Excellentie: niet zo benauwd. nr. 4, jan/feb Magazine van de Besturenraad voor schoolleiders, bestuurders en toezichthouders

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Excellentie: niet zo benauwd. nr. 4, jan/feb 2013. Magazine van de Besturenraad voor schoolleiders, bestuurders en toezichthouders"

Transcriptie

1 BM Magazine van de Besturenraad voor schoolleiders, bestuurders en toezichthouders nr. 4, jan/feb 2013 Gevoel en intuïtie spelen grote rol bij schoolkeuze De diepte in op brede scholen Overleeft de maatschappelijke stage? Handen op de rug, neus op de feiten Verantwoordelijkheid, vertrouwen en vers fruit Scholencollectief telt mee op energiemarkt Excellentie: niet zo benauwd

2 nr.4, jan/feb 2013 Magazine van de Besturenraad voor schoolleiders, bestuurders en toezichthouders Colofon Besturenraad De Besturenraad, centrum voor christelijk onderwijs, verenigt christelijke onderwijsinstellingen en geeft samen met hen stem aan het christelijk onderwijs in onze samenleving. Bij de Besturenraad zijn 540 besturen aangesloten, met meer dan scholen en bijna leerlingen, deelnemers en studenten in alle onderwijssectoren. Redactie Guido de Bruin (hoofdredacteur) Corine de Reus (eind- en beeldredacteur/ productiebegeleiding) Redactieadres Houttuinlaan 5b, Postbus 381, 3440 AJ Woerden Agenda Datum Activiteit Doelgroep Plaats Contactpersoon Netwerk bovenschools managers regio Utrecht Commissie governance, participatie en leiderschap PO PO/VO/ MBO/HO Amersfoort uur Amersfoort uur Netwerk Groningen PO Oude Pekela uur Gezamenlijk netwerk bovenschools managers Drenthe en Overijssel Netwerk kleine schoolbesturen Drenthe / Overijssel PO PO Ommen uur Hollandscheveld uur Paascongres VO Amersfoort (Leerhotel) uur Commissie maatschappelijke agenda PO/VO/ MBO/HO Identiteitsconferentie Hoop voor-bij de onderwijsmarkt Meer informatie over de bijeenkomsten kunt u krijgen via onze ledenservice. Identiteitsconferentie 2013: Hoop voor-bij de onderwijsmarkt 24 april uur Hogeschool Thomas More in Mechelen (België) Extra: Programma over sacrale ruimten 25 april uur Kapel van de Ontluiking in Groot-Bijgaarden Woerden uur Wob van Beek Wob van Beek Wob van Beek Wob van Beek Wob van Beek Taco Visser Wout Neutel MBO/HO Mechelen (België) Guido de Bruin Centraal staat de vraag wat het betekent om als christelijke/katholieke instelling voor HO of MBO in de huidige tijd van economisering en controledwang een perspectief van hoop aan te reiken aan studenten, docenten, personeel, samenleving... Hoofdsprekers zijn de wiskundige prof.dr. Harm Bart (Erasmus Universiteit Rotterdam), publicist op levensbeschouwelijk terrein en oud-toezichthouder CVO Rotterdam e.o., en de pedagoog Hans van Crombrugge (Hogeschool-Universiteit Brussel) Vormgeving Ontwerpwerk, Den Haag Foto s omslag Jjoost Grol, Wilbert van Woensel, Hans Fijn van Draat, Baudartius College, Dick den Bakker, Cbs Anna van Buren en Vmbo Calvijn Juliana Druk Drukkerij Ten Brink, Meppel Abonnementen (excl. 6% btw) SBM/Thema voor leden gratis SBM voor niet-leden 37,00 SBM met Thema voor niet-leden 51,00 Zonder schriftelijke opzegging voor 1 december van het lopende jaar worden abonnementen automatisch verlengd voor het daaropvolgende kalenderjaar. Voor informatie en losse nummers: Copyright Voor overname van artikelen of gedeelten daarvan graag voorafgaand contact met de redactie. Disclaimer Aan de informatie in dit magazine kunnen geen rechten worden ontleend. De redactie is niet verantwoordelijk voor de inhoud van de advertenties. ISSN: Info Uitgever Besturenraad Postbus 381, 3440 AJ Woerden Bezoekadres Houttuinlaan 5b, 3447 GM Woerden T F E Bestellingen T F E Mutaties namen/adressen/ abonnementen T E Ledenservice T E Besturenraad Academie T E Besturenraad Advocaten & Juristen T E Juridische helpdesk E T ma-vr: uur We organiseren deze conferentie met het Vlaams Verbond van Katholieke Hogescholen. Kijk voor meer informatie en aanmelden op SBM digitaal De artikelen van SBM kunt u als pdfbestand downloaden van onze site. Maakt u gebruik van onze teksten, wilt u daarbij dan de bron vermelden? Digitale Nieuwsbrief U kunt zich via onze site opgeven voor de wekelijkse gratis digitale nieuwsbrief met het laatste nieuws uit het onderwijsveld en uit onze organisatie. Producten en diensten Op treft u steeds de meest actuele nieuwsberichten en informatie over onze vereniging, onze diensten, producten, leergangen en cursussen. Ook vindt u hier een overzicht van onze medewerkers.

3 Gevoel en intuïtie spelen grote rol bij schoolkeuze 8 Excellentie is een doorleefd verhaal 14 Een viering, geen voorstelling Pasen op school 18 De diepte in op brede scholen 20 Overleeft de maatschappelijke stage? 24 Handen op de rug, neus op de feiten Masterclass waardengedreven toezicht 28 Verantwoordelijkheid, vertrouwen en vers fruit Goed werkgeverschap 30 Scholencollectief telt mee op de energiemarkt Energiecollectief Rubrieken 02 Agenda 04 Uitgelicht 05 Column voorzitter 05 Nieuws 11 Column 12 Typisch christelijk 16 Mijn verhaal 23 Leerling aan het woord 26 Juridische kwestie 27 Nieuws Besturenraad

4 Uitgelicht Uitgelicht 4 Column Wim Kuiper Voorzitter Besturenraad Identiteit Wie ben ik? Deze vraag houdt menig postmodern mens en menige christelijke school bezig. Ook doorvorsen Nederlanders en Vlamingen hun nationale identiteit. Het antwoord zoeken velen in hun ware, natuurlijke zelf of volksaard, en veel scholen in het unieke en onderscheidende. Velen denken bovendien hun identiteit zelf te maken, maar intussen gebruikt iedereen postmoderne en neoliberale termen. We streven naar authentieke beleving en competitief succes. In Identiteit ontvouwt de Gentse hoogleraar klinische psychologie Paul Verhaeghe een uitgebalanceerde identiteitsvisie, waarmee hij onze neoliberale tijdgeest bekritiseert. Hij houdt een intrigerend betoog voor een gezonde persoonlijke, professionele en maatschappelijke identiteitsvorming, een aanrader voor onderwijsmensen. Wat is identiteit? Verhaeghe hekelt Rousseaus romantische identiteitsbenadering dat mensen een natuurlijk, uniek zelf hebben waarmee zij zichzelf vrij realiseren tegenover een disciplinerende cultuur. Zo n benadering maakt mensen elkaars concurrenten en opponenten van de samenleving. Als psycholoog en Freudiaan stelt hij dat wij onze identiteit verkrijgen door ons zowel te identificeren met als te onderscheiden van anderen: mensen hebben een verbinding zoekende levensdrift en een (onder)scheiding makende doodsdrift. Wij maken onze identiteit dus niet volledig en natuurlijk zelf, het is de cultuur die ons mede vormt. Verhaeghe ziet mensen dan ook als gemeenschapswezens. Niet zelfrealisatie maar van betekenis zijn voor elkaar is ons hoogste doel. Hij onderbouwt deze stelling met Frans de Waal wij zijn sociale, empathische primaten en met Aristoteles, die identiteit met ethiek verbindt: zelfzorg is ook zorg voor de gemeenschap. Kortom: Verhaeghe combineert nurture en nature; normen, waarden, gezag en gemeenschap kennen een biologische basis. Met Freud gezegd: via maatschappelijke disciplinering en zelfdisciplinering van onze driften maken we onze identiteit. De neoliberale samenleving Vanuit zijn identiteitsbenadering maakt Verhaeghe zich logischerwijs druk over de culturele invloed op onze identiteit. Hij ziet twee invloeden. De romantische identiteitsbenadering maakt mensen tot hyperindividualisten die niets met ethiek, gezag en gemeenschap hebben. Het volgens hem enig overgebleven Grote Verhaal, het economisch neoliberalisme dat mensen als continue concurrenten in hun vrije (eigenlijk verslavende) streven naar genot ziet, verergert dit. Mensen worden egoïsten die elkaar wezenlijk wantrouwen. Gevolg: een sociaaldarwinistische samenleving die een wolvenstrijd van winnaars en verliezers voortbrengt en die de ongebreidelde vrijheid van markt en mens alleen indamt met een op wantrouwen en harde cijfers gebaseerde controledwang. Waardering Het boek is te rijk voor korte typering. Verhaeghe verwerpt sciëntisme en sociaaldarwinisme, de verantwoordelijkheidsvlucht in farmaceutica, de meten is weten -cijfercultuur en de financiële beloningscultuur; hij pleit voor psychosociale benadering van gestoorde jongeren (want de samenleving bepaalt zowel norm als stoornis), autonomie, coöperatie, kwalitatieve evaluatie en vertrouwen op de werkvloer en een niet-consumentistisch burgerschap in de samenleving. Zeer zwak is zijn religiebenadering. Dat compenseert hij met zijn stelling dat identiteit niet zonder ethiek kan: normen, waarden, gezag, kortom: een gezamenlijk verhaal. Hij zoekt dat verhaal tastend. Het christelijk onderwijs kan daarvoor putten uit zijn levensbeschouwelijke schatkamer (Taco Visser). Uniformeringsdrang Het is prachtig dat er iets te kiezen valt in het Nederlandse onderwijsstelsel. Meestal kun je ook kiezen voor de bijzondere kwaliteiten van een onderwijsaanbod dat ingevuld wordt vanuit een christelijke levensovertuiging. Dit is een groot goed, maar het is verre van vanzelfsprekend. Sterker nog, er zijn allerlei krachten die deze opzet van ons stelsel ondermijnen. Dat kan bijvoorbeeld gebeuren op ideologische gronden, omdat religie achter de voordeur en dus niet in het onderwijs zou thuishoren. Het lijkt alsof de staatssecretaris van Onderwijs deze gedachte is toegedaan. Gelukkig blijkt dat tot nu toe slechts uit zijn optreden ten aanzien van de omroepen. Maar ook het economisch denken is zo'n kracht. Niet voor niets heeft de term macrodoelmatigheid een prominente plek gekregen in de onderwijsparagraaf van het regeerakkoord van het nieuwe kabinet. Of het nu gaat over het po in krimpregio's, de toekomst van relatief dure vmbo-vestigingen die minder leerlingen trekken, of over een herstructurering van te grote of te kleine mbo-instellingen, een logische oplossing lijkt steeds het inrichten van een uniform, monopolistisch aanbod. Van achter de tekentafel is het natuurlijk handiger als alle scholen in de krimpgebieden een openbaar karakter hebben, of als dat makkelijker is te realiseren, samenwerkingsscholen worden. Verschillende denominaties lijken alleen maar lastig of vormen een technische hobbel die, als we het regeerakkoord volgen, vooral niet in de weg moet zitten. En wat is er nu logischer en doelmatiger dan één vmbo en mbo-instelling per stadsregio, te beginnen bij de techniekopleidingen. Dan is er geen nodeloze concurrentie meer en wordt het allemaal vast goedkoper. Misschien een aanlokkelijk perspectief voor bewindslieden en voor een aantal schoolbestuurders die weinig op hebben met denominaties. Als we niet uitkijken is dat ook iets waar sectorraden in meegaan, zoals de MBO Raad liet zien, door te pleiten voor samenvoeging van de restanten van Amarantis met bestaande roc's. Maar deze drang tot uniformering is slecht nieuws voor ouders en studenten, die mogelijk steeds vaker geen keuze meer hebben, en ook voor alle anderen die waarde hechten aan de bijzondere kwaliteiten van het christelijk geïnspireerd onderwijs. Paul Verhaeghe, Identiteit. Amsterdam: De Bezige Bij, ISBN Reageren? Mail Wim Kuiper op

5 Nieuws 5 Nieuws Afscheid Siebren Miedema Fotografie Thomas Schlijper Publicatie Onderwijsraad Kiezen voor kwalitatief sterke leraren Donderdag 24 januari 2013 publiceerde de Onderwijsraad zijn advies Kiezen voor kwalitatief sterke leraren. Met dit advies beantwoordt de raad de vraag wat de sturingsmogelijkheden zijn om te zorgen voor voldoende én goede leraren op de langere termijn. Om onderwijskwaliteit te kunnen leveren moeten er voldoende goede leraren zijn. De aanpak van het lerarentekort heeft tot nu toe onvoldoende succes gehad. Ondanks het werk van verscheidene adviescommissies en ondanks genomen beleidsmaatregelen groeit het kwantitatief en kwalitatief lerarentekort. Dit advies richt zich op een duurzame aanpak van het lerarentekort. Het gaat om de kwaliteit van zittende en aankomende docenten in alle sectoren. De raad besteedt daarbij ook aandacht aan de verantwoordelijkheidsverdeling tussen de overheid, lerarenopleidingen en de scholen. Dit advies richt zich op de periode tot Met name in de tweede helft van dit decennium, dus na 2015, worden de grootste lerarentekorten verwacht. De aanbevelingen hebben betrekking op het primair en voortgezet onderwijs en het mbo. Het advies is te raad plegen via Eind vorig jaar nam professor Siebren Miedema na een lange academische loopbaan afscheid als hoogleraar Algemene Pedagogiek aan de Vrije Universiteit. Hij heeft in de loop der jaren een belangrijke bijdrage geleverd aan het denken over christelijk onderwijs. De Besturenraad heeft in 2012 nog met hem samengewerkt bij het onderzoek naar typen christelijke basisscholen. In zijn afscheidsrede toonde Miedema zich zeer kritisch over de wetgeving met betrekking tot de samenwerkingsschool en bekritiseerde hij ook het huidige duale onderwijsbestel. Zo riep hij op om het juk van artikel 23 af te werpen en alle onderwijs bijzonder te maken. Miedema herhaalde zijn pleidooi voor het belang van levensbeschouwelijke vorming voor elk kind, vooral in deze tijd. Zijn stelling is dat álle scholen bijzonder moeten worden en dat het historisch onderscheid in ons onderwijsstelsel tussen bijzonder en Scoren voor gezondheid Basisschoolkinderen in het Land van Maas en Waal gaan 'scoren voor gezondheid'. De komende maanden zullen ze tijdens de pauze enkel fruit eten, of gaan ze op de fiets naar school. Het gezondheidsproject is 24 januari 2013 begonnen in het Goffertstadion van Nijmegen. Spelers van NEC worden ingezet als rolmodel: "Als ik zeg 'eet een appel', dan maakt dat veel minder indruk dan wanneer een voetballer van NEC dat zegt", denkt projectleider Joep Goessens. Doel van het project is dat kinderen gezonder gaan eten en meer gaan bewegen. openbaar moet verdwijnen. Hij is een groot voorstander van de vrijheid van onderwijs, waarbij elke school van die vrijheid gebruik moet maken en tot een eigen concept dient te komen. Volgens de Besturenraad ligt er op basis van dit betoog vooral een uitdaging voor het openbaar onderwijs. Openbare scholen blijken nog steeds veel moeite te hebben met het goed vormgeven van levensbeschouwelijk onderwijs. Samenwerkingsschool Verder pleit Miedema voor het beter mogelijk maken van de samenwerkingsschool op plaatsen waar men door krimp of omdat men elkaar op inhoudelijke gronden vindt, wil samenwerken. Hij citeerde daarbij de opvatting van de Besturenraad dat de huidige wetgeving op dit punt als een gedrocht gezien kan worden. Miedema vindt feitelijk dat elke school een samenwerkingsschool zou moeten zijn. Dit laatste is de Besturenraad echter niet met hem eens. Ook delen wij zijn opvatting niet dat artikel 23 van de Grondwet een hindernis vormt om de doelen die hij voor ogen heeft te bereiken.

6 Gevoel en intuïtie spelen grote rol bij schoolkeuze 6 Tekst Marijke Nijboer Fotografie Arie Kievit Gevoel en intuïtie spelen grote rol bij schoolkeuze Ina ter Avest Cees Kom De lijstjes waarmee ouders op zoek gaan naar een basisschool zijn bekend. Factoren als een korte afstand vanaf huis, de goede naam van de school, de grootte en de de nominatie tellen zeker mee. Maar uit eindelijk blijkt de schoolkeuze vooral een intuïtief proces. De klik en de nestgeur leggen veel gewicht in de schaal. Onderzoek naar schoolkeuzemotieven Wat motiveert ouders in deze tijd om hun kind naar een christelijke basisschool te sturen? Op zoek naar een antwoord op die vraag spraken onderzoekers van de Vrije Universiteit Amsterdam en Hogeschool Inholland in opdracht van de Besturenraad met veertig ouders, verdeeld over zeven focus groepen op evenzoveel scholen. Onder de deelnemende scholen zijn de drie schooltypen vertegenwoordigd die in eerder onderzoek zijn onderscheiden. Dat zijn traditiescholen, waar persoonlijke ontplooiing en godsdienstige vorming heel belangrijk zijn; diversiteitsscholen, die gelijke kansen voor alle leerlingen nastreven en hen voorbe reiden op de multiculturele samenleving; en zingevingsscholen, die de nadruk leggen op samenwerken, zelfstandig denken en openstaan voor anderen (zie ook pagina 12). Naast informele gesprekken met andere ouders heeft het eerste formele persoonlijke contact met de directeur of een leerkracht grote invloed op de uiteindelijke schoolkeuze. Factoren zoals de afstand tot thuis, kleinschaligheid en de denominatie zijn belangrijk, maar de uiteindelijke afweging lijkt hoofdzakelijk een intuïtief proces. Ouders willen, op allerlei manieren, aandacht voor de persoonlijke ontwikkeling van hun kind. Ouders van de drie typen scholen vinden het belangrijk dat hun kind kennis krijgt aangereikt over het christendom en dat de school openstaat voor andere godsdiensten. De manier waarop ouders dit verwoorden, en de manier waarop zij spreken over het belang van leerprestaties en vorming, vertoont overeenkomst met het type school waarvoor zij gekozen hebben. Zelf zijn de onderzoekers enigszins verrast dat ouders nauwelijks kijken naar Cito-scores en doorstroomcijfers. Cees Kom, teamleider Onderwijs en Onderzoek van de pabo Inholland in Dordrecht: Het is per slot óók belangrijk hoeveel aandacht er gaat naar rekenen en taal, en hoe het zit met het rendement van een school. Ina ter Avest, lector Onderwijs en Levensbeschouwing bij Hogeschool Inholland: Uniek in ons onderzoek was dat we konden doorvragen naar wat die lijstjes betekenen voor ouders. Als zij het bijvoorbeeld hebben over een goede sfeer, horen we dat ze onder andere bedoelen dat het ordelijk, opgeruimd en stil is in de school. Ouders vinden het belangrijk dat hun kind kennis krijgt aangereikt over het christendom en dat de school openstaat voor andere godsdiensten. Kom: De school is wettelijk verplicht om kinderen voor te lichten over de verschillende godsdiensten, maar de manier waarop dat gebeurt varieert. Op dit punt zie je een verschil tussen de drie typen scholen (zie kader-red.) Dit is ook een factor waarmee scholen zich kunnen onderscheiden. Sommige ouders zoeken echt een school waar dit nadrukkelijk gebeurt. Ter Avest noemt de coachende taak die de school heeft ten opzichte van ouders als een tweede opvallend punt uit het onderzoek. Die taak komt aardig uit de verf in de ondersteuning van ouders bij het helpen met rekenhuiswerk. Maar als het gaat om levensbeschouwing, laten scholen die rol nog liggen. De taak van de school is om het perspectief van het kind ook op dat gebied te verbreden. Scholen zouden duidelijk moeten vertellen aan ouders welke positie zij op dit punt innemen.

7 7 Gevoel en intuïtie spelen grote rol bij schoolkeuze Goed voor later Sommige ouders, zegt Ter Avest, hebben een functionele opvatting van het christelijke element. Zij vinden dat de kinderen er iets aan hebben voor later. Ze denken dat dit kinderen helpt om beter te functioneren in de diverse samen leving. Ouders hebben soms zelf de christelijke liedjes niet meer meegekregen en geven de school die taak. Sommige ouders gebruiken ook het christelijke kader om aan de hand daarvan te formuleren hoe zijzelf als, bijvoorbeeld, moslims denken. Cees Kom: Voor misschien wel het grootste deel van de ouders geldt echter dat de denominatie niet per se een bepalend onderdeel is van het keuzeproces. Het had soms ook een openbare of katholieke school mogen zijn. Maar achteraf vinden veel ouders het toch wel prettig dat hun kind op een pc-school zit. De persoonlijke ontwikkeling van het kind staat bij de ouders hoog in het vaandel. Ter Avest: Als ouders praten over hoe hun basisschool bevalt, vertellen ze dat ze merken dat hun kind gezien wordt, of hoe goed hun kind is begeleid naar het speciaal onderwijs. Die persoonlijke aandacht is echter wel eens lastig te combineren met de huidige nadruk op opbrengstgericht werken. Directeuren zijn zich zeer bewust van dit dilemma. De onderzoekers zien een ontwikkeling van ouders als ondersteuners van het leerproces naar ouders als partners in onderwijs en opvoeding. Zij bevelen aan dat de pabo s aanstaande leerkrachten leren omgaan met ouders als gelijkwaardige gesprekspartners en co-opvoeders van de leerlingen. Kom: Ik merk dat onze pabostudenten ouders soms nog zien als mensen die tegenover hen staan. Lio ers zien soms erg op tegen tienminutengesprekken. Het is ook lastig om minder goed nieuws te brengen. We bieden de vierdejaars daarom trainingen aan in het communiceren met ouders. De boodschap daar is, dat je het sámen met de ouders moet doen. Ter Avest: Als je vanaf het begin werkt aan een band met de ouders als mede-opvoeders, is het ook minder moeilijk om een keertje slecht nieuws te brengen. Vooruit kijken De ouders op hun beurt zouden ook een extra stap mogen zetten. Zo valt op dat zij bij de schoolkeuze niet kijken hoe zij kunnen participeren op de school. Mogelijk zijn ouders zich er in dit stadium nog niet zo van bewust dat er partnerschap van hen wordt verwacht. De moeders kijken vooral naar wat hun kleintje in de kleuterperiode nodig heeft. De school zou bij het schoolkeuzeproces samen met ouders vooruit kunnen kijken. Kom: Scholen zouden al bij de allereerste voorlichtingsavond kunnen vertellen: dit is hoe wij omgaan met leerproblemen, met pesten, met dyslexie. Ter Avest: En elk schooljaar vertellen: we gaan het komende jaar dit en dit doen. Niet alleen op het vlak van rekenen en taal, maar ook bij levensbeschouwing. Vertel ouders: uw kind is nu tien jaar, en dan vinden wij het belangrijk dat kinderen in gesprek gaan met mensen van andere geloven. Daarom gaan we dat dit schooljaar doen. Vertel dat op zo n uitnodigende manier dat ouders daar een partner in willen zijn. Wat is de voornaamste les die scholen uit dit onderzoek zouden kunnen trekken? Kom: Wat voor ouders zwaar meeweegt is het verhaal dat over de school in dorp of wijk rondgaat. Wees, mede daarom, zorgvuldig in hoe je met problemen omgaat. Ter Avest: Scholen moeten zich bewust zijn van de manier waarop zij de levensbeschouwelijke ontwikkeling oppakken, en ouders meenemen in die ontwikkeling. Ter Avest (lector) en Kom (lid kenniskring lectoraat Onderwijs en Levensbeschouwing Hogeschool Inholland) voerden hun onderzoek uit met collega-onderzoekers Anneke de Wolff (lid kenniskring) en Gerdien Bertram- Troost en Siebren Miedema (faculteit der Psychologie en Pedagogiek, VU). Het onderzoeksrapport wordt half februari gestuurd naar alle aangesloten basisscholen.

8 Excellentie is een doorleefd verhaal 8 Tekst Guido de Bruin (interview) en Marijke Nijboer (kaders) Fotografie Cbs Anna van Buren en Vmbo Calvijn Juliana Excellentie is een doorleefd verhaal Plusklas 3 Cbs Anna van Buren Ton Senf Huiswerkklas Vmbo Calvijn Juliana Kom bij Ton Senf niet aan met de kritiek dat excellentie in het onderwijs alleen te maken heeft met hoge scores op een beperkt aantal meetbare indicatoren. De oud-schooldirecteur in Amsterdam is als expert betrokken bij de beoordeling van de 150 scholen die zich voor het predicaat excellent hebben aangemeld. Hij is onder de indruk van het doorleefde verhaal van veel scholen die een goede balans hebben gevonden tussen hoge opbrengsten, brede vorming en succesvol inspelen op de omstandigheden.

9 9 Excellentie is een doorleefd verhaal Senf weet zeker dat de scholen die op 4 februari 2013 uit handen van staatssecretaris Dekker het predicaat excellent hebben ontvangen, geen scholen zijn die zich obsessief richten op hoge scores voor taal en wiskunde ten koste van de brede vorming van hun leerlingen. Scholen kunnen alleen maar excellent zijn als ze een goede balans hebben gevonden tussen hoge opbrengsten en brede vorming, binnen de context en omgeving waarin ze opereren. Brede blik Ook scholen die veel weten te bereiken met achterstandsleerlingen, kunnen dus excellent zijn. Omgekeerd komen scholen die geen breed educatief aanbod hebben, niet voor het predicaat in aanmerking. Die brede insteek ontzenuwt wat Senf betreft de kritiek van onder anderen de Besturenraad, dat bij het vaststellen van excellentie onvermijdelijk onmeetbare maar cruciale aspecten van het onderwijs als persoonsvorming en schoolklimaat buiten beeld blijven. Senf weet ook dat de jury onder leiding van Fons van Wieringen met een brede blik heeft gekeken naar de scholen die zich voor het predicaat hebben aangemeld. Als lid van een team van ongeveer vijftien experts heeft de oud-directeur van scholen voor voortgezet onderwijs en mbo (Kaderlyceum) in Amsterdam de jury daarbij ondersteund. Onder de experts zijn ook veel oud-inspecteurs, met wie het samen zoeken naar de brede excellentie van een school veelal fascinerend verliep. Veldonderzoek Na bestudering van onder andere zelfevaluaties, inspectierapporten en informatie uit bronnen als Vensters voor Verantwoording en de lijst-dronkers, hebben de experts alle 150 aangemelde po- en vo-scholen, verspreid over het hele land, bezocht. Dat was veldonderzoek van de bovenste plank, waarbij we hebben geprobeerd de toegevoegde waarde van de scholen te proeven, voelen en ruiken. Tijdens de bezoeken hebben we gesproken met leerlingen, leraren, ouders en andere stakeholders om te weten te komen of de verhalen van de schooldirecties kloppen. De beoordelingscriteria die het ministerie van OCW heeft opgesteld, zijn daarbij een houvast. Een excellente school moet kunnen laten zien 1. dat ze zeer goede resultaten behaalt, niet alleen in de kernvakken maar ook in de overige vakken en de leergebieden burgerschap, persoonlijke vorming en culturele vorming; 2. dat ze succesvol weet om te gaan met de omstandigheden, met name met de kenmerken van de leerlingenpopulatie; 3. dat ze het onderwijsproces goed heeft ingericht; 4. dat er een verband is tussen de inrichting van het leerproces en de resultaten; 5. dat ze een lerende gemeenschap is met verbeterkracht. 6. dat ze een goed presterende school is met een opvallend profiel ( excellentiebeleid ). Niet al die indicatoren zijn even goed meetbaar, erkent Senf, maar tijdens de schoolbezoeken is gebleken dat ze wel of niet zichtbaar en aantoonbaar zijn. CBS Anna van Buren, Enschede De basis op orde, plusklas en veel aandacht voor onderlinge omgang Directeur Linda Tukkers: Wij kregen een heel mooi inspectierapport, en de inspecteur vond dat wij ons best konden aanmelden voor het predicaat excellent. Het voornaamste is denk ik dat wij de basis op orde hebben. Onze onderwijsstructuur is zodanig dat onze leerlingen hoge resultaten halen op toetsen. En we bieden sterke leerlingenzorg, voor alle kinderen. Dat is niet in een paar jaar ontstaan; we hebben jarenlang gebouwd aan de visie van onze school. Ons bestuur ondersteunt en faciliteert dat. Zij zorgen dat wij nieuwe stappen kunnen zetten. Wij onderscheiden ons met de manier waarop wij omgaan met hoogbegaafdheid. We hebben een aparte plusklas die twee uur per week bijeenkomt. Daar werken we in drie leeftijdsgroepen. Gemiddeld zitten er twaalf leerlingen in elk van die drie leeftijdsgroepen. In de plusklas werken we met de kinderen aan bepaalde onderwerpen, waarbij we hun meervoudige intelli gentie aanspreken. Verder worden voor elk kind eigen doelen gesteld. Vaak liggen die op sociaal-emotioneel gebied. Ze hebben bijvoorbeeld moeite met samenwerken, met presenteren of met het zich invoegen in de klas. Wat ze in de plusklas meekrijgen is een combinatie van kennis, leren leren en sociaal-emotionele vaardigheden. Een speciaal opgeleide leerkracht begeleidt deze klas. Ik heb absoluut niet het gevoel dat het predicaat excellent zich alleen richt op scores. De brede vorming van kinderen kwam ook heel erg terug in het aanmeldingsformulier. Het mocht absoluut niet alleen gaan over opbrengsten. Dat past bij ons, want wij werken aan een brede ontwikkeling van onze leerlingen. Onze school staat in Roombeek, de wijk die in mei 2000 is getroffen door de vuurwerkramp. Als reactie daarop heeft onze school extra zwaar ingezet op de sociaal-emotionele ontwikkeling. We hebben daarvoor een methode gekozen waarmee we een doorlopende leerlijn creëren door de hele school. We sluiten bijvoorbeeld elke dag af bij het vragen- en complimentenbord. Er kunnen dingen spelen tussen kinderen onderling, of tussen een kind en de leerkracht. Die worden op dat moment uitgepraat. Er worden over en weer ook complimenten uitgedeeld. Positief omgaan met elkaar is de basis voor respect en plezier met elkaar. Omdat elke klas op hetzelfde moment met dit onderdeel bezig is, mogen kinderen ook naar een andere klas om iets uit te praten.

10 Excellentie is een doorleefd verhaal 10 Doorleefd verhaal Senf heeft veel indrukwekkende voorbeelden gezien van scholen die, niet zelden nadat ze uit een diep dal gekomen zijn, gestalte weten te geven aan een ambitieuze leeromgeving. Daar hoort uiteraard opbrengstgericht werken bij, maar ook brede maatschappelijke educatie, met burgerschap en persoonlijke en culturele vorming als pijlers. Wat deze scholen volgens Senf excellent maakt, is het totale plaatje, het doorleefde verhaal. Scholen die aan excellentie werken, hebben een heldere visie op onderwijs en hebben een krachtige informele identiteit ontwikkeld waarin die visie in praktijk gebracht wordt. Twee cruciale aspecten die hij telkens weer tegenkwam, zijn aandacht en verbinding. Excellente scholen weten aandacht op veel niveaus te operationaliseren, concludeert Senf. Dat betekent aandacht voor de leerlingen en hun ouders, waarbij de groepsleerkrachten en de mentoren de spil van het onderwijsproces zijn. Zij bieden aan de leerlingen maatwerk op alle niveaus. Wanneer ook het werkklimaat gebaseerd is op aandacht, worden docenten excellent, met passie voor hun leerlingen, hun vak en specialisme. Zij zijn de eigenaren van het onderwijsproces. De meeste van deze scholen kennen een laag ziekteverzuim. Scholen die zo vorm geven aan aandacht, zorgen voor verbinding: met leerlingen, docenten, ouders en andere betrokkenen. Het is Senf opgevallen dat directeuren en bestuurders van excellente onderwijsinstellingen zich meestal bescheiden opstellen en hun rol voorwaarde- en ruimte scheppend en dienstbaar invullen. Een excellente school gedijt als bestuur en directie menselijk nabij zijn én professioneel op afstand staan. Goud in handen Als Senf na zijn avontuur van de afgelopen maanden door de ogen van ouders en leerlingen naar de bezochte scholen kijkt, komt hij tot vijf v s die voor hen een school excellent maken: vertrouwen, verbinding, verhaal, verwachting en vakmanschap. Ouders geven de school veel vertrouwen op basis van oprechtheid. Ze verbinden zich aan scholen die doen wat ze zeggen en aandacht operationeel maken. Ze willen meegenomen worden door het verhaal van de school, een verhaal dat ook een droom en verwachting van de toekomst in zich bergt. En uiteraard verwachten ze van de school vakmanschap. Als het gaat om een doorleefd verhaal van excellentie dat deze vijf v s met elkaar verbindt, hebben alle christelijke scholen met hun inspiratiebronnen goud in handen, aldus Senf, tevens lid van de commissie Onderwijs en Zingeving van de Besturenraad. Veel christelijke scholen hebben het geheim van deze verbinding in huis, zonder dat ze dat in alle bescheidenheid durven te benoemen en zonder dat ze dat operationeel hebben gemaakt en daarmee excellentie hebben ontwikkeld, is hem opgevallen. Die bescheidenheid is Senf trouwens bij de meeste bezochte scholen tegengekomen. Scholen durven bijna niet te zeggen dat ze met een hartstikke goed excellentieproces bezig zijn. Vmbo-school Calvijn Juliana, Rotterdam (T)huiswerkvrije school, huisbezoeken en individuele begeleiding Directeur Arie Boom: Wij hebben al jaren een totaalconcept voor onze school en vinden het meedingen naar het label excellente school een uitgelezen mogelijkheid om hiermee voor het voetlicht te treden. We zijn een (t)huiswerkvrije school. Al het huiswerk wordt op school gemaakt. In 1968 kwam een bevlogen docent van ons al op dat idee. Hij zag dat er bij veel leerlingen thuis geen rustige ruimte was om huiswerk te maken. Sinds ruim tien jaar hebben we dit concept in alle leerjaren doorgevoerd. Alle 400 leerlingen beginnen s morgens om acht uur met een uur huiswerk maken. In de klas, onder leiding van een mentor. Er zijn ook huiswerkuren op andere tijdstippen. De bovenbouw gaat tijdens tussenuren niet naar de kantine maar maakt ook onder begeleiding van een docent huiswerk. Dankzij die gemiddeld 7,5 klokuren huiswerkbegeleiding per week zijn onze resultaten uitstekend. Wij laten al leerlingen toe vanaf Cito-score 525. De meeste scholen met een gemengde en theoretische leerweg hanteren een grens van 530. Wij hebben dus veel relatief zwakke leerlingen in huis. Maar dankzij de huiswerkbegeleiding krijgen wij al jaren goede beoordelingen van de inspectie. Leerlingen doen thuis nu eenmaal steeds minder huiswerk, mede omdat hun ouders er vaak niet zijn. We besteden veel aandacht aan oudercontacten. De opkomst op ouderavonden is goed. Onze mentoren gaan bij alle eersteklassers op huisbezoek. De drempel school-thuis is lager, en daar plukken we al jaren de vruchten van. Dat werkt mee aan de goede resultaten. De mentoren geven individuele begeleiding, gericht op ieders taalachterstand en zwakkere vakken. Onze docenten en onderwijsondersteuners willen het beste uit kinderen halen. We willen op een excellente manier met onze leerlingen omgaan en hen naar een diploma brengen. Dat is ook hard nodig, want onze school staat in Rotterdam-Zuid, en 95% van de kinderen komt uit een achterstandswijk. Dat levert ons wel extra gelden op, die we inzetten voor meer contacturen. Ook ik heb zeker het idee dat de jury verder kijkt dan alleen de cijfers. De juryleden waren ook geïnteresseerd in onze werkwijze, huisbezoeken en mentoraat. Je kunt ook alleen goede resultaten boeken als het totale plaatje goed is en je docenten niet op een minuutje kijken. De cultuur binnen een school is doorslaggevend.

11 Column Column 11 Tekst Ouko Beuving Voorbeeldgedrag De bestuurder van Capgemini, Jeroen Versteeg, werd onlangs op de radio geïnterviewd over zijn voornemen om oudere werk nemers te vragen 10% van hun salaris in te leveren. Volgens hem klampten duurbetaalde en oudere werknemers zich voorheen vast aan hun posities, zodat er minder ruimte was voor de instroom en doorgroei van jong talent. Ouko Beuving is senior adviseur Governance en Kwaliteit bij de Besturenraad Wilt u reageren? Mail naar De grote IT-detacheerders reageerden volgens hem de laatste vijf jaar door duizenden mensen te ontslaan. Volgens Versteeg zit daar weinig visie achter, en kunnen met vrijwillige salarisverlaging nieuwe massaontslagen vermeden worden. Weerstand verwachtte hij wel: Dit gaat debat oproepen. Ik heb wel wat naar mijn hoofd geslingerd gekregen. Maar ik geloof echt dat dit in het belang is van de continuïteit van het bedrijf. We zullen dit probleem moeten oplossen. Niet alleen in onze branche, maar in heel Nederland. Dat ik er niet de populariteitsprijs mee win, dat zij dan maar zo. Vervolgens stelde de interviewer hem de logische vraag of hij als bestuurder ook bereid was om 10% in te leveren. Het antwoord was veelzeggend: Daar ga ik niet over, dat bepaalt mijn raad van toezicht uiteraard. Stelt u zich voor dat u op de nieuwjaarsreceptie van deze organisatie bent waar deze bestuurder tijdens zijn toespraak iets vertelt over het belang van salarisverlaging om massaontslagen te voorkomen. U kijkt om u heen. Proeft de sfeer. Ruikt de spanning en luistert naar de geluiden. Wat neemt u waar? Wat bepaalt of medewerkers zijn boodschap geloven? Een ervaring doet meer dan duizend woorden. Een beeld blijft op het netvlies. Medewerkers proeven de sfeer. Ze zien aan zijn houding of het klopt wat hij zegt, horen het enthousiasme of ruiken de angst. Bewust en vooral onbewust wéten ze of hij gepassioneerd is en voelen ze of ze echt voor hem belangrijk zijn en of hij het echt meent. Waar het op aan komt, is voorbeeldgedrag van de bestuurder. Leiderschapsontwikkeling staat of valt daarmee. Het gaat daarbij niet alleen om doen, maar vooral om zelf zo te worden, om zelf zo te zijn: zelf doen en zijn zoals u graag wilt dat anderen doen en zijn. Dit aspect wordt door sommige bestuurders wel eens onderschat. Bij het besturen spelen verantwoordelijkheid nemen voor je eigen handelen, geloofwaardig blijven en vertrouwen een grote rol. Integriteit is het toverwoord. De laatste tijd zijn nogal wat bestuurders door juist niet integer te handelen in de problemen geraakt. Hoe kunnen organisaties nu voorkomen dat hun bestuurder eventueel de weg kwijtraakt? Natuurlijk kunt u een integriteitscode met elkaar afspreken. Het schijnt overigens dat Cito op verzoek van de onderwijsinspectie de laatste hand legt aan een integriteittest voor bestuurders. Meten is immers weten. De minimale score op deze toets bedraagt 545 punten, en met een lagere score wordt u als uiterst risicovol bestuurder getypeerd en komt u onder verscherpt toezicht (voor de goede orde kan ik u nog melden dat er een leugenschaal in de test is ingebouwd). Zolang de test er nog niet is, moet u het toch hebben van voorbeeldgedrag.

12 Typisch christelijk Vanzelfsprekend christelijk 12 Tekst Bert van der Kruk Naar aanleiding van het onderzoek Typen van protestants-christelijk basisonderwijs in een seculiere tijd, portretteren we in deze rubriek scholen van de drie typen christelijke scholen die de onderzoekers onderscheiden. De Kandelaar in Rijswijk (NB) Vanzelfsprekend christelijk De christelijke identiteit van basisschool De Kandelaar in het Noord- Brabantse dorp Rijswijk is zelden onderwerp van discussie. Wij zijn een christelijke school, dat is voor iedereen duidelijk, zegt de directeur. En: We moeten niet meegaan in de vaart der volkeren. In de kamer van de directeur zitten twee leerlingen aan tafel, gebogen over hun schriften. Even weg, jongens, zegt Piet Quartel (61) stellig, maar niet onvriendelijk. En weg zijn ze. Er kan vrij veel op deze school. Iedereen wil hier zitten. Maar tijdens het gesprek met SBM is dat een beetje lastig. In de directeurskamer staat ook de enige kleurenprinter van de school. Af en toe komt er een jongetje binnen om een paar printjes te halen. Het gesprek gaat over De Kandelaar, die sinds vier jaar een bestuurlijke fusie kent met een soortgelijke school in buurdorp Giessen. En over de vraag wat typisch christelijk is voor deze dorpsschool. Quartel: Wij hechten grote waarde aan het wel en wee van onze leerlingen. Ook als het minder gaat, zullen we altijd proberen de mens in zijn waarde te laten. Wij doen dat vanuit onze christelijke achtergrond. Iemand met een humanistische achtergrond zal dat waarschijnlijk ook doen. Maar voor mij is het typisch christelijk, omdat wij ons daarbij laten leiden door Jezus Christus. Wij proberen zijn boodschap na te doen, voor te leven met al onze misstappen trouwens. Is daar vaak discussie over? Nou nee, zo geeft de directeur toe. We proberen de achtergrond van waaruit we werken zo goed mogelijk in te vullen, maar het is niet zo dat we daar vaak heel bewust bij stilstaan. Twee keer per jaar praten we wel over onze identiteit, met een aantal mensen uit het team. Maar daarbij gaat het vooral over de praktische invulling: hoe is het contact met de kerk of hoe vertellen we het Bijbelverhaal? Honderd procent De Kandelaar is de enige basisschool in Rijswijk, een van de kernen van de Noord-Brabantse gemeente Woudrichem. De mensen uit het dorp kiezen automatisch voor deze school. De afgelopen jaren was de score wat dat betreft zelfs honderd procent, zegt de directeur. In buurdorp Type 1: traditiescholen Scholen van type 1 willen leerlingen in aanraking brengen met het evangelie van Jezus Christus. Er is veel aandacht voor godsdienstige vorming. Op deze scholen zitten ook onkerkelijke leerlingen, maar de leraren zijn overwegend protestants. De schoolleider is meestal actief betrokken bij een kerkelijke gemeenschap. Type 2: diversiteitsscholen Scholen van type 2 willen leerlingen voorbereiden op de multiculturele samenleving. Belangrijk is dan ook de overdracht van vaardigheden die ze daarvoor nodig hebben. Levensbeschouwelijke diversiteit is voor deze scholen een positief gegeven. Leerlingen maken kennis met het christelijk geloof, omdat belangrijke waarden in onze samen leving daaruit voortkomen. Er is ruimte voor de ontmoeting met de diverse levensbeschou wingen op basis van gelijkwaardigheid. De levens beschouwelijke achtergrond van zowel leerlingen als leraren is divers. Type 3: zingevingsof vormingsgerichte scholen Scholen van type 3 vinden de vorming van leerlingen op alle gebieden belangrijk. De persoonlijke ontplooiing van het individuele kind staat centraal, ook bij levens - beschouwelijke vorming. Zingeving op basis van christelijke waarden staat daarin voorop. Op deze scholen zitten christelijke kinderen, maar ook andersgelovige en onkerkelijke kinderen. Veel leraren hebben een christelijke achtergrond, maar ook leraren met een andere levensbeschouwelijke achtergrond kunnen er werken.

13 13 Vanzelfsprekend christelijk Giessen is de situatie nauwelijks anders. Verderop in Almkerk hebben ouders wat meer keus: daar zijn ook een openbare en een gereformeerde school. Toch stapt vanuit Rijswijk zelden een kind op de fiets naar de openbare school in Almkerk, zo n vijf kilometer verderop. Waarom niet? Onze school hoort nou eenmaal bij het dorp. Ouders kiezen bewust voor onderwijs dichtbij. Als er geen andere keus is, dan wordt het dus deze ene school. Dan let je niet één, twee, drie op de achtergrond van de school. Het betekent wel, benadrukt Quartel, dat de school haar identiteit goed in de gaten moet houden. We moeten niet meegaan in de vaart der volkeren. Nu zal dat in de overwegend behoudende protestantse regio wel loslopen. Ook hier wordt de groep buiten- of randkerkelijke ouders groter, maar nog steeds is ongeveer de helft van de schoolkinderen afkomstig uit kerkelijk meelevende gezinnen. Natuurlijk krijgt Quartel weleens vragen over de identiteit van de school. Zo herinnert hij zich dat een islamitische vader vroeg of zijn kind een half uur later op school kon komen, zodat het de dagopening niet hoefde bij te wonen. Maar zo werkt dat niet: Alle kinderen volgen alle lessen; ze respecteren waar de school voor staat en conformeren zich daaraan. Dus als we de dag beginnen, is iedereen aanwezig. Vaker krijgt de directeur van niet-kerkelijke ouders een andere vraag te horen, namelijk of hun zoon of dochter wel op zijn school mag komen. Natuurlijk mag dat. Wij zijn blij met elke leerling. Maar dan volgen wel de afspraken. Wij zijn een christelijke school, dat is voor iedereen duidelijk. Vanzelfsprekende fusie De bestuurlijke fusie van De Kandelaar met De Ganzenhof uit Giessen krijgt in 2015 een logisch vervolg: de twee scholen betrekken dan gezamenlijk een nieuw gebouw. Het verrijst samen met het nieuwe dorpscentrum op een voetbalveld tussen de twee dorpen in. Het naastgelegen voetbalveld van Giessen blijft gehandhaafd. Ook de twee voetbalverenigingen praten over samensmelting, maar die fusie heeft volgens de schooldirecteur meer voeten in aarde. De fusie van scholen was snel beklonken, zegt hij. De scholen delen eenzelfde identiteit. Op de bijeenkomst met ouders werd er zelfs geen enkele vraag over gesteld. Je zou dat kunnen uitleggen als teken van onverschilligheid, maar daar wil Quartel niet aan. Als we aan de identiteit getornd zouden hebben, zou dat ouders zeker niet onverschillig hebben gelaten daar ken ik de mensen in het dorp goed genoeg voor. Twee christelijke scholen die dichtbij elkaar liggen, zetten hun identiteit gewoon automatisch voort. Daar spreekt eerder vanzelfsprekendheid uit. Lastige hokjes Ondertussen knaagt er wel iets aan de directeur. Blijkens het onderzoek naar schooltypen zou De Kandelaar behoren tot de zingevings- of vormgevingsgerichte scholen (type 3). Zoals al eerder is gebleken in deze serie, blijkt het lastig scholen in een hokje te stoppen. Natuurlijk is de persoonlijke ontplooiing van ieder kind heel belangrijk. Dat is een van de belangrijkste opdrachten van de school en daar werken we dus hard aan. De Kandelaar zal er echter niet voor kiezen om ook leerkrachten met een andere levensbeschouwing aan te stellen. Onze leerkrachten hebben allemaal een kerkelijke achtergrond. Dat bewaken we goed. In het sollicitatiegesprek is altijd een belangrijk deel gewijd aan onze christelijke identiteit. Dat vind ik ook niet meer dan logisch: je solliciteert heel bewust naar een christelijke school en je zoekt, lijkt mij, van tevoren uit in welke streek die staat. Wat dat betreft zou indeling in de categorie traditiescholen (type 1) meer voor de hand hebben gelegen, zegt Quartel, die lange tijd geheel conform de typering ambtsdrager in zijn kerk was. Wij brengen leerlingen in aanraking met het evangelie, zeker. We vertellen over Jezus en we vragen ons af wat we in onze tijd met zijn woorden doen. Toch herkent de directeur zich ook in deze typering niet helemaal. Er spreekt een soort zendingsdrang uit, die mij persoonlijk te ver gaat. We houden het er maar op dat zijn school een mix van type 1 en 3 is. We proberen kinderen mee te geven dat ieder mens zijn eigen waarde heeft. We brengen ze bij dat het belangrijk is om mensen te helpen, ver weg of dichtbij. En dat de verschillen tussen groepen in de samenleving niet groter, maar juist kleiner moeten worden. Maar het blijft lastig. Vertellen is natuurlijk één ding; thuis horen de kinderen misschien iets heel anders.

14 Een viering, geen voorstelling 14 Tekst Bert van der Kruk Fotografie Liudger en Wakersduin Pasen op school Een viering, geen voorstelling

15 15 Een viering, geen voorstelling De leerlingen van CSG Liudger in het Friese Waskemeer kwamen vorig jaar in de aanloop naar Pasen zelf in actie. Ze schilderden paasstaties, noteerden liefdesboodschappen en maakten korte gedichten. Dit alles onder het motto Het hart van Pasen. Geloof, hoop en liefde, maar de grootste daarvan is de liefde. Het gaat er vooral om dat je samen iets maakt, zegt Titia Keuning, locatiedirecteur van CSG Liudger. Het draait niet alleen om het eindresultaat, maar vooral om het proces. Dat is goed gelukt, al betekent het niet dat de school dit jaar hetzelfde project uit de kast trekt. Je moet zoiets niet zomaar herhalen, er is veel meer te bedenken. Mooier maken Het idee voor het project was gauw geboren. De ene leraar had in haar kerk gezien hoe gemeenteleden boodschappen op een papieren hart plakten, de andere wilde leerlingen graag aan het dichten zetten. En de lerares van Ierse afkomst wilde aandacht voor de veertien staties die het lijdensverhaal van Jezus uitbeelden. Het hart van papier werd op school een groot vilten hart, waarop de kinderen in de Stille Week hun boodschap konden spelden. Ik schrijf voor een klasgenootje: ik vind het zo knap hoe ze het doet, niemand weet dat ze vroeger kanker had. Heel ontroerend vond Keuning alle boodschappen. Zoiets geeft enorm veel verbinding. Je voelt je als school heel erg één met elkaar. Zo maakten leerlingen ook elfjes, korte gedichten over Pasen, en schilderden ze taferelen uit de laatste levensdagen van Jezus. Wie verwacht nou dat een kind een van de staties wil schilderen, en daarin dan ook nog eens zijn hele ziel en zaligheid legt? Ze stonden in de rij om te mogen schilderen, sommigen ook na schooltijd nog om hun schilderij nog mooier te maken. Het kan dus wel Wat doen we met Pasen? We gaan creatief aan de slag, bedachten scholen in Waskemeer en Noordwijk. Het gaat er vooral om dat je samen iets maakt. De grote betrokkenheid van de leerlingen verraste velen. Het bracht Keuning op het idee om een paar predikanten uit de buurt te bellen. Dit moet de kerk zien. Er wordt vaak gezegd dat kinderen niet betrokken zijn bij geloof en Bijbel. Maar het kan dus wel. Een van de predikanten wilde het werk van de kinderen graag zien en de Paasviering op school meemaken. Bij die viering was traditiegetrouw iedereen aanwezig: de 236 leerlingen, de 24 docenten en de vijf andere personeelsleden. Wij zijn inderdaad een klein schooltje, met een streekfunctie. Ouders die kiezen voor christelijk onderwijs, sturen hun kinderen naar ons. Wij zijn een gemeenschapsschool, het gaat om de gezamenlijkheid. Zo n viering past daar heel goed bij: daar ontmoet je elkaar. Op haar vorige school, in de stad Groningen, waren de vieringen met Kerst of Pasen vooral voorstellingen voor de ouders. Er werd toneel gespeeld en de decors waren prachtig. Het ging veel meer om de vormgeving. Op het Liudger gaat het om de beleving. Het verhaal van Jezus zelf lijkt vaak zo zwaar en zo groot, daar hebben kinderen niet veel mee. Maar wel als je de boodschap van liefde uit dat verhaal praktisch vertaalt. De predikante die de viering bijwoonde, was ook enthousiast en stelde voor het hart, de gedichten en de schilderijen naar de kerk te verhuizen, zodat ook ouders, pakes en beppes en gemeenteleden zich tijdens Pasen konden laten ontroeren. Het was het eerste contact dat Keuning, sinds een jaar directeur in Waskemeer, met de protestantse kerk zocht. Het is haar goed bevallen. Misschien moeten we in toekomst meer samen met de kerk doen. Een echte schilder Ook de kinderen uit de groepen 7 en 8 van christelijke basisschool Wakersduin in Noordwijk leefden op bijzondere wijze naar Pasen toe. Zij gingen aan de slag onder leiding van professionele kunstenaars: een kunstschilder, een ver halenverteller en een musicus. Zij hebben dat als heel bijzonder ervaren, zegt directeur Leo Kruithof. Wanneer kom je nou een echte schilder of dirigent tegen? Vooral de muzikale bijdrage die onder leiding van Herma van Piekeren tot stand kwam, maakte grote indruk. Zij leidt een aantal koren in Noordwijk en bracht Kruithof in contact met dirigent Wim de Ru van oratoriumvereniging Ex Animo uit Leiden, die later dat jaar de Matthäus Passion zou uit voeren. De twee zijn vervolgens een aantal keren in de klas geweest om te vertellen over het meesterwerk van Johann Sebastian Bach. Kruithof: De leerlingen waren op een gegeven moment zo enthousiast aan het meezingen dat Herma vroeg of een aantal kinderen wilde meedoen met de uitvoering. Ik zei: Herma, je moet even normaal doen. Maar nee, zij wist zeker dat een paar leerlingen mee zouden kunnen doen. Uiteindelijk bleken dertien kinderen twaalf meisjes en een jongen belangstelling te hebben. Zij hebben een paar weken op muziekles gezeten bij Herma en hebben allemaal flink geoefend. Op de middag voorafgaand aan de uitvoering waren alle kinderen getuige van de generale repetitie. Na afloop gingen zij in gesprek met leden van het koor en het orkest. Een aantal kinderen keerde s avonds met hun ouders terug voor de echte uitvoering. In een volle Pieterskerk, 1400 mensen. Ja, dat maakte op iedereen grote indruk. Aan het werk De deelname van professionals naast beide musici ook de Noordwijkse kunstschilder Daniël Tavenier en verhalenverteller Pete Pronk droeg zeker bij aan het succes van het project. Als ik iets ga vertellen over de Matthäus Passion, denk ik niet dat het erg zal aanslaan. Het is heel anders als een dirigent dat doet: die heeft er verstand van en praat er gepassioneerd over. Verder speelde, net als in het Friese project, mee dat de leerlingen zelf aan het werk moesten. En dus maakten ze schilderijen over Pasen die uiteindelijk geëxposeerd werden in de Kapel aan Zee. Met een opening, ouders en pers erbij, toespraakjes. Waardoor de kinderen het idee hadden: hé, we zijn hier wel bij een officiële gelegenheid op een bijzondere plek. Wat heeft de school de kinderen hiermee willen bijbrengen? Kruithof: In ieder geval dat Bijbelverhalen heel inspirerend kunnen werken, in het verleden, maar ook nu nog. Grote kunstenaars hebben zich erdoor laten inspireren, maar ook iemand bij jou in de straat. Zo kun je als leerling ervaren dat de Bijbel voor velen een inspiratiebron is. En wij als christelijke school willen onze inspiratie bron toch graag een beetje christelijk houden. Het Paasproject van Wakersduin dong mee naar de Onderwijsprijs Zuid-Holland en eindigde in de categorie primair onderwijs op de tweede plaats. De jury vond dat de school met allure heeft geprobeerd de christelijke identiteit vorm te geven. Men is dicht bij de eigen roots gebleven, maar heeft op fraaie wijze de schakel tussen verleden en heden weten te leggen.

16 Mijn verhaal Mijn verhaal 16 Tekst Kees Kloet Fotografie CLV Kees Kloet Rector-bestuurder Christelijk Lyceum Veenendaal Enkele beelden van de Olympische Spelen uit één wedstrijd zal ik niet vergeten. Op de startlijn stonden vijftien atleten voor de 1500 meter. Na 400 meter lag nummer één al 40 meter voor. Dat kan niet, dacht ik. Het duurde even voordat ik doorhad dat het het laatste onderdeel van de tienkamp was. Naar de prestaties van de Olympische atleten kijken miljoenen mensen, en de atleten hebben een Olympische missie: inspireer een generatie het thema in Londen. De tienkamp geeft goed weer dat de onderlinge verschillen op de afzonderlijke onderdelen heel groot kunnen zijn. Het talent zit niet in één discipline. Tienkampers uiten ook teleurstelling als ze op een onderdeel minder scoren dan verwacht. Ze streven ernaar op elk onderdeel minstens een persoonlijk record te vestigen. Ook op de 1500 meter zijn ze tot het uiterste gegaan. Het is een onderdeel waar de verschillen dan heel groot blijken te zijn, maar de persoonlijke inzet grandioos. Het deed me denken aan onze school, waar leerlingen ook verschillende talenten hebben en in de eerste jaren wel vijftien verschillende vakken moeten doen. Ook wij als medewerkers van het Christelijk Lyceum Veenendaal (CLV) zijn professional in verschillende vakken, verschillende disciplines, en wij zijn gewend ons daar zo goed mogelijk voor in te zetten in de wetenschap dat niemand de zwakste schakel wil zijn. Samen moeten we een balans houden tussen gemeenschappelijkheid en verscheidenheid. Onze leerlingen zullen tussen de regels door wel ervaren hoe wij als verschillende medewerkers van het CLV in die ene organisatie met elkaar optrekken, doelen willen halen, elkaar steunen of soms even wegkijken. We beseffen terdege dat pluriformiteit op allerlei gebied één van onze kenmerken is. Maar we moeten wel duidelijk en expliciet blijven over wat ons bindt. Net als de tienkamper en zijn Olympische missie: inspireer een generatie. Nieuwe collega s zullen geïnteresseerd zijn welke vaardigheden dan zo kenmerkend zijn om die ruimte voor ontwikkeling te benutten en in de verscheidenheid eenheid te scheppen. Drie vaardigheden zijn van beslissende betekenis om jezelf en de ander ruimte binnen het verband te blijven geven: luisteren, vragen stellen en vertellen. Bij luisteren en vragen stellen herkennen we onszelf heel goed. We beseffen dat een houding die gekenmerkt wordt door respect en nieuwsgierigheid, verbonden is met ons werken in het onderwijs. Respect is onmisbaar, maar er is meer nodig. Met nieuwsgierigheid tonen we het verlangen om een beter begrip van de ander te krijgen, echt te willen weten. Inspireer een generatie Inspireer een generatie

17 17 Mijn verhaal Maar hoe zit dat dan met de vaardigheid vertellen? Vertellen is nodig om te laten zien wie je zelf bent, hoe je werkt, wat je inzet is. Als we dat achterwege laten, lijkt het net of je niet meedoet en niet aanspreekbaar bent. Ik denk dat we daar in onze organisatie meer werk van moeten maken. Niet alleen de ander in het middelpunt, maar samen. Het CLV, de sfeer, de resultaten, de betrokkenheid: het komt niet alleen door de ander, ook door jou. Door daarover meer te vertellen, bevraagd te worden door een ander en erkend te worden, raakt de accu minder snel leeg. Dan blijft er een basaal gevoel dat je ertoe doet en dat je trots mag zijn. Trots is een woord dat we weinig gebruiken. We zijn daar in deze woonomgeving en door onze persoonlijke ontwikkeling niet zo van gecharmeerd, trots tonen op wat jouw bijdrage is aan deze school. Maar zonder te vertellen waar je voor gaat en waar je als school trots op bent, gaan de andere twee, respect en nieuwsgierigheid, mank. Dan focussen we eenzijdig op de diversiteit en gaat het knellen, en dat levert verlies aan energie op. Vertellen verbindt en geeft ruimte. Gun het jezelf, de ander en mij, deel je passie en inspireer een generatie. Daarover wil ik een tekst lezen, weliswaar in een andere context, van Vaclav Havel uit 2001: Vrede, verbondenheid en samenwerking zijn alleen denkbaar tussen volkeren en landen die weten wie ze zijn. Als ik niet weet wie ik ben, wie ik wil zijn, wat ik wil bereiken, waar ik begin en waar ik eindig, dan zijn mijn betrekkingen met de mensen om mij heen en met de rest van de wereld onvermijdelijk gespannen, vol argwaan en belast door een minderwaardigheidscomplex dat misschien wel schuilgaat achter gezwollen bravoure. Gebrek aan zelfvertrouwen en onzekerheid over de eigen identiteit leiden onherroepelijk tot wantrouwen jegens anderen, toeschrijven van kwade bedoelingen aan de rest van de wereld en ten slotte tot een agressiviteit die kan uitmonden in de overheersing van mensen die daar niet van gediend zijn. Ik kom nog even terug op die tienkamp. Na afloop zag je de bijna dertig atleten op elkaar wachten. Twee dagen lang hebben ze een onderling gevecht geleverd. Hun verschillen kon ieder waarnemen, ze applaudisseerden voor elkaars prestaties, met schouderkloppen hebben ze elkaar bemoedigd. Ze waren geïnteresseerd in elkaars techniek, in het materiaal dat gebruikt werd. Die atleten hadden één winnaar, maar gingen samen op de foto. Ze bedankten elkaar voor de onderlinge strijd en bewonderden ieders prestatie. Samen liepen ze de ereronde, waarvan één met bloemen en vlag. Via deze mensen kwam de Olympische missie bij mij binnen: inspireer een generatie. Wat mooi Ook wij gaan straks samen op de foto, dan kun jij niet gemist worden. Mijn verhaal Op deze pagina s bieden we ruimte aan het verhaal dat schoolleiders, bestuurders en toezichthouders vertellen over wat hen drijft en welke betekenis de school heeft voor leerlingen en studenten, leraren, ouders en andere betrokkenen. Heeft u een verhaal verteld bijvoorbeeld tijdens een jaaropening of in een nieuwjaarstoespraak dat u wilt delen, dan kunt u dat mailen aan Guido de Bruin,

18 De diepte in op brede scholen 18 Tekst Jeanet Oosterhuis-Stoit en Anneke Meester-van Laar Fotografie Wilbert van Woensel De diepte in op brede scholen Brede scholen zijn opgericht met het idee dat door het samenwerken van verschillende organisaties de ontwikkeling van het kind optimaal gestimuleerd wordt. Toch is (intensieve) samenwerking binnen brede scholen geen vanzelfsprekendheid, blijkt uit een eerdere peiling door het lectoraat Morele Vorming van de Gereformeerde Hogeschool in Zwolle. Met een verkennend onderzoek heeft het lectoraat geprobeerd antwoord te geven op de kernvraag van veel schoolleiders en leerkrachten van christelijke basisscholen: Hoe ontwikkel je als brede school een gezamenlijke identiteit, zonder de eigenheid van de eigen school te verliezen? Om antwoord te kunnen geven op deze vraag is het van belang dat helder wordt om welke eigenheid het volgens de medewerkers gaat én welke eenheid men voorstaat. Deze voorvragen heeft het lectoraat met ondersteuning van het Steunfonds Christelijk Onderwijs onderzocht. In dit artikel presenteren we de belangrijkste resultaten. Eigenheid Aan het onderzoek hebben vier brede scholen deelgenomen. We hebben ons gericht op brede scholen waarbinnen een christelijke school samenwerkt met een openbare school. Op één brede school hebben beide basisscholen deelgenomen aan het onderzoek, van de overige drie alleen de christelijke school. Onderzoeksmoeheid speelde meermalen een rol bij het afzien van deelname. Twee van de deelnemende brede scholen zijn ruim twee jaar geleden tot stand gekomen, de andere twee bestaan al langer. Alle medewerkers hebben een uitgebreide digitale vragenlijst toegestuurd gekregen met vragen rondom drie thema s: het eigene van de eigen school of organisatie de relatie met partners binnen de brede school het eigene van de brede school als geheel De eigenheid of identiteit van de eigen school als wel van de brede school is in dit onderzoek opgevat als datgene wat door de betrokkenen als kenmerkend wordt gezien of ervaren. Daarbij is uitgegaan van een brede identiteitsopvatting, waarin het kenmerkende betrekking kan hebben op één of meer identiteitsdomeinen (pedagogisch, onderwijskundig, didactisch en/of levensbeschouwelijk). Pedagogisch domein Aspecten die leerkrachten in eigen woorden beschrijven als kenmerkend voor hun school, hebben veelal te maken met een bepaalde pedagogische visie of kwaliteit (zoals aandacht voor

19 19 De diepte in op brede scholen georiënteerd, of gericht op expertisedeling. Medewerkers van andere organisaties worden vaak wel als collega s gezien, maar de relatie wordt anders ingevuld dan met collega s van de eigen school, omdat men zich bij de eigen school meer betrokken voelt. Jeanet Oosterhuis-Stoit Anneke Meester-van Laar zelfontplooiing), een bepaalde manier van werken (bijvoorbeeld groepsdoorbrekend werken of samenwerken met de buurt), en/ of een bepaalde schoolcultuur (bijvoorbeeld de sfeer in het team of het contact met ouders. Van slechts één schoolteam kwamen de beschrijvingen van de school grotendeels met elkaar overeen. Wanneer in de vragenlijst de keuzemogelijkheden worden ingekaderd vanuit de vier verschillende identiteitsdomeinen, blijkt dat alle leerkrachten kiezen voor kenmerken uit het pedagogische domein. Het gaat daarbij met name om aandacht voor en werken aan sociale vaardigheden en zelfstandigheid. Veel leerkrachten zijn trots op de onderwijskwaliteit op hun school. Daarnaast waarderen zij ook meer onderscheidende schoolkenmerken, zoals de rol van de school voor de buurt, de saamhorigheid in het team of de gezamenlijk gedragen verantwoordelijkheid. Toch missen ze ook dingen. Op alle scholen wensen leerkrachten beter onderhoud van de school en ruimere financiële middelen. Verder noemen ze ook de samenwerking tussen organisaties en ouders, meer nadruk op kennisontwikkeling en betere communicatie met de directie als verbeterpunten. Zoekend Hoewel de christelijke scholen formeel spreken over hun identiteit als een levensbeschouwelijke, blijkt het eigene van de school volgens leerkrachten van pedagogische aard. De levensbeschouwelijke achtergrond van de christelijke scholen komt in slechts een enkele beschrijving van een leerkracht als kenmerk(end) naar voren. Wanneer wordt doorgevraagd naar dit levensbeschouwelijke identiteitsdomein, blijkt dat leerkrachten zoekend zijn naar de vertaling van de binding met het christelijk geloof naar de praktijk van het onderwijs. Waar de meeste leerkrachten het van belang vinden om de kinderen hierin voor te leven, hebben anderen de overtuiging dat niet alle teamleden christen hoeven te zijn. Praktische noodzaak De keuze om als school of organisatie deel uit te gaan maken van een brede school, is volgens de respondenten met name ingegeven door praktische noodzaak. Daarnaast worden financiële motieven en motieven met betrekking tot expertisedeling genoemd. De onderlinge contacten worden veelal als positief beoordeeld, maar door onder andere tijdgebrek heeft men hooguit één keer per maand contact. Dit overleg is met name praktisch Gezamenlijk pedagogisch doel Leerkrachten vinden het moeilijker om te beschrijven wat zij kenmerkend vinden voor de brede school als geheel. De brede school wordt volgens hen het meest gekenmerkt door een bepaalde (materiële) structuur: het gebouw dat ze delen en dat mogelijkheden geeft om samen te werken en kinderen een groot aantal diensten te bieden. In de beschrijvingen valt daarnaast op dat een deel van de leerkrachten het kenmerkend vindt voor hun brede school dat deze samengesteld is uit organisaties met een specifieke eigenheid, terwijl een ander deel juist de eenheid binnen de brede school typerend vindt. Wanneer zij spreken over een gedeelde identiteit in de brede school, blijft echter onduidelijk wat deze inhoudt. Wanneer in de vragenlijst de keuzemogelijkheden worden ingekaderd vanuit de vier verschillende identiteitsdomeinen, blijken pedagogische kenmerken de boventoon te voeren. Medewerkers noemen (de persoonlijke ontwikkeling van) het kind als gezamenlijk pedagogisch doel van de brede school, maar een verdere inhoudelijke toespitsing kunnen ze daar niet aan geven. Ze vinden het niettemin van groot belang om in de toekomst samen een gemeenschappelijk doel te ontwikkelen en de samenwerking te intensiveren. Dit zal hen ook helpen om zich als brede school beter te profileren, zoals zij wensen. Eigen-aardig Om antwoord te geven op de vraag Hoe ontwikkel je als brede school een gezamenlijke identiteit, zonder de eigenheid van de eigen school te verliezen?, is het van belang dat allereerst helder wordt welke eigenheid er eigenlijk op het spel kan komen te staan: wat heb je te verliezen? Uit de onderzoeksresultaten komt naar voren dat leerkrachten vaak uiteenlopende kenmerken noemen om de eigen school te typeren. Er lijkt dan geen sprake te zijn van gezamenlijkheid. Wat ook opvalt is dat het eigene voor de leerkrachten van de christelijke scholen vooral betrekking heeft op het pedagogische en niet op het levensbeschouwelijke identiteitsdomein. Terughoudendheid ten aanzien van het versterken van de relatie met de partners wegens een mogelijk verlies van de levensbeschouwelijke eigenheid, lijkt hier dus niet aan de orde. Om meer zicht te krijgen op juist de levensbeschouwelijke eigenheid, kan het goed zijn om als schoolteam na te denken over de vraag hoe de christelijke identiteit daadwerkelijk eigenaardig geleefd en beleefd kan worden. Werken binnen een brede school kan hier een handig hulpmiddel bij zijn, want in relatie met de ander ontmoet je (ook) jezelf. Drs. I.J. Oosterhuis-Stoit en drs. A. Meester-van Laar zijn als onderzoekers verbonden aan het lectoraat Morele Vorming van de Gereformeerde Hogeschool in Zwolle.

20 Overleeft de maatschappelijke stage? 20 Tekst Marijke Nijboer Fotografie Protestantse kerk Amsterdam Via het project Kopje Thee van de Lutherse Diaconie worden ouderen door leerlingen geholpen. Overleeft de maatschappelijke stage? Niet iedereen stond te juichen toen de verplichte maatschappelijke stage haar intrede deed in het voortgezet onderwijs. Wéér een taak erbij voor het onderwijs, was een veel gehoorde kreet. Daarna werden veel scholen tóch enthousiast. Maar het tij is weer gekeerd. Scholen, een leerling en een afnemer van stagiaires reageren op de beslissing van de regering om met ingang van schooljaar te stoppen met de financiering van de maatschappelijke stage.

Commissie Onderwijs en Zingeving Advies samenwerkingsscholen. juli 2013

Commissie Onderwijs en Zingeving Advies samenwerkingsscholen. juli 2013 Commissie Onderwijs en Zingeving Advies samenwerkingsscholen juli 2013 In zijn adviesaanvraag vraagt Wim Kuiper de commissie om bij te dragen aan een visie op de manier waarop een samenwerkingsschool vorm

Nadere informatie

Als je te weinig van een kind verwacht, komt er niet uit wat er in zit. Onderwijsminister Marja van Bijsterveldt INTERVIEW

Als je te weinig van een kind verwacht, komt er niet uit wat er in zit. Onderwijsminister Marja van Bijsterveldt INTERVIEW INTERVIEW Auteur: René Leverink Fotografie: Rijksoverheid Onlangs hebben minister Van Bijsterveldt en staatssecretaris Zijlstra van OCW drie actieplannen gelanceerd, gericht op een ambitieuze leercultuur

Nadere informatie

Vormgeving christelijke identiteit binnen PricoH

Vormgeving christelijke identiteit binnen PricoH Stoekeplein 8a 7902 HM Hoogeveen tel.: 0528-234494 info@pricoh.nl www.pricoh.nl PricoH heeft acht christelijke basisscholen onder haar beheer. Binnen deze acht scholen werken ruim 200 medewerkers, in diverse

Nadere informatie

Datum Uitnodiging subsidieaanvraag Regeling versterking samenwerking lerarenopleidingen en scholen

Datum Uitnodiging subsidieaanvraag Regeling versterking samenwerking lerarenopleidingen en scholen a 1 > Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag Aan: penvoerders opleidingsscholen en contactpersonen lerarenopleidingen Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375 2500 BJ Den Haag www.rijksoverheid.nl Onze

Nadere informatie

Onderzoek Ouderbetrokkenheid in het basisonderwijs, het voortgezet onderwijs en het mbo

Onderzoek Ouderbetrokkenheid in het basisonderwijs, het voortgezet onderwijs en het mbo factsheet Onderzoek Ouderbetrokkenheid in het, het en het mbo Het Sociaal en Cultureel Planbureau heeft in 2012 een enquête over ouderbetrokkenheid gehouden onder ouders in het, het en het middelbaar beroepsonderwijs.

Nadere informatie

Spellingcontrole mag aan voor kandidaten met dyslexie. Afschaffing loting bij opleidingen met een numerus fixus

Spellingcontrole mag aan voor kandidaten met dyslexie. Afschaffing loting bij opleidingen met een numerus fixus Voortgezet Onderwijs 19 februari 2016 Inhoud Algemeen Meer maatwerk voor leerlingen Overgang po-vo Spellingcontrole mag aan voor kandidaten met dyslexie Rekenresultaten 2015 per school Scholen aan de slag

Nadere informatie

Perspectief op gewoon leven. Wat we leren van evaluaties

Perspectief op gewoon leven. Wat we leren van evaluaties Perspectief op gewoon leven Wat we leren van evaluaties Stichting Perspectief, juni 2005 Aanleiding De LFB komt op voor de belangen van mensen met een verstandelijke beperking. De LFB heeft de ervaring

Nadere informatie

Talent. voor de Toekomst! Informatie Saenredam College

Talent. voor de Toekomst! Informatie Saenredam College Talent voor de Toekomst! Informatie Saenredam College 201 4 5 /201 Inhoudsopgave Dit hebben we speciaal voor jou geschreven 2 Openbare school Open avond VMBO bij het Saenredam College 3 Onderbouw Nieuwe

Nadere informatie

De beste basis voor je toekomst

De beste basis voor je toekomst Visser t Hooft Lyceum Leiderdorp KANSRIJK EN UITDAGEND De beste basis voor je toekomst i 11gymnasium 11atheneum 11havo vhl.nl 11mavo (vmbo-t) Muzenlaan 155 q Op de open avond vond ik de school meteen leuk

Nadere informatie

Handreiking bij een spirituele zoektocht.

Handreiking bij een spirituele zoektocht. Handreiking bij een spirituele zoektocht. Deze handreiking hoort bij: Oud- en nieuw- katholiek. De spirituele zoektocht van die andere katholieken. Door Joris Vercammen. Valkhof pers 2011. Het boek is

Nadere informatie

Functieprofiel. VOORZITTER EN LID RAAD VAN TOEZICHT Fidarda - SKOD

Functieprofiel. VOORZITTER EN LID RAAD VAN TOEZICHT Fidarda - SKOD bezoekadres Stationsstraat 29 a 9401 KW Assen postadres Postbus 479 9400 AL Assen telefoon (0592) 30 84 58 fax (0592) 33 15 35 e-mail info@ypsylon.nl KvK Friesland 56.48.77.54 www.ypsylon.nl Functieprofiel

Nadere informatie

Thema Kinderen en school

Thema Kinderen en school http://www.edusom.nl Thema Kinderen en school Lesbrief 20. Het adviesgesprek. Wat leert u in deze les? Advies vragen. / woorden die hetzelfde betekenen. Advies geven. / woorden die hetzelfde betekenen.

Nadere informatie

. De school uitgangspunten en visie. 1.1. Naam en logo. De naam Rehoboth komt uit de Bijbel (Genesis 26:22).

. De school uitgangspunten en visie. 1.1. Naam en logo. De naam Rehoboth komt uit de Bijbel (Genesis 26:22). . De school uitgangspunten en visie 1.1. Naam en logo De naam Rehoboth komt uit de Bijbel (Genesis 26:22). Het betekent: de Heer heeft ons ruimte gemaakt. De Heer geeft ruimte om in vrede en liefde met

Nadere informatie

2. Waar staat de school voor?

2. Waar staat de school voor? 2. Waar staat de school voor? Missie en Visie Het Rondeel gaat uit van de Wet op het Basisonderwijs. Het onderwijs omvat de kerndoelen en vakgebieden die daarin zijn voorgeschreven. Daarnaast zijn ook

Nadere informatie

Wat gaan we doen? Colofon. Almeerse Scholen Groep. Koersplan maart 2015

Wat gaan we doen? Colofon. Almeerse Scholen Groep. Koersplan maart 2015 Colofon De uitgebreide versie van het ASG Koersplan 2015-2018 kunt u vinden op www.almeersescholengroep.nl. Dit is een uitgave van de Almeerse Scholen Groep. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd

Nadere informatie

De speerpunten van de SPCO-scholen

De speerpunten van de SPCO-scholen Meerjaren Plan 2012-2015 De speerpunten van de SPCO-scholen Inleiding Strategische speerpunten Hart voor kinderen Met veel genoegen presenteren wij de samenvatting van ons strategisch meerjarenplan Hart

Nadere informatie

Ouders, het verborgen kapitaal van de school. Hans Christiaanse

Ouders, het verborgen kapitaal van de school. Hans Christiaanse Ouders, het verborgen kapitaal van de school Hans Christiaanse Initiatief OCW vanaf januari 2012 www.facebook.com/oudersenschoolsamen Samenwerken Noem wat erin je opkomt, als je denkt aan een goede samenwerking

Nadere informatie

levensbeschouwelijke identiteit van catent Scholen zijn als bomen Leven niet alleen Zonder grond en wortels Leeft geen school, niet één

levensbeschouwelijke identiteit van catent Scholen zijn als bomen Leven niet alleen Zonder grond en wortels Leeft geen school, niet één levensbeschouwelijke identiteit van catent Scholen zijn als bomen Leven niet alleen Zonder grond en wortels Leeft geen school, niet één De scholen van Catent - afzonderlijk en gezamenlijk - zijn als een

Nadere informatie

Je maakt het op het Vakcollege Noordoostpolder Schooljaar 15/16

Je maakt het op het Vakcollege Noordoostpolder Schooljaar 15/16 Je maakt het op het Vakcollege Noordoostpolder Schooljaar 15/16 Onderwijs voor jongeren met gouden handen die aan een gouden toekomst willen werken. Dat is het Vakcollege Noordoostpolder. Leerlingen die

Nadere informatie

Elk kind heeft talent

Elk kind heeft talent Elk kind heeft talent Samen met ouders werken aan zo go Elk kind heeft talent en elk kind mag er zijn. Dit geldt ook voor ouders en leerkrachten. Samen met ouders werken aan zo goed mogelijk onderwijs

Nadere informatie

Visie op ouderbetrokkenheid

Visie op ouderbetrokkenheid Visie op ouderbetrokkenheid Basisschool Lambertus Meestersweg 5 6071 BN Swalmen tel 0475-508144 e-mail: info@lambertusswalmen.nl website: www.lambertusswalmen.nl 1 Maart 2016 Inleiding: Een beleidsnotitie

Nadere informatie

BROCHURE TIENER COLLEGE

BROCHURE TIENER COLLEGE BROCHURE TIENER COLLEGE School is niet een voorbereiding op het leven, maar is het leven zelf. John Dewey loopbaan wilt vervolgen. Door het werken met een speciaal voor jou samengesteld programma willen

Nadere informatie

Beleidsplan 2012 t/m 2016

Beleidsplan 2012 t/m 2016 Beleidsplan 2012 t/m 2016 Mei 2012 Beleidsplan 2012 t/m 2016 Inleiding Dit beleidsplan is het resultaat van een voortgaand proces, waar we sinds twee jaar aan werken. In die periode is het volgende gebeurd.

Nadere informatie

Datum 23 mei 2011 Betreft Aanbieding Actieplannen Primair Onderwijs, Voortgezet Onderwijs en Leraren

Datum 23 mei 2011 Betreft Aanbieding Actieplannen Primair Onderwijs, Voortgezet Onderwijs en Leraren a 1 > Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer Postbus 20018 2500 EA Den Haag Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375 2500 BJ Den Haag www.rijksoverheid.nl Contactpersoon

Nadere informatie

Juist in het openbaar onderwijs

Juist in het openbaar onderwijs Juist in het openbaar onderwijs Over de aandacht voor levensbeschouwing op de openbare school Legitimatie MARLEEN LAMMERS Wie denkt dat het openbaar onderwijs geen aandacht mag besteden aan levensbeschouwing,

Nadere informatie

Deel 1: Pedagogisch project Vrije Basisschool Lenteland

Deel 1: Pedagogisch project Vrije Basisschool Lenteland 1 ONZE SCHOOL en de SCHOLENGROEP ARKORUM Het katholiek basisonderwijs brengt al vele jaren een aanbod van kwalitatief onderwijs en opvoeding aan kleuters en leerlingen in de regio Roeselare- Ardooie. In

Nadere informatie

Ruimte voor Talent in Gelderland Professionaliseringstrajecten Excellentie, Wetenschap en Techniek

Ruimte voor Talent in Gelderland Professionaliseringstrajecten Excellentie, Wetenschap en Techniek Ruimte voor Talent in Gelderland Professionaliseringstrajecten Excellentie, Wetenschap en Techniek - Staat talentherkenning en ontwikkeling bij u op school de komende jaren op de agenda? - Wilt u een rijke

Nadere informatie

Christelijke basisschool De Melkfabriek 5, 1221 CE Hilversum 035-6859913 www.avonturijnhilversum.nl E-mail: avonturijn@proceon.nl

Christelijke basisschool De Melkfabriek 5, 1221 CE Hilversum 035-6859913 www.avonturijnhilversum.nl E-mail: avonturijn@proceon.nl Christelijke basisschool De Melkfabriek 5, 1221 CE Hilversum 035-6859913 www.avonturijnhilversum.nl E-mail: avonturijn@proceon.nl Beste ouders, 30 oktober 2015. Een eerste week na de herfstvakantie, waarbij

Nadere informatie

Actieve ondersteuning vanuit het Rijk voor experimentele initiatieven van scholen;

Actieve ondersteuning vanuit het Rijk voor experimentele initiatieven van scholen; Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap Dhr. drs. S. Dekker Postbus 16375 2500 BJ 'S-GRAVENHAGE doorkiesnummer (070) 373 8875 betreft VNG reactie op advies Onderwijsraad "Grenzen aan kleine scholen".

Nadere informatie

OuderTevredenheidonderzoek (OTO) Accretio 2015

OuderTevredenheidonderzoek (OTO) Accretio 2015 OuderTevredenheidonderzoek (OTO) Accretio 2015 Uitslagen Vragenlijst GBS De Uitleg Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 1 Inleiding... 3 De vragenlijst... 4 Gegevens... 6 Schoolgegevens... 6 Periode van afname...

Nadere informatie

ONTDEK ONTDEK BORNEGO BORNEGO

ONTDEK ONTDEK BORNEGO BORNEGO ONTDEK ONTDEK BORNEGO BORNEGO Eerlijk gezegd vond ik het eerst doodeng en spannend om naar een andere school te gaan. Ik wou mijn oude klas van de Ekke de Haan gewoon niet kwijt. We hadden het daar zo

Nadere informatie

Naar een beleidsplan voor de PG Lemmer

Naar een beleidsplan voor de PG Lemmer Naar een beleidsplan voor de PG Lemmer Inleiding In de komende maanden willen we als kerkenraad een beleidsplan opstellen voor de komende vijf jaar. Iedereen die op dit moment op de één of andere manier

Nadere informatie

BROCHURE TIENER COLLEGE

BROCHURE TIENER COLLEGE BROCHURE TIENER COLLEGE School is niet een voorbereiding op het leven, maar is het leven zelf. John Dewey loopbaan wilt vervolgen. Door het werken met een speciaal voor jou samengesteld programma willen

Nadere informatie

Wessel Gansfortcollege vestiging Heerdenpad

Wessel Gansfortcollege vestiging Heerdenpad Wessel Gansfortcollege vestiging Heerdenpad Film bekijken? Scan met Layar! vmbo-theoretisch leerweg (tl) havo, atheneum, atheneum+ 900 leerlingen Uit de kunst! Ongeveer 900 leerlingen komen elke dag naar

Nadere informatie

Nieuws uit. JAARGANG 2 extra editie kwaliteitszorg

Nieuws uit. JAARGANG 2 extra editie kwaliteitszorg Nieuws uit. JAARGANG 2 extra editie kwaliteitszorg Wat is kwalitatief goed onderwijs? Een niet zo makkelijk te beantwoorden vraag. Het antwoord heeft waarschijnlijk wel te maken met het gegeven dat de

Nadere informatie

Academische opleiding leraar basisonderwijs

Academische opleiding leraar basisonderwijs 2015 2016 Academische opleiding leraar basisonderwijs ACADEMISCHE OPLEIDING LERAAR BASISONDERWIJS Vind jij het inspirerend om aan kinderen les te geven? Ben je geïnteresseerd in onderzoek naar verschillen

Nadere informatie

RESULTATEN. Rapportage bs Overhoven, Sittard

RESULTATEN. Rapportage bs Overhoven, Sittard RESULTATEN Rapportage bs Overhoven, Sittard 2014 1 ALGEMEEN 1.1 Inleiding Algemeen Het instrument de Kwaliteitsvragenlijst is een hulpmiddel om de kwaliteit van de school en/of het schoolbestuur in kaart

Nadere informatie

een waardevol diploma vmbo en mbo in één havo-top! Uiterlijke Verzorging en Mode Consumptief en Toerisme Zorg en Welzijn, Sport en Bewegen

een waardevol diploma vmbo en mbo in één havo-top! Uiterlijke Verzorging en Mode Consumptief en Toerisme Zorg en Welzijn, Sport en Bewegen een waardevol diploma vmbo en mbo in één havo-top! Uiterlijke Verzorging en Mode Consumptief en Toerisme Zorg en Welzijn, Sport en Bewegen Handel en Administratie vmbo-mbo-havo PENTA werkt al een tijdje

Nadere informatie

Inspectie RK Godsdienst Griet Liebens 0486/724946 griet.liebens@telenet.be

Inspectie RK Godsdienst Griet Liebens 0486/724946 griet.liebens@telenet.be 1 inspectie-begeleiding RK godsdienst basisonderwijs Tulpinstraat 75 3500 Kiewit-Hasselt 011 264408 godsdienstbao@dodhasselt.be Collegiale consultatie Godsdienst Lager onderwijs Rijkhoven Kleine Spouwen

Nadere informatie

Samen. stevige. ambities. werken aan. www.schoolaanzet.nl

Samen. stevige. ambities. werken aan. www.schoolaanzet.nl Samen werken aan stevige ambities www.schoolaanzet.nl School aan Zet biedt ons kennis en inspiratie > bestuurder primair onderwijs Maak kennis met School aan Zet School aan Zet is de verbinding tussen

Nadere informatie

Daarom VOS/ABB. Kennis, voordeel en gemak voor schoolbestuurders en onderwijsmanagers

Daarom VOS/ABB. Kennis, voordeel en gemak voor schoolbestuurders en onderwijsmanagers Daarom VOS/ABB Kennis, voordeel en gemak voor schoolbestuurders en onderwijsmanagers Waarom VOS/ABB? Onderwijs staat midden in de samenleving. Presteren op taal, rekenen en andere vakken is essentieel.

Nadere informatie

RAPPORT JAARLIJKS ONDERZOEK BASISSCHOOL DE STAAIJ

RAPPORT JAARLIJKS ONDERZOEK BASISSCHOOL DE STAAIJ RAPPORT JAARLIJKS ONDERZOEK BASISSCHOOL DE STAAIJ School : Basisschool De Staaij Plaats : Middelaar BRIN-nummer : 09AI Onderzoeksnummer : 92633 Datum schoolbezoek : 25 juni 2007 Datum vaststelling : 19

Nadere informatie

Meer over de GSR. ALgemene informatie - 2014 2015. Informatiebrochure 2014-2015 1

Meer over de GSR. ALgemene informatie - 2014 2015. Informatiebrochure 2014-2015 1 Meer over de GSR ALgemene informatie - 2014 2015 Informatiebrochure 2014-2015 1 De GSR, de Gereformeerde Scholengemeenschap Randstad, is een middelbare school voor betrokken christenen in de regio met

Nadere informatie

TEVREDENHEIDSONDERZOEK

TEVREDENHEIDSONDERZOEK verslag van het TEVREDENHEIDSONDERZOEK afgenomen in NOVEMBER 2014 Inleiding Eén keer in de twee jaar wordt er een tevredenheidsonderzoek gehouden. Ouders, leerlingen van groep 5, 6, 7 en 8 en personeelsleden

Nadere informatie

Starters-enquête. 9 september 2014. Een initiatief van AOb-Groene Golf en het NCRV-programma Altijd Wat

Starters-enquête. 9 september 2014. Een initiatief van AOb-Groene Golf en het NCRV-programma Altijd Wat Starters-enquête 9 september 2014 Een initiatief van AOb-Groene Golf en het NCRV-programma Altijd Wat 1 EEN STROEVE START Een fantastische baan, maar heel erg zwaar. De Groene Golf de jongerenafdeling

Nadere informatie

Het Loopbaanlab brengt onderwijsprofessionals in beweging

Het Loopbaanlab brengt onderwijsprofessionals in beweging Oktober 2015 Het Loopbaanlab brengt onderwijsprofessionals in beweging Uitkomsten van meerjarig onderzoek naar de effecten van het Loopbaanlab Leestijd 8 minuten Hoe blijf ik in beweging? De kwaliteit

Nadere informatie

Meer kansen door internationaal basisonderwijs

Meer kansen door internationaal basisonderwijs Meer kansen door internationaal basisonderwijs Initiatiefvoorstel D66, VVD en Groenlinks Oktober 2013 Amsterdam is een wereldstad en de meest internationale stad van het land. De haven, het toerisme, de

Nadere informatie

Strategisch Beleidsplan 2014-2018

Strategisch Beleidsplan 2014-2018 Strategisch Beleidsplan 2014-2018 Stichting ELAN Stichting ELAN in onderwijs is op 1 augustus 2014 ontstaan door een fusie van de Stichting CSO Gooi e.o. en de Vereniging Annie M.G. Schmidt. ELAN bestaat

Nadere informatie

Hardenberg Tel 0524 593800. Coevorden. Your next step! Tel 0523 262170. www.denieuweveste.nl

Hardenberg Tel 0524 593800. Coevorden. Your next step! Tel 0523 262170. www.denieuweveste.nl Van Heeckerenlaan 2 Piet Heinstraat 1 Coevorden Hardenberg Tel 0524 593800 Your next step! Tel 0523 262170 www.denieuweveste.nl Your next step! informatie 2014/2015 ontwikkel(t) je talent De Nieuwe Veste

Nadere informatie

DE SCHOOL BINNENSTEBUITEN

DE SCHOOL BINNENSTEBUITEN DE SCHOOL BINNENSTEBUITEN vrijdag 2 november 2012 van 09:00 tot 13:00 uur, LIFE College, Schiedam De leefwerelden van jongeren binnen en buiten de school komen steeds verder uit elkaar te liggen, vooral

Nadere informatie

Vooraf: Kern: participatie, van passief naar actief door in te zetten op groeien in geloof en zelfstandigheid = Hebr.6:1-3 groeien in geloof en kennis

Vooraf: Kern: participatie, van passief naar actief door in te zetten op groeien in geloof en zelfstandigheid = Hebr.6:1-3 groeien in geloof en kennis Werkvelden & uitdagingen Catechisatie, De jongeren in hedendaagse taal, communicatie en vorm vertellen van Gods grootheid en liefde vanuit de bijbel (Geloofsinhoud & Verdieping) Vereniging, Jongeren uitdagen

Nadere informatie

Kunstgebouw Beleidsplan 2013-2016

Kunstgebouw Beleidsplan 2013-2016 Kunstgebouw Beleidsplan 2013-2016 Kunstgebouw Broekmolenweg 16 2289 BE Rijswijk www.kunstgebouw.nl B e l e i d s p l a n 2 0 1 3-2 0 1 6 Z I C H T B A AR M AK E N W AT E R I S, S T I M U L E R E N W AT

Nadere informatie

Grondslag Stichting tot Oprichting en instandhouding van Scholen voor Christelijk Onderwijs te Schoonhoven

Grondslag Stichting tot Oprichting en instandhouding van Scholen voor Christelijk Onderwijs te Schoonhoven Grondslag Stichting tot Oprichting en instandhouding van Scholen voor Christelijk Onderwijs te Schoonhoven Naam: Grondslag Stichting tot Oprichting en instandhouding van Scholen voor Christelijk Onderwijs

Nadere informatie

Profielbeschrijving Voorzitter College van Bestuur. Pagina 1

Profielbeschrijving Voorzitter College van Bestuur. Pagina 1 Profielbeschrijving Voorzitter College van Bestuur Pagina 1 Contactgegevens Stichting Hervormde Scholen De Drieslag Lange Voren 88 3773 AS Barneveld info@dedrieslag.nl www.dedrieslag.nl Datum 28-01-2015

Nadere informatie

Deze nieuwsbrief is bestemd voor de professionals jonge kind van de Utrechtse basisscholen, peutercentra en kinderdagverblijven.

Deze nieuwsbrief is bestemd voor de professionals jonge kind van de Utrechtse basisscholen, peutercentra en kinderdagverblijven. Deze nieuwsbrief is bestemd voor de professionals jonge kind van de Utrechtse basisscholen, peutercentra en kinderdagverblijven. Colofon Het project Nu voor later is een gezamenlijk project van schoolbesturen

Nadere informatie

Mijn gelijk en ons geluk

Mijn gelijk en ons geluk 1 Mijn gelijk en ons geluk Een model voor bezinning op het omgaan met verscheidenheid in de gemeente Als de kerkenraad besluit tot het starten van een bezinningsproject over omgaan met verscheidenheid,

Nadere informatie

Voldoende is niet goed genoeg.. Strategisch beleidsplan 2015/2019. Stichting H 3 O

Voldoende is niet goed genoeg.. Strategisch beleidsplan 2015/2019. Stichting H 3 O Voldoende is niet goed genoeg.. Strategisch beleidsplan 2015/2019 Stichting H 3 O 1 Bijzonder Wat is het bijzondere van H 3 O? Waarin onderscheidt H 3 O zich, wat maakt het verschil? En wat wil H 3 O waarmaken?

Nadere informatie

De scholen zijn aan zet Tussenrapportage programma School aan Zet

De scholen zijn aan zet Tussenrapportage programma School aan Zet De scholen zijn aan zet Tussenrapportage programma School aan Zet september 2012 Tussenrapportage Programma School aan Zet september 2012 Inleiding Elk schoolteam staat voor de uitdaging om het onderwijs

Nadere informatie

Visiedocument. Actief Burgerschap. Januari 2010

Visiedocument. Actief Burgerschap. Januari 2010 Visiedocument Actief Burgerschap Januari 2010 Gereformeerde scholen voor speciaal basisonderwijs Het Baken en De Drieluik Inleiding Actief Burgerschap U staat op het punt ons visiestuk actief burgerschap

Nadere informatie

Stichting leerkracht: elke dag samen een beetje beter

Stichting leerkracht: elke dag samen een beetje beter Stichting leerkracht: elke dag samen een beetje beter Wat is leerkracht? Stichting leerkracht is een organisatie van enthousiaste experts uit het onderwijs en bedrijfsleven die scholen helpt in het ontwikkelen

Nadere informatie

Strategisch beleid 2015-2019 Het proces

Strategisch beleid 2015-2019 Het proces Strategisch beleid 2015-2019 Het proces Beleidsjaar 14-15 we maken de balans op Missie en kernwaarden/uitgangspunten Dit zijn wij, hier staan we voor Nadere analyse Wat gaat goed, wat pakken we aan Wat

Nadere informatie

DEZE 12 EIGENSCHAPPEN LATEN INTROVERTE PROFESSIONALS EXCELLEREN

DEZE 12 EIGENSCHAPPEN LATEN INTROVERTE PROFESSIONALS EXCELLEREN E-blog DEZE 12 EIGENSCHAPPEN LATEN INTROVERTE PROFESSIONALS EXCELLEREN In zelfvertrouwen Veel professionals zijn introvert (zeker 1 op de 3 mensen). Introverte professionals zijn net als mooie ijsbergen.

Nadere informatie

OBS De Eendragt. Een maximale leerprestatie voor ieder kind

OBS De Eendragt. Een maximale leerprestatie voor ieder kind OBS De Eendragt Een maximale leerprestatie voor ieder kind OBS De Eendragt Een maximale leerprestatie voor ieder kind Op Openbare Basisschool De Eendragt zijn alle kinderen van harte welkom. Met elke culturele

Nadere informatie

Planmatig samenwerken met ouders

Planmatig samenwerken met ouders Ouderparticipatie Team Planmatig samenwerken met ouders Samen vooruit! Tamara Wally Tamara Wally (MSc.) is werkzaam bij de CED- Groep. Ze werkte mee aan de publicatie Samen vooruit, over planmatig werken

Nadere informatie

RAPPORT JAARLIJKS ONDERZOEK BASISSCHOOL DE KNOTWILG. : Basisschool De Knotwilg : Amsterdam Zuidoost BRIN-nummer : 13CN Onderzoeksnummer : 79611

RAPPORT JAARLIJKS ONDERZOEK BASISSCHOOL DE KNOTWILG. : Basisschool De Knotwilg : Amsterdam Zuidoost BRIN-nummer : 13CN Onderzoeksnummer : 79611 RAPPORT JAARLIJKS ONDERZOEK BASISSCHOOL DE KNOTWILG School : Basisschool De Knotwilg Plaats : Amsterdam Zuidoost BRIN-nummer : 13CN Onderzoeksnummer : 79611 Datum schoolbezoek : 6 juli 2006 Datum vaststelling

Nadere informatie

Missie school Vanuit onze visie op het onderwijs volgt onze missie met BRON-waarden:

Missie school Vanuit onze visie op het onderwijs volgt onze missie met BRON-waarden: Missie en visie Basisschool met de Bijbel Bij de Bron is één van de tien scholen uitgaande van de Vereniging tot Stichting en Instandhouding van Scholen voor Christelijk Nationaal Schoolonderwijs te Putten.

Nadere informatie

WVS Consulting. Onderzoek toekomst RKBS Flamingo CBS Albert Schweitzer

WVS Consulting. Onderzoek toekomst RKBS Flamingo CBS Albert Schweitzer Onderzoek toekomst RKBS Flamingo CBS Albert Schweitzer Programma (1 uur) Welkom / voorstellen / toelichting bestuur Meer Primair (10 min.) Presentatie onderzoek Sjaak Verbree (30 min.) Vragen over de presentatie

Nadere informatie

GLANS-TECHNIEK School met glans

GLANS-TECHNIEK School met glans GLANS-TECHNIEK School met glans School en ouder, schouder aan schouder GLANS-TECHNIEK School met glans School en ouder, schouder aan schouder een boekje voor ouders Colofon Uitgeverij: Klaveracademie Tekst:

Nadere informatie

Een Positief. leer en leefklimaat. op uw school

Een Positief. leer en leefklimaat. op uw school Een Positief leer en leefklimaat op uw school met TOPs! positief positief denken en doen Leerlingen op uw school ontwikkelen zich het beste in een positief leer- en leefklimaat; een klimaat waarin ze zich

Nadere informatie

Hoeveel bewegings ruimte gunt het kabinet het po?

Hoeveel bewegings ruimte gunt het kabinet het po? Hoeveel bewegings ruimte gunt het kabinet het po? Tijdens de begrotingsbehandeling van het ministerie van OCW is er relatief weinig gesproken over het primair onderwijs. Wel kwamen voor het po belangrijke

Nadere informatie

Pedagogisch klimaat. Na.v. leerling-ouder en personeel enquête Beoordeling uitslagen

Pedagogisch klimaat. Na.v. leerling-ouder en personeel enquête Beoordeling uitslagen Pedagogisch klimaat Na.v. leerling-ouder en personeel enquête Beoordeling uitslagen De vragenlijsten zijn opgebouwd uit verschillende rubrieken. De vragen binnen de rubrieken worden items genoemd. Per

Nadere informatie

Ouderbetrokkenheid in het voortgezet onderwijs

Ouderbetrokkenheid in het voortgezet onderwijs Ouderbetrokkenheid in het voortgezet onderwijs Een goede relatie tussen ouders en school komt het leerresultaat ten goede en dat is wat we allemaal willen! Convenant Impuls Kwaliteitsverbetering Onderwijs

Nadere informatie

Wij doen veel voor de school en de school doet veel voor ons

Wij doen veel voor de school en de school doet veel voor ons 12 Sardes Speciale Editie nummer 13 juni 2012 Karin Hoogeveen (Sardes) Ouders en de Van Ostadeschool in Den Haag Wij doen veel voor de school en de school doet veel voor ons In opdracht van de gemeente

Nadere informatie

Researchverslag: rituelen Joanna Siccama GAR1-B 11-10-2014 leraar: Harald Warmelink

Researchverslag: rituelen Joanna Siccama GAR1-B 11-10-2014 leraar: Harald Warmelink Researchverslag: rituelen Joanna Siccama GAR1-B 11-10-2014 leraar: Harald Warmelink Inleiding Om onderzoek te doen naar rituelen is het in eerste plaats belangrijk om te definiëren wat een ritueel is.

Nadere informatie

Aandacht, affectie, waardering, respect en ondersteuning.

Aandacht, affectie, waardering, respect en ondersteuning. Het Pedagogisch Klimaat Schooljaar 2007 / 2008 Wat is een pedagogisch klimaat? Als we praten over een pedagogisch klimaat binnen Breedwijs Zuid Berghuizen gaat het over de sfeer die de partners willen

Nadere informatie

Identiteitsdocument Sprank

Identiteitsdocument Sprank Identiteitsdocument Sprank Christenen in hart en zorg Vanuit Gods liefde, zorgen wij voor elkaar. GOD Dit doen we samen met je familie en vrienden. Jij mag rekenen op een veilig thuis. Vragen over jouw

Nadere informatie

GIDS ZIJN IN EEN MEETCULTUUR

GIDS ZIJN IN EEN MEETCULTUUR 80 GIDS ZIJN IN EEN MEETCULTUUR Bram de Muynck 81 Hoe staat het met de CITO-isering van het onderwijs en hoe kun je hier vanuit christelijk perspectief tegen aan kijken? 82 Discussies over het onderwijs

Nadere informatie

Koersplan - Geloof in de toekomst

Koersplan - Geloof in de toekomst Koersplan - Geloof in de toekomst Storytelling als innerlijk kompas De s8ch8ng hanteert het verhaal van Springmuis voor draagvlak en gemeenschappelijke taal. Springmuis gaat op reis naar het onbekende.

Nadere informatie

Identiteit van de Koos Meindertsschool

Identiteit van de Koos Meindertsschool Identiteit van de Koos Meindertsschool 1. Identiteit - het karakter van de school Wij zijn een open school waarin een ieder gelijkwaardig is. Wij heten elk kind welkom op de Koos Meindertsschool, ongeacht

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek leerlingen. Produs Praktijkonderwijs

Tevredenheidsonderzoek leerlingen. Produs Praktijkonderwijs leerlingen Produs Praktijkonderwijs Juni 2013 Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 2 1 Inleiding... 3 1.1 Kader... 3 1.2 Doelstelling tevredenheidsonderzoek... 3 1.3 Methode van onderzoek... 3 2 Onderzoek tevredenheid

Nadere informatie

Samen leren jezelf te zijn, kansrijk en uniek Wij maken werk van talent!

Samen leren jezelf te zijn, kansrijk en uniek Wij maken werk van talent! De missie van onze school: Samen leren jezelf te zijn, kansrijk en uniek Wij maken werk van talent! De visie van onze school: A: Goed onderwijs, opbrengstgericht Door middel van een gevarieerd lesaanbod

Nadere informatie

Meet2learn - regulier ontmoet speciaal onderwijs

Meet2learn - regulier ontmoet speciaal onderwijs VOORWOORD Sinds de start van schooljaar 2012-2013 hebben we met veel plezier gewerkt aan een bijzondere samenwerking tussen de Mytylschool Roosendaal en De Kroevendonk. Een samenwerking tussen regulier

Nadere informatie

Primair Onderwijs po 079-3232.333 Voorgezet onderwijs vo 079-3232.444

Primair Onderwijs po 079-3232.333 Voorgezet onderwijs vo 079-3232.444 Voorlichtingspublicatie Betreft de onderwijssector(en) Informatie CFI/ICO Primair Onderwijs po 079-3232.333 Voorgezet onderwijs vo 079-3232.444 Wet van 9 december 2005, houdende opneming in de Wet op het

Nadere informatie

Diepteanalyse loopbaangesprekken Welk docentgedrag helpt?

Diepteanalyse loopbaangesprekken Welk docentgedrag helpt? Diepteanalyse loopbaangesprekken Welk docentgedrag helpt? Peter den Boer Esther Stukker Lectoraat keuzeprocessen ROC West-Brabant Opzet workshop 1. Introductie en voorstellen 2. U (kort) 3. Presentatie

Nadere informatie

STRATEGISCH PLAN 20152020. Excellent onderwijs voor een innovatieve regio

STRATEGISCH PLAN 20152020. Excellent onderwijs voor een innovatieve regio STRATEGISCH PLAN 20152020 Excellent onderwijs voor een innovatieve regio introductie Met meer dan 10.000 studenten en ruim 800 medewerkers zijn we het grootste opleidingencentrum voor beroepsonderwijs

Nadere informatie

Onderwijskundig Jaarplan ( OKJP) OnderwijsKundig JaarVerslag ( OKJV)

Onderwijskundig Jaarplan ( OKJP) OnderwijsKundig JaarVerslag ( OKJV) Werken aan kwaliteit op De Schakel Hieronder leest u over hoe wij zorgen dat De Schakel een kwalitatief goede (excellente) school is en blijft. U kunt ook gegevens vinden over de recent afgenomen onderzoeken

Nadere informatie

Vraag 4: Draagt u uw overtuiging actief over aan uw kinderen?

Vraag 4: Draagt u uw overtuiging actief over aan uw kinderen? Enquête identiteit. Vraag 1: Ik vul deze vragenlijst in: Alleen 30 (85) Samen, ouder/verzorger/kind 55 Vraag 2: Hoeveel kinderen heeft u op Het klinket: totaal 112 kinderen Vraag 3: Wat is uw religie of

Nadere informatie

Box 2: Vaststellen beginsituatie Handelingsgericht werken op PABO s en lerarenopleidingen VO

Box 2: Vaststellen beginsituatie Handelingsgericht werken op PABO s en lerarenopleidingen VO Kees Dijkstra (Windesheim), Els de Jong (Hogeschool Utrecht) en Elle van Meurs (Fontys OSO). 31 mei 2012 Box 2: Vaststellen beginsituatie Handelingsgericht werken op PABO s en lerarenopleidingen VO Doel

Nadere informatie

Vacatures Raad van Toezicht CVO Noord-Fryslân

Vacatures Raad van Toezicht CVO Noord-Fryslân Vacatures Raad van Toezicht CVO Noord-Fryslân Inleiding CVO Noord-Fryslân is een Vereniging voor Christelijk Voortgezet Onderwijs in het noorden van Friesland. De Vereniging bestaat uit drie scholen: Christelijk

Nadere informatie

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Een land waar mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Lilian (48) vraagt haar zoontje om even een handje te komen geven. Dat doet hij en dan gaat hij weer lekker verder spelen. Wij nemen plaats aan

Nadere informatie

THEMA 1: MEESTERSCHAP

THEMA 1: MEESTERSCHAP THEMA 1: MEESTERSCHAP TEKST 1: De bijbelse grondstructuur is er één van oproep en antwoord. De God van het jodendom en van het christendom is geen zwijgzame God. Integendeel, de hele bijbelse traditie

Nadere informatie

Didactisch partnerschap

Didactisch partnerschap Didactisch partnerschap Vijf routekaarten om lastige situaties in het samenwerken met ouders te hanteren Het klinkt zo mooi: didactisch partnerschap. Zie daar als leraar maar eens een goede invulling aan

Nadere informatie

www.deoase-twello.nl Het team van CBS de Oase wenst iedereen een heel gelukkig, gezond en leerzaam 2015 toe!

www.deoase-twello.nl Het team van CBS de Oase wenst iedereen een heel gelukkig, gezond en leerzaam 2015 toe! www.deoase-twello.nl nummer: 2014/2015-08 Inhoud Algemeen...1 Gelukkig nieuwjaar!... 1 Maandagmiddag 26 januari vrij... 1 Normering Cito aangepast... 1 Agenda... 1 Groep 3...2 Groep 7...2 De complimentenbox...

Nadere informatie

SKPO Profielschets Lid College van Bestuur

SKPO Profielschets Lid College van Bestuur SKPO Profielschets Lid College van Bestuur 1 Missie, visie SKPO De SKPO verzorgt goed primair onderwijs waarbij het kind centraal staat. Wij ondersteunen kinderen om een stap te zetten richting zelfstandigheid,

Nadere informatie

4 communicatie. Ik weet welke informatie anderen nodig hebben om mij te kunnen begrijpen. Ik vertel anderen wat ik denk of voel.

4 communicatie. Ik weet welke informatie anderen nodig hebben om mij te kunnen begrijpen. Ik vertel anderen wat ik denk of voel. 4 communicatie Communicatie is het uitwisselen van informatie. Hierbij gaat het om alle informatie die je doorgeeft aan anderen en alle informatie die je van anderen krijgt. Als de informatie aankomt,

Nadere informatie

4 INZICHTEN. De vier inzichten in dit boekje zijn gebaseerd op de uitkomsten van het Trainer-Kind-Interactieonderzoek,

4 INZICHTEN. De vier inzichten in dit boekje zijn gebaseerd op de uitkomsten van het Trainer-Kind-Interactieonderzoek, 4 INZICHTEN De vier inzichten in dit boekje zijn gebaseerd op de uitkomsten van het Trainer-Kind-Interactieonderzoek, waarbij 37 trainers en coaches een seizoen lang intensief zijn gevolgd. Dit onderzoek

Nadere informatie

Besturenraad: identiteitscentrum voor christelijk onderwijs Strategisch beleidsplan 2010 2014

Besturenraad: identiteitscentrum voor christelijk onderwijs Strategisch beleidsplan 2010 2014 Besturenraad: identiteitscentrum voor christelijk onderwijs Strategisch beleidsplan 2010 2014 Onze visie Christelijke onderwijsinstellingen willen de christelijke traditie dagelijks vormgeven. Zij voelen

Nadere informatie

ALGEMENE INFORMATIEBROCHURE

ALGEMENE INFORMATIEBROCHURE ALGEMENE INFORMATIEBROCHURE Educonnect informatiebrochure Pagina 1 Inhoudsopgave algemene informatiebrochure Educonnect Educonnect - pagina 3. De SCSOG Het aanbod van Educonnect De kern van Educonnect

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie