BDO NIEUWSMAGAZINE WONINGCORPORATIES. Rendement en risicobeheersing; een keuze of een match?

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "BDO NIEUWSMAGAZINE WONINGCORPORATIES. Rendement en risicobeheersing; een keuze of een match?"

Transcriptie

1 BDO NIEUWSMAGAZINE WONINGCORPORATIES Rendement en risicobeheersing; een keuze of een match? APRIL 2012

2 COLOFON Dit nieuwsmagazine is een uitgave van BDO. Contactgegevens BDO Branchegroep Woningcorporaties Winthontlaan 2, 3502 HB Utrecht Telefoon Redactie Erik Schijvens, Pieter de Boer, Ellen Joyce Dijkema, Ard Lucassen, Rob Beltjens, Jaap Kleijwegt en Stijn van Oosten. Deze publicatie is zorgvuldig voorbereid, maar is in algemene bewoordingen gesteld en bevat alleen informatie van algemene aard. Deze publicatie bevat geen advies voor concrete situaties, zodat uitdrukkelijk wordt aangeraden niet zonder advies van een deskundige op basis van de informatie in deze publicatie te handelen of een besluit te nemen. Voor het verkrijgen van een advies dat is toegesneden op uw concrete situatie kunt u zich wenden tot BDO Accountants & Adviseurs of een van haar adviseurs. BDO Accountants & Adviseurs en haar adviseurs aanvaarden geen aansprakelijkheid voor schade die het gevolg is van handelen of het nemen van besluiten op basis van de informatie in deze publicatie. BDO is een op naam van Stichting BDO te Amsterdam geregistreerd merk. In deze publicatie wordt BDO gebruikt ter aanduiding van de organisatie die onder de merknaam BDO actief is op het gebied van de professionele dienstverlening (accountancy, belastingadvies en consultancy).

3 BDO NIEUWSMAGAZINE I VOORWOORD 3 NR VOORWOORD Klantbelang ondergeschikt? Van de circa honderd corporaties die wij als BDO per jaar als relatie mogen adviseren, heeft het merendeel klantgerichtheid als één van haar belangrijkste kernwaarden benoemd. Van strategische plannen tot aan de kerncompetenties staat de klant voorop bij het handelen van management en medewerkers binnen de corporatie. De media vragen zich af hoe het dan toch kan dat ondanks alle goede intenties, er diverse voorbeelden zijn van corporaties waar het klantbelang ondergeschikt lijkt te zijn geweest aan zakelijk gewin. Het betreft in die gevallen niet zomaar een onwetende medewerker op de werkvloer, maar dit handelen lijkt bewust te zijn verankerd in de beleidsuitgangspunten op strategisch niveau. Schandalig! roepen de Nederlandse overheid en burger. Zijn besturen in corporatieland incapabel of echt uit op eigen gewin? Staan de toezichthouders op dermate afstand dat zij dergelijke signalen niet waarnemen? Dat wil ik niet geloven. Over de besluiten die aan al deze missers vooraf zijn gegaan, hebben immers slimme mensen nagedacht. Recent onderzoek van Aedes toont zelfs aan dat risicobeheersing onderdeel uitmaakt van de bedrijfscultuur van de meeste corporaties. De vraagstukken waar de sector mee worstelt, blijken echter ingewikkelder te zijn en niet eenduidig op te lossen. Een van de meest complexe sectoren, waarin zakelijke belangen en maatschappelijke doelstellingen met elkaar verenigd moeten worden, is de woningcorporatiesector. Als adviseurs hebben wij het voorrecht in de keukens te mogen kijken bij menig corporatie. Wij zien dat de corporatiewereld is veranderd. Nieuwe vragen worden actueel: hoe zorg je ervoor dat je (huur)opbrengsten voldoende zijn om je kosten te kunnen dekken? Hoe moet je omgaan met het kooprecht, als het voor potentiële kopers steeds lastiger wordt om een hypotheek te verkrijgen? Hoe kun je omgaan met de huishoudens die vanwege inkomensgrenzen tussen wal en schip dreigen te raken? Het financieren van projecten is bovendien erg moeilijk geworden en wetgeving legt diverse (commerciële) activiteiten van corporaties aan banden. Om als corporatie klantgericht te kunnen blijven presteren, is naast maatschappelijke gedrevenheid ook financieel en bedrijfskundig talent vereist: een cultuur waarin optimalisatie van processen, bedrijfskostenbeheersing alsmede resultaatmeting de basis vormen. De woningcorporatiesector laat zien daadwerkelijk een omslag te (willen) maken en zal op zoek gaan naar rendementsverbetering via nieuwe bedrijfs- en verdienmodellen. Hierbij staat naar onze mening risicobeheersing en de balans tussen zakelijke en maatschappelijke belangen centraal. BDO sluit zich aan bij deze ontwikkeling en heeft zich ten doel gesteld corporaties praktisch en efficiënt te ondersteunen bij het verbeteren en vernieuwen van de bedrijfsvoering. Het klantbelang staat hierbij voorop. In deze uitgave besteden wij aandacht aan rendementsverbetering binnen corporaties: een aangescherpte visie en praktische handvatten ten aanzien van interne controle, risicobeheersing en bedrijfskostenbeheersing binnen de sector. Erik Schijvens partner BDO Consultants

4 4 BDO NIEUWSMAGAZINE I BRANCHEGROEP WONINGCORPORATIES BDO BRANCHEGROEP WONINGCORPORATIES e specifieke kennis en kunde op het gebied van woningcorporaties heeft BDO gebundeld in de Branchegroep Woningcorporaties. Deze branchegroep adviseert en ondersteunt een honderdtal woningcorporaties bij onder meer financiële, fiscale en organisatorische vraagstukken. Daarmee is BDO één van de grotere advieskantoren in deze sector. Onze aanpak wordt gekenmerkt door een persoonlijke, professionele én praktische insteek. Dit is ook wat wij beogen met dit magazine. U van interessante informatie voorzien over onderwerpen die voor u actueel zijn, waarbij tevens een praktische verdiepingsslag wordt gemaakt. Omdat onze accountants, fiscalisten en consultants ook buiten de branche werkzaam zijn, denken wij vanuit een breed perspectief met u mee. Wij geven u deskundig advies en ondersteunen u bij de dagelijkse besturing en bedrijfsvoering. Maar ook bij specifieke projecten op diverse gebieden zoals financieel management, risicomanagement, procesoptimalisatie, personeel en automatisering hebben we de juiste specialisten in huis. Kortom, BDO kijkt samen met u naar de toekomst. We werken daarbij aan hetzelfde doel: het behalen van uw doelen en opgaven door u daarin te ondersteunen met gerichte en pragmatische oplossingen voor vraagstukken. Zodoende kunt u maatschappelijk en financieel rendement behalen binnen de kaders die door uzelf en uw belanghebbenden worden gesteld. Wilt u graag vrijblijvend bespreken wat wij voor u kunnen betekenen? Neem dan contact op met onze branchegroep. Dhr. R.W. van Hecke RA partner Accountancy DRS. E.H.G. Schijvens MBA partner Consultancy Mr. S.F. van der Veen senior manager Belastingadvies

5 BDO NIEUWSMAGAZINE I INHOUD 5 INHOUD 06 ACTUALITEITEN Tax planning levert fiscaal voordeel Laat u zich deriveren? Zelfevaluatie zachte organisatiekant RvC vereist meer aandacht! Kooprecht terecht? 10 RENDEMENT EN RISICOBEHEERSING; EEN KEUZE OF EEN MATCH? 15 EVENEMENTEN Bijeenkomst Maatschappelijk Rendement Bijeenkomst Herziene RJ 645

6 6 BDO NIEUWSMAGAZINE I ACTUALITEITEN ACTUALITEITEN TAX PLANNING LEVERT FISCAAL VOORDEEL De Hoge Raad heeft op 13 januari 2012 geoordeeld dat een woningcorporatie als een algemeen nut beogende instelling (ANBI) kan worden beschouwd. Deze kwalificatie opent de deur van het gebruik van specifieke fiscale faciliteiten, zoals de fondswerversaftrek en de herbestedingsreserve in de vennootschapsbelasting. Fiscale faciliteiten Door gebruik te maken van fiscale faciliteiten kan de fiscale winst worden verminderd dan wel worden uitgesteld, met als gevolg (voorlopig) geen belastingheffing. Door de uitspraak in het arrest dat corporaties ANBI s zijn, staat de faciliteit herbestedingsreserve open. Hiervan kan op dit onderdeel zo nog tot en met het jaar 2011 gebruik worden gemaakt door woningcorporaties. Met ingang van 1 januari 2012 is de wetgeving op dit onderdeel zo aangepast, waardoor de herbestedingsreserve in beginsel alleen voor specifieke corporaties mogelijk is. Tax planning Om het voordeel tot en met het jaar 2011 te kunnen benutten, is tax planning gewenst en zijn specifieke acties nodig. Als wordt voldaan aan de gestelde voorwaarden, kunnen in de aangifte vennootschapsbelasting de fondswerversaftrek en/of de herbestedingsreserve worden toegepast. Als de aangifte vennootschapsbelasting al is ingediend (veelal tot en met het jaar 2009), kan hierop een aanvulling worden gedaan. Daarbij zijn ook keuzes noodzakelijk, zoals de voorziening onderhoud heroverwegen, afwaardering terugnemen en anticiperen. In de jaren 2012 en verder kan vervolgens worden beoordeeld welke fiscale faciliteiten dan nog open staan om deze optimaal te benutten om verder uitstel van belastingheffing te kunnen realiseren. Als in de aangiften vennootschapsbelasting over de afgelopen jaren geen rekening is gehouden met toepassing van de genoemde faciliteiten, kan een herbeoordeling gezien de uitspraak van de Hoge Raad - zeker zinvol zijn. Onze fiscale adviseurs helpen u hier graag bij. Mr. S.F. van der Veen senior manager Belastingadvies

7 BDO NIEUWSMAGAZINE I ACTUALITEITEN 7 LAAT U ZICH DERIVEREN? De laatste tijd lijkt het binnen de sector alleen nog maar over derivaten te gaan. Ineens schijnen allerlei mensen deskundig te zijn, een mening te hebben of in de social media hun verbazing uit te spreken. Adviseurs die u eerst met veel enthousiasme financiële instrumenten hebben voorgespiegeld, staan nu in de rij om achteraf uit te leggen wat de risico s zijn. Wat is een derivaat? Derivaat is rechtstreeks terug te voeren op het Latijnse derivatum het afgeleide. Dat woord komt van derivare wat afleiden betekent. Derivare bestaat op zijn beurt uit het voorvoegsel de- uit - weg van en het woord rivus beek, stroom bestaat. Het komt er dus op neer dat als je je laat afleiden en niet oplet, je geld als het ware vanzelf wegloopt! Dat komt doordat de onderliggende waarde immers vele malen groter is dan de prijs van het afleidende instrument. De financiële uitslagen van deze swaps, caps en futures kunnen dus zowel positief als negatief fors zijn. Wat zijn de voorwaarden voor het gebruik van financiële instrumenten? Maak alleen gebruik van diensten die alle belangrijke beslissers ook begrijpen. Scholing gaat dus altijd aan het gebruik vooraf. Er is een directe relatie tussen risico en rendement voor elke oplossing. Dus als het te mooi is om waar te zijn, wees dan op uw hoede. Organiseer uw eigen controle door functiescheiding, second opinions of alternatieve voorstellen. Duidelijke kaders binnen treasurystatuten, gesloten posities, investeringsdocumenten en procuratieregelingen zijn belangrijk. Zorg dat door scenarioanalyses en stresstests ook de voor onmogelijk geachte ontwikkelingen in beeld zijn. Adequate informatievoorziening en continue monitoring ten aanzien van de fair value en het risicoprofiel van de gebruikte instrumenten is noodzakelijk. Laat u dus niet afleiden door de incidenten uit de sector, maar wees uitgerust met de juiste instrumenten. Gisteren ging het om fraude, vandaag gaat het om derivaten, morgen over een te hoge waardering van commercieel vastgoed. Met reageren bent u dus feitelijk altijd te laat. Hebt u een goed beeld van alle relevante risico s en controls? Hebt u grip of laat ook u zich deriveren? Dhr. J. Kleijwegt senior manager Financieel Management

8 8 BDO NIEUWSMAGAZINE I ACTUALITEITEN ZELFEVALUATIE ZACHTE ORGANISATIEKANT RVC VEREIST MEER AANDACHT! De rol en taken van de Raad van Commissarissen (RvC) liggen meer dan eens onder het maatschappelijk vergrootglas. De RvC is niet alleen een belangrijk adviserend orgaan richting de Raad van Bestuur (RvB), maar heeft ook als toezichthouder de belangrijke taak de besluiten van het bestuur impliciet en expliciet goed te keuren. Impliciet wanneer het bestuur zich verantwoordt over het gevoerde beleid en de effecten ervan en expliciet wanneer het besluiten betreft die om voorafgaande goedkeuring van de RvC vragen. Softcontrols vaak onderbelicht Dat de evaluatie van de rol en taken van de RvC een belangrijke is, blijkt ook uit het in januari 2012 afgeronde Nationaal Commissarissen Onderzoek In dit gezamenlijke onderzoek van het Nivra (Nyenrode Business Universiteit) en de Erasmus Universiteit (Instituut Toezicht & Compliance) stond de evaluatie van het functioneren van de RvC centraal. Naast (beursgenoteerde) ondernemingen hebben commissarissen van zorginstellingen, woningcorporaties en andere organisaties een actieve bijdrage geleverd. In de rapportage wordt een aantal verbeterthema s en aanbevelingen genoemd. De belangrijkste aanbevelingen zijn het ten minste eens in de drie jaar extern laten begeleiden van de zelfevaluatie, nader onderzoek uitvoeren naar het gewenste profiel van deze externe begeleider (deskundig op het gebied van toezicht of gedrag), het vragen van input van buiten de RvC en het evalueren van de kwaliteit van de individuele leden en van de RvC als geheel. Wij constateren in de praktijk dat naast de harde kant, zoals de aanwezige processen, procedures en systemen, vooral de zachte kant van het toezicht beter (geëvalueerd) zou moeten worden. Deze soft controls blijven nog te vaak onderbelicht. Bij de zachte kant staan gedragsaspecten en intuïtie centraal. Als externe begeleider van zelfevaluaties van RvC (en RvB) hanteren wij hiertoe het 7S-model. Harde en zachte factoren in samenhang Het 7S-model is een systeem om de kwaliteit te meten van de prestaties die een organisatorische eenheid levert en dat de samenhang tussen de factoren in beeld brengt. De zeven factoren zijn verdeeld in drie harde (strategie, structuur en systemen) en vier zachte ((leiderschaps)stijl, significante waarden, sleutelvaardigheden en staf) factoren. 7S-model Uitgaande van het model hebben wij de externe begeleiding van de RvC zelfevaluatie op meerdere wijzen vormgegeven. Hiermee kunnen wij altijd aan de behoefte van uw RvC voorzien. De meest gebruikelijke werkwijze is die waarbij eerst een vragenlijst ingevuld wordt, daarna bijzonderheden plenair besproken worden en tot slot de RvC een rapportage met verbeterpunten ontvangt. Dhr. P. de Boer RA EMIA senior consultant Risk Advisory Services

9 BDO NIEUWSMAGAZINE I ACTUALITEITEN 9 KOOPRECHT TERECHT? Woningcorporaties moeten, conform het wetsvoorstel van de minister minstens 75% van hun woningen te koop aanbieden. Zo wil het kabinet huurders het recht geven om tegen een redelijke prijs hun woning te kopen. Het kooprecht vergroot voor de zittende huurders de keuzevrijheid en geeft hen meer verantwoordelijkheid voor de eigen woon- en leefomgeving. Hier zou een emanciperende werking van uit moeten gaan. Verkoop huurwoningen In de discussie met betrekking tot het kooprecht zijn veel tegenstanders, waaronder partijen als Aedes en de Woonbond. Aedes meldt op haar website: Huren of verkopen maakt ons niet uit, maar verplichten om te verkopen is niet acceptabel. Volgens de Woonbond zijn ook huurders tegen grootschalige verkoop van huurwoningen. De bond vindt het kooprecht in de huidige markt onbegrijpelijk en zeer onverstandig. Argumenten als zorg voor leefbaarheid en onderhoud en de grote vraag naar betaalbare huurwoningen zijn veel gehoord. BDO deelt die opvatting. Wij zijn van mening dat het strategisch voorraadbeleid complexer wordt gemaakt. Bovendien neemt de invloed van de corporatie op de leefbaarheid van wijken en buurten af, waardoor verpaupering op de loer ligt. Meer verkoopopbrengsten (winst) voor corporaties leiden daarnaast mogelijk tot meer vennootschapsbelasting voor zover de verkoopprijs boven de fiscale boekwaarde ligt. BDO durft te betwijfelen of deze belangen wel voldoende zwaarwegend zijn om de verstoring van de woningmarkt te rechtvaardigen. Zitten de huurders hier uiteindelijk wel op te wachten? Het beperkte animo voor allerlei vormen om het eigenbezit te stimuleren, zoals Te Woon, lijkt erop te duiden van niet. Daarnaast lijken een veel fundamentelere (fasegewijze) herziening van de woningmarkt, waarbij ook de beperking van de hypotheekrenteaftrek, het bieden van ruimere financieringsmogelijkheden voor de middengroepen en herstel van het vertrouwen van de woonconsumenten noodzakelijke voorwaarden te zijn voor een succesvolle hervorming. Inbreuk eigendomsrecht Een wet die je verplicht je woning te verkopen is feitelijk een vorm van onteigening. In ons rechtstelsel wordt het eigendomsrecht als een groot goed beschouwd en is inbreuk hierop alleen toegestaan als er sprake is van een redelijke verhouding (fair balance) tussen het algemeen belang en de bescherming van de individuele rechten. De vraag is echter: wat is het zwaarwegend maatschappelijk belang van kooprecht om deze vergaande inbreuk op het eigendomsrecht van corporaties te rechtvaardigen? Mogelijk is het het kabinetsbelang om meer middelen beschikbaar te krijgen, die ingezet kunnen worden ter financiering van de huurtoeslag en andere maatschappelijke investeringen. MEVR. E.J. DIJKEMA MSC consultant Organisation & Control

10 RENDEMENT EN RISICOBEHEERSING; EEN KEUZE OF EEN MATCH?

11 BDO NIEUWSMAGAZINE I RENDEMENT EN RISICOBEHEERSING 11 e omgeving waarin uw corporatie zich begeeft is aan verandering onderhevig en wordt steeds complexer. Verdienmodellen staan ter discussie en inkomsten worden afgeroomd. Tegelijkertijd krijgen corporaties steeds meer verantwoordelijkheden. Ook hebben huurders, toezichthouders, overige belanghebbenden en de maatschappij hoge verwachtingen en stellen zij eisen aan de transparantie van uw corporatie. Risicobeheersing is daarom cruciaal. De sector ligt onder een vergrootglas: alle bewegingen worden nauwlettend gemonitord door de buitenwereld. Er zijn dan ook diverse voorbeelden in de media geweest als het gaat om het niet beheersen van risico s. De derivatenproblematiek is hierbij de meest recente uiting. Er wordt om meer extern toezicht gevraagd, maar het is de vraag of dat nu net de oplossing is. Adequate inrichting van governance en risicomanagement lijken volgens BDO een beter antwoord te geven. Veel corporaties zijn zich ervan bewust dat ze iets moeten met het onderwerp risicobeheersing. Uit onze adviesgesprekken blijkt dat het lastig wordt gevonden om aan het abstracte begrip risicobeheersing een praktische invulling te geven. Dit blijkt ook uit een gezamenlijk onderzoek van Aedes en het Nederlands Adviesbureau voor Risicomanagement (NAR). Zo stond onlangs op de website van Aedes te lezen dat risicomanagement steeds meer aandacht krijgt van corporaties. Daarnaast vormt het in toenemende mate een onderdeel van de organisatie en de bedrijfscultuur. Het integreren van risicomanagement in het beleid en in het gebruik van beoordelingsinstrumenten binnen de corporatie gebeurt echter veel minder. Risicomanagement Wij constateren dat onze klanten het vaak lastig vinden om risicobeheersing praktisch in te vullen. Relevant is daarom de vraag waarom bij veel corporaties de integratie van risicomanagement met het beleid en de toepassing van beoordelingsinstrumenten voor risicobeheersing achterblijft. Het antwoord daarop is eenvoudig. Veel corporatiebestuurders, toezichthouders en medewerkers vrezen dat er met risicomanagement hoge kosten gepaard gaan. Daarnaast verwachten ze een te zwaar beslag op de organisatie en bestaat volgens hen de kans dat risicobeheersing te veel een doel op zich wordt. De visie van BDO is echter dat risicobeheersing ondersteunend moet zijn aan de doelstellingen van de corporatie; het moet bijdragen aan het behalen van (maatschappelijk) rendement binnen de afgesproken financiële kaders en wel op een zo praktische en efficiënt mogelijke manier. De meerwaarde van expliciet risicomanagement is volgens BDO gelegen in het kunnen nemen van beter onderbouwde en afgewogen besluiten en het bewust en transparant kunnen bijsturen. BDO heeft in de praktijk ervaring opgedaan met een relatief eenvoudige en pragmatische oplossing die de genoemde voorbehouden van corporaties kan wegnemen. Sterker nog, wij zijn er van overtuigd dat op deze manier risicobeheersing zal leiden tot rendementsverbetering!

12 12 BDO NIEUWSMAGAZINE I RENDEMENT EN RISICOBEHEERSING In control met de corporatie control monitor Corporatie Control Monitor Risicobeheersing omvat meer dan het opsommen van risico s en het formuleren van beheersingsmaatregelen, al is dat vaak wel het beeld dat corporaties hebben. De volwassenheid van de corporatie, de wijze waarop acceptatie door medewerkers het best is te bewerkstelligen en de manier waarop risicobeheersing kan bijdragen aan het verbeteren van het rendement van de corporatie, zijn ook elementen van belang. Deze elementen komen samen in de BDO Corporatie Control Monitor. De BDO Corporatie Control Monitor is een online tool en bestaat uit drie modules: Een risicomonitor; Een volwassenheidsmonitor; Een auditmonitor. Door gebruik te maken van een database met sectorspecifieke risico s, beheersmaatregelen en stellingen, hoeft u het wiel niet opnieuw uit te vinden. U wordt geholpen om op eenvoudige wijze een beeld te krijgen van uw risico s en bijbehorende beheersgebieden. De control kubus geeft dit grafisch weer. Risicomonitor Goed risicomanagement zorgt ervoor dat alle risico s op strategisch, tactisch en operationeel niveau inzichtelijk zijn en beheerst worden. Door goed inzicht in, en beheersing van deze risico s, neemt de kans dat uw corporatie de geformuleerde doelstellingen realiseert toe. Met behulp van de risicomonitor kunt u het risicoprofiel van de corporatie in kaart brengen. Relevante risico s worden in beeld gebracht in termen van kans (hoe waarschijnlijk is het dat dit risico zich voordoet) en impact (met welk effect) in relatie tot de risicohouding van uw corporatie (hoeveel risico wenst u te lopen). Wij besteden daarbij aandacht aan risico s op onder andere de gebieden strategie, innovatie, wet- en regelgeving (compliance) en automatisering. Zo zijn het hebben van onvoldoende mogelijkheden tot financiering van niet-daebactiviteiten en een onvoldoende vertaling van strategie in operationele doelstellingen risico s waarmee woningcorporaties te maken kunnen krijgen. De monitor maakt u specifiek attent op deze risico s. Volwassenheidsmonitor Met de volwassenheidsmonitor wordt op een eenvoudige wijze bepaald in welke fase uw corporatie zich momenteel bevindt op het gebied van interne beheersing. Een volwassen organisatie is een organisatie waarin medewerkers zelfstandig in staat zijn om in termen van risico s te denken en adequaat te handelen als een risico actueel wordt. Denk hierbij aan het toekennen van bevoegdheden in financiële systemen of het beoordelen van plannen aangaande nieuwbouwprojecten. Voor het risico-denken is het noodzakelijk dat het management van de organisatie hierin het goede voorbeeld geeft en bijvoorbeeld medewerkers stimuleert tot het volgen van opleidingen omtrent voor hen actuele onderwerpen. Door het beantwoorden van gerichte stellingen op het gebied van compliance, financiën, strategie, integriteit, bedrijfsprocessen (operationeel), kent de volwassenheidsmonitor scores per gebied toe. Aan de hand van vooraf door de corporatie zelf opgestelde normen Control kubus

13 BDO NIEUWSMAGAZINE I RENDEMENT EN RISICOBEHEERSING 13 kan eenvoudig bepaald worden op welke gebieden bijsturing van beleid wenselijk is. Het spindiagram op de volgende pagina laat zien hoe de scores worden weergegeven. Indien een corporatie dus op alle onderdelen een 4 wil scoren, betekent dit dat op de meeste gebieden nog bijsturing vereist is om aan de zelf gestelde norm te voldoen. Auditmonitor De auditmonitor is op basis van onze kennis en ervaring op het gebied van interne beheersing binnen de sector ontwikkeld. Hierin zijn de belangrijkste operationele risico s en interne beheersmaatregelen op het niveau van bedrijfsprocessen opgenomen. De opzet is zodanig dat eenvoudig aansluiting kan worden gevonden bij de huidige besturing en het gewenste tempo van verandering. De uitkomsten van de eerder beschreven risico- en volwassenheidsmonitor vormen een goede basis voor de keuze welke interne beheersing gewenst is. In de auditmonitor kunnen uitgevoerde beheersmaatregelen worden vastgelegd, waarna het eenvoudig mogelijk is om inzicht te krijgen in hoeverre operationele risico s worden beheerst. Dit is interessant voor een corporatie omdat direct inzichtelijk wordt in welke mate een proces beheerst wordt en/ of bijsturing noodzakelijk is. Optimaliseren van processen Door de inzet van de Corporatie Control Monitor helpt BDO uw corporatie om meer risicobewust te worden en te handelen. Risicomanagement is op die manier eenvoudig, pragmatisch en ondersteunend aan de bedrijfsvoering. Dit draagt bij aan de volwassenheid van uw corporatie en daarmee aan de interne beheersing. Binnen een volwassen corporatie zullen de medewerkers hun werkzaamheden meer gaan focussen op taken die van belang zijn. De veilige routine waarin taken verricht worden omdat ze al jaren zo uitgevoerd worden, wordt verlaten en taken zullen doelgerichter worden uitgevoerd. Deze taken en verantwoordelijkheden kunnen in de BDO Corporatie Control Monitor duidelijk belegd worden. Hierdoor hoeven werkzaamheden slechts één keer te worden uitgevoerd en vastgelegd, hetgeen bijdraagt aan het stroomlijnen van operationele processen.

14 14 BDO NIEUWSMAGAZINE I RENDEMENT EN RISICOBEHEERSING Doordat er meer gerichte interne controles plaatsvinden, zullen cijfers betrouwbaarder het financiële systeem uitkomen. Dit leidt tot een efficiënter rapportagetraject, waardoor er minder sprake hoeft te zijn van foutherstelwerkzaamheden. Risicobeheersing draagt op die manier bij aan procesoptimalisatie en legt daarmee de basis voor rendementsverbetering. Spindiagram volwassenheidsmonitor Dhr. J. Kleijwegt senior manager Financieel Management Drs. R.C.E. Beltjens consultant Organisation & Control

15 BDO NIEUWSMAGAZINE I EVENEMENTEN 15 EVENEMENTEN Bijeenkomst Maatschappelijk rendement Eind april De maatschappelijke meerwaarde van uw corporatie in beeld Vanuit de achtergrond van sociale huisvester investeren corporaties aanzienlijke bedragen in maatschappelijke projecten en leefbaarheidsprojecten in hun werkgebied. Steeds meer corporaties vragen zich in het licht van de toenemende transparantie en teruglopende budgetten echter af wat de meerwaarde van hun investeringen is. Het meten van maatschappelijk rendement maakt het mogelijk de effecten van investeringen voor zowel de corporatie als belanghebbenden kwalitatief én kwantitatief inzichtelijk te maken. Het stelt corporaties in staat om besluiten te legitimeren en te verantwoorden op basis van de maatschappelijke waarde. Tevens kunnen belanghebbenden op deze wijze actief bij deze investeringen worden betrokken. BDO Consultants organiseert in april vier regionale bijeenkomsten waarin het meten van maatschappelijk rendement centraal staat. Vanuit verschillende invalshoeken zal dit onderwerp worden belicht. U krijgt tijdens de bijeenkomst handvatten hoe u concreet met het meten van maatschappelijk rendement aan de slag kunt gaan. Voor deze bijeenkomsten zijn inmiddels persoonlijke uitnodigingen verstuurd. Bijeenkomst Herziene RJ 645 Medio 2012 Gevolgen van de herziene RJ 645 middels praktische workshops behandeld. Toegelaten instellingen moeten vanaf het verslagjaar 2012 (en voor enkele onderwerpen al vanaf 2011) voldoen aan de herziene richtlijn voor de jaarverslaggeving 645 (RJ 645). Deze nieuwe richtlijn is beperkt in omvang geworden. Dat lijkt prettig. Wat het werkelijk betekent, is dat er geen uitzonderingen meer zijn toegestaan ten opzichte van de algemeen geldende richtlijnen. In de praktijk blijkt echter dat de toepassing van de algemeen geldende richtlijnen nog niet zo eenvoudig is. Om bij te dragen aan de kwaliteit van de verslaggeving en vooral ook praktisch te ondersteunen, heeft BDO, als lid van de Werkgroep Jaarverslaggeving Toegelaten Instellingen Volkshuisvesting, meegewerkt aan de totstandkoming van de handreiking voor het toepassen van de nieuwe richtlijn 645. Om de hoofdlijnen van de wijzigingen inzichtelijk te maken, hebben wij deze vertaald naar een praktisch factsheet. Hierop zijn schematisch de gevolgen van de wijzigingen toegelicht. Dit facsheet is te vinden op Later dit jaar zullen wij middels diverse bijeenkomsten verder ingaan op de consequenties die RJ 645 voor u heeft. Voor deze bijeenkomst zult u te zijner tijd uitgenodigd worden. Drs. A.C. Lucassen senior adviseur Organisation & Control DRS. H.J. VAN HERPT RA manager Audit & Assurance

16 BDO Accountants & Adviseurs is een op naam van BDO Holding B.V. te Eindhoven geregistreerde handelsnaam en wordt gebruikt ter aanduiding van een aantal met elkaar in een groep verbonden rechtspersonen, die ieder afzonderlijk onder de merknaam BDO actief zijn op een bepaald terrein van de professionele dienstverlening (accountancy, belastingadvies en consultancy). BDO Holding B.V. is lid van BDO International Ltd, een rechtspersoon naar Engels recht met beperkte aansprakelijkheid, en maakt deel uit van het wereldwijde netwerk van juridisch zelfstandige organisaties die onder de naam BDO optreden. BDO is de merknaam die wordt gebruikt ter aanduiding van het BDO-netwerk en van elk van de BDO Member Firms. 03/2012 BM1214

MEER GRIP OP UW BEDRIJFSVOERING IN EEN SNEL VERANDERENDE WERELD DAT TELT.

MEER GRIP OP UW BEDRIJFSVOERING IN EEN SNEL VERANDERENDE WERELD DAT TELT. MEER GRIP OP UW BEDRIJFSVOERING IN EEN SNEL VERANDERENDE WERELD Omdat mensen tellen. DE TIJD VOOR VERANDERING IS NU De wereld verandert. Misschien wel sneller dan ooit. Snel schakelen wordt steeds belangrijker

Nadere informatie

NIEUWE REGELGEVING VOOR ORGANISATIES VAN OPENBAAR BELANG De gevolgen voor uw organisatie op een rij

NIEUWE REGELGEVING VOOR ORGANISATIES VAN OPENBAAR BELANG De gevolgen voor uw organisatie op een rij NIEUWE REGELGEVING VOOR ORGANISATIES VAN OPENBAAR BELANG De gevolgen voor uw organisatie op een rij Omdat mensen tellen. Nieuwe regelgeving voor Organisaties van Openbaar Belang 3 Invoering nieuwe regelgeving

Nadere informatie

Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur

Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur 1. Algemeen Deugdelijk ondernemingsbestuur is waar corporate governance over gaat. Binnen de bedrijfskunde wordt de term gebruikt voor het aanduiden van hoe een

Nadere informatie

Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur Stek

Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur Stek Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur Stek 1 Algemeen Deugdelijk ondernemingsbestuur is waar corporate governance over gaat. Binnen de bedrijfskunde wordt de term gebruikt voor het aanduiden van hoe

Nadere informatie

Datum 27 november 2009 Betreft Oordeelsbrief Geacht bestuur,

Datum 27 november 2009 Betreft Oordeelsbrief Geacht bestuur, L1875 Stichting Woningcorporaties Het Gooi en Omstreken t.a.v. het bestuur Postbus 329 1200 AH HILVERSUM Rijnstraat 8 Postbus 30941 2500 GX Den Haag www.vrom.nl Datum 27 november 2009 Betreft Oordeelsbrief

Nadere informatie

Datum 27 november 2009 Betreft Oordeelsbrief 2009. Geacht bestuur,

Datum 27 november 2009 Betreft Oordeelsbrief 2009. Geacht bestuur, L0705 Veenendaalse Woningstichting t.a.v. het bestuur Postbus 168 3900 AD VEENENDAAL Rijnstraat 8 Postbus 30941 2500 GX Den Haag www.vrom.nl Datum 27 november 2009 Betreft Oordeelsbrief 2009 Geacht bestuur,

Nadere informatie

Datum 27 november 2009 Betreft Oordeelsbrief Geacht bestuur,

Datum 27 november 2009 Betreft Oordeelsbrief Geacht bestuur, L0884 Woningstichting Goed Wonen Koedijk Sint-Pancras t.a.v. het bestuur Bovenweg 180 A 1834 CJ SINT PANCRAS Rijnstraat 8 Postbus 30941 2500 GX Den Haag www.vrom.nl Datum 27 november 2009 Betreft Oordeelsbrief

Nadere informatie

Datum 27 november 2009 Betreft Oordeelsbrief 2009. Geacht bestuur,

Datum 27 november 2009 Betreft Oordeelsbrief 2009. Geacht bestuur, L0117 Stichting Portaal t.a.v. het bestuur Postbus 375 3900 AJ VEENENDAAL Rijnstraat 8 Postbus 30941 2500 GX Den Haag www.vrom.nl Datum 27 november 2009 Betreft Oordeelsbrief 2009 Geacht bestuur, Ieder

Nadere informatie

Missie We zijn een maatschappelijke vastgoedonderneming, die met en voor bewoners samenwerkt aan krachtige wijken met toekomstwaarde.

Missie We zijn een maatschappelijke vastgoedonderneming, die met en voor bewoners samenwerkt aan krachtige wijken met toekomstwaarde. Governance handboek Besturingsmodel Havensteder Inleiding Het besturingsmodel van woningcorporatie Havensteder maakt de verbanden zichtbaar tussen missie, visie en strategie. En de daarvan afgeleide doelstellingen,

Nadere informatie

Profielschets Raad van Commissarissen R.K. Woningbouwvereniging Zeist

Profielschets Raad van Commissarissen R.K. Woningbouwvereniging Zeist Profielschets Raad van Commissarissen R.K. Woningbouwvereniging Zeist 1. Inleiding De RvC van de R.K. Woningbouwvereniging Zeist heeft drie taken: - toezicht houden op het bestuur en op de gang van zaken

Nadere informatie

Integraal risicomanagement

Integraal risicomanagement Samenvatting Integraal risicomanagement in 40 Nederlandse ziekenhuizen Inhoud Inleiding 3 Onderzoeksvragen 3 Integraal risicomanagement onvoldoende beschreven 4 Aanbevelingen 5 Over VvAA 7 2 VvAA Risicomanagement

Nadere informatie

ALGEMENE PROFIELSCHETS ADVIESGROEP BESTUURLIJKE VRAAGSTUKKEN

ALGEMENE PROFIELSCHETS ADVIESGROEP BESTUURLIJKE VRAAGSTUKKEN NA/60009382 ALGEMENE PROFIELSCHETS ADVIESGROEP BESTUURLIJKE VRAAGSTUKKEN Profielschets Adviesgroep Bestuurlijke Vraagstukken 1 Algemeen 1.1 Leidend voor het functioneren van de Adviesgroep Bestuurlijke

Nadere informatie

Investeringsstatuut Stichting Wonen Zuid. Werk in uitvoering

Investeringsstatuut Stichting Wonen Zuid. Werk in uitvoering Investeringsstatuut Stichting Wonen Zuid Werk in uitvoering Vastgesteld door de Bestuurder op 17-06-2014 Goedgekeurd door de Raad van Commissarissen op 26-03-2015 INHOUD INVESTERINGSSTATUUT INLEIDING...

Nadere informatie

APOTHEKERS. Omdat mensen tellen.

APOTHEKERS. Omdat mensen tellen. APOTHEKERS Omdat mensen tellen. 2 Apothekers ADVIESGROEP APOTHEKERS APOTHEKERS VERDIENEN EEN ADVISEUR DIE THUIS IS IN HUN ZAKEN OF HET NU GAAT OVER DE AANKOOP DAN WEL VERKOOP VAN EEN APOTHEEK, FISCALE

Nadere informatie

In deze nieuwsbrief. Het belang van Strategisch Risico Management

In deze nieuwsbrief. Het belang van Strategisch Risico Management In deze nieuwsbrief Het belang van Strategisch Risico Management Van Videoanalyse naar Nieuwe Fabrieksinrichting Spelenderwijs de risico s voor een Woningcorporatie bespreken en oplossen Een Team samenstellen?

Nadere informatie

HOOFDSTUK 4: ROL EN VERANTWOORDELIJKHEDEN VAN DE AUDITCOMMISSIE

HOOFDSTUK 4: ROL EN VERANTWOORDELIJKHEDEN VAN DE AUDITCOMMISSIE 4. Rol en verantwoordelijkheden 1 HOOFDSTUK 4: ROL EN VERANTWOORDELIJKHEDEN VAN DE AUDITCOMMISSIE De belangrijkste taak van de auditcommissie is enerzijds het bewaken van de kwaliteit van de financiële

Nadere informatie

HOOFDPUNTEN IMPLEMENTATIE WONINGWET

HOOFDPUNTEN IMPLEMENTATIE WONINGWET HOOFDPUNTEN IMPLEMENTATIE WONINGWET DAEB portefeuille Niet-DAEB portefeuille DE GEHELE ORGANISATIE KRIJGT TE MAKEN MET DE WONINGWET RvT Bestuur Strategie en beleid Vastgoed Financiën en control Wonen -

Nadere informatie

Remuneratierapport 2014 Loyalis N.V.

Remuneratierapport 2014 Loyalis N.V. Remuneratierapport 2014 Loyalis N.V. Voorwoord Dit remuneratierapport geeft inzicht in de belangrijkste ontwikkelingen in het beloningsbeleid van Loyalis N.V. over het jaar 2014. Met dit rapport wil Loyalis

Nadere informatie

Datum 27 november 2009 Betreft Oordeelsbrief Geacht bestuur,

Datum 27 november 2009 Betreft Oordeelsbrief Geacht bestuur, L1557 Woningstichting Progrez t.a.v. het bestuur Postbus 8008 3301 CA DORDRECHT Rijnstraat 8 Postbus 30941 2500 GX Den Haag www.vrom.nl Datum 27 november 2009 Betreft Oordeelsbrief 2009 Geacht bestuur,

Nadere informatie

DOORSTAAT UW RISICOMANAGEMENT DE APK?

DOORSTAAT UW RISICOMANAGEMENT DE APK? WHITEPAPER DOORSTAAT UW RISICOMANAGEMENT DE APK? DOOR M. HOOGERWERF, SENIOR BUSINESS CONS ULTANT Risicomanagement is tegenwoordig een belangrijk onderdeel van uw bedrijfsvoering. Dagelijks wordt er aandacht

Nadere informatie

REGLEMENT VOOR DE AUDIT, COMPLIANCE EN RISICO COMMISSIE VAN PROPERTIZE B.V.

REGLEMENT VOOR DE AUDIT, COMPLIANCE EN RISICO COMMISSIE VAN PROPERTIZE B.V. REGLEMENT VOOR DE AUDIT, COMPLIANCE EN RISICO COMMISSIE VAN PROPERTIZE B.V. Datum: 11 mei 2015 Artikel 1. Definities AvA: Commissie: Reglement: RvB: RvC: Vennootschap: de algemene vergadering van aandeelhouders

Nadere informatie

BDO CONSULTANTS VOOR VRIJ ONDERNEMEN

BDO CONSULTANTS VOOR VRIJ ONDERNEMEN BDO CONSULTANTS VOOR VRIJ ONDERNEMEN BDO Consultants 3 BDO CONSULTANTS Als resultaat telt, schakelt u BDO Consultants B.V. in. Wij realiseren binnen uiteenlopende branches succesvolle projecten door onze

Nadere informatie

Profielschets. Directeur-bestuurder Woningbouwstichting Cothen

Profielschets. Directeur-bestuurder Woningbouwstichting Cothen Profielschets Directeur-bestuurder Woningbouwstichting Cothen ERLY the consulting company Opdrachtgever: Woningbouwstichting Cothen Datum: april 2015 Adviseur: drs. Lilian Vos Inleiding Woningbouwstichting

Nadere informatie

Werken met commissies

Werken met commissies Werken met commissies Inleiding De Raad van Commissarissen van Maasvallei streeft in het kader van good governance naar transparantie en het zo goed mogelijk invullen van haar rol als toezichthouder op

Nadere informatie

Nieuwe perspectieven voor HEAD Landelijke Themadag Sociaal domein

Nieuwe perspectieven voor HEAD Landelijke Themadag Sociaal domein Nieuwe perspectieven voor HEAD Landelijke Themadag Sociaal domein 2 mei 2017 Workshop Maatschappelijke vraagstukken in het sociale domein het hoofd bieden Introductie De transitiedriehoek en de aanpak

Nadere informatie

RISICOMANAGEMENT Sprengenland Wonen

RISICOMANAGEMENT Sprengenland Wonen 1 RISICOMANAGEMENT Sprengenland Wonen Versie : 2013-001 Ingangsdatum : 1 december 2013 Vastgesteld door het bestuur : 7 november 2013 Goedgekeurd door de Raad van Commissarissen : 25 november 2013 2 INHOUDSOPGAVE

Nadere informatie

wat telt? De Bedrijfscode van BDO

wat telt? De Bedrijfscode van BDO wat telt? De Bedrijfscode van BDO wat telt? De Bedrijfscode van BDO omdat mensen tellen. Integriteit en maatschappelijke verantwoordelijkheid zijn essentieel om in de huidige complexe en transparante wereld

Nadere informatie

BDO BRANCHEGROEP BOUW SAMENWERKEN VANUIT EEN SOLIDE BASIS

BDO BRANCHEGROEP BOUW SAMENWERKEN VANUIT EEN SOLIDE BASIS BDO BRANCHEGROEP BOUW SAMENWERKEN VANUIT EEN SOLIDE BASIS Omdat mensen tellen. BDO BRANCHEGROEP BOUW De Nederlandse bouwsector De afgelopen jaren zijn voor de Nederlandse bouwsector turbulent geweest.

Nadere informatie

Datum 27 november 2009 Betreft Oordeelsbrief 2009. Geacht bestuur,

Datum 27 november 2009 Betreft Oordeelsbrief 2009. Geacht bestuur, L1911 Stichting WonenBreburg t.a.v. het bestuur Postbus 409 5000 AK TILBURG Rijnstraat 8 Postbus 30941 2500 GX Den Haag www.vrom.nl Datum 27 november 2009 Betreft Oordeelsbrief 2009 Geacht bestuur, Ieder

Nadere informatie

Position paper Raeflex

Position paper Raeflex Over Raeflex Raeflex voert sinds 2002 professionele, onafhankelijke, externe visitaties bij woningcorporaties uit. Raeflex is marktleider; ons marktaandeel is sinds 2007 circa 40 procent. In totaal voerde

Nadere informatie

BARRIER DENKEN, BARRIER DOEN! PRAGMATISCH EN PROAC TIEVE RISICOANALYSE DOOR MARTIN HOOGERWERF, SENIOR BUSINESS CONSULTANT

BARRIER DENKEN, BARRIER DOEN! PRAGMATISCH EN PROAC TIEVE RISICOANALYSE DOOR MARTIN HOOGERWERF, SENIOR BUSINESS CONSULTANT WHITEPAPER BARRIER DENKEN, BARRIER DOEN! PRAGMATISCH EN PROAC TIEVE RISICOANALYSE DOOR MARTIN HOOGERWERF, SENIOR BUSINESS CONSULTANT RISICOMANAGEMENT IN BALANS Ondernemen betekent risico s nemen om de

Nadere informatie

FINANCIEEL MANAGEMENT

FINANCIEEL MANAGEMENT BDO CONSULTANTS FINANCIEEL MANAGEMENT Omdat mensen tellen. Financieel Management 3 FINANCIEEL MANAGEMENT DE CONTROLE OVER UW FINANCIËN Een effectief financieel beleid anticipeert op toekomstige ontwikkelingen

Nadere informatie

II. VOORSTELLEN VOOR HERZIENING

II. VOORSTELLEN VOOR HERZIENING II. VOORSTELLEN VOOR HERZIENING 2. VERSTEVIGING VAN RISICOMANAGEMENT Van belang is een goed samenspel tussen het bestuur, de raad van commissarissen en de auditcommissie, evenals goede communicatie met

Nadere informatie

Datum 27 november 2009 Betreft Oordeelsbrief Geacht bestuur,

Datum 27 november 2009 Betreft Oordeelsbrief Geacht bestuur, L0527 Stichting Trudo t.a.v. het bestuur Postbus 360 5600 AJ EINDHOVEN Rijnstraat 8 Postbus 30941 2500 GX Den Haag www.vrom.nl Datum 27 november 2009 Betreft Oordeelsbrief 2009 Geacht bestuur, Ieder jaar

Nadere informatie

Case Medewerkerstevredenheiden betrokkenheidscan

Case Medewerkerstevredenheiden betrokkenheidscan Case Medewerkerstevredenheiden betrokkenheidscan Hoe tevreden zijn de medewerkers met en hoe betrokken zijn zij bij de organisatie en welke verbeterpunten ziet men voor de toekomst? Wat is medewerkerstevredenheid

Nadere informatie

Verbeterplan visitatie 2011-2014

Verbeterplan visitatie 2011-2014 Verbeterplan visitatie 2011-2014 Managementafspraken 2011 Hoofddoelen volgend uit visitatieonderzoek 2010 Zes perspectieven en acht hoofddoelen klanten 1. Professionele klanten: Habion onderhoudt voldoende

Nadere informatie

De Raad van Toezicht voert tenminste jaarlijks met de Raad van Bestuur een functionering en beoordelingsgesprek. (in de maand september)

De Raad van Toezicht voert tenminste jaarlijks met de Raad van Bestuur een functionering en beoordelingsgesprek. (in de maand september) TAKEN EN BEVOEGDHEDEN RAAD VAN TOEZICHT ALERIMUS 1. Taak en werkwijze: De Raad van Toezicht heeft tot taak toezicht te houden op het besturen door de Raad van Bestuur en op de algemene gang van zaken in

Nadere informatie

TWEE LEDEN RAAD VAN COMMISSARISSEN (PROFIEL FINANCIËN EN PROFIEL REGIONALE BINDING)

TWEE LEDEN RAAD VAN COMMISSARISSEN (PROFIEL FINANCIËN EN PROFIEL REGIONALE BINDING) RvC 23-10-2014; pt. 9 TWEE LEDEN RAAD VAN COMMISSARISSEN (PROFIEL FINANCIËN EN PROFIEL REGIONALE BINDING) Vastgesteld d.d. 23-10-2014 DE ORGANISATIE is een ondernemende, maatschappelijk gedreven en ambitieuze

Nadere informatie

VISIE OP TOEZICHT Vastgesteld door Raad van Commissarissen op 15 september 2016

VISIE OP TOEZICHT Vastgesteld door Raad van Commissarissen op 15 september 2016 VISIE OP TOEZICHT Vastgesteld door Raad van Commissarissen op 15 september 2016 Woningcorporaties staan voor het huisvesten van mensen met een bescheiden inkomen en voor kwetsbare groepen. Woningcorporaties

Nadere informatie

ONDERZOEK BIJ FINANCIËLE ONDERNEMINGEN; Beloningsbeleid verdient meer aandacht

ONDERZOEK BIJ FINANCIËLE ONDERNEMINGEN; Beloningsbeleid verdient meer aandacht ONDERZOEK BIJ FINANCIËLE ONDERNEMINGEN; Beloningsbeleid verdient meer aandacht 2 ONDERZOEK BIJ FINANCIËLE ONDERNEMINGEN; BELONINGSBELEID VERDIENT MEER AANDACHT 1 INTRODUCTIE Vrijwel iedereen deelt de overtuiging

Nadere informatie

De remuneratie disclosure is conform artikel 25 van de RBB.

De remuneratie disclosure is conform artikel 25 van de RBB. Remuneratie disclosure 2013 De remuneratie disclosure betreft de remuneratie van de leden van de Raad van Bestuur, de leden van de Raad van Commissarissen en de groep functionarissen die in het nieuwe

Nadere informatie

het ONDerNemerspeiL Omdat mensen tellen.

het ONDerNemerspeiL Omdat mensen tellen. het ondernemerspeil Onderzoek naar het werkelijke rendement van Ondernemend Nederland - juni 2012 Omdat mensen tellen. voorwoord Met Het Ondernemerspeil brengt BDO in kaart hoe het werkelijk is gesteld

Nadere informatie

PROFIEL VOOR DE RAAD VAN COMMISSARISSEN EN ZIJN LEDEN

PROFIEL VOOR DE RAAD VAN COMMISSARISSEN EN ZIJN LEDEN PROFIEL VOOR DE RAAD VAN COMMISSARISSEN EN ZIJN LEDEN PROFIEL VAN DE RAAD De RvC van Pré Wonen hecht grote waarde aan het werken conform de principes van good governance, waarbij de Governance code een

Nadere informatie

Bestuursreglement. Woningstichting Heteren

Bestuursreglement. Woningstichting Heteren Bestuursreglement Woningstichting Heteren Status: Definitief, 11 februari 2014 Bestuursreglement Woningstichting Heteren 1 Doel en reikwijdte 1. Dit reglement is vastgesteld door het bestuur op 4 februari

Nadere informatie

Bouwfonds Investment Management Belangenconflictenbeleid (Samenvatting)

Bouwfonds Investment Management Belangenconflictenbeleid (Samenvatting) Bouwfonds Investment Management Belangenconflictenbeleid (Samenvatting) October 2013 Bouwfonds Investment Management Belangenconflictenbeleid (Samenvatting) Inhoudsopgave 1. Inleiding 3 2. Belangenconflicten

Nadere informatie

Charco & Dique. Compliance en risk management voor trustkantoren. Risk Management & Compliance

Charco & Dique. Compliance en risk management voor trustkantoren. Risk Management & Compliance Compliance en risk management voor trustkantoren Wij helpen trustkantoren om in een dynamische omgeving een goede reputatie te houden of op te bouwen Charco & Dique Risk Management & Compliance Charco

Nadere informatie

Variabel beloningsbeleid Identified Staff Kempen & Co

Variabel beloningsbeleid Identified Staff Kempen & Co Variabel beloningsbeleid Identified Staff u 2014 heeft een zorgvuldig, beheerst en duurzaam beloningsbeleid, dat vanzelfsprekend voldoet aan de geldende wettelijke vereisten. Belangrijke doelen van dit

Nadere informatie

Meer waarde creëren. Assetmanagement op maat

Meer waarde creëren. Assetmanagement op maat Meer waarde creëren Assetmanagement op maat Zo maken wij assetmanagement toepasbaar Met de toolbox Zeven bouwstenen van professioneel assetmanagement maken we de ISO55000 toepasbaar voor u. Belanghebbenden

Nadere informatie

Corporaties In Control

Corporaties In Control Corporaties In Control D A T U M : 3 0 M E I 2 0 1 3 Leonie van Meel & Frank Bieleman Agenda 1. Speelveld 2. Risicomanagement / Governancecode 3. Projectfasering ICS 4. Onafhankelijke rol / verantwoordelijkheid

Nadere informatie

BDO NIEUWSMAGAZINE WONINGCORPORATIES Bedrijfskostenbeheersing WWW.BDO.NL. Mei 2014. Omdat mensen tellen.

BDO NIEUWSMAGAZINE WONINGCORPORATIES Bedrijfskostenbeheersing WWW.BDO.NL. Mei 2014. Omdat mensen tellen. BDO NIEUWSMAGAZINE WONINGCORPORATIES Bedrijfskostenbeheersing WWW.BDO.NL BDO Accountants & Adviseurs is een op naam van BDO Holding B.V. te Eindhoven geregistreerde handelsnaam en wordt gebruikt ter aanduiding

Nadere informatie

GOVERNANCE CODE WONINGCORPORATIES

GOVERNANCE CODE WONINGCORPORATIES GOVERNANCE CODE WONINGCORPORATIES November 2006 1 GOVERNANCE CODE WONINGCORPORATIES PRINCIPES I. Naleving en handhaving van de code Het bestuur 1 en de raad van commissarissen zijn verantwoordelijk voor

Nadere informatie

Datum 27 november 2009 Betreft Oordeelsbrief 2009. Geacht bestuur,

Datum 27 november 2009 Betreft Oordeelsbrief 2009. Geacht bestuur, L0944 Casade Woonstichting t.a.v. het bestuur Postbus 5 5140 AA WAALWIJK Rijnstraat 8 Postbus 30941 2500 GX Den Haag www.vrom.nl Datum 27 november 2009 Betreft Oordeelsbrief 2009 Geacht bestuur, Ieder

Nadere informatie

metvisie Zijn het roerige of boeiende tijden? Wat is uw visie?

metvisie Zijn het roerige of boeiende tijden? Wat is uw visie? metvisie EEN UITGAVE VAN DE JAGER ACCOUNTANCY jaargang 2 I FEBRUARI 2012 Wat kunnen wij meer voor u betekenen? Onze taak als accountant is de laatste jaren sterk veranderd. Dat komt omdat ondernemers tegenwoordig

Nadere informatie

VOORBEELD OPLEIDINGSPROGRAMMA BESTUUR EN/OF RAAD VAN TOEZICHT

VOORBEELD OPLEIDINGSPROGRAMMA BESTUUR EN/OF RAAD VAN TOEZICHT VOORBEELD OPLEIDINGSPROGRAMMA BESTUUR EN/OF RAAD VAN TOEZICHT Inleiding Door de ontwikkelingen bij woningcorporaties worden de bestuurlijke organen gedwongen om zich te professionaliseren. Een bestuurder

Nadere informatie

Remuneratierapport 2015 Loyalis N.V.

Remuneratierapport 2015 Loyalis N.V. Remuneratierapport 2015 Loyalis N.V. Voorwoord Dit remuneratierapport geeft inzicht in de belangrijkste ontwikkelingen in het beloningsbeleid van Loyalis N.V. over het jaar 2015. Met dit rapport wil Loyalis

Nadere informatie

Seminar! BETEKENIS VAN INTERNE AUDIT voor specifieke verzekeraars! Internal Audit en doeltreffendheid van! risk management system!

Seminar! BETEKENIS VAN INTERNE AUDIT voor specifieke verzekeraars! Internal Audit en doeltreffendheid van! risk management system! Seminar! BETEKENIS VAN INTERNE AUDIT voor specifieke verzekeraars! Internal Audit en doeltreffendheid van! risk management system!! Tom Veerman! Triple A Risk Finance B.V.! 1! Programma! Solvency II stand

Nadere informatie

Resultaten Benchmark - Kwaliteit Intern Toezicht 2013

Resultaten Benchmark - Kwaliteit Intern Toezicht 2013 Resultaten Benchmark - Kwaliteit Intern Toezicht 2013 Een kopgroep van raden van toezicht en raden van commissarissen in de sectoren zorg, onderwijs en corporaties hebben in het afgelopen jaar een online

Nadere informatie

CONTROLSTATUUT WOONSTICHTING SSW

CONTROLSTATUUT WOONSTICHTING SSW CONTROLSTATUUT WOONSTICHTING SSW Vastgesteld: 23 november 2016 1 Algemene bepalingen 1.1 SSW hanteert three lines of defense, te weten (1) de medewerker zelf, (2) de activiteit businesscontrol in de organisatie

Nadere informatie

Functieprofiel: Manager Functiecode: 0202

Functieprofiel: Manager Functiecode: 0202 Functieprofiel: Manager Functiecode: 0202 Doel Zorgdragen voor de vorming van beleid voor de eigen functionele discipline, alsmede zorgdragen voor de organisatorische en personele aansturing van een of

Nadere informatie

REGLEMENT AUDITCOMMISSIE RAAD VAN COMMISSARISSEN STICHTING WOONSTAD ROTTERDAM

REGLEMENT AUDITCOMMISSIE RAAD VAN COMMISSARISSEN STICHTING WOONSTAD ROTTERDAM REGLEMENT AUDITCOMMISSIE RAAD VAN COMMISSARISSEN STICHTING WOONSTAD ROTTERDAM 25 april 2012 pagina 2 Artikel 1 Doelstelling De Auditcommissie maakt onderdeel uit van de Raad van Commissarissen van de Stichting

Nadere informatie

Internal audit draagt bij aan comfort van commissarissen

Internal audit draagt bij aan comfort van commissarissen Spotlight Internal audit draagt bij aan comfort van commissarissen Jan Driessen - Risk Assurance Services, Assurance Bas Wakkerman - Risk Assurance Services, Assurance Commissarissen hebben steeds meer

Nadere informatie

IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM

IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM De tijd dat MVO was voorbehouden aan idealisten ligt achter ons. Inmiddels wordt erkend dat MVO geen hype is, maar van strategisch belang voor ieder

Nadere informatie

3 Management van ICT-kosten en baten

3 Management van ICT-kosten en baten 3 Management van ICT-kosten en baten Stand van zaken in de woningcorporatiesector Patrick van Eekeren en Menno Nijland Het bepalen van de hoogte van de ICT-kosten (en baten), bijvoorbeeld door gebruik

Nadere informatie

Overzicht en stemmingsuitslagen bij moties Novelle op Herzieningswet

Overzicht en stemmingsuitslagen bij moties Novelle op Herzieningswet Overzicht en stemmingsuitslagen bij moties Novelle op Herzieningswet Dertien moties ingediend bij debat op 9 december 2014. Drie moties verworpen en tien aangenomen. 1. De motie-karabulut over de sociale

Nadere informatie

Toezichtvisie l escaut woonservice

Toezichtvisie l escaut woonservice Toezichtvisie l escaut woonservice De maatschappelijke context waarbinnen woningcorporaties acteren is de afgelopen jaren erg aan dynamiek onderhevig. Meer dan voorheen ligt er een grotere nadruk op de

Nadere informatie

Actieplan naar aanleiding van BDO-onderzoek. Raad van Commissarissen GVB Holding N.V. Woensdag 13 juni 2012

Actieplan naar aanleiding van BDO-onderzoek. Raad van Commissarissen GVB Holding N.V. Woensdag 13 juni 2012 Actieplan naar aanleiding van BDO-onderzoek Raad van Commissarissen GVB Holding N.V. Woensdag 13 juni 2012 Inhoudsopgave - Actieplan GVB Raad van Commissarissen GVB Holding N.V. n.a.v. BDO-rapportage 13

Nadere informatie

Reglement voor de Audit Commissie Woonstichting Vooruitgang

Reglement voor de Audit Commissie Woonstichting Vooruitgang Reglement voor de Audit Commissie Woonstichting Vooruitgang Pagina 1 van 5 Artikel 1 Vaststelling en reikwijdte reglement 1) Dit reglement is vastgesteld en goedgekeurd in de vergadering van de Raad van

Nadere informatie

VERBINDINGENSTATUUT WOONSTICHTING SSW

VERBINDINGENSTATUUT WOONSTICHTING SSW VERBINDINGENSTATUUT WOONSTICHTING SSW Vastgesteld: 23 november 2016 VERBINDINGENSTATUUT WOONSTICHTING SSW 1. Inleiding Dit verbindingenstatuut is gebaseerd op de op dit moment geldende herziene Woningwet

Nadere informatie

RAPPORTAGE BDO PERFORMANCE MONITOR

RAPPORTAGE BDO PERFORMANCE MONITOR RAPPORTAGE BDO PERFORMANCE MONITOR Schroef Scheepsmotoren Ellen Joyce Dijkema Voorwoord Achtergrond BDO staat voor vrij ondernemen. Concreet betekent dat: u onderneemt, wij houden ons bezig met knellende

Nadere informatie

Incompany Masterclasses voor commissarissen van woningcorporaties. Advies voor bestuur, toezicht en stakeholders

Incompany Masterclasses voor commissarissen van woningcorporaties. Advies voor bestuur, toezicht en stakeholders Incompany Masterclasses voor commissarissen van woningcorporaties Advies voor bestuur, toezicht en stakeholders Incompany Masterclasses voor commissarissen van woningcorporaties Het programmamanagement

Nadere informatie

Reglement van de Auditcommissie van de Raad van Commissarissen

Reglement van de Auditcommissie van de Raad van Commissarissen Reglement van de Auditcommissie van de Raad van Commissarissen 1 Artikel 1 Begripsbepalingen 3 Artikel 2 Vaststelling reglement 3 Artikel 3 Taak van de auditcommissie 3 Artikel 4 Samenstelling, deskundigheid

Nadere informatie

Checklist. Informatievoorziening. Grote Projecten

Checklist. Informatievoorziening. Grote Projecten Checklist Informatievoorziening Grote Projecten Najaar 2010 Rekenkamercommissie Berkelland, Bronckhorst, Lochem, Montferland 1. Inleiding De uitvoering van grote projecten in Nederland heeft nogal eens

Nadere informatie

VISIE TOEZICHT & BESTUUR. van STICHTING MAASKANT WONEN

VISIE TOEZICHT & BESTUUR. van STICHTING MAASKANT WONEN VISIE op TOEZICHT & BESTUUR van STICHTING MAASKANT WONEN 1 ALGEMEEN Maaskant Wonen is een woningcorporatie met circa 1.850 woningen in beheer. We zijn actief in de gemeente Stein in de Westelijke Mijnstreek.

Nadere informatie

Publicaties Stadsdeelbestuur 2010

Publicaties Stadsdeelbestuur 2010 Publicaties Stadsdeelbestuur 2010 Stadsdeelraad Vergaderstukken/raadsvoorstellen 28 september 2010-r Voorstel van Raadsleden Van Lissum en De Meij (VVD) over Effecten van Europese maatregel voor huishoudens

Nadere informatie

RISICOMANAGEMENT BIJ WONINGCORPORATIES

RISICOMANAGEMENT BIJ WONINGCORPORATIES Together you make the difference RISICOMANAGEMENT BIJ WONINGCORPORATIES Deel 1 van een drieluik over het belang van goed risicomanagement in de corporatiesector Auteur Drs. Frank van Egeraat RC. Frank

Nadere informatie

Datum 27 november 2009 Betreft Oordeelsbrief Geacht bestuur,

Datum 27 november 2009 Betreft Oordeelsbrief Geacht bestuur, L2114 Woonpartners Midden-Holland t.a.v. het bestuur Postbus 102 2740 AC WADDINXVEEN Rijnstraat 8 Postbus 30941 2500 GX Den Haag www.vrom.nl Datum 27 november 2009 Betreft Oordeelsbrief 2009 Geacht bestuur,

Nadere informatie

Vereniging van Vermogensbeheerders & - Adviseurs. 23 september 2014. Alex Poel. Beleggingsbeleid

Vereniging van Vermogensbeheerders & - Adviseurs. 23 september 2014. Alex Poel. Beleggingsbeleid Vereniging van Vermogensbeheerders & - Adviseurs 23 september 2014 Alex Poel Beleggingsbeleid 1 Achtergrond 2 Dienstverleningsproces 3 Beleggingsbeleid 4 VBA Discussion Paper 5 Kanttekeningen discussion

Nadere informatie

Risk Management Charter

Risk Management Charter Rapport Risk Management Charter Koninginnegracht 2 2514 AA Den Haag T 070 3750 750 www.bngbank.nl Contactpersoon H.R. Noordam / A. Graafland T 070 3750 811/471 hans.noordam@ bngbank.nl agnes.graafland@

Nadere informatie

Verbindingenstatuut Stichting Wonen Zuid

Verbindingenstatuut Stichting Wonen Zuid Verbindingenstatuut Stichting Wonen Zuid Vastgesteld door bestuurder op d.d. 10-3-2015 Goedgekeurd door Raad van Commissarissen op d.d. 26-03-2015 INHOUD VERBINDINGENSTATUUT 1. INLEIDING... 2 1.1 INTERNE

Nadere informatie

6 september Zomerbloeii.

6 september Zomerbloeii. 6 september Zomerbloeii. Themabijeenkomst: Maatschappelijk Rendement Raeflex Catharijnesingel 56, 3511 GE Utrecht Postbus 8068, 3503 Utrecht (030) 230 31 50 www.raeflex.nl Visitaties van Raeflex Gestart

Nadere informatie

Ruimte voor ontwikkeling. Financiële haalbaarheid en management van gebiedsontwikkeling

Ruimte voor ontwikkeling. Financiële haalbaarheid en management van gebiedsontwikkeling Ruimte voor ontwikkeling Financiële haalbaarheid en management van gebiedsontwikkeling U WILT UW GEBIED ONTWIKKELEN. DAT ROEP VEEL VRAGEN OP: HOE PAK IK DAT AAN? EN IS HET FINANCIEEL WEL HAALBAAR IN DEZE

Nadere informatie

BCE. Subsidie- fondsenservice. Santé Finance. Administration Financial Management Strategy. Funding. Quick scan. Performance.

BCE. Subsidie- fondsenservice. Santé Finance. Administration Financial Management Strategy. Funding. Quick scan. Performance. Administration Financial Management Strategy Funding Santé Finance Quick scan Performance Business Support Annual reporting Audit BCE Subsidie- fondsenservice Filosofie Er worden steeds meer strengere

Nadere informatie

Digital Independence. Plan Today to be ready for Tomorrow. Grip op uw continuïteit! Information Security and Continuity Services

Digital Independence. Plan Today to be ready for Tomorrow. Grip op uw continuïteit! Information Security and Continuity Services Digital Independence Grip op uw continuïteit! Plan Today to be ready for Tomorrow Information Security and Continuity Services Digital Independence Grip op uw continuïteit! Weet u welke risico s uw bedrijf

Nadere informatie

Strategisch Risicomanagement

Strategisch Risicomanagement Commitment without understanding is a liability Strategisch Risicomanagement Auteur Drs. Carla van der Weerdt RA Accent Organisatie Advies Effectief en efficiënt risicomanagement op bestuursniveau Risicomanagement

Nadere informatie

Handreiking zelfevaluatie functioneren van het bestuur

Handreiking zelfevaluatie functioneren van het bestuur Handreiking zelfevaluatie functioneren van het bestuur Met onderstaande handreiking wil OPF aangesloten ondernemingspensioenfondsen helpen bij het organiseren van de zelfevaluatie van het functioneren

Nadere informatie

Wij hebben kennis genomen van het Ontwerp Wet op het accountantsberoep (Ontwerp) en de Memorie van toelichting (MvT) hierop.

Wij hebben kennis genomen van het Ontwerp Wet op het accountantsberoep (Ontwerp) en de Memorie van toelichting (MvT) hierop. Ministerie van Financiën T.a.v. de Minister van Financiën Mr. drs. J.C. de Jager Postbus 20201 2500 EE Den Haag Breukelen, 4 september 2010 Onderwerp: Ontwerp Wet op het accountantsberoep Geachte heer

Nadere informatie

Deloitte. Brief. uitgebracht aan de voorzitter van de Raad voor de Jaarverslaggeving te Amsterdam

Deloitte. Brief. uitgebracht aan de voorzitter van de Raad voor de Jaarverslaggeving te Amsterdam RJ-Comm. 1148 Brief uitgebracht aan de voorzitter van de Raad voor de Jaarverslaggeving te Amsterdam Richtlijn 645 Raad voor de Jaarverslaggeving Woningcorporaties De10 tte. Deloitte Accountants B.V. Wilhelminakade

Nadere informatie

Aan dtkv. 2017/ Uw brief van: 23 maart 2017 Ons nummer: Willemstad, 11 april 2017

Aan dtkv. 2017/ Uw brief van: 23 maart 2017 Ons nummer: Willemstad, 11 april 2017 Aan dtkv De Raad van Ministers De Minister van Economische Ontwikkeling De heer E. Goeloe AmiDos Building, Pletterijweg 43 Curaçao Uw nummer (letter): Onderwerp: Bijlage(n): 2017/010888 Uw brief van: 23

Nadere informatie

Profielschets Raad van Commissarissen Wonion

Profielschets Raad van Commissarissen Wonion Profielschets Raad van Commissarissen Wonion Uitgangspunten 1. Deze profielschets wordt gehanteerd: bij de werving en selectie van nieuwe leden van de Raad van Commissarissen; bij de discussie over de

Nadere informatie

Deloitte Ernst & Young PwC

Deloitte Ernst & Young PwC Raadsvoorstel Raadsagenda : 24 september 2009 Agenda nr. : 1 Onderwerp: Aanbesteding accountant 2009-2012 Voorgestelde beslissing: 1. Ernst & Young aan te stellen als accountant vanaf het boekjaar 2009,

Nadere informatie

Datum Onderwerp Referentie Bijlage(n) Doorkiesnummer 24 juni 2016 Reactie op consultatie. VS Tekstsuggesties T

Datum Onderwerp Referentie Bijlage(n) Doorkiesnummer 24 juni 2016 Reactie op consultatie. VS Tekstsuggesties T Brancheorganisaties Zorg T.a.v. mr. Yvonne C.M.T. van Rooy Postbus 9696 3506 GR Utrecht Datum Onderwerp Referentie Bijlage(n) Doorkiesnummer 24 juni 2016 Reactie op consultatie Zorgbrede VS Tekstsuggesties

Nadere informatie

Profielschets. Lid Raad van Commissarissen op voordracht van de huurders. HBV Dudok Wonen

Profielschets. Lid Raad van Commissarissen op voordracht van de huurders. HBV Dudok Wonen Profielschets Lid Raad van Commissarissen op voordracht van de huurders HBV Dudok Wonen ERLY the consulting company Datum: januari 2016 Adviseur: drs. Lilian Vos Dudok Wonen & HBV Dudok Wonen Dudok Wonen

Nadere informatie

Investeringsstatuut Wonen Midden-Delfland

Investeringsstatuut Wonen Midden-Delfland Investeringsstatuut Wonen Midden-Delfland September 2015 1 Inhoud 1 Inleiding 1.1 Algemeen 1.2 Wettelijk kader investeringsstatuut 1.3 Doel investeringsstatuut 1.4 Governance 1.5 Vaststelling, goedkeuring

Nadere informatie

Governancestructuur WonenBreburg. januari 2012, geactualiseerd augustus 2015

Governancestructuur WonenBreburg. januari 2012, geactualiseerd augustus 2015 Governancestructuur WonenBreburg januari 2012, geactualiseerd augustus 2015 1 Inhoud 1. Inleiding 3 2. Bestuur 3 2.1 Taak en werkwijze 3 2.2 Rechtspositie en bezoldiging bestuur 4 2.3 Tegenstrijdige belangen

Nadere informatie

VDZ Verzekeringen. Beloningsbeleid

VDZ Verzekeringen. Beloningsbeleid VDZ Verzekeringen Beloningsbeleid 2014 INHOUD 1. Inleiding... 3 Toezicht... 3 Inwerkingtreding... 3 2. Definities en begrippen... 3 De categorieën van medewerkers... 3 Beloning... 4 Vaste beloning... 4

Nadere informatie

Finale versie d.d. september Profiel Raad van Commissarissen Rentree

Finale versie d.d. september Profiel Raad van Commissarissen Rentree Profiel Raad van Commissarissen Rentree Rentree verhuurt circa 3800 woningen en zakelijke ruimtes in Deventer; in de oude binnenstad, in bestaande wijken en in nieuwbouwwijken. Rentree bouwt aan de toekomst

Nadere informatie

Januari 2011. Visiedocument Bestuurdersaansprakelijkheid Woningcorporaties. Governance, Risk & Compliance

Januari 2011. Visiedocument Bestuurdersaansprakelijkheid Woningcorporaties. Governance, Risk & Compliance Januari 2011 Visiedocument Bestuurdersaansprakelijkheid Woningcorporaties - Governance, Risk & Compliance Agenda Bespreken ontwikkelingen Governance, Risk & Compliance Invloed op bestuurdersaansprakelijkheid

Nadere informatie

Woningcorporatie 2020: Professionalisering Communicatie. Uitkomsten benchmarkonderzoek 2012

Woningcorporatie 2020: Professionalisering Communicatie. Uitkomsten benchmarkonderzoek 2012 Woningcorporatie 2020: Professionalisering Communicatie Uitkomsten benchmarkonderzoek 2012 Between-us, 2012 Voorwoord Met vijftien jaar ervaring in de corporatiebranche heeft Between-us een solide inzicht

Nadere informatie

Accountantsverslag 2012

Accountantsverslag 2012 pwc I Accountantsverslag 2012 Permar Energiek B.V. 24 mei 2013 pwc Permar Energiek B.V. T.a.v. de Raad van Commissarissen en de Directie Horaplantsoen 2 6717LT Ede 24 mei 2013 Referentie: 31024B74/DvB/e0291532/zm

Nadere informatie

Toezicht op Financiën. Wim Touw 17 april 2013

Toezicht op Financiën. Wim Touw 17 april 2013 Toezicht op Financiën Wim Touw 17 april 2013 Agenda OMGEVING FINANCIEEL MANAGEMENT SOFT CONTROLS DE ROL VAN DE ACCOUNTANT SPECIFIEKE VRAGEN 1 OMGEVING 2 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004

Nadere informatie