2015 Onderwerp Rapportage drinkwatertarieven 2014 en 2015

Nadere informatie

KENGETALLEN MOBILITEITSBRANCHE

KENGETALLEN MOBILITEITSBRANCHE KENGETALLEN MOBILITEITSBRANCHE 2005-2016 Juni 2016 Kengetallen mobiliteitsbranche 2005-2016 1 INHOUD 1. Aanleiding 3 2. Conclusie 5 3. Resultaten 10 3.1 Werkgevers 10 3.2 Medewerkers 27 3.3 Branchemobiliteit

Nadere informatie

Graydon Kwartaal Monitor. Kwartaal

Graydon Kwartaal Monitor. Kwartaal Graydon kwartaal monitor Kwartaal 1 216 1 Inhoud Inleiding 3 Persbericht 4 Overzicht per branche 5 Vergelijking Q4-214, Q1 215 en Q2 215 Starters per branche 5 Opheffingen per branche 6 Faillissementen

Nadere informatie

Factsheet Open teelten Landbouw Ontwikkelingen in de sector op basis van de administratie van Colland Arbeidsmarkt in 2013

Factsheet Open teelten Landbouw Ontwikkelingen in de sector op basis van de administratie van Colland Arbeidsmarkt in 2013 Factsheet Open teelten Landbouw 2014 Ontwikkelingen in de sector op basis van de administratie van Colland Arbeidsmarkt in 2013 Colland Bestuursbureau, 14 oktober 2014 Pagina 2 27 Inhoudsopgave Toelichting

Nadere informatie

Factsheet Groothandel in Bloembollen 2016

Factsheet Groothandel in Bloembollen 2016 Factsheet Groothandel in Bloembollen 2016 Ontwikkelingen in de sector op basis van de administratie van Colland Arbeidsmarkt in 2015 Colland Bestuursbureau, 28 oktober 2016 1609-0229 Pagina 2 33 Inhoudsopgave

Nadere informatie

PROGRAMMABEGROTING

PROGRAMMABEGROTING PROGRAMMABEGROTING 2016-2019 Paragraaf 1 : Lokale heffingen Inleiding In deze paragraaf wordt inzicht gegeven in de door de gemeente Leiderdorp geheven belastingen, heffingen en leges. De paragraaf geeft

Nadere informatie

Werkloosheid daalt verder in september

Werkloosheid daalt verder in september Persbericht Pb14-061 16 oktober 2014 9.30 uur Werkloosheid daalt verder in september - Opnieuw meer mensen aan het werk - In de afgelopen vijf maanden vooral minder mannen werkloos - Aantal WW-uitkeringen

Nadere informatie

Persoonlijke achtergrondgegevens burgemeesters

Persoonlijke achtergrondgegevens burgemeesters Persoonlijke achtergrondgegevens burgemeesters Dit document bevat de volgende gegevens: een overzicht van de burgemeesters naar politieke partij in de periode 1998-2014 een overzicht van het aandeel vrouwelijke

Nadere informatie

Factsheet Groothandel in Bloembollen Ontwikkelingen in de sector op basis van de administratie van Colland Arbeidsmarkt in 2013

Factsheet Groothandel in Bloembollen Ontwikkelingen in de sector op basis van de administratie van Colland Arbeidsmarkt in 2013 Factsheet Groothandel in Bloembollen 2014 Ontwikkelingen in de sector op basis van de administratie van Colland Arbeidsmarkt in 2013 Colland Bestuursbureau, 31 oktober 2014 Pagina 2 27 Inhoudsopgave Toelichting

Nadere informatie

Graydon Kwartaalmonitor. Kwartaal

Graydon Kwartaalmonitor. Kwartaal Graydon kwartaal monitor Kwartaal 3 216 1 Inhoud Inleiding 3 Persbericht 4 Overzicht per branche 6 Vergelijking Q1-216, Q2 216 en Starters per branche 7 Opheffingen per branche 8 Faillissementen per branche

Nadere informatie

Aantal werkzoekenden en WW-uitkeringen verder gestegen in februari

Aantal werkzoekenden en WW-uitkeringen verder gestegen in februari Februari 2009 Aantal werkzoekenden en WW-uitkeringen verder gestegen 2 Ingediende vacatures 5 Vraag en aanbod bij UWV WERKbedrijf 6 Verleende ontslagvergunningen 7 Statistische bijlage 8 Toelichting NWW

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Werkloosheid verder toegenomen. Anderhalf jaar stijgende lijn werkloosheid

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Werkloosheid verder toegenomen. Anderhalf jaar stijgende lijn werkloosheid Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB13-003 17 januari 2013 9.30 uur Werkloosheid verder toegenomen Werkloosheid in december opgelopen naar 7,2 procent Vanaf medio vrijwel voortdurende stijging

Nadere informatie

.., Algemene Rekenkamer. BEZORGEN De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Gen era a Binnenhof 4 2513 AA Den Haag

.., Algemene Rekenkamer. BEZORGEN De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Gen era a Binnenhof 4 2513 AA Den Haag Algemene Rekenkamer.., BEZORGEN De Voorzitter van de Tweede Kamer der StatenGen era a Binnenhof 4 2513 AA Den Haag Lange Voorhout 8 Postbus 20015 2500 EA Den Haag T 070 3424344 070 3424130 voorlichting@rekenkamer.nl

Nadere informatie

Figuur 1: Ontwikkeling aantal leerlingen Figuur 2: Prognose aantal leerlingen (index: 2011 = 100) (index: 2016 = 100)

Figuur 1: Ontwikkeling aantal leerlingen Figuur 2: Prognose aantal leerlingen (index: 2011 = 100) (index: 2016 = 100) Het aantal leerlingen in het basisonderwijs is tussen 2011 en 2015 gedaald. In de provincie Limburg nam het aantal leerlingen in deze periode het sterkst af. In het voortgezet onderwijs is het aantal leerlingen

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Sterke stijging werkloosheid

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Sterke stijging werkloosheid Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB13-013 21 februari 9.30 uur Sterke stijging werkloosheid Werkloosheid in januari opgelopen naar 7,5 procent Jeugdwerkloosheid gestegen tot 15 procent Aantal

Nadere informatie

pagina 1 20 aan Sectorcommissie Bedrijfsverzorgingsdiensten onderwerp Factsheet Bedrijfsverzorgingsdiensten 2011 Documentnummer N

pagina 1 20 aan Sectorcommissie Bedrijfsverzorgingsdiensten onderwerp Factsheet Bedrijfsverzorgingsdiensten 2011 Documentnummer N pagina 1 20 aan Sectorcommissie Bedrijfsverzorgingsdiensten onderwerp Factsheet Bedrijfsverzorgingsdiensten 2011 Documentnummer 20130221N van Judith Terwijn datum 22 april 2013 Inleiding Het Colland Bestuursbureau

Nadere informatie

Factsheet Groothandel in Bloembollen Ontwikkelingen in de sector op basis van de administratie van Colland Arbeidsmarkt

Factsheet Groothandel in Bloembollen Ontwikkelingen in de sector op basis van de administratie van Colland Arbeidsmarkt Factsheet Groothandel in Bloembollen 2013 Ontwikkelingen in de sector op basis van de administratie van Colland Arbeidsmarkt Colland Bestuursbureau, 5 februari 2014 Pagina 2 26 Inhoudsopgave Toelichting

Nadere informatie

Een nieuwe waterfactuur

Een nieuwe waterfactuur Een nieuwe waterfactuur Een nieuwe waterfactuur 1. Nieuwe tariefstructuur 2. Tariefregulering 1. Nieuwe tariefstructuur Integrale waterfactuur sinds 2005 Alle waterkosten op één factuur: Productie en levering

Nadere informatie

RAPPORTAGE EMISSIEBEHEER RIOLERING 2012

RAPPORTAGE EMISSIEBEHEER RIOLERING 2012 RAPPORTAGE EMISSIEBEHEER RIOLERING 2012 Archimedesweg 1 CORSA nummer: 14.48265 postadres: versie: Definitief postbus 156 auteur: Irene van der Stap 2300 AD Leiden oplage: Digitaal telefoon (071) 3 063

Nadere informatie

Leenonderzoek Verbouwingen De cijfers 2016 vs 2015

Leenonderzoek Verbouwingen De cijfers 2016 vs 2015 Leenonderzoek Verbouwingen De cijfers 2016 vs 2015 Geldshop, onafhankelijk adviseur en bemiddelaar in consumptief krediet, heeft een grootschalig onderzoek gedaan naar leningaanvragen voor het leendoel

Nadere informatie

COELO Woonlastenmonitor 2010

COELO Woonlastenmonitor 2010 COELO Woonlastenmonitor 2010 Gaasterzijl vergeleken met gemeenten in de regio COELO Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden COELO Woonlastenmonitor 2010 Gaasterzijl vergeleken met

Nadere informatie

Vastgoedbericht oktober 2008

Vastgoedbericht oktober 2008 21 november 20 Vastgoedbericht oktober 20 Het Kadaster brengt maandelijks een vastgoedbericht uit. Hierin worden statistieken gepresenteerd met de ontwikkelingen van de afgelopen maand: de prijsindex en

Nadere informatie

Persbericht. Werkloosheid in alle provincies gedaald

Persbericht. Werkloosheid in alle provincies gedaald Persbericht PB99-191 28 juli 1999 9.30 uur Werkloosheid in alle provincies gedaald De gunstige ontwikkeling op de arbeidsmarkt in 1998 leidde in alle provincies tot een daling van de werkloosheid en een

Nadere informatie

Prognose landelijke. drinkwatervraag t/m 2025. miljoen m 3 1500. Bovengrens. 1000 Ondergrens

Prognose landelijke. drinkwatervraag t/m 2025. miljoen m 3 1500. Bovengrens. 1000 Ondergrens 1995 2000 2005 2010 2015 Prognose landelijke 2020 drinkwatervraag t/m 2025 2025 miljoen m 3 1500 Bovengrens 1400 1300 1200 1100 1000 Ondergrens 900 HISTORIE PROGNOSE 800 700 Prognose landelijke drinkwatervraag

Nadere informatie

GfK Supermarktkengetallen

GfK Supermarktkengetallen GfK Supermarktkengetallen Week 04 2016 1 Geen omzetgroei supermarkten in januari 2016 Zondag opening supermarkten ingeburgerd: ruim 2 op de 3 huishoudens maakt er frequent gebruik van (8,8x per jaar).

Nadere informatie

Werkloosheid in augustus gedaald

Werkloosheid in augustus gedaald Persbericht PB13-061 19 september 09.30 uur Werkloosheid in augustus gedaald - In augustus minder werkloze jongeren - Stijgende trend werkloosheid minder sterk - Bijna 400 duizend WW-uitkeringen De voor

Nadere informatie

Riool in Cijfers 2005-2006 RIONED

Riool in Cijfers 2005-2006 RIONED Stichting RIONED stimuleert de rioleringszorg: platform van overheden en bedrijfsleven kennisontwikkeling en -verspreiding behartiger van het rioleringsbelang Riool in Cijfers 2005-2006 bezoekadres Bouwstede,

Nadere informatie

Waterkwaliteit: waterkwaliteitsindex (WKI)

Waterkwaliteit: waterkwaliteitsindex (WKI) Benchmark 2006 Waterkwaliteit: waterkwaliteitsindex (WKI) De waterkwaliteit van alle drinkwaterbedrijven voldoet ruimschoots aan de normen van het Waterleidingbesluit. Ten opzichte van 2003 is er sprake

Nadere informatie

CO2-monitor 2013 s-hertogenbosch

CO2-monitor 2013 s-hertogenbosch CO2-monitor 2013 s-hertogenbosch Afdeling Onderzoek & Statistiek Maart 2013 2 Samenvatting In deze monitor staat de CO2-uitstoot beschreven in de gemeente s-hertogenbosch. Een gebruikelijke manier om de

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Werkloosheid verder opgelopen

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Werkloosheid verder opgelopen Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB12-042 19 juli 9.30 uur Werkloosheid verder opgelopen In juni 6,3 procent werkloos Een jaar lang stijgende lijn werkloosheid 291 duizend WW-uitkeringen

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Kleine daling werkloosheid. Vooral toename jonge werkzoekenden. Forse stijging nieuwe WW-uitkeringen

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Kleine daling werkloosheid. Vooral toename jonge werkzoekenden. Forse stijging nieuwe WW-uitkeringen www cbs nl Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB11-013 17 februari 2011 9.30 uur Kleine daling werkloosheid In januari minder dan 400 duizend werklozen Sinds de top begin vorig bijna 5 duizend

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Arbeidsmarkt: verschil tussen Utrecht en Noorden van het land blijft groot

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Arbeidsmarkt: verschil tussen Utrecht en Noorden van het land blijft groot Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB00-145 29 juni 2000 9.30 uur Arbeidsmarkt: verschil tussen Utrecht en Noorden van het land blijft groot Door de gunstige ontwikkeling op de arbeidsmarkt

Nadere informatie

Graydon Kwartaalmonitor. Kwartaal

Graydon Kwartaalmonitor. Kwartaal Graydon kwartaal monitor Kwartaal 2 216 1 Inhoud Inleiding 3 Persbericht 4 Overzicht per branche 5 Vergelijking Q4-215, Q1 216 en Q2 216 Starters per branche 5 Opheffingen per branche 6 Faillissementen

Nadere informatie

Opvallend in deze figuur is het grote aantal bedrijven met een vergunning voor exact 340 stuks melkvee (200 melkkoeien en 140 stuks jongvee).

Opvallend in deze figuur is het grote aantal bedrijven met een vergunning voor exact 340 stuks melkvee (200 melkkoeien en 140 stuks jongvee). Ontwikkeling melkveebedrijven in Utrecht, Gelderland en Brabant Analyse van mogelijke groei van melkveebedrijven op basis van gegevens van CBS en provincies Het CBS inventariseert jaarlijks de feitelijk

Nadere informatie